Khoảng cuối tháng chín hoặc đầu tháng mười hàng năm, một loài cá được người dân địa phương gọi là "cá nước mắt" lại khóc lóc bơi từ thượng nguồn sông Trôi Mãi xuống.

Lúc này, ngư dân vẫn chưa thoát khỏi sự mệt mỏi và phấn khích mà mùa đánh bắt mang lại, nhưng chỉ cần cảm nhận được trận tuyết đầu mùa đông sắp đến, dù mệt đến đâu họ cũng phải chuẩn bị ngư cụ. Bởi vì dù thế nào đi nữa, họ cũng phải bắt cho bằng được vài con cá nước mắt, thế mới đáng mặt với vợ con và thành quả lao động cả năm.

Cá nước mắt là loài cá độc nhất vô nhị của châu Trôi Mãi. Thân hình dẹt tròn, vây đỏ, vảy xanh. Hàng năm chúng chỉ xuất hiện sau khi trận tuyết đầu mùa rơi, khi chúng đến là cả dòng sông Trôi Mãi lại phát ra âm thanh ô ô ô.

Loài cá này khi bị bắt lên đôi mắt luôn tuôn ra từng chuỗi nước mắt như châu ngọc, chiếc đuôi đỏ sẫm khẽ lắc lư, những chiếc vảy xanh thẳm ánh lên màu hoa lan dừa, phần mang mềm mại phập phồng như cái ống bễ. Các bà vợ ngư dân lúc này vội vàng thả những con cá nước mắt mà chồng bắt được vào một cái chậu gỗ lớn, an ủi chúng, lặp đi lặp lại như đang cầu nguyện: "Được rồi, đừng khóc nữa; được rồi, đừng khóc nữa; được rồi, đừng khóc nữa..." Cá nước mắt được vớt lên từ sông Trôi Mãi quả nhiên không khóc nữa, chúng bơi qua bơi lại trong chậu gỗ trên bờ, như thể nhận được sự ấm áp bất ngờ, lòng đã yên ổn.

Nếu không muốn nghe âm thanh bi thương của sông Trôi Mãi vào tiết đầu đông, thì chỉ còn cách đi bắt cá nước mắt.

Cá nước mắt thường bơi từ thượng nguồn xuống vào chòm chợp buổi chiều tối có tuyết đầu mùa, thế nên ngư dân đã sớm nhóm lên từng đống lửa trại trên bờ. Đống lửa ấy phần lớn có màu cam vàng, nhìn từ xa trông giống như những chiếc bát vàng đang lấp lánh. Phụ nữ vùng này hầu như đều có phần xương chân mày cao, mí lót dày, đôi môi dày. Lúc đi lại họ phát ra tiếng lộp bộp, có khả năng sinh sản cực mạnh, hơn nữa sức ăn lại đáng kinh ngạc. Các bà vợ ngư dân thích quấn khăn trùm đầu màu xanh cẩm thạch hoặc xám bạc, bất kể già trẻ, đều chải tóc búi gọn gàng. Hình ảnh của họ bên bờ sông Trôi Mãi chẳng khác nào những thân cây bạch dương đen vạm vỡ.

Nguồn gốc của sông Trôi Mãi ở đâu thì ngư dân không biết, chỉ biết nó xuất phát từ nơi cực bắc. Lòng sông không hề rộng, mặt nước phẳng lặng như gương, cho dù là mùa mưa bão giữa hè cũng không mang vẻ cuồn cuộn sóng dữ, chỉ có những làn sương nước lững lờ không dứt lan tỏa từ mặt sông sang dải rừng hai bên, chắc là nước sông Trôi Mãi sâu lắm đây.

Khi những cơn gió cuối thu phóng túng dứt bỏ những chiếc lá đã mất nước trong rừng, Cát Hỉ - người đàn bà ngư dân lớn tuổi nhạy cảm - đã chuẩn bị sẵn sàng dụng cụ đánh bắt cá nước mắt. Cát Hỉ đã bảy mươi tám tuổi, gầy gò và còng lưng, thích ăn các loại quả mọng và nấm phơi khô, thường hay lầm bầm một mình. Nếu bạn ngồi thuyền nhỏ từ thượng nguồn sông Trôi Mãi đi qua làng chài A Giáp này, muốn uống một chén trà thơm phức, thì xin hãy đến nhà Cát Hỉ. Bà ấy còn chuẩn bị sẵn thứ thuốc lá mà đàn ông thích hút quanh năm, mấy cái điếu cày bằng đồng nằm ngang ngay ngắn trên tủ, bạn cứ việc tận hưởng mà thôi.

Làm quen với Cát Hỉ không phải chuyện khó. Ở A Giáp, bạn đang đi trên con đường đất ngập tràn mùi tanh cá tươi, bỗng nhìn thấy một thiếu nữ đẫy đà thanh tú sống mũi cao môi thắm, đó chính là Cát Hỉ, Cát Hỉ của những năm tháng tuổi trẻ, Cát Hỉ của thời gian đảo ngược lại năm mươi năm trước. Tóc búi cao, mắt sáng răng cười, mùa nào tháng nấy luôn mặc chiếc váy dài bằng vải thô màu xám quét đất, dáng vẻ ăn cá sống mới đáng yêu làm sao. Ngư dân thời đó nếu ai mắc bệnh dạ dày chán ăn, đều sẽ nghĩ đến việc ngắm nhìn biểu cảm lúc Cát Hỉ ăn cá sống. Hàm răng sắc bén của Cát Hỉ nhai những chiếc vảy sáng choang và thớ thịt cá trắng ngần, phát ra âm thanh kỳ diệu, thế là những ngư dân đang bệnh tật bỗng có thèm ăn trở lại. Còn bây giờ nếu bạn muốn gặp lại Cát Hỉ, cũng là một việc vô cùng dễ dàng. Ở làng chài A Giáp, bạn thấy người đàn bà chài còng lưng nào đó trong khoảnh khắc bất chợt ngẩng đầu lên mà trong đôi mắt lóe lên tia sáng giống như vảy cá sáng choang, thì người đó chính là Cát Hỉ, Cát Hỉ già.

