– Anh đã bao giờ nhìn thấy mặt trăng chưa? – một vị giáo sư mỉa mai hỏi một học trò của mình.
– Thưa ngài, chưa ạ! – cậu học trò đáp lại, còn mỉa mai hơn, – nhưng tôi phải thú nhận rằng tôi đã từng nghe người ta bàn về nó.
Theo một nghĩa nào đó, câu trả lời đầy dí dỏm của cậu học trò ấy cũng có thể được thốt ra bởi đại đa số những sinh vật sống dưới vầng trăng này. Biết bao người đã từng nghe kể về mặt trăng mà chưa từng được chiêm ngưỡng nó – ít nhất là qua một thấu kính hay một chiếc kính thiên văn! Biết bao người chưa từng một lần ngắm nhìn bản đồ về vệ tinh của chúng ta!
Khi quan sát một tấm bản đồ bề mặt mặt trăng, có một đặc điểm lập tức đập vào mắt chúng ta. Khác với cách sắp xếp trên Trái Đất và Sao Hỏa, các lục địa chiếm phần lớn ở bán cầu nam của khối cầu mặt trăng. Những lục địa này không có các đường ranh giới rõ ràng, dứt khoát và đều đặn như Nam Mỹ, Châu Phi hay bán đảo Ấn Độ. Bờ biển của chúng góc cạnh, thất thường và bị xẻ sâu, vô cùng dồi dàu những vịnh với bán đảo. Chúng gợi ta nhớ đến sự hỗn độn tại các hòn đảo ở eo biển Sound, nơi đất đai bị cắt xẻ đến tận cùng. Nếu việc hàng hải từng tồn tại trên bề mặt mặt trăng, thì nó hẳn đã vô cùng khó khăn và nguy hiểm biết bao; và chúng ta có quyền thương xót cho những thủy thủ lẫn nhà đo đạc thủy văn người Selenite: những người đi biển khi họ chạm trán các bờ biển hiểm trở này, còn những nhà trắc địa khi họ đo đạc các vùng nước bão tố của nó.
Chúng ta cũng có thể nhận thấy rằng, trên quả cầu mặt trăng, cực nam có tính lục địa cao hơn nhiều so với cực bắc. Ở cực bắc, chỉ có một dải đất nhỏ hẹp bị chia tách khỏi các lục địa khác bởi những vùng biển bao la. Về phía nam, các lục địa bao phủ gần như toàn bộ bán cầu. Thậm chí rất có thể người Selenite đã cắm lá phướn của họ lên một trong hai cực của mình, trong khi Franklin, Ross, Kane, Dumont, d’Urville và Lambert cho đến nay vẫn chưa tài nào vươn tới được điểm chưa biết ấy của địa cầu.
Về các hòn đảo, chúng xuất hiện rất nhiều trên bề mặt mặt trăng. Hầu như tất cả đều có hình bầu dục hoặc hình tròn, trông như được vẽ bằng compa, chúng dường như hợp thành một quần đảo rộng lớn, sánh ngang với chùm đảo duyên dáng nằm giữa Hy Lạp và Tiểu Á mà thần thoại thời cổ đại từng tô điểm bằng những huyền thoại tao nhã nhất. Một cách vô thức, những cái tên như Naxos, Tenedos và Carpathos hiện lên trong tâm trí, và ta luống cuống tìm kiếm con tàu của Ulysses hay chiếc thuyền buồm nhanh của nhóm Argonaut. Ít nhất thì trong mắt Michel Ardan, mọi chuyện là như vậy. Đối với anh, đó chính là một quần đảo Hy Lạp mà anh đang nhìn thấy trên bản đồ. Còn trong mắt những người bạn thực tế của anh, diện mạo của những bờ biển này lại gợi lên những mảnh đất bị chia nhỏ của New Brunswick và Nova Scotia; và tại nơi mà chàng trai người Pháp tìm thấy dấu vết của các anh hùng huyền thoại, những người Mỹ này lại đang đánh dấu những điểm thuận lợi nhất để thiết lập các kho hàng phục vụ cho thương mại và công nghiệp mặt trăng.
