Từ Trái Đất Đến Mặt Trăng Và Vòng Quanh Mặt Trăng

Lượt đọc: 171 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 5
Chuyện Tình Của Mặt Trăng

❊ ❊ ❊

Một quan sát viên được ban cho tầm nhìn vô tận, đặt tại trung tâm vô danh nơi vạn vật quay quanh, hẳn đã có thể nhìn thấy hàng hà sa số các nguyên tử lấp đầy không gian trong thời kỳ hỗn mang của vũ trụ. Hết thời đại này đến thời đại khác, qua năm tháng, vạn vật dần đổi thay; một định luật vạn vật hấp dẫn biểu lộ sức mạnh, buộc những nguyên tử bấy lâu nay lang thang phải tuân theo: chúng kết hợp hóa học với nhau tùy theo ái lực, tự tụ lại thành các phân tử, và cấu thành những khối tinh vân rải rác khắp chốn thẳm sâu của vòm trời. Ngay lập tức, những khối ấy bắt đầu chuyển động quay quanh tâm điểm của chính mình. Tâm điểm này, vốn được tạo thành từ những phân tử vô định hình, bắt đầu quay quanh trục của nó trong lúc dần ngưng tụ; rồi, tuân theo các định luật bất biến của cơ học, khi thể tích giảm đi nhờ sự ngưng tụ thì chuyển động quay lại càng tăng tốc, và hai hiệu ứng ấy cứ tiếp diễn để cuối cùng hình thành nên một ngôi sao chính, là trung tâm của khối tinh vân.

Bằng cách chăm chú theo dõi, quan sát viên khi ấy hẳn đã nhận thấy các phân tử khác của khối tinh vân, noi gương ngôi sao trung tâm này, cũng bị ngưng tụ lại nhờ chuyển động quay tăng tốc dần đều và quay quanh nó dưới hình hài của vô số vì tinh tú. Cứ thế, các tinh vân được hình thành, mà các nhà thiên văn học đã tính ra có tới gần 5.000 tinh vân như vậy.

Trong số 5.000 tinh vân ấy, có một tinh vân mang tên Ngân Hà, chứa đựng mười tám triệu ngôi sao, và mỗi ngôi sao lại trở thành trung tâm của một thế giới thái dương.

Nếu vị quan sát viên lúc đó hướng sự chú ý đặc biệt vào một trong những thiên thể khiêm nhường và kém rực rỡ hơn cả, một ngôi sao thuộc loại thứ tư, cái thứ mà người ta kiêu ngạo gọi là Mặt Trời, thì mọi hiện tượng tạo nên sự hình thành của Vũ trụ hẳn đã lần lượt diễn ra ngay trước mắt ông. Thật vậy, ông sẽ thấy mặt trời này, lúc bấy giờ vẫn ở thể khí và gồm các phân tử đang chuyển động, quay quanh trục của mình để hoàn tất sứ mệnh ngưng tụ. Chuyển động này, tuân thủ trung thành các định luật cơ học, sẽ tăng tốc cùng với sự suy giảm thể tích; và rồi sẽ đến một thời điểm mà lực ly tâm lấn át lực hướng tâm — thứ vốn khiến các nguyên tử đều có xu hướng hướng về tâm.

Một hiện tượng khác lúc này sẽ lướt qua trước mắt quan sát viên: các phân tử nằm trên mặt phẳng xích đạo, văng ra giống như viên đá bị thả khỏi chiếc ná có dây bỗng nhiên đứt bật, sẽ tạo nên xung quanh mặt trời những vành đai đồng tâm trông giống như vành đai của Sao Thổ. Đến lượt mình, những vành đai vật chất vũ trụ ấy, bị kích động bởi chuyển động quay quanh khối trung tâm, sẽ bị xé vụn và phân rã thành các thứ tinh vân thứ cấp, nghĩa là các hành tinh. Tương tự, ông cũng sẽ quan sát thấy các hành tinh này tự văng ra một hoặc nhiều vành đai, trở thành cội nguồn của các thiên thể thứ cấp mà chúng ta gọi là vệ tinh.

Như vậy, tiến từ nguyên tử đến phân tử, từ phân tử đến khối tinh vân, từ đó đến ngôi sao chính, từ sao đến mặt trời, từ mặt trời đến hành tinh, rồi từ hành tinh đến vệ tinh, chúng ta có toàn bộ chuỗi biến hóa mà các thiên thể phải trải qua trong những ngày đầu khai thiên lập địa.

Giờ đây, trong số các thiên thể phụ thuộc mà mặt trời duy trì trên quỹ đạo hình elip nhờ định luật vạn vật hấp dẫn vĩ đại, một vài thiên thể lại có các vệ tinh riêng. Sao Thiên Vương có tám, Sao Thổ có tám, Sao Mộc bốn, Sao Hải Vương có lẽ ba, và Trái Đất có một. Vệ tinh cuối cùng này, một trong những thành viên khiêm tốn nhất của toàn bộ hệ mặt trời, được chúng ta gọi là Mặt Trăng; và chính là nàng, kẻ mà thiên tài táo bạo của người Mỹ đã tuyên bố ý định chinh phục.

Mặt Trăng, nhờ cự ly tương đối gần và những diện mạo biến đổi không ngừng do các tuần trăng của mình tạo ra, vẫn luôn chiếm một phần đáng kể trong sự quan tâm của cư dân Trái Đất.