Tuyết lặng lẽ rơi từ năm giờ sáng. Cát Hỉ liên tục gặp mấy ác mộng, thầm chửi rủa Thượng đế không ít lần. Vừa chửi, bà vừa nghe thấy tiếng cửa sổ kêu xột xoạt như đang cạo vảy cá. Khỏi phải nói, bông tuyết đã đến, cá nước mắt cũng sắp bơi qua sông Trôi Mãi rồi. Cát Hỉ cảm thấy lạnh, cộng thêm một trận ho dữ dội, đảng của bà đều bị đánh thức. Bà mặc áo bước xuống súp, nhóm lò sưởi, dùng chiếc kẹp sắt nướng hai củ khoai tây, rồi châm đèn dầu, kiểm tra xem lưới bắt cá nước mắt có còn lỗ thủng nào không. Bà buộc một đầu lưới vào chiếc đinh trên vách tường lửa, đầu kia cố định vào tay nắm cửa, từ cửa đến tường lửa nổi bật lên một bức lưới cá dài hơn chục mét lững lờ trôi như làn sương thưa thớt. Sợi lưới trắng bạc hiện lên màu hổ phách khi ngọn đèn dầu bùng lên phát ra tiếng nổ tách tách, Cát Hỉ ngửi hình như có hương thơm của nhựa cây. Lưới là do một tay Cát Hỉ đan nên, mắt lưới vẫn đều đặn như thế, dù cho ngón tay dùng thoi gỗ của bà đã không còn linh hoạt nữa. Ở A Giáp, có lẽ chẳng nhà nào là chưa từng dùng lưới do Cát Hỉ đan. Thời trẻ, những người thợ chài trai tráng khỏe mạnh từ sông Trôi Mãi vào thành phố trở về thường mang theo từng cuộn chỉ trắng muốt, bảo bà đan các loại lưới khác nhau, tất nhiên cũng mang cho bà một ít khăn trùm đồ trang sức, cúc áo. Cát Hỉ hồi đó rất thích để đàn ông nhìn cô đan lưới. Cô đan dưới ánh mặt trời rực lửa, đan cả dưới ánh trăng như nước, có lúc đan mệt quá lại ngủ thiếp đi bên cạnh lưới cá, lưới sáng lấp lánh vây quanh cô, tựa như đang vây bắt một nàng tiên cá.

Cát Hỉ đưa những ngón tay già nua vào mắt lưới, lại thấp giọng chửi Thượng đế một câu gì đó, tiếp theo đi xem khoai tây nướng đã chín mấy phần, rồi lại đun nước pha trà. Khi Cát Hỉ lề mề ăn uống xong xuôi, trời đã hửng sáng ngập ngừng. Nhìn qua tấm kính xám xịt ra ngoài, có thể thấy sông Trôi Mãi ánh lên vẻ đen thẫm. Ngôi nhà gỗ của Cát Hỉ đối diện ngay với sông Trôi Mãi, dải rừng bên kia sông một màu mịt mờ. Chắc chắn sẽ không có dấu tích của loài chim nào rồi. Cát Hỉ ngắm trời một lúc, lại thấy hơi buồn ngủ, bà lầm bầm mấy tiếng rồi ngả người xuống súp chợp mắt. Lúc bà tỉnh lại lần nữa thì bị tiếng gõ cửa đánh thức, người đến là Hồ Đao - cháu nội của Hồ Hội. Hồ Đao ôm ngực một gói trà và một gói táo tàu khô, có lẽ vì vội vàng nên không đội mũ bông, trên tóc đọng một lớp tuyết dày đặc, trông giống như đội một chiếc bánh bột mì trắng muốt, còn hai tai thì lạnh đỏ au như quả sơn tra. Hồ Đao ảo não nói liên hồi: "Bác Cát Hỉ, thế này thì làm sao đây, sinh linh nhỏ bé này thật biết chọn ngày quá, Ái Liên nói cảm thấy trong người không ổn, không trụ nổi qua hôm nay nữa rồi, haizz, cá nước mắt cũng sắp đến rồi, làm sao thế này, sao lại không đúng lúc chút nào thế..."

Cát Hỉ cất trà và táo tàu khô lên nóc tủ, liếc nhìn Hồ Đao đang lúng túng không biết để tay vào đâu. Đàn ông lần đầu làm bố đều hoảng loạn thế cả. Cát Hỉ thích cái vẻ hoảng loạn này.

"Lúc cá nước mắt xuống mà cô ấy vẫn chưa sinh được, bác Cát Hỉ, bác cứ việc ra sông Trôi Mãi bắt cá nước mắt, haizz, đúng là không đúng lúc chút nào. Còn nửa tháng nữa cơ mà, đứa trẻ này tranh giành gì với cá nước mắt chứ..." Hồ Đao buông thõng hai tay đứng trước cửa lặp đi lặp lại, chốc chốc lại nhìn ra ngoài cửa sổ. Ngoài cửa sổ thì có thể có gì? Ngoài tuyết ra thì vẫn là tuyết.

Ở làng chài A Giáp có một truyền thuyết, khi cá nước mắt xuống, nếu nhà nào không bắt được nó, tay trắng ra về, thì chủ nhân nhà ấy sẽ gặp tai họa. Đương nhiên ở đây chẳng ai gặp tai họa cả, bởi vì vào thời điểm này hàng năm mọi người túc trực bên sông Trôi Mãi đều thu hoạch lớn. Cá nước mắt khác với các loài cá khác, khi bị lưới mắc phải thì một trăm phần trăm đều còn sống, nặng tầm khoảng một cân, thân hình cân đối nhỏ nhắn. Thả những con cá xanh thẳm này vào chậu gỗ đầy nước, đến sáng sớm hôm sau lại thả chúng về sông Trôi Mãi, lúc chúng xuống nước lần nữa thì sẽ không phát ra âm thanh ô ô ô nữa.

Có ai từng thấy một loài cá kỳ lạ thế này chưa?

Cát Hỉ sai Hồ Đao về nhà đun một nồi nước nóng. Bà ăn một củ khoai tây, uống một chén trà nóng, thu dọn lại các dụng cụ đánh cá đâu ra đấy, khép cửa lò sưởi lại, đội chiếc khăn trùm đầu màu xám bạc rồi bước ra ngoài.

