Lại là một mùa đông. Lại là khoảnh khắc hoàng hôn trong mùa đông.

Mặt trời tựa như một đứa trẻ chơi đùa mệt mỏi, mông sà xuống bên dưới sườn núi. Ánh mây rực rỡ với khí thế hùng vĩ, bao la cùng dáng vẻ tươi đẹp, kéo từ góc Tây Nam sang tận góc Tây Bắc, nhuộm ửng rực rỡ cả khoảng trời phía tây. Đám mây hồng xen lẫn sắc xám, xám lại ánh thêm chút hồng phấn, uốn lượn quanh co, tựa như một đoàn lửa đang bốc lên từ mặt đất.

Phía trên tầng mây rực rỡ là bầu trời xám xịt nhợt nhạt, bên dưới nó lại là những ngọn núi màu xanh thẫm mọc đầy rừng thông lá đỏ, dưới chân núi là đồng bằng vô tận kéo dài mãi về phía đông. Nơi điểm khởi đầu của đồng bằng, một thị trấn nhỏ đã mọc lên.

Đi tiếp về phía đông, các dãy núi liền chia thành hai ngả vươn về phía trước. Một nhánh nhấp nhô trập trùng theo hướng đông bắc, một nhánh thoai thoải trượt dài dọc theo hướng đông nam, cứ thế kéo dài mười mấy dặm, hai ngả "binh mã" ấy mới đột nhiên giao nhau. Sau đó, chẳng tốn một phát súng hòn đạn nào, chúng lại dàn trận trở lại, mỗi bên chiếm giữ một thế đất, quanh co khúc khuỷu tiến thẳng về phía đông.

Thị trấn nhỏ mà chúng ta muốn kể đến này nằm cách xa huyện thành mười mấy dặm, tọa lạc ở nơi giống như cái bầu rượu, chính là chỗ giao nhau của hai dãy núi.

Địa thế nơi đây tương đối cao, đứng ở đây có thể nhìn thấy huyện thành ở phía xa. Lúc này, bức tranh mây rực rỡ khổng lồ ấy trông giống như chiếc khăn vuông đang phấp phới dưới chân thị trấn. Còn huyện thành kia, do bị ảnh hưởng bởi sắc trời, trông mờ ảo, chập chờn ẩn hiện như một tòa lâu đài trên không trung. Trong ngôi làng nhỏ chỉ có trăm hộ dân, cuộc sống buổi chiều tối tẻ nhạt, dập khuôn ngày này qua tháng khác vẫn đang diễn ra.

Phần lớn là những ngôi nhà tường trình đất bện rơm, đây là kỷ vật đánh dấu sự ra đời của thị trấn; có hơn chục ngôi nhà mang bức tường đầu hồi phía bắc được thay bằng gạch, thuộc về sản phẩm thế hệ thứ hai trong công cuộc đổi mới thị trấn; thế nhưng, duy chỉ có một ngôi nhà tường gạch đỏ độc nhất vô nhị là sừng sững uy phong ở đó, do cấp trên trù phú xây dựng cho trường tiểu học này. Nguyên nhân của nó không hề phức tạp, trong một trận mưa lớn bão táp càn quét, bức tường đầu hồi của ngôi trường tiểu học xiêu vẹo sắp đổ đã sụp xuống. Lúc ấy học sinh đang giờ học, khiến năm em bị thương may mắn là không có hiện tượng tử vong. Đồng chí phụ trách giáo dục của huyện đành phải nghiêm túc ngắm nghía xấp báo cáo dày cộp mà hiệu trưởng trường này đã đệ trình lên hết lần này đến lần khác, không chút hào phóng mà phê chuẩn ngân sách cứu "tai" (tai họa). Ngôi nhà gạch đỏ giống như hạc giữa bầy gà, là niềm kiêu hãnh duy nhất của người dân thị trấn. Lúc này, trong một con ngõ sâu hoắm quạnh hiu của thị trấn, vang lên tiếng lắc xúc xắc của người đoán mệnh.

