Nói cho cùng, bạn không chỉ nhìn thấy gì, mà là trong khoảnh khắc nín thở ngưng thần thả hồn suy tưởng ấy, bạn cảm nhận được gì. Đó là gì? Vẻ đẹp thương cảm giống như cỗ xe trượt tuyết lạnh lẽo chói lọi lặng lẽ lướt đến bên bạn, nó tựa như đến từ dải Ngân Hà, bởi vì nó mang theo hơi thở của chốn thiên đường, hay nói chính xác hơn, mang lại cho con người dũng khí tự bóp nghẹt cổ họng mình.
Năm tôi tám tuổi, vẫn đang ở làng Bắc Cực Mạc Hà, nơi cực Bắc của Trung Quốc. Trận đại tuyết ngập trời dường như đã phong ấn toàn bộ ký ức của tôi, nhưng vụ đánh cá mùa đông năm đó vẫn hiển hiện rõ mồn một trước mắt. Khi vụ đánh cá mùa đông đến, hầu như nhà nào nhà nấy cũng túc trực thâu đêm trên sông. Mọi người mang theo lương khô, chậu lửa, dụng cụ đánh bắt cá và những bao thuốc lá giấy giá rẻ bước ra từ từng căn nhà gỗ mộc. Từng lỗ băng bốc lên làn hơi nước trắng sữa, trên đám cỏ khô cạnh cỗ xe trượt tuyết chất đầy các loại cá đã đánh bắt được. Một số chú chó rất hiểu tâm lý chủ nhân, chúng ngoẫy đuôi thấy lượng cá bắt được rất nhiều, thỉnh thoảng lại có vài con cá tạp nhô lên mặt nước, liền chớp lấy khoảnh khắc chủ nhân gỡ câu để ngoạm lấy con cá, nhai ngấu nghiến. Còn đối với những loài cá quý hiếm, chúng từ trước đến nay vẫn luôn ngoan ngoãn trung thành với chủ, không ngửi không chạm.
Đúng vào lúc vụ đánh cá năm ấy kết thúc, đó là thời điểm hoàng hôn, mây xám nặng trịch, người lớn dồn cá vào bao tải, tròng vào xe trượt tuyết, rút khỏi sông Hắc Long Giang để về nhà. Đó là một con đường tuyết dài dằng dặc, mang sắc xám xanh lúc hoàng hôn. Người lớn đút tay vào ống tay áo lững thững bước theo sau xe trượt tuyết, giữa họ không có bất kỳ lời nào, thế giới thật tĩnh mịch làm sao. Khi sắp về đến cửa nhà, trời bỗng đổ những bông tuyết lớn ngập trời, cảnh vật trước mắt tôi mờ mịt một vùng, những gì tôi có thể nghe thấy chỉ là tiếng thở hổn hển ấm nóng của bầy chó kéo xe. Người lớn đều biến mất, ngôi làng cũng biến mất, tôi cảm thấy chỉ còn tiếng thở của loài chó và những bông tuyết bầu bạn với mình, trong lòng tôi trào dâng một khao khát muốn khóc, đó chính là vẻ đẹp thương cảm lần đầu tiên cảm nhận được.
Sự tăng lên của tuổi tác là một quá trình đáng sợ làm sâu sắc thêm những hành vi tầm thường của chính con người. Kể từ đó, những gì tôi cảm nhận được nhiều hơn là mây khói hỗn độn của thành phố. Những con đường chật hẹp dung tục, những cuộc cãi vã giữa người với người, sự bội tín thậm chí là ghẻ lạnh lẫn nhau, vẻ đẹp thương cảm dung hòa giữa con người, tình cảm và cảnh sắc ấy dường như đã biến mất tăm. Hoặc có thể nói, vẻ đẹp thương cảm đang che mặt khóc lóc ở một góc khuất nào đó vì gặp hoạn nạn.