Từ thời Thales ở Miletus, vào thế kỷ thứ năm trước Công nguyên, cho đến thời Copernicus vào thế kỷ thứ mười lăm và Tycho Brahé vào thế kỷ thứ mười sáu sau Công nguyên, các quan sát vẫn được tiến hành theo thời gian với độ chính xác ít nhiều, cho đến tận ngày nay, khi độ cao của các dãy núi trên mặt trăng đã được xác định một cách chuẩn xác. Galileo đã giải thích các hiện tượng ánh sáng mặt trăng sản sinh ra trong một số pha của nó là nhờ sự tồn tại của các ngọn núi, mà ông ước tính độ cao trung bình là 27.000 feet. Sau ông, Hevelius, một nhà thiên văn học ở Dantzic, đã hạ thấp các đỉnh cao nhất xuống còn 15.000 feet; nhưng các tính toán của Riccioli lại nâng chúng trở lại mức 21.000 feet.

Vào cuối thế kỷ thứ mười tám, Herschel, với sự hỗ trợ của một chiếc kính viễn vọng mạnh mẽ, đã giảm đáng kể các số đo trước đó. Ông ấn định độ cao của các đỉnh cao nhất là 11.400 feet và hạ mức trung bình của các độ cao khác xuống chỉ còn hơn 2.400 feet một chút. Nhưng các tính toán của Herschel lại tiếp tục được đính chính bởi các quan sát của Halley, Nasmyth, Bianchini, Gruithuysen và những người khác; tuy nhiên, phải đợi đến công sức của Beer và Maedler thì vấn đề mới được giải quyết dứt điểm. Họ đã thành công trong việc đo đạc 1.905 độ cao khác nhau, trong đó có sáu đỉnh vượt quá 15.000 feet và hai mươi hai đỉnh vượt quá 14.400 feet. Ngọn núi cao nhất vươn lên tới độ cao 22.606 feet so với bề mặt của đĩa mặt trăng. Cũng trong giai đoạn đó, việc khảo sát mặt trăng đã được hoàn tất. Nền mặt trăng hiện ra hoàn toàn chi chít những miệng núi lửa, và bản chất núi lửa rõ rệt của nó lộ diện qua mỗi lần quan sát. Qua sự vắng bóng hiện tượng khúc xạ trong các tia sáng của các hành tinh bị nó che khuất, chúng ta suy ra rằng nó hoàn toàn không có bầu khí quyển. Việc thiếu vắng không khí cũng đồng nghĩa với việc không có nước. Do đó, hiển nhiên là người Selenite, để có thể duy trì sự sống trong những điều kiện như vậy, hẳn phải sở hữu một cấu trúc cơ thể đặc biệt của riêng mình, chắc chắn phải khác biệt đáng kể so với cư dân trên Trái Đất.

Cuối cùng, nhờ nghệ thuật hiện đại, những công cụ với độ hoàn thiện cao hơn nữa đã rà soát mặt trăng không một phút ngơi nghỉ, không bỏ sót dù chỉ một điểm duy nhất trên bề mặt của nàng; và dẫu cho đường kính của nàng dài tới 2.150 dặm, diện tích bề mặt bằng một phần mười lăm bề mặt địa cầu của chúng ta, và thể tích bằng một phần bốn mươi chín khối cầu trái đất — không một bí mật nào của nàng có thể thoát khỏi mắt các nhà thiên văn học; và những bậc thức giả tài ba ấy còn đẩy những quan sát phi thường của họ lên một tầm cao hơn nữa.

Do đó, họ nhận thấy rằng, vào lúc trăng tròn, chiếc đĩa mặt trăng ở một số nơi xuất hiện những đường kẻ trắng vắt ngang, và trong các tuần trăng thì xuất hiện những đường kẻ đen. Khi tiếp tục nghiên cứu những vạch này với độ chính xác cao hơn nữa, họ đã thành công trong việc nắm bắt chính xác bản chất của chúng. Đó là những rãnh dài và hẹp khoét sâu giữa các dải gờ song song, thường nằm sát các rìa của những miệng núi lửa. Chiều dài của chúng dao động từ mười đến một trăm dặm, và chiều rộng khoảng 1.600 thước Anh. Các nhà thiên văn học gọi chúng là các khe vực, nhưng họ không thể tiến xa hơn thế nữa. Họ hoàn toàn không thể xác định chắc chắn liệu những khe vực này có phải là lòng sông khô cạn từ thời cổ đại hay không.

Người Mỹ, trong số những người khác, hy vọng rằng một ngày nào đó sẽ giải quyết được vấn đề địa chất này. Họ cũng nhận trọng trách khảo sát bản chất thực sự của hệ thống thành lũy song song được phát hiện trên bề mặt mặt trăng bởi Gruithuysen, một giáo sư uyên bác ở Munich, người cho rằng đó là “những công trình phòng thủ do các kỹ sư xứ Selenite dựng lên.” Hai điểm còn mơ hồ này, cũng như những điểm khác chắc chắn không thể được giải quyết dứt điểm nếu không có sự liên lạc trực tiếp với mặt trăng.

Về mức độ cường độ ánh sáng của mặt trăng, không còn điều gì để tìm hiểu thêm về điểm này. Người ta đã biết rằng nó yếu hơn ánh sáng mặt trời tới 300.000 lần, và nhiệt lượng của nó không có ảnh hưởng đáng kể nào đối với nhiệt kế. Còn về hiện tượng được gọi là “ánh sáng cho tàn,” nó được giải thích một cách tự nhiên bởi hiệu ứng truyền các tia nắng mặt trời từ trái đất đến mặt trăng, tạo nên vẻ đẹp trọn vẹn cho đĩa mặt trăng trong khi bản thân nó chỉ hiện hình dưới dạng lưỡi liềm trong các pha đầu và cuối.

Đó là tình trạng tri thức đã đạt được về vệ tinh của Trái Đất, cái thiên thể mà Câu lạc bộ Súng đã đứng ra gánh vác sứ mệnh hoàn thiện ở mọi khía cạnh: từ vũ trụ học, địa chất học, chính trị cho đến đạo đức.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 4 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.