Kẽo kẹt kẽo kẹt... Lanh canh, lanh lanh canh... Tiếng giày đế dày giẫm lên tuyết hòa quyện với tiếng chuông, tiếp tục đưa ra lời cầu xin và cáM dỗ cuối cùng đối với người dân thị trấn.

Thế nhưng, cánh cửa của nhà nào cũng không còn mở ra nữa. Có lẽ mọi người đã chán ghét hắn, có lẽ chiếc bụng đói đang thúc giục mọi người dốc toàn lực bận rộn bữa tối, có lẽ vì lý do gì khác, dù sao thì cũng chẳng còn ai mời người đoán mệnh này vào nhà nữa. Hắn cũng giống như chú gấu Bắc Cực vụng về béo ú, toàn thân đen sì, chậm chạp bước ra khỏi con ngõ nhỏ, đặt chân lên con đường lớn, thỏa mãn vỗ vỗ vào cái túi tiền rồi đi xuống núi.

Mây trời sầm lại, sắc đỏ ấy dần phai nhạt, trong khi sắc xanh đen lại trở nên đậm đặc, bầu trời cũng trở nên xám xịt hơn.

Bà Cao ngồi trên mép sập, hết lần này đến lần khác lật bài tú lơ khơ, cô cháu gái Nam Nam của bà đã đợi đến mức mất kiên nhẫn.

"Bà ơi, đói chết mất thôi, cháu ăn trước đây."

"Ừ, ăn đi, đi ăn đi."

Bà vẫn đang lật bài, rút đôi. Một lọn tóc trắng bay phất phơ trên vầng trán đầy nếp nhăn.

"Đôi K, ừm, được, có quý nhân. Rút một lá nữa xem nào."

Bà lầm bầm tự nói một mình, khóe miệng vương nụ cười không thể giấu nổi, lại rút ra một lá bài.

"Át rô, được, được! K ghép Át, quý nhân chỉ đường, lại là lá đỏ, đi thông suốt rồi! Nam Nam, múc cho bà bát cơm!"

Bà Cao đầy hứng khởi gom những lá bài lại, dằn lên dằn xuống ở mép sập cho thật ngay ngắn rồi cất gọn vào hộp.

Nam Nam vâng lời, múc một bát cháo cao lương sền sệt đưa cho bà, lại với lấy một khúc dưa chuột muối trong vại dưa muối ra.

Hai bà cháu cứ thế bắt đầu bữa tối. Nam Nam ăn rất nhanh, lúc tan học con bé đã hẹn với các bạn tối nay sang nhà Lưu Tiểu Na xem ti vi. Nghe Tiểu Na nói, người trên ti vi trông rõ lắm, cứ nhảy tưng tưng ấy, có người hát, có người diễn kịch, lại có người tấu hài nữa. Con bé còn nói cái ti vi ấy to bằng chiếc hộp giấy đựng gà con nhà nó, cứ cắm điện vào là nhìn thấy người. "Bà ơi, cháu sang nhà Tiểu Na đây." "Ừ." "Nhà bạn ấy có ti vi, bạn ấy bảo chúng cháu đều sang xem." "Ừ." "Bà ơi, bà cũng sang xem ti vi với cháu nhé, được không?" "Ừ." "Thế bà ăn nhanh lên nhé." "Ừ."

Bà Cao cứ vâng dạ liên hồi, vẫn thong thả, lơ đễnh ăn, bà đang có tâm sự riêng. Kỳ thực, cháu gái rốt cuộc đã nói những gì, bà chẳng lọt tai chữ nào.

Vào lúc mặt trời còn cao bằng một sào, bà đã nghe thấy tiếng lắc chuông của người đoán mệnh. Bà đã gọi hắn lại, dẫn hắn vào một nhà khác—

Chính là nhà của Điên Vung khiến tất cả mọi người trong thị trấn đều khiếp sợ.