Cuối năm 1991, cuối cùng tôi lại được ôn lại vẻ đẹp thương cảm ở một chốn tha hương. Đó là ở Hokkaido, Nhật Bản, sau khi rời Sapporo, tôi đã đến Noboribetsu, thánh địa suối nước nóng nổi tiếng. Trước đó tôi đã được thưởng thức vẻ đẹp suối nước nóng của Sounkyo rồi. Trong suốt chuyến du lịch Hokkaido, tuyết rơi liên tục, không khí ẩm ướt trong lành, phong cảnh tuyệt mỹ. Sau khi nhận phòng ở một quán trọ suối nước nóng cổ kính mọc lên ven núi, trời đã chạp tối, tôi tắm rửa xong, mặc bộ kimono được chuẩn bị riêng cho du khách rồi đến nhà hàng dùng bữa. Trong bữa tiệc, khi hỏi suối nước nóng Noboribetsu có điểm gì độc đáo, một người bạn Nhật Bản nháy mắt hóm hỉnh nói rằng suối nước nóng ngoài trời của Noboribetsu vô cùng nổi tiếng. Nghĩa là con người phải trực tiếp đối mặt với gió lạnh và bầu trời tháng Mười Hai để tắm gội. Tôi lè lưỡi, vừa phấn khích lại vừa sợ hãi. Suối nước nóng ngoài trời chỉ mở cửa cho phụ nữ sau ba giờ sáng. Đêm hôm đó tôi trằn trọc khó ngủ, chỉ sợ sơ ý ngủ quên đến khi trời quang mây tạnh thì sẽ bỏ lỡ mất cơ hội ngắm cảnh đẹp. Năm giờ sáng, tôi vắt tấm khăn tắm màu vàng kim trên vai bước vào khu suối nước nóng.
Dưới đây là một đoạn văn trong nhật ký chuyến thăm Nhật Bản của tôi:
Phòng suối nước nóng tĩnh mịch, làn sương trắng dày đặc vẫn đang ùa tới. Tôi cởi bộ kimono, bước vào trong sương mù, lúc đó tôi như tan biến đi. Màu da tự nhiên hòa quyện làm một với làn sương trắng. Tôi dường như hoàn toàn dựa vào cảm giác để bước đi trong sương mù — đầu tiên cầm vòi hoa sen tắm qua một lượt, sau đó chậm rãi tiến về phía suối nước nóng. Trong suối nước nóng trong phòng ngoài tôi ra còn có hai người nữa, tôi bước vào liền đi tìm vị trí của suối nước nóng ngoài trời. Tiếng Nhật không thông thạo, không thể hỏi hai người phụ nữ kia, nhìn qua nhìn lại, ở phía Đông của suối nước nóng tôi nhìn thấy một cánh cửa, trên viết năm chữ đỏ lớn: Lộ thiên đại phong lữ. Chữ "lộ thiên đại phong" trong tiếng Trung thì không cần phải giải thích, chỉ có chữ "lữ" lại khiến người ta có chút hoang mang. Chữ "lữ" trong tiếng Trung ngoài việc dùng làm họ ra, thời cổ đại còn chỉ dụng cụ làm bằng ống trúc dùng để hiệu chỉnh âm luật, đại diện cho một loại âm luật. Liên tưởng chữ "lữ" mang ý nghĩa này với "lộ thiên đại phong", liền nảy sinh ý nghĩ "do gió tấu lên, do lữ hiệu âm". Dù thế nào đi nữa, tôi cũng phải dũng cảm tiến lên.
Tôi bước ra khỏi suối nước nóng trong nhà, đi về phía cánh cửa hướng về phía Đông ấy. Đứng bên cửa là đã cảm nhận được hơi lạnh, hai người phụ nữ kia kinh ngạc nhìn tôi. Thử nghĩ xem ở vùng Hokkaido giữa mùa đông giá rét, mà đi tắm suối nước nóng ngoài trời, quả thực rất cần chút dũng khí đấy. Tôi do dự giây lát, rồi vẫn đẩy cửa bước ra. Cú đẩy này suýt chút nữa khiến tôi sợ hãi bởi những bông tuyết, hơi lạnh và bông tuyết hợp sức ập tới tấn công tôi, trong khi trên người tôi lại không mảnh vải che thân. Mà tôi thì không muốn quay đầu lại nữa, đặc biệt là khi có người đang nhìn mình, tôi tuyệt đối không chịu lùi bước. Tôi bước về phía trước, khép cửa lại.