Làng chài A Giáp với hơn một trăm nóc nhà trông càng có vẻ nhỏ bé hơn trong tuyết. Những ngôi nhà trong tuyết trông giống như những quả táo tàu ngào đường. Cát Hỉ nhìn sông Trôi Mãi, nó trông thật tiêu tụy trong trận tuyết đầu mùa, bà dường như có thể cảm nhận được sự rung động vi tế của làn nước trước khi cá nước mắt đến. Bà nhớ đến ông nội của Hồ Hội - Hồ Hội, ông được chôn cất trong rừng thông bên kia sông Trôi Mãi. Người ngư dân đáng thương này năm bảy mươi tuổi đã trở thành vật tế mạng cho gấu đen. Hồ Hội thời trẻ cưỡi ngựa giắn bắn rất cừ, vây bắt cá quy là có kinh nghiệm nhất. Đừng thấy ông dáng người không cao, tướng mạo bình thường, nhưng lại là thần tượng trong lòng các cô gái A Giáp. Cát Hỉ khi ấy không những biết bắt cá, biết ăn cá sống, mà còn biết thêu thùa, cắt may, nấu rượu. Hồ Hội khi đó thường hay đến chỗ Cát Hỉ xin thuốc lá hút, ngôi nhà gỗ của Cát Hỉ cũng là do Hồ Hội giúp đỡ sắp xếp xây lên. Cát Hỉ khi ấy có một suy nghĩ ngây thơ, đinh ninh rằng người hoàn hảo một bước trăm dặm như cô sẽ trở thành vợ của Hồ Hội, thế nhưng Hồ Hội lại cưới Thải Châu - một người chẳng có chút nhan sắc lẫn năng lực tề gia nội trợ nào. Ngày Hồ Hội kết hôn, Cát Hỉ đang mổ cá sống bên bờ sông Trôi Mãi, cô nhìn thấy đoàn rước dâu đi tới, nhìn thấy bông hoa đỏ ngốc nghếch đeo trước ngực Hồ Hội, Cát Hỉ liền đem chậu nước tanh đầy vảy cá hắt thẳng lên đầu anh, đồng thời phát ra tiếng cười sảng khoái. Hồ Hội áy náy cười với Cát Hỉ, mang theo cả người đầy mùi tanh đi đón cô dâu. Cát Hỉ đứng bên bờ sông Trôi Mãi nhặt lên một con cá chẽm có hoa văn lốm đốm, nhai ngấu nghiến từng miếng lớn, nước mắt ào ạt tuôn rơi.

Hồ Hội từng nói với Cát Hỉ lý do anh không cưới cô vào một năm bắt cá nước mắt nào đó. Hồ Hội nói: "Em quá giỏi giang, em biết làm mọi thứ, em có thể gánh vác gia đình sinh sống, đàn ông ở dưới hiên nhà em sẽ dần đánh mất năng lực sinh tồn, em giỏi giang quá mức rồi."

Cát Hỉ hằn học nói: "Tôi có năng lực chẳng lẽ cũng là tội lỗi sao?"

Cát Hỉ nghĩ, một người phụ nữ làm vợ chài nếu không biết bắt cá, làm dưa khô, phơi cá khô, nấu rượu, đan lưới, mà chỉ biết sinh con, thì có gì đáng yêu chứ. Suy nghĩ này của Cát Hỉ đã tạo nên bi kịch cả cuộc đời bà. Ở A Giáp, đàn ông ai nấy đều ngưỡng mộ bà, đều thích uống rượu do bà nấu, trà do bà pha, lá thuốc lá do bà chế biến, thích ngắm vẻ mặt tràn đầy sức sống khi bà ăn cá sống, thích hàm răng trắng ngần có một không hai của bà, nhưng chẳng có người đàn ông nào cưới bà cả. Sông Trôi Mãi ngày đêm chảy mãi, Cát Hỉ ngày một già đi, nhưng rừng cây hai bên bờ lại càng thêm xanh tươi lùm xùm.

Cát Hỉ qua tuổi trung niên thì đặc biệt thích hát. Bà hát khi mổ cá sống bên bờ sông Trôi Mãi, hát khi lên núi hái nấm vào mùa thu, hát khi phơi rau khô trên mái nhà gỗ của mình, lúc cho gia cầm ăn vào buổi chiều tối cũng phải hát. Tiếng hát của Cát Hỉ lan tỏa khắp làng chài A Giáp như khói bếp, đàn ông nghe thấy tiếng hát của bà thì đau như cắt ruột giống như nghe thấy tiếng khóc của cá nước mắt vậy. Cứ mỗi lần Cát Hỉ hát là họ lại đến xin thuốc lá hút, và âu yếm gọi đi gọi lại "Cát Hỉ Cát Hỉ". Lúc đó Cát Hỉ sẽ không hát nữa, bà nhanh nhẹn nghiền nhỏ vụn thuốc lá, chùi chiếc điếu cày thêm sáng bóng, cả vân đồng lẫn vân gỗ đều hiện lên màu sắc vốn có tuyệt hảo. Bà thích nghe tiếng đàn ông gọi mình là "Cát Hỉ Cát Hỉ", lúc đó bà sẽ lộ ra dáng vẻ đáng yêu ngoan ngoãn như chim non nép vào người. Thế nhưng những người đàn ông hút xong thuốc của bà hầu hết đều vỗ đế giày xỏ dép đi về, để lại cho Cát Hỉ là những bóng cây lốm đốm trong sân dưới ánh trăng. Cát Hỉ qua tuổi bốn mươi thì không hát nữa, bà bắt đầu tĩnh lặng đón nhận sợi tóc bạc đầu tiên xuất hiện trên đầu mình, thường xuyên ra vào nhà của những người phụ nữ sinh nở, bà mới khao khát làm sao khoảnh khắc vừa hạnh phúc vừa đau đớn tột cùng của người sinh con chứ!

Trong lịch sử đỡ đẻ của Cát Hỉ, chưa từng có đứa trẻ nào sinh ra vào đúng ngày cá nước mắt đến, chưa từng có bao giờ. Bà thầm cầu nguyện Thượng đế hãy để đứa trẻ này sinh ra trước hoàng hôn, để cô có thể trở thành một thành viên bắt cá nước mắt bên bờ sông Trôi Mãi. Khi cô cầu nguyện Thượng đế trong cơn tuyết bay như thế lại cảm thấy vô cùng nực cười, bởi vì cô vừa mới chửi rủa Thượng đế không ít lần.