Hắn là một kẻ điên chuyên thích bóp chết chuột. Thời trẻ hắn là lái xe lửa, có một lần, lái đến giao lộ cắt ngang với đường cái, một chiếc ô tô tranh đường, hai xe đâm vào nhau. Hắn là người sống sót duy nhất trong số những người gặp nạn. Từ đó hắn hóa điên, được đưa đi Bắc An chữa trị hai lần, nhưng vẫn chẳng thấy có chuyển biến gì. Vợ hắn bị chính tay hắn sát hại, hai đứa con được nhà ngoại đón về nuôi dưỡng, Điên Vung này cứ sống lủi thủi một mình ở đây.

Hàng xóm của hắn chính là bà Cao.

Mới dọn đến đây, Điên Vung cũng yên ổn được khá nhiều ngày. Thế nhưng có một hôm, hắn đột nhiên lại tái phát bệnh, trên tay xách hai con chuột, vừa nhảy vừa hò hét chạy ra sân, la hét om sòm, quậy phá suốt một hai tiếng đồng hồ, suốt dọc đường không một ai dám tiến lên ngăn cản nghiến răng nghiến lợi bóp những con chuột kêu chít chít, đoạn ngửa cổ cười lớn nói:

"A ha, mày không thể bắt nạt tao nữa rồi, tao bóp chết mày rồi, bóp chết rồi! Mày cái đồ sao chổi này, sao chổi này! A ha ha..."

Hắn vung tay lên cao, bộ dạng ấy, quả thực giống như một võ sĩ quyền Anh phát cuồng vì giành chiến thắng.

Hắn cứ diễn đi diễn lại những vở kịch lố bịch tương tự như thế hết lần này đến lần khác. Hễ trong thị trấn vang lên thứ âm thanh này, mọi người liền vội vã đóng cửa then cài. Người lớn tuổi nói, đây là thứ tiếng kêu sẽ mang lại tai họa. Hễ hắn xuất hiện là mọi người lại tháo chạy như chim sợ cành cong.

Bà Cao góa chồng từ hồi còn trẻ. Ba người con trai của bà đều làm việc ở huyện thành, con trai cả gửi con gái Nam Nam ở đây làm bạn với bà. Bà mở một cửa hàng đậu phụ, mỗi khi bán đậu phụ hàng ngày, Điên Vung đều đúng giờ đứng ở cửa, vươn tay xin một miếng.

Chỉ có bà Cao là dám đến gần hắn, và hắn cũng chỉ nghe lời bà Cao mà thôi.

Người đoán mệnh nói, kẻ điên là bị quỷ nhỏ quấn thân. Bởi vì bên cạnh ngã rẽ xảy ra tai nạn có mấy ngôi mộ hoang, những con quỷ nhỏ đó liền hóa thành chuột ra vẻ đòi mạng, mà kẻ điên lại bóp chết chuột, như vậy, âm khí bám trên người hắn lại càng nặng hơn, rất cần được ăn một bữa thịt trả ơn. Bằng không, kẻ điên sẽ rước tất cả lũ chuột tới, khiến cho thị trấn này gặp họa.

Bà Cao tuy không hoàn toàn tin chuyện này có thật, thế nhưng trong lòng bà vẫn thấy cấn cá khó chịu. Giả sử là thật, thế chẳng phải thị trấn này sẽ biến thành một thị trấn chuột hay sao? Càng nghĩ da đầu bà càng tê dại, tim cũng như bị dây thun siết chặt lại, khó chịu đến không chịu nổi. Bà "bịch" một tiếng quỳ sụp xuống đất, giống như nhìn thấy vị cứu tinh, túm lấy cọng rơm cứu mạng, không ngừng khẩn cầu:

“Tiên sinh, lão tiên sinh, xin hãy làm ơn, nghĩ cách đi. Chúng tôi già cả xương cốt thịt da này thì không sợ đâu, chết thì cứ chết thôi, sắp bò đến bên đất vàng rồi, thế nhưng bọn trẻ con còn đông lắm, còn nhỏ lắm, xin hãy làm ơn đi.”