Sau khi lang thang qua những lục địa bao la ấy, ánh mắt lại bị thu hút bởi những vùng biển thậm chí còn rộng lớn hơn nữa. Không chỉ sự hình thành mà cả vị trí lẫn diện mạo của chúng cũng gợi nhớ đến các đại dương trên Trái Đất; nhưng một lần nữa, cũng như trên mặt đất, những vùng biển này chiếm phần lớn thể tích quả cầu. Tuy nhiên, thực chất đây không phải là những khoảng không chứa chất lỏng, mà là những đồng, thứ bản chất mà các lữ khách hy vọng sẽ sớm xác định được. Phải thừa nhận rằng các nhà thiên văn học đã ban cho những cái tên vốn chỉ là giả định này ít nhất là những danh xưng kỳ quặc, mà cho đến nay khoa học vẫn duy trì sự tôn trọng. Michel Ardan đã đúng khi so sánh tấm bản đồ này với một “Bản đồ Tình yêu”, do một Scudary hoặc một Cyrano de Bergerac vẽ ra. “Chỉ có điều,” anh nói, “đó không còn là tấm bản đồ mang tính tình cảm của thế kỷ mười bảy nữa, mà là bản đồ của cuộc đời, được chia rẽ rất rành mạch thành hai phần, một phần nữ tính, phần kia nam tính; bán cầu phải dành cho phụ nữ, bán cầu trái dành cho đàn ông.”
Nói thế xong, Michel khiến cho những người bạn thực dụng của mình phải nhún vai. Barbicane và Nicholl nhìn tấm bản đồ mặt trăng từ một góc độ hoàn toàn khác so với người bạn mộng mơ của họ. Dù vậy, người bạn mộng mơ ấy lại có đôi phần đúng. Xin hãy tự mình phán xét xem sao.
Ở bán cầu trái trải dài “Biển Mây”, nơi lý trí con người ta vẫn thường hay đắm thuyền biết mấy. Không cách xa đó là “Biển Mưa”, được nuôi dưỡng bởi mọi cơn sốt của sự tồn tại. Gần đây là “Biển Bão tố”, nơi con người luôn phải chiến đấu chống lại những dục vọng của bản thân – những thứ quá thường xuyên giành phần thắng. Rồi thì, kiệt sức vì sự dối lừa, phản trắc, bội bạc và toàn bộ nỗi khốn khổ của trần gian, rốt cuộc anh ta tìm thấy gì ở cuối con đường sự nghiệp của mình? Chính là “Biển Tâm trạng” bao la ấy, dẫu có được làm dịu đi đôi chút bởi vài giọt nước từ “Vịnh Sương Mù”! Mây, mưa, bão tố và tâm trạng – cuộc đời con người liệu có chứa đựng gì khác ngoài những điều này chăng? Và chẳng phải nó đã được tóm gọn trong bốn từ ấy sao?
Bán cầu phải, “dành riêng cho các quý cô”, bao bọc những vùng biển nhỏ hơn mà những cái tên đầy ý nghĩa chứa đựng mọi biến cố của một đời phụ nữ. Nơi ấy có “Biển Thanh thản”, mà những thiếu nữ đang cúi mình ngắm nhìn; “Hồ Giấc mơ”, phản chiếu một tương lai tươi vui; “Biển Mật hoa”, với những con sóng dịu dàng và làn gió đượm tình yêu; “Biển Trù phú”; “Biển Khủng hoảng”; rồi đến “Biển Hơi nước”, với kích thước có lẽ hơi chật chội một chút; và cuối cùng là “Biển Yên bình” bao la, nơi mọi thứ tình cảm sai trái, mọi giấc mơ vô bổ, mọi khao khát không thành cuối cùng cũng chìm vào quên lãng, để rồi những con sóng của nó nhẹ nhàng hòa vào “Hồ Tử thần”!
Thật là một chuỗi những cái tên kỳ lạ làm sao! Thật là một sự phân chia độc đáo của hai bán cầu mặt trăng, gắn liền với nhau như đàn ông với đàn bà, tạo nên quả cầu sự nghiệp ấy được chở vào chốn không gian bao la! Và chẳng phải chàng Michel mộng mơ đã đúng khi diễn giải những tưởng tượng của các nhà thiên văn học cổ đại theo cách đó sao? Nhưng trong khi trí tưởng tượng của anh cứ lững lờ trôi qua những “vùng biển”, thì những người bạn nghiêm nghị của anh lại đang nhìn nhận mọi thứ theo hướng địa lý hơn. Họ đang học thuộc lòng thế giới mới này. Họ đang đo đạc các góc và đường kính.