Từng tấc da thịt trên cơ thể tôi đều đang hô hấp ngọn gió chân thực, ngọn gió tự do. Xung quanh hồ phủ đầy tuyết. Tôi bước về phía suối nước nóng, tôi đã xuống nước, từ từ để bản thân hòa làm một phần của suối nước nóng, dang rộng hai tay, vươn dài tứ chi. Ngồi trong suối nước nóng, tựa như đang ngồi trên đám rêu dưới đáy biển, vừa trơn nhẵn vừa dịu dàng, chỉ có phần đầu lộ ra mặt nước. Trong hồ chỉ có một mình tôi, thật yên tĩnh làm sao. Bầu trời có vẻ sắp sáng mà chưa sáng, bầu trời mang sắc xanh u uất, những bông tuyết sà vào tôi, thế nhưng trong suối nước nóng lại ấm áp vô ngần. Xung quanh hồ có mấy gốc cây, trên cây có đèn, thế nên những bông tuyết rơi quanh thân cây trông thật rực rỡ và hoa mỹ.
Tôi nghĩ ngòi bút của mình lúc này thật nhợt nhạt. Cho đến tận bây giờ, tôi cũng không thể diễn tả chính xác tâm trạng lúc đó, chỉ nhớ cách đó không xa chính là một ngọn núi, trên sườn núi mọc rải rác những cây thông và cây bách, ba dòng suối nhỏ đổ ào xuống, phát ra tiếng róc rách vui tai. Dòng suối ở giữa thì thẳng hơn, còn diện tích hai bên thì lớn hơn, trông vô cùng giống một người đánh cá đội nón mê đang đứng đó. Một bên là tuyết, một bên là nước suối, bên còn lại lại đóng những cột băng (trên tảng đá cạnh mặt nước), đây là cảnh sắc của ba mùa mà tôi từng trải nghiệm, lại được nhìn thấy trọn vẹn ở nơi đó. Tôi hít đầy lồng ngực bầu không khí tươi mát ẩm ướt thấm đẫm hơi lạnh, cảm nhận được sự trống trải thanh tịnh chưa từng có. Cũng chỉ có con người, mới vì một cảnh sắc, một trải nghiệm sống đặc biệt mà động lòng.
Những gì tôi cảm nhận được là gì? Có phải là khúc ca tuyệt đỉnh của thiên đường? Vẻ đẹp thương cảm vô song ấy kìa! Tôi cứ ngỡ anh đã phụ bạc kẻ đầy bụi trần này, ngờ đâu lại có thể kinh ngạc hội ngộ ở một chốn tha hương, sau khi anh mang cái đẹp đi xa tận chân trời, tôi – kẻ mang nỗi thương cảm vẫn luôn mong mỏi được đoàn tụ cùng anh.
Đầu tháng Chín năm ngoái, tôi bất ngờ đổ bệnh vì chứng nhịp tim nhanh và kiết lỵ. Một mình nằm bệnh giữa tiết trời mùa thu trong xanh lộng gió, mang tâm trạng tang thương và tuyệt vọng, ánh nắng rực rỡ ngoài cửa sổ dẫu có rực rỡ thế nào đi nữa cũng trở nên thừa thãi. Tôi mong mỏi có một cơ hội được ra ngoài hít thở không khí trong lành, tôi đã kiệt sức lắm rồi giữa chốn đô thị này. Ngày 20 tháng Chín, tôi sau cơn trọng bệnh cuối cùng cũng bước lên một con chuyến tàu sang trọng. Chuyến du lịch kéo dài mười ngày bắt đầu. Các nhà lãnh đạo của Nhân đại tỉnh đi khảo sát tuyến đường lớn ven sông, cộng thêm hai phóng viên của Tân Hoa Xã, tờ Quang Minh Nhật báo cùng một vị lãnh đạo và đồng nghiệp của tôi đi cùng, tính ra chưa đến hai con người. Con thuyền mang tên "Hắc Long Giang", ngăn nắp và thoải mái. Ban ngày chúng tôi ngắm cảnh trên boong tàu, ngắm những chú chim nước màu bạc lượn lờ trên mặt nước sông, ban đêm thuyền cập bờ, chúng tôi nghỉ ngơi ngay trên thuyền.