Vợ của Hồ Đao nằm thẳng cẳng trên súp, vã mồ hôi như mưa vì những cơn đau đẻ, nhìn thấy Cát Hỉ, đôi mắt ươn ướt liếc nhìn bà. Cát Hỉ rửa tay, hỏi cơn gò kéo dài bao lâu rồi, có cảm thấy chỗ nào không ổn không. Hồ Đao cuống cuồng đi tới đi lui giữa nhà, chốc lát thì đá lật chậu gỗ, nước chảy đầy nhà; chốc lát lại làm đổ chiếc dầm sắt chọc lỗ băng ở góc tường, phát ra tiếng "xoảng" đinh tai nhức óc. Cát Hỉ không nhịn được nói với Hồ Đao: "Cậu đi chuẩn bị ngư cụ bắt cá nước mắt đi, đừng có quẩn quanh ở đây bận rộn nữa."

Hồ Đao nói: "Tôi chuẩn bị từ lâu rồi."

Cát Hỉ nói: "Củi chẻ cũng chuẩn bị xong rồi chứ?"

Hồ Đao vâng vâng dạ dạ nói: "Chuẩn bị xong rồi."

Cát Hỉ lại nói: "Lưới cá phải là một tấm cỡ số ba."

Hồ Đao vẫn ngốc nghếch chưa thông suốt, "Có lưới cá cỡ số ba." Nói xong, lúc pha trà lại hất đổ ống đựng trà, lại là một tiếng động vang lên, sản phụ co giật một cái.

Cát Hỉ đành phải dọa Hồ Đao: "Cậu có bản lĩnh thế thì tự đỡ đẻ cho vợ cậu đi."

Hồ Đao sợ đến cắt không còn giọt máu: "Bác Cát Hỉ, cháu biết đỡ đẻ thế nào, cháu làm sao lôi đứa bé này ra được?"

“Cậu nhét vào thế nào thì lôi ra thế ấy.” Cát Hỉ nói đùa một câu, lúc này Hồ Đao mới hiểu ra mình đang đến đây tạo thêm gánh nặng tinh thần cho sản phụ, liền hốt hoảng rời đi, lúc đi lại bị ngưỡng cửa vấp ngã, phịch một tiếng ngã bò rạp xuống đất, kêu ái chà ái chà, vừa buồn cười vừa đáng yêu.

Trên bức tường phía bắc phòng khách nhà Hồ Đao treo một bức chân dung của Hồ Hội. Hồ Hội đội lệch một chiếc mũ nỉ đen, ngậm một chiếc tẩu thuốc dài, cười hì hì, đó là hình ảnh thời trẻ của ông.

Lúc Cát Hỉ nhìn thấy bức tranh này lần đầu tiên đã cười đến ngả nghiêng ngả ngửa. Hồ Hội từ thành phố trở về, vừa lên bờ liền đến chỗ Cát Hỉ ngay. Cát Hỉ từ xa nhìn thấy Hồ Hội đeo một chiếc túi da trên lưng, tay cầm một cuộn giấy, liền hỏi anh cuộn giấy đó là gì, Hồ Hội láu cá trải bức chân dung ra, kết quả cô nhìn thấy một Hồ Hội khác.

Hồ Hội nói: "Đến ngày nào đó tôi chết đi, em sẽ không thấy đây là trò hề nữa."

Quả thực, Cát Hỉ lúc này mắt mờ tai kém nhìn bức chân dung này, nhìn Hồ Hội thời trẻ, trong lòng dâng lên một nỗi chua xót nào đó.

Đã là buổi chiều. Sản phụ vật lộn hai tiếng đồng hồ, ngược lại không có dấu hiệu sinh nở, điều này khiến Cát Hỉ có chút sợ thầm. Cứ tiếp tục thế này, thêm bốn năm tiếng nữa cũng không sinh nổi, mà cá nước mắt rõ ràng đã sắp từ sông Trôi Mãi trôi xuống rồi. Bà nhìn qua cửa sổ thấy rất nhiều người đang đi về phía bờ sông Trôi Mãi, họ đã vận chuyển củi chẻ ra đó rồi. Mấy chú chó đang chạy nhảy tung tăng trong tuyết.

Hồ Đao đang đứng trong chuồng lợn của sân nhà nhét thêm cỏ khô cho lợn. Mấy vụn cỏ khô bị gió tuyết cuốn tung lên, giống như một đàn cá nhỏ đang nhảy múa. Cát Hỉ của thời gian đảo ngược lại năm mươi năm trước đang đứng trước hiên nhà xới cỏ khô. Cô dùng chiếc chĩa màu trắng bạc xới chúng lên đống cỏ, chuẩn bị dùng cho gia súc qua mùa đông. Trên mái tóc đen nhánh của Cát Hỉ vương những vụn cỏ khô, những vụn cỏ màu xanh nâu còn tỏa ra mùi thơm của cỏ. Hoàng hôn mùa thu khiến lá rụng trong gian rừng mang lại cảm giác kết cấu nặng nề, mà lớp sương mai thoang thoảng lại khiến tấm cửa kính xuất hiện những giọt lệ tươi mới. Mặt trời lặn rơi vào khu rừng rậm rạp bên kia sông Trôi Mãi, Cát Hỉ lúc này nhìn thấy Hồ Hội từ thượng nguồn sông Trôi Mãi đi tới. Hình ảnh anh nhúc nhích từ xa trông hệt như một con kiến, mà khi đến gần thì lại giống như một con ếch vụng về, đi đến trước mặt thì chính là một chú chó con đáng yêu đang vẫy đuôi.

Cát Hỉ mỉm cười kể lại ba hình ảnh khác nhau mà cô cảm nhận được tương tự như con kiến, con ếch, chó con cho Hồ Hội nghe. Hồ Hội cũng cười, lộ ra vẻ mặt vô cùng mãn nguyện, sau đó ném cho Cát Hỉ một con cá vây nhỏ vừa đánh lên, nhìn cô ăn từng chút một hết sạch. Cát Hỉ bước vào nhà, chuẩn bị món ăn kèm trà cho Hồ Hội trong căn phòng mờ tối. Hồ Hội bất ngờ ôm ngang lấy Cát Hỉ, áp đôi môi lên đôi môi đầy mùi tanh của Cát Hỉ, khoang miệng Cát Hỉ tỏa ra hơi thở độc nhất vô nhị của sông Trôi Mãi, Hồ Hội đắm đuối mút lấy hơi thở ấy suốt một hồi lâu.

“Anh đi từ xa tới là hình ảnh gì thế?” Hồ Hội cắn nhẹ môi Cát Hỉ.

“Con kiến.” Cát Hỉ thở dốc nói.

