Lại là thời điểm cuối năm, chiếc lịch để bàn trên bàn làm việc của tôi một bên thì nhô lên cao, còn bên kia lại mỏng tựa cánh ve. Lật nhẹ thêm vài cái nữa, ba trăm sáu mươi lăm ngày cứ thế trôi qua trong đời một cách nặng nề.
Phía dày cộp kia chính là quãng thời gian đã mất. Do trên một số ngày có ghi địa chỉ, số điện thoại của vài người, cùng những suy nghĩ, cảm xúc chợt đến, nên nó còn dày hơn cả độ dày ban đầu, như thể đang nói lên sự nặng nề của những năm tháng đã qua. Nó giống như một viên gạch nặng trịch, đè nặng lên tâm can tuổi trẻ, khiến tuổi trẻ hoảng hốt và đau nhói.
Người phát minh ra lịch để bàn đại khái là một người trẻ tuổi, đối với anh ta thì năm tháng hãy còn dài đằng đẵng, thế nên anh ta để cho các ngày tháng lật qua lật lại ở hai bên chiếc giá đỡ bằng sắt hình chữ nhật, không tiếc nuối sự trôi đi của thời gian, cũng chẳng sợ hãi khi phải đối mặt với nó. Khi một năm vạn sự hanh thông, anh ta sẽ thoải mái cột xấp lịch để bàn đã dùng xong lại, tiện tay ném vào xó nào đó cho bám bụi, bởi vì ngày tháng vẫn còn nhiều mà. Còn đối với những người trung niên và cao tuổi, nhìn những chồng lịch để bàn đã dùng ấy, có lẽ sẽ sinh ra cảm giác tang thương rằng đời người như giấc mộng.
Thế là lại nghĩ đến chuyện xé lịch.
Hồi nhỏ, nhà tôi lúc nào cũng treo một tấm lịch tường, mẹ tôi gọi nó là "lịch dương", chúng tôi thì gọi là "lịch tháng". Đó là một tấm bảng màu hình chữ nhật cắt bằng bìa cứng, bên trên vẽ tranh Hằng Nga bôn nguyệt: bầu trời xanh thẳm, một vầng trăng tròn vô song, vài cụm mây trắng mờ ảo cùng dải lụa bay phất phơ của Hằng Nga yểu điệu bay lên cung trăng. Phía dưới là chỗ treo lịch, tấm bìa chừa lại một đôi mắt híp nhỏ chờ chiếc móc sắt nhọn đằng sau lịch đâm xuyên vào, ăn khớp thật mật thiết với nó. Hồi đó việc tôi thích làm nhất mỗi ngày là xé lịch. Sáng ra vừa mở mắt, đã nghe tiếng củi trong bếp nổ lách tách, có hương thơm của cháo đang sôi hoặc bánh ngô áp chảo bay ra. Đây cơ bản là người cha hay dậy sớm đã chuẩn bị xong bữa sáng cho cả nhà. Việc đầu tiên khi tôi trèo ra khỏi chăn không phải là mặc quần áo, mà là chân trần dẫm lên chiếc gối để chạy đi xé tấm lịch tháng được ghim ở một đầu giá đỡ chăn bên đầu súp. Phàm là những ngày có chữ màu đen thì tiện tay vứt xuống đất, bởi vì những ngày như thế phải đi học, còn đến những ngày có chữ màu đỏ thì hầu như đều là chủ nhật, tôi bèn cầm lấy nó chui tút vào chăn, trìu mến ngắm nhìn nó, cảm thấy từng chữ cái bên trên đều đẹp đẽ đáng yêu, thậm chí còn thấy các trang giấy tỏa ra một mùi hương khác thường. Thế là có thể nằng nặc nằm lì trong chăn không chịu dậy, dù sao thì tiếng chuông vào lớp hôm nay đã trở thành kẻ câm, có thể mặc sức phóng túng bản thân mà không phải kiêng nể gì. Có người cha đôi khi đi vào hét lớn với người trên súp: "Nguội rồi nguội rồi, dậy đi thôi!"
"Nguội rồi" không phải chỉ ông, mà là chỉ bữa cơm ông nấu. Dù sao trong bếp lò vẫn còn lửa, nguội thì hâm nóng lại, thế là tôi vẫn rụt đầu vào trong chăn, tờ lịch ngày chủ nhật kia cũng chui vào theo. Cha tôi rất ranh mãnh, lúc này ông nghịch ngợm thả con chó trong sân vào phòng ngủ, con chó chồm chồm vẫy đuôi lao thẳng về phía chăn của tôi, hai chân trước gác lên mép súp, kêu ửng ửng đầy vẻ ôn tồn tình cảm, bạn đành phải dậy thôi.
Có đôi khi tôi thức dậy rồi đi xé lịch, phát hiện ra nó đã bị ai đó xé trước mất rồi, thế là liền thấy rất bực bội, cảm thấy ngày hôm nay sẽ mất hết cả thi vị, tựa như tôi không tự tay xé thì không thể sở hữu nó vậy.
Những ngày tháng đã bị xé đi có gió mưa sấm chớp, cũng có nắng ấm sương mai và những trận tuyết trắng rơi dồn dập. Những ngày tháng đã bị xé đi có niềm vui hân hoan, cũng có những cuộc cãi vã và đau thương. Dù đó là quãng thời gian nghèo khó, nhưng vì có một gia đình đoàn tụ, nó luôn tỏa ra bầu không khí ấm áp vào bất cứ lúc nào. Những ngày bị tôi xé đi đôi khi bay ra ngoài cửa sổ, theo gió tung bay, rơi xuống chuồng gà thì bị gà mổ rách tơi bời, rơi xuống chuồng lợn thì bị lợn ủi vào đống phân rồi cũng biến thành phân. Số phận tốt hơn thì rơi vào vườn rau, được bầu không khí trong lành tẩm bổ, mà cuối cùng cũng không tránh khỏi bị mưa làm ướt, mục rữa rồi hóa thành đất bùn.