Phải, kể từ ngày đầu tiên thị trấn ra đời, nơi đây đã ngầm quy ước thành một thế giới cuộc sống của người già và trẻ nhỏ. Khi ấy, những thiếu nữ và thanh niên có năng lực lao động, có thể tự kiếm cơm ăn, vì không có "nỗi lo" thi cử học hành, đều đăng ký tìm việc làm, lao đầu vào biển rừng mênh mông, dọn rừng, chặt cây, sống trong những chiếc lều bạt giữa nam và nữ chỉ cách nhau một tấm chiếu cỏ. Đến độ tuổi nên lập gia đình, họ cũng thuận theo tự nhiên mà kết hôn, tạo lập gia đình, sinh con đẻ cái, họ khai phá một thiên địa cuộc sống mới cho riêng mình, một cách đương nhiên, không chút kiêu hãnh mà làm thái tuế của vùng đất khai sinh. Còn lũ trẻ lớn hơn một chút, thì được gửi đến thị trấn, do cha mẹ người thân nuôi dưỡng, cho đến khi học xong tiểu học.

Bao năm nay, vẫn luôn là như vậy.

Bà Cao rất thích trẻ con. Những đứa trẻ do chính tay bà đỡ chào đời, tính ra cũng đủ xếp thành một lớp học. Cứ nghĩ đến việc lũ trẻ sắp vì một tên điên mà vạ lây, khuôn mặt non nớt sắp bị lũ chuột gặm nhấm, bà lại đau lòng đến run lẩy bẩy, bà làm sao có thể không cầu xin chứ?

Người đoán mệnh cũng lộ vẻ vô cùng sốT ruột, thở dài nói:

“Làm thịt trả ơn đi. Giết một con heo, mời nam thanh nữ tú già trẻ lớn bé đến ăn hết, thì tai ương sẽ được ăn hết thôi.”

“Có linh không?” Bà Cao đứng dậy, có chút nghi ngờ hỏi.

“Lòng phải thành, thì mới linh được chứ.”

Bà làm theo lời dặn của hắn, đưa cho hắn ba mươi đồng tiền. Bởi vì người đoán mệnh nói phải do chính tay hắn mua vải, may một "hình nhân thế mạng" cho Điên Vung, đến ngày thì tiễn nó đi. Âm khí tiêu tán, kẻ điên cũng sẽ khỏi bệnh, thị trấn cũng sẽ được cứu.

Mấy chục năm cuộc đời đều trôi qua trên mảnh đất này. Dù nó có cằn cỗi và hoang vu đến đâu, bà vẫn yêu từng ngọn núi dòng nước, từng nhọn cỏ cành cây nơi đây, yêu từ tận đáy lòng. Cứ nghĩ đến việc một bữa thịt trả ơn có thể hóa giải đại họa tày trời chưa giáng xuống thị trấn, bà có phải làm gì cũng nỡ. Giờ phút này, bà dùng toàn bộ tâm trí, thành kính mà suy nghĩ, hành động như thế, vì Điên Vung, vì lũ trẻ, vì thị trấn.

Cái quẻ "quý nhân chỉ đường" này chẳng phải đã dự báo rõ ràng những điều này cho bà hay sao? Bà đang húp cháo, nhưng ánh mắt lại dán chặt vào những lá bài tú lơ khơ. Bà thực sự coi người đoán mệnh kia là "quý nhân" chỉ đường rồi, bà biết ơn hắn, thậm chí còn sâu sắc trách móc bản thân đã đưa cho người ta ít tiền quá.

"Ba mươi đồng, ít quá. Đổi được mạng của cả một thị trấn đấy!"

Bà không kìm được lại lầm bầm tự nói.

"Bà ơi, bà lề mề quá đi, trời tối hẳn rồi kìa!"