“Lúc sắp đến gần thì sao?” Hồ Hội ôm chặt lấy vòng eo Cát Hỉ hơn.

“Con ếch.” Cát Hỉ khẽ nói.

“Đến trước mặt em thì sao?” Hồ Hội lại cắn nhẹ môi Cát Hỉ.

“Chú chó con vẫy đuôi.” Cát Hỉ vừa nói vừa rùng mình một cái, bởi vì vụn cỏ khô trên đầu rơi vào cổ làm cô ngứa ngáy.

“Lúc ở trên người em thì sao? Lúc đối mặt áp sát má vào em thì sao?” Hồ Hội bế Cát Hỉ lên súp, nhẹ nhàng vén vạt áo cô lên.

Cát Hỉ không nói gì cả, cô không biết lúc đó anh trông giống cái gì. Mà khi Hồ Hội dốc bầu tâm sự sâu sắc đầy mạnh mẽ cho cô nghe, Cát Hỉ đang uốn éo bỗng lầm bầm rên rỉ: “Lúc này là một con hổ ăn thịt người.”

Nước trên lò sưởi đã sôi, nước sôi đẩy nắp ấm kêu phập phập. Cát Hỉ cũng chẳng bận tâm nước đã bị đun quá già, cứ để mặc cho nắp ấm kêu vui vẻ, đến khi họ ướt át tách rời nhau ra, một ấm nước sôi rõ ràng đã bị đun cạn bay mất, trong căn phòng ngập tràn hơi nước ấm áp.

Cát Hỉ đã nghĩ ở cuối hoàng hôn đáng nhớ năm ấy, Hồ Hội nhất định sẽ cưới cô. Cô sẽ nấu trà, nấu cơm, mổ cá, cho lợn ăn cho anh, sinh cho anh mấy đứa con. Thế nhưng Hồ Hội lại cưới một người phụ nữ khác làm vợ mình. Khi Cát Hỉ hắt cả chậu nước mổ cá đầy vảy lên người chú rể Hồ Hội, cô cảm thấy ánh mặt trời hôm đó sao mà nhợt nhạt tàn nhẫn đến thế. Từ đó cô không cho phép Hồ Hội bước vào nhà mình, thuốc lá và bánh trà của cô thà để dành cho những người đàn ông khác, chứ nhất định không cho anh. Lúc Hồ Hội chết, tất cả mọi người ở làng chài A Giáp đều đến dự tang lễ, chỉ có duy nhất cô là không đi. Cô già nua đứng bên cửa sổ, nhìn dòng sông Trôi Mãi cuồn cuộn chảy ngày đêm, bên tai vẫn văng vẳng tiếng nước sôi đẩy nắp ấm kêu phập phập.

Sản phụ lại rên rỉ lên, Cát Hỉ rời khỏi bức chân dung của Hồ Hội. Bà vừa lê bước vừa lầm bầm: "Hừm, cậu trông giống một con khỉ làm trò hề biết bao." Nói xong, lại theo thói quen chửi Thượng đế một câu gì đó, lúc này mới bước đến bên cạnh sản phụ.

"Bác Cát Hỉ, cháu có chết không?" Sản phụ thò một bàn tay ướ đẫm mồ hôi từ dưới tấm chăn ra.

"Phụ nữ sinh con lần đầu ai cũng nghĩ là mình sẽ chết, nhưng chẳng có ai chết cả. Có tôi ở đây, không ai chết được hết." Cát Hỉ an ủi, dùng khăn lau mồ hôi trên trán sản phụ, "Cô muốn sinh con trai hay con gái?"

Sản phụ cười mệt mỏi: "Chỉ cần không phải là quái vật là được."

Cát Hỉ nói: "Bây giờ nghĩ thế thôi, đợi lúc sinh con ra rồi thì lại bắt bẻ đủ điều." Cát Hỉ ngồi bên mép súp nói, "Nhìn thân hình cô thế này, giống như mang song thai vậy."

Sản phụ sợ hãi: "Một đứa đã khó sinh rồi, hai đứa thì càng khó hơn."

Cát Hỉ nói: "Con người đúng là kiêu kỳ, sinh một hai đứa con mà phải kêu oai oái suốt cả ngày. Cô nhìn chó với mèo xem, có ổ nào không đẻ ba bốn con đâu, mà chẳng có ai chăm sóc. Mèo trước khi sinh còn phải tự ngậm bông đệm ổ, nó cũng đau chứ bộ, nhưng lại không kiêu kỳ như con người."

Mấy lời của Cát Hỉ khiến sản phụ không kêu oai oái nữa. Thế nhưng sự kiên cường của cô ta mỏng manh như lớp băng mỏng, chẳng trụ được bao lâu lại bắt đầu rên rỉ, miệng không ngớt chửi rủa Hồ Đao: "Hồ Đao, anh chết tiệt, anh gây nghiệt xong rồi mặc kệ người ta muốn ra sao thì ra, Hồ Đao, sao anh không đến mà sinh con đi, anh chỉ biết sướng cái thân mình..."

Cát Hỉ thầm cười. Trời đã sẩm tối, Hồ Đao đã nhét xong cỏ khô cho lợn, đang gom đống củi khô đã chẻ thành từng bó, chuẩn bị dùng bên bờ sông Trôi Mãi vào ban đêm. Tuyết đã nhỏ đi rất nhiều, nếu không nhìn kỹ thì hoàn toàn giống như đã tạnh hẳn rồi. Tuyết đọng trên mặt đất thì dày lắm đấy. Phần tuyết phủ trên hàng rào gỗ thông đỏ trông là đẹp nhất, những bông tuyết hình chiếc bát ấy tựa sát vào nhau uốn lượn kéo dài, được phản chiếu bởi thân cây gỗ thông đỏ như ngọn nến ở bên dưới giống như ngọn lửa dịu dàng, đẹp đến ngất ngây.

Lúc trời xám xịt Cát Hỉ cảm thấy lồng ngực nhói đau từng cơn. Bà nghe thấy những chú chó trong làng chài đang sủa vang vui vẻ, mọi người bắt đầu ra bờ sông Trôi Mãi nhóm lửa trại rồi. Sản phụ lại một lần nữa bình tĩnh trở lại, cô ta ra mồ hôi quá nhiều, chiếc chiếu sậy khô ráo bên dưới đã hơi ẩm ướt. Cát Hỉ thắp nến lên, sản phụ cười ái ngại với bà: "Bác Cát Hỉ, bác đi bắt cá nước mắt đi. Không có bác ở sông Trôi Mãi, mọi người cảm thấy bắt cá nước mắt chẳng có thú vị gì cả."