Thuyền cập bến trấn biên giới Phú Cẩm, dừng lại một ngày thì trưa hôm sau bắt đầu quay về. Lúc ấy thuyền đang chạy trên Hắc Long Giang, hai bên bờ là hai quốc gia: Trung Quốc và Nga. Khi ấy nước Nga đang xảy ra nội chiến, nhưng Yeltsin đã nhanh chóng kiểm soát được tình hình. Đó là hoàng hôn ngày 25 tháng Chín, sau bữa cơm tối, tôi một mình ra boong tàu ở mũi thuyền. Trời thu se lạnh, gió đã rất buốt, hoàng hôn đã tắt, đằng chân trời cuồn cuộn những đám mây lửa rực rỡ, nhuộm đỏ một nửa mặt nước sông. Lúc này có một đàn chim nước đột nhiên xuất hiện ở không xa mũi thuyền, ánh mây lửa khiến chúng biến thành một màu đỏ thẫm. Chúng mang theo hơi nước bay về phía bờ bên kia, tôi dõi theo bóng chúng, bất chợt phát hiện sắc đỏ trên người chúng biến mất trong nháy mắt, bầu trời bờ bên Nga trăng thanh gió mát, đàn chim xuất hiện trở lại với bản sắc tinh khôi vốn có.
Thật là kỳ diệu, một bên là bầu trời xám xanh và nửa vầng trăng nhạt màu, bên kia lại là ráng hồng cuồn cuộn. Thuyền trưởng phát hiện ra tôi trong phòng lái, bèn dùng loa phóng thanh phát ra một khúc nhạc vừa u sầu vừa vương vấn khôn nguôi đến nao lòng. Tôi kìm lòng không đậu bước theo giai điệu, một mình nhún nhảy. Tôi xoay tròn, cảm nhận vẻ đẹp kỳ lạ của thế giới đan xen hai màu đỏ trắng này. Mái tóc dài của tôi bay phấp phới, khoảnh khắc đó tôi cảm giác bản thân chính là một nữ phù thủy. Không có ai đến làm phiền tôi, bầu bạn với điệu nhảy của tôi, ngoài khúc nhạc tựa chốn tiên cảnh ra, thì chính là dòng nước sông, mây trời, vầng trăng và những cơn gió bạt ngàn vô tận. Vẻ đẹp thương cảm lúc này bất ngờ ùa vào trái tim tôi, nó khiến tôi quên đi thành phố tầm thường ồn ào cùng tất cả bệnh tật của chính mình. Tôi vô cùng khao khát muốn giữ nó ngự trị mãi trong tim, thế nhưng nó chỉ lưu lại trong khoảnh khắc rồi tan biến tựa làn khói mỏng.
Tại sao vẻ đẹp thương cảm có thể lay động lòng người? Chỉ vì nó thấm đẫm một thứ tình cảm tôn giáo. Một vẻ đẹp u sầu thiêng liêng bất khả xâm phạm, là thứ mà tất cả vàng bạc châu báu của một đế quốc cũng khó lòng thay thế được. Tôi tin rằng bất kỳ ai dạt dào tình cảm tôn giáo đều từng gặp gỡ vẻ đẹp thương cảm, và tôi cũng vô cùng tin tưởng rằng đó sẽ là một trong số ít ỏi những khoảnh khắc trân quý trong đời người, trở thành vẻ đẹp lưu niệm vĩnh hằng trong ký ức con người.