Có những gia đình biết vén khéo thì không xé lịch, dùng một sợi dây thun nịt chặt tấm lịch tháng lại, nhét từng ngày tháng đã qua vào đó, treo tít lên cao, đến cuối năm hạ xuống là có thể mang ra dùng được. Đôi khi phụ nữ dùng nó để chùi đít cho trẻ con, đôi khi các ông cụ dùng chúng để cuốn thuốc lào. Thế nhưng nhà chúng tôi vì có đôi tay táy máy của tôi, chẳng giữ lại được ngày nào, tất cả đều bay sạch. Mỗi khi tuyết trắng trang hoàng sân nhà và ruộng vườn một màu lấp lánh ánh bạc, ngày tháng trên lịch tháng mỏng dần đi, một năm sắp qua đi, trong lòng thầm nghĩ năm sau mình sẽ cao hơn một chút, bím tóc sẽ dài hơn một chút, cỡ giày mặc sẽ to hơn một số nữa, liền có niềm vui từ tận đáy lòng. Những ngày tháng mới được đóng gáy ngay ngắn lên rồi, Hằng Nga vẫn ngày qua ngày bay lên cung trăng, tấm bìa cứng đó thì dứt khoát không nỡ thay đổi.
Lớn lên rồi, trong nhà vẫn dùng lịch tháng, chỉ là tôi không còn mấy hứng thú đi xé nó nữa, có thể thấy lớn lên cũng chẳng phải chuyện tốt đẹp gì. Cho đến khi học cao đẳng, ở ký túc xá học sinh, hoàn toàn không có lịch để mà xem, thế mà ngày tháng vẫn trôi qua đâu ra đấy. Cũng chính vào khoảng thời gian đó, các cửa hàng bắt đầu bán lịch để bàn, thế là đa phần các gia đình đều không dùng lịch tường nữa. Tôi cũng một cách tự nhiên mà chấm dứt những ngày tháng xé lịch.
Mấy năm tôi sống ở Cáp Nhĩ Bính này mới xem như thực sự trải qua cuộc sống ra trò, việc đầu tiên mỗi khi thức dậy vào buổi sáng chính là lật lịch để bàn, để nó chuyển từ bên này sang bên kia. Khi độ dày mỏng của hai bên gần như tương đương nhau, Cáp Nhĩ Bính sẽ bước vào khoảng thời gian nóng nhất. Cuối năm, tôi dùng dây thun xâu chuỗi những tờ lịch để bàn đã dùng lại, rồi cất vào ngăn kéo để bảo quản. Vài câu chữ trên lịch để bàn cũng vô cùng thú vị, ví dụ như ngày 14 tháng 2 năm 1993 có ghi "vô ý làm vỡ một cái bát sứ"; còn ngày 28 tháng 2 thì viết "cả đêm ngủ không ngon, mơ thấy nhẫn bị gãy, ngủ dậy thì phát hiện tuyết đã rơi"; ngày 28 tháng 8 là "chân trời xuất hiện cầu vồng kép, canh mướp đắng ngon tuyệt!"
Đến ngày 19 tháng 1 năm 1994, là ngày mùng 8 tháng Chạp, người Đông Bắc thích nấu "cháo Lạp bát" vào ngày này, tôi có ghi chú trên lịch ngày hôm nay rằng: "Nấu cháo Bát bảo. Nguyên liệu: gạo tẻ, kê, đậu xanh, ngô mảnh, nho khô, nhân óc chó, đại táo, đậu phộng". Ngày 3 tháng 3 viết "Lăng mộ Võ Tắc Thiên bị vạn người dẫm đạp, chỉ vì bà ta đã dẫm đạp vạn người". Còn ngày 11 tháng 7 là "Đội tuyển Đức thua Bulgaria với tỷ số 1:2. Bulgaria đã dùng ngọn lửa đam mê đốt cháy cỗ xe tăng Đức già cỗi" (hình như trích lời của một phóng viên bình luận thể thao).
Lịch để bàn vô tình hay cố ý đã trở thành cuốn nhật ký giản dị của tôi, đương nhiên lại càng có giá trị sưu tầm hơn.
Cho dù có không nỡ đối mặt với những ngày tháng đã qua đến thế nào, cho dù có không muốn tuổi trẻ trở thành dĩ vãng đến nhường nào, thì tôi vẫn phải thản nhiên đối mặt với nó. Khi tôi xâu chuỗi lịch để bàn năm 1995 lại, đặt những ngày tháng tỏa hương mực mới của năm 1996 lên giá sắt, tôi vẫn sẽ viết lách vắn tắt trên đó những việc mình đã làm, những suy nghĩ cảm xúc của bản thân. Nếu có thể nhặt lại từng tờ lịch đã xé thuở nhỏ, có lẽ người cha đã khuất sẽ sống lại, ông lại thả một con chó vào phòng ngủ của tôi để hối thúc tôi thức dậy, có lẽ cái sân đã hoang phế ở Đại Cố Cố của nhà tôi sẽ lại xanh tươi mơn mởn trở lại. Nhưng ngày tháng mãi mãi vẫn là: cái gì đã qua sẽ trở thành hồi ức.
Nhưng dẫu sao nó vẫn khắc sâu trong tận đáy lòng. Khi tôi tuổi cao sức yếu, nhìn nhòe cả ngày tháng trên lịch để bàn, đôi tay lật lịch run lẩy bẩy, thì Hằng Nga chắc chắn vẫn đang bay lên cung trăng.