Quả thực, hàng năm bên bờ sông Trôi Mãi trong buổi tuyết đầu mùa, Cát Hỉ luôn có thể bắt được mấy chục thậm chí hàng trăm con cá nước mắt nhảy tưng tưng. Chiếc chậu gỗ Cát Hỉ dùng để đựng cá nước mắt có thể thu hút ánh nhìn của tất cả mọi người. Lũ trẻ nghịch ngợm thò tay vào chậu gỗ, sờ vào đầu hoặc đuôi cá nước mắt, khuấy cho chậu nước chao đảo một trận. Lúc này các ông bố bà mẹ liền qua mắng mỏ lũ trẻ: "Đừng làm tổn thương vảy cá nước mắt!"

Cát Hỉ nói: "Tôi đi bắt cá nước mắt rồi, ai đỡ đẻ cho cô?"

Sản phụ nói: "Cháu tự sinh. Bác bảo cháu cách cắt rốn thế nào, cháu ở nhà một mình là được, để Hồ Đao cũng đi bắt cá nước mắt đi."

Cát Hỉ trách yêu: "Xem kìa tài giỏi chưa kìa."

Sản phụ dịch chân một chút nói: "Bác Cát Hỉ, không bắt được cá nước mắt, sẽ chết người sao?"

Cát Hỉ nói: "Ai mà biết được, đây chỉ là truyền thuyết thôi. Hơn nữa chẳng có nhà nào là không bắt được cá nước mắt cả."

Sản phụ lại khẽ nói: "Từ nhỏ cháu đã hỏi bố mẹ, tại sao cá nước mắt lại khóc, tại sao lại có những chiếc vảy màu xanh, tại sao lại xuất hiện sau trận tuyết đầu mùa, thế nhưng bố mẹ chẳng trả lời được gì cả. Bác Cát Hỉ, bác có biết không?"

Cát Hỉ buông thõng hai tay đầy vẻ cô quạnh, lầm bầm nói: "Tôi thì có thể biết cái gì chứ, muốn hỏi thì phải đi hỏi sông Trôi Mãi ấy, nó mới biết được."

Sản phụ lại bắt đầu rên rỉ.

Trời đã tối hẳn. Đống lửa trại bên sông Trôi Mãi dần sáng lên, dòng nước bắt đầu phát ra âm thanh u uất mơ hồ, ngư dân vội vàng chiếm lấy từng khúc nước tung những tấm lưới trắng bạc xuống hết tấm này đến tấm khác. Nước trong chậu gỗ đã sớm được chuẩn bị sẵn sàng, các bà vợ ngư dân trùm khăn trùm đầu màu xám hoặc màu xanh đi lại vững chãi trên bờ. Sườn núi bên kia sông Trôi Mãi khoác lên mình lớp băng giá trắng xóa, vầng trăng kỳ lạ thay đã nhô lên từ lúc nào. Ánh trăng lạnh lẽo chiếu rọi dòng nước, lửa trại, chậu gỗ và gương mặt đen sạm của những ngư dân, thứ âm thanh bi thương trào dâng mà chẳng cần ánh trăng soi chiếu ấy đã lan truyền từ thượng nguồn sông Trôi Mãi xuống.

Ô ô ô ô ô —— Ô ô ô —— Ô ô ô ô ô ——

Tựa như muôn vàn chiếc thuyền nhỏ từ thượng nguồn đi xuống, tựa như tất cả những chiếc lá rụng trên thế gian đều đổ về sông Trôi Mãi, tựa như những giai điệu bi thương nhất do các loại nhạc cụ tấu lên hòa quyện lại với nhau. Sông Trôi Mãi, âm thanh bi thương không chút che đậy ấy, khiến cho con người ở làng chài A Giáp chìm đắm trong một bầu không khí tôn giáo. Có một người ngư dân đánh lên được con con cá nước mắt đầu tiên, con cá đáng thương ấy khẽ lắc lư cái đuôi, nước mắt trong đôi mắt ào ạt rơi xuống. Bà vợ ngư dân nhà này vội vàng thả con cá vào chậu gỗ, dịu dàng an ủi: "Được rồi, đừng khóc nữa; được rồi, đừng khóc nữa..." Ngọn lửa màu cam vàng khiến gương mặt người phụ nữ ngư dân hóa thành màu đồng cổ, còn chiếc khăn trùm đầu trên đầu cô ta thì biến thành màu xanh thẳm.

Ô ô ô —— Ô ô ô ô ô —— Ô ô ô ô ——

Đêm ngày càng sâu, Hồ Đao đã bắt được bảy con cá nước mắt từ sông Trôi Mãi. Cậu ta tranh thủ chạy về nhà xem vợ mình đã sinh chưa. Người phụ nữ đáng thương ấy mở trân trân đôi mắt nhìn đờ đẫn lên trần nhà, biểu cảm tuyệt vọng.

“Lẽ nào đứa trẻ này nhất định phải đợi cá nước mắt qua đi rồi mới chịu chào đời sao?” Cát Hỉ thầm nghĩ.

"Bác Cát Hỉ, cháu canh cô ấy một lúc, bác ra sông Trôi Mãi đi. Cháu đã bắt được bảy con cá nước mắt rồi, bác còn chưa bắt được con nào cả." Hồ Đao nói.

"Cậu canh cô ấy thì có ích gì, cậu có biết đỡ đẻ đâu." Cát Hỉ nói.

"Lúc cô ấy sắp sinh cháu sẽ ra sông Trôi Mãi gọi bác, nhỡ đâu —" Hồ Đao ấp úng nói, "Nhỡ đâu ngày mai mới sinh được thì sao."

"Cô ấy không trụ nổi qua đêm nay đâu, trước mười hai giờ chắc chắn sinh." Cát Hỉ nói.

Cát Hỉ uống một chén trà, lại có thêm chút sức lực, bà thay một cây nến mới, kể cho sản phụ nghe một số trò cười lúc trẻ của mình. Sản phụ chăm chú lắng nghe một lúc, không nhịn được bật cười. Cát Hỉ thấy cô ta đã trút bỏ được gánh nặng, lúc này mới yên tâm.