Nam Nam thấy bà Cao cứ lẩm bẩm tự nói chuyện một mình, không kìm được mà nổi giận.

Bà Cao cuối cùng cũng lọt tai lời của cháu gái, bà vội vàng cười tủm tỉm nói: "Gấp cái gì, đêm còn dài chán. Răng lợi của bà kém rồi, cháu không biết thương à?"

Nói xong, bà cố tình làm ra vẻ mặt nghiêm nghị.

"Thế người ta chuẩn bị chiếu ti vi rồi kìa, cháu chẳng còn chỗ ngồi nữa đâu." Nam Nam buồn bã vô cùng.

Chuyện này ngược lại khiến bà Cao nhớ ra chuyện nhà Lưu Thích mua ti vi. Trạm phát sóng truyền hình huyện xây đã được một năm rồi, thế mà người dân thị trấn lại chẳng có nhà nào mua ti vi cả. Không phải là trong tay mọi người không có tiền. Người già ở thị trấn này, hầu như nhà nào cũng đông con nhiều cái, đám lao động tráng kiện như rồng như hổ ấy, sau khi khoán ruộng, tiền kiếm được từng bọc mang về nhà. Hơn nữa người già mùa hè trồng chút rau, mỗi ngày cũng bán được dăm bảy hào, tiền tiêu vặt không thiếu. Có người muốn mua, nhưng vì không có ai đứng mũi chịu sào, lại không muốn mất mặt; có người lại cho rằng mua thứ đó chẳng có ích gì, suốt ngày ồn ào náo nhiệt, chẳng còn lấy chút thanh tịnh nào; lại có người muốn mua, nhưng lại tiếc tiền không nỡ chi.

Còn bà Cao ư, bà nghĩ, tiền nên dùng vào chỗ cần dùng, không thể tiêu bừa bãi. Cứ nói ngôi nhà này đi, quả thật vữa trát tường đã rụng hết cả, chân cột cũng mục rồi, trời mưa trần giấy cứ dột nước xuống. Con trai sớm đã bảo sửa sang lại đi, bà nhất quyết không chịu. Một là tốn kém quá, hai là ngôi nhà cũ này ở bao nhiêu năm nay rồi, cảm thấy thoải mái, ấm cúng, nếu đổi sang một ngôi nhà lớn trống trải, chỉ sợ đến ngủ cũng chẳng ngủ được ấy chứ. Hơn nữa, nhà làm đậu phụ này, ở trong căn nhà nhỏ thế này là thích hợp nhất, bởi vì lừa kéo cối xay lúc nào cũng ị phân ra đất, gà với vịt cũng thích chui vào nhà, trông cứ sinh động tràn trề sức sống, biết bao nhiêu là tốt. Quan trọng hơn là trong lòng bà có bí mật của riêng mình, người ta thường nói: Xây nhà xem hướng. Việc xây nhà này có đạo lý lớn lắm đấy, ngộ nhỡ động thổ nhầm chỗ, làm kinh động thần linh, đất mất đi linh khí, con người dù sống cũng chẳng hưng vượng nổi, suốt ngày ốm o bệnh tật, há chẳng phải biến phúc thành họa, có hối cũng không kịp hay sao?

Nhà không sửa, ti vi cũng không mua, trong lòng bà có tính toán riêng. Thế nhưng chuyện nhà Lưu Thích mua ti vi, thì bà hoàn toàn không ngờ tới, điều này quá nằm ngoài dự liệu của bà.