Khoảng mười một giờ đêm, sản phụ lại một lần nữa bị những cơn co thắt bao vây. Lúc đầu còn rên rỉ nhỏ tiếng, cuối cùng thì kêu la lớn tiếng. Nhìn thấy Hồ Đao hốt hoảng ra ra vào vào, cô ta dường như đã tìm thấy cội nguồn của nỗi đau, suýt thì gầm lên. Cát Hỉ bảo Hồ Đao thắp thêm một ngọn nến nữa, bà cầm nó đứng bên cạnh sản phụ. Sau khi nước ối vỡ, Cát Hỉ cuối cùng cũng nhìn thấy cái đầu của một đứa trẻ lấp ló hiện ra giống như quả táo chín mọng, quả táo chín này mang theo vẻ say sưa, trong lòng Cát Hỉ dâng lên một niềm vui sướng. Bà cố hết sức cổ vũ sản phụ: "Cố thêm chút nữa đi, sắp ra rồi, cố thêm chút nữa, đừng kiêu kỳ thế chứ, tôi còn phải đi bắt cá nước mắt nữa đấy..."

Quả táo đỏ rực ấy cuối cùng cũng tuột ra khỏi cơ thể người mẹ, tiếng khóc sống động ấy lan tỏa khắp nơi giống như hương vị ngọt ngào của quả chín.

“Ồ, cô nhóc, thanh âm to ghê cơ, lớn lên chắc chắn cũng thích ăn cá sống cho mà xem!” Cát Hỉ tĩnh lặng chờ đợi sự chào đời của đứa trẻ thứ hai. Mười phút trôi qua, hai mươi phút trôi qua, sản phụ thở dồn dập, lúc này một quả táo chín nữa lại lấp ló hiện ra. Sản phụ gào thét lên, một đứa trẻ có giọng oang oang vô cùng lanh lỏi phốc một phát lao ra khỏi bụng mẹ, là một bé trai đáng yêu!

Cát Hỉ hét lớn: "Hồ Đao Hồ Đao, cậu đúng là có phúc đức lớn, một mẻ mà có đủ cả nếp lẫn tẻ rồi!"

Hồ Đao phấn khích như một chú ong hút phấn hoa, cậu ta nhìn người vợ của mình với ánh mắt biết ơn, như nhìn một vị công thần. Sản phụ cuối cùng cũng bình tâm lại, cô ta thoải mái nằm trên chiếc chiếu sậy ẩm ướt lốm đốm máu tươi, cảm thấy vô cùng mãn nguyện vì đã thuận lợi thêm đinh thêm của cho nhà họ Hồ.

"Bác Cát Hỉ, nhỡ đâu vẫn còn kịp, bác mau đi sông Trôi Mãi đi." Sản phụ mệt mỏi nói.

Cát Hỉ rửa sạch đôi bàn tay đầy máu me, lại uống một chén trà, lúc này mới trùm khăn trùm đầu bước ra khỏi nhà họ Hồ. Đi ngang qua phòng khách, vốn định nhìn thêm bức chân dung đầy vẻ làm trò hề của Hồ Hội trên tường một cái, ngờ đâu trên tường chẳng có bức chân dung nào cả, chỉ có một cái bầu khô bằng gỗ và hai chiếc thoi gỗ được treo lủng lẳng ở đó. Cát Hỉ kinh ngạc không thôi, thứ mà cô vừa nhìn thấy chẳng lẽ là linh hồn của Hồ Hội sao? Cát Hỉ kinh ngạc bước ra sân, bầu không khí tươi mát như thể ban thêm cho cô một chiếc lá phổi, bà cảm thấy vô cùng thoải mái. Hồ Đao đang đốt cái gì đó, một cụm lửa đang nhảy múa sinh động.

"Cậu đang đốt cái gì thế?" Cát Hỉ hỏi.

Hồ Đao nói: "Ảnh của ông nội cháu ạ. Lúc ông còn sống đã nói rồi, nếu ông không nhìn thấy chắt nội, thì sẽ để bức ảnh của ông nhìn thay. Nếu chắt nội sinh ra rồi, ông không cần phải treo trên tường nữa."

Cát Hỉ nhìn cụm lửa đang dần tắt lịm ấy đầy bi thương nghĩ: "Hồ Hội, anh quả nhiên đã nhìn thấy chắt nội rồi. Chỉ có điều huyết mạch nhà họ Hồ này không phải do Cát Hỉ truyền bá xuống."

Hồ Đao lại nói: "Ông nội cháu nói con người chỉ có thể quản chuyện của một hai đời, không vượt quá bốn đời. Quá bốn đời, người già sẽ bị bọn trẻ coi là quái vật, cho nên ông nói lúc này phải hủy bức ảnh của ông đi, không để người ta nhớ đến ông nữa."

Ngọn lửa thiêu rụi một mảng tuyết lớn, nó cuối cùng cũng thu nhỏ lại, lụi tàn. Nhờ ánh nến hắt ra từ trong nhà, mặt đất phủ tuyết mang màu chanh. Cát Hỉ lắng nghe thứ âm thanh u uất nhẹ nhàng phát ra từ sông Trôi Mãi, không kìm được nước mắt lăn dài trên má. Bà không thể nào nhai nổi cá sống nữa, những chiếc vảy có kết cấu ấy năm xưa đã phát ra những tiếng kêu sảng khoái trong hàm răng của bà như thế nào chứ. Răng của bà đã rụng đi đáng sợ, lợi không còn màu đỏ tươi nữa, mà là màu tím sẫm, giống như một bức tường cũ kỹ bị khói lửa nung nấu qua năm tháng lâu dài. Tóc bà thưa thớt và bạc trắng, cực kỳ giống một cụm cỏ dại cô độc cạnh miệng hang động vào ngày đông.

Cát Hỉ cứ thế mang theo nước mắt trở về ngôi nhà gỗ của mình, bà vác lưới cá lên đôi vai già nua, tay xách chậu gỗ, lê bước nặng nhọc đi về phía sông Trôi Mãi. Lửa trại của sông Trôi Mãi tinh xảo trong suốt, rất nhiều phụ nữ ngư dân đang đứng trước những chậu gỗ đựng đầy cá nước mắt ngóng nhìn Cát Hỉ. Không có thứ âm thanh bi ai nào bay lượn trào ra từ mặt nước nữa, sông Trôi Mãi trở nên vô cùng tĩnh lặng, lớp tuyết trắng bên kia sông bị ánh lửa trại phản chiếu giống như một vải vàng trải dài trên mặt đất. Cát Hỉ thả lưới xuống sông, lại khó nhọc châm đầy nước vào chậu gỗ, rồi ngẩn ngơ đứng bên bờ chờ đợi cá nước mắt mắc lưới. Bóng đêm sau nửa đêm không hề ngắn ngủi, Cát Hỉ nghe thấy đằng sau lưng mình có rất nhiều người đi qua đi lại. Bà nghĩ đến chậu nước mổ cá mà năm xưa bà hắt lên người Hồ Hội, lúc đó bà chẳng sợ gì cả, cô ta có quá nhiều sức lực. Một con người khi đã mất đi sức lực thì mới đáng buồn làm sao. Trời hơi lạnh, Cát Hỉ cố gắng kéo góc khăn trùm đầu xuống ngực, bà bắt đầu cất tấm lưới thứ nhất. Lưới lướt xẹt xẹt qua mặt nước, cảm giác nhẹ bẫng ấy khiến tim bà chùng xuống từng hồi. Không bắt được con cá nước mắt nào cả, là một chiếc lưới không, tấm lưới trắng bệch nằm trải dài trên lớp tuyết trắng bên bờ, hòa làm một thể với tuyết. Cát Hỉ không hề nhụt chí, thế nào cũng sẽ có một con cá nước mắt đâm vào lưới của bà thôi, bà không tin mình sẽ tay không ra về. Lại một khoảng thời gian trôi qua, khi ánh rạng đông đã lờ mờ xuất hiện, Cát Hỉ bắt đầu cất tấm lưới thứ hai. Bà cẩn thận kéo tấm lưới thứ hai lên bờ, cảm giác tấm lưới ấy nặng trĩu. Đôi chân bà run rẩy, thầm nghĩ ít nhất có hơn chục con cá nước mắt màu xanh xinh đẹp đã cài vào mắt lưới rồi. Bà toàn tâm toàn ý thu lưới, những chiếc lưới được kéo lên đều trắng phau phau, bà chẳng thấy gì cả. Khi đầu mút của tấm lưới ủ rũ khẽ lộ diện, Cát Hỉ bỗng giật mình nhận ra thứ mà bà kéo lên lại là một tấm lưới không. Bà thấp giọng chửi Thượng đế một câu gì đó, ngã khụy xuống bờ sông. Bà đang nghĩ, tại sao rõ ràng cảm thấy lưới nặng trĩu, mà lại chẳng thu hoạch được gì chứ? Cuối cùng bà đã hiểu ra, đó là vì sức lực của bà không còn được như trước nữa, lúc cất lưới cùng lúc mới thấy nặng nhọc mà thôi.

Trời dần sáng hẳn, lửa trại lặng lẽ tắt lịm. Ngọn núi bên kia sông Trôi Mãi sừng sững hiện ra, rất nhiều ngư dân bắt đầu thả những con cá nước mắt bắt được về lại sông Trôi Mãi. Cát Hỉ nghe thấy âm thanh "bộp bộp" phát ra từ mặt nước, đó là âm thanh lúc cá nước mắt xuống nước. Cá nước mắt lần lượt bơi về hạ nguồn sông Trôi Mãi, Cát Hỉ dường như nhìn thấy tấm lưng màu xanh và chiếc vây màu đỏ của chúng, cái đuôi của chúng lắc lư linh hoạt, bơi nhanh biết bao. Chúng từ thượng nguồn sông Trôi Mãi tới, lại đi về hạ nguồn sông Trôi Mãi. Cát Hỉ nghĩ, cá nước mắt mới vĩ đại làm sao, cơ thể nhỏ hơn con người hàng trăm lần, thế mà lại có thể bơi lội tung tăng suốt cả dòng sông Trôi Mãi năm này qua năm khác. Mà con người thì chỉ có thể canh giữ một đoạn sông Trôi Mãi, canh giữ được thì sống tiếp, già đi, canh giữ không được thì trở thành nấm mồ bên bờ sông của nó, lắng nghe tiếng nước chảy, vẫn cứ ngắm nhìn nó.

Giọng nói của Cát Hỉ đã khản đặc, bà rất muốn hát một đoạn ca dao bên bờ sông Trôi Mãi, nhưng bà cảm thấy bản thân đã không thể phát ra tiếng được nữa. Hai tấm lưới không nằm trải dài với nhau, ánh ban mai dịu dàng mơn trớn chúng, khiến cho từng mắt lưới đều ánh lên thứ ánh sáng dịu êm.

Những ngư dân thả cá xong lần lượt đi về nhà. Họ mang theo vợ, con cái và chó, người vợ lại mang theo chậu gỗ và lưới cá, mà trong tro tàn của đống lửa trại ấm áp vẫn còn lưu lại dấu chân tinh nghịch của loài chó. Cát Hỉ chầm chậm đứng dậy, gom hai tấm lưới cá lại với nhau, đứng trên bờ sông trống hoác, quay người đi lấy chiếc chậu gỗ của mình. Bà khó nhọc tiến lại gần chậu gỗ, lúc này bà kinh ngạc phát hiện ra trong làn nước trong vắt của chậu gỗ lại có hơn chục con cá nước mắt màu xanh xinh đẹp đang bơi lội! Chúng múa lượn thong thả biết bao, nước mắt Cát Hỉ không kìm được trào ra. Bà ngẩng đầu nhìn những người ngư dân và phụ nữ chài lưới đã quay về làng chài ấy, bóng dáng họ phảng phất bất định, họ sắp sửa trở về ngôi nhà gỗ của mình rồi. Một vệt rạng hồng xuất hiện ở chân trời, khiến làng chài A Giáp chìm đắm trong sự bình yên như lúc thụ thai. Cát Hỉ lảo đảo một cái, bà rất muốn ca ngợi Thượng đế một câu, nhưng thốt ra vẫn là những lời nguyền rủa.

Cát Hỉ dồn hết sức lực kéo chậu gỗ về phía bờ sông. Bà quỳ rạp bên bờ sông, thở hổn hển, dùng đôi bàn tay gầy gò xương xẩu thả từng con cá nước mắt đầy đặn trở về sông Trôi Mãi. Đợt cá nước mắt cuối cùng này vừa xuống nước liền nhanh chóng bơi về hạ nguồn.