Lưu Thích là kẻ nổi tiếng trong thị trấn đến đi ỉa cũng phải chạy về nhà mình. Hắn làm bất cứ việc gì, cũng luôn vắt óc tìm cách kiếm chút lợi lộc, dù chỉ là một chút xíu thôi. Mọi người đều nói, từ "chịu thiệt" xưa nay không hề có mối liên hệ nào với hắn, tròng mắt hắn vừa chuyển là lại sinh ra bao nhiêu mưu mẹo. Thế nên, cũng chẳng còn ai nhớ tên thật của hắn là Lưu Thành Quý nữa, mọi người đều đồng thanh gọi hắn là "Thích Hợp" (Hợp ý). Người trẻ tuổi cùng vai vế gọi hắn là "huynh đệ Thích Hợp", con cháu thế hệ sau đều gọi hắn là "ông nội Thích Hợp". Nghe thấy vậy, hắn chẳng những không tức giận, ngược lại còn vui vẻ gật đầu khom lưng chào người ta, mừng rỡ không thôi.

Ấn tượng của bà Cao đối với hắn rất tệ.

Thời kỳ Cách mạng Văn hóa, hắn từng đi tố cáo hàng xóm của mình—chính là hiệu trưởng tiểu học bây giờ—là gián điệp Xô Viết. Bằng chứng là: nhà ông ta mỗi tối đều phát ra một thứ âm thanh khác thường, giống như tiếng máy điện báo trên phim phát ra. Lần này thì khổ cho vị hiệu trưởng gầy nhom ấy, ông suốt ngày bị thẩm vấn, phê đấu, ông thề thốt trong lòng rằng sẽ không nghiên cứu cái gọi là vô tuyến điện nữa, đối với những sợi dây mềm đỏ xanh ấy, đầu này một sợi, đầu kia một đoạn, bạn không thể giải thích rõ ràng với họ được.

Hai nhà ngày trước vốn rất tốt, thậm chí sân còn thông nhau. Mùa hè mỗi nhà đặt một chiếc bàn vuông ở giữa sân ăn cơm, sau bữa tối, lại gom một đống cỏ xanh, đốt lên từng cụm khói dày đặc để xua muỗi, trò chuyện tâm sự trên trời dưới biển vô cùng thoải mái. Thế nhưng những ngày tháng ấy vì thế mà tuyên bố chấm dứt. Lão hiệu trưởng vào trường Đảng, vợ ông tức điên lên, mặt sầm lại dẫn đầu cả nhà chuyển hai đống củi to đùng ngoài cửa vào sân, cấp bách xây lên một "bức tường viện".

Cái sân lớn bằng phẳng thông nhau giữa hai nhà từ đó bị một đống củi cao hơn mái nhà nhẫn tâm cắt đôi thành hai nửa.

Lưu Thích kêu trời kêu đất, điều này không phải vì hắn thương hại gia đình lão hiệu trưởng, mà là phiền muộn vì "bức tường lớn" cao vút này đã che khuất ánh sáng mặt trời, sân nhà hắn vào buổi sáng chẳng khác nào nhà tù.

Ngay cả bây giờ, lão hiệu trưởng đã quay lại nhậm chức, đống củi đó vẫn kiên cố như bàn thạch, đứng sừng sững bất động. Nhớ có lần lão hiệu trưởng đề nghị nói muốn dỡ bớt nó đi, chê "bức tường" này cao quá, nhìn cũng chướng mắt, giống như đến không khí trong lành cũng không thể lọt qua được. Lời này vừa thốt ra, liền bị vợ hắn mắng cho tơi bời hoa lá:

"Đồ hèn hạ già nua! Vết thương liền sẹo đã quên đau!"

Lưu Thích ở phía tây "bức tường" nghe thấy lời này, lần đầu tiên cảm thấy đau lòng, hắn sụt sịt mũi, nói với vợ:

"Ai mà biết mọi chuyện lại thành ra thế này chứ. Lúc đó ai cũng làm thế, tôi cũng hùa theo số đông, kiếm được cái danh hiệu tích cực. Tôi thật lòng nghĩ thế đấy, người ta yêu cầu chúng ta làm thế mà. Thế nhưng bây giờ, lại đảo ngược tình thế rồi, tôi dẫu có là thần tiên cũng không tính ra được sẽ có ngày hôm nay đâu."

"Anh thì lúc nào ăn cứt cũng không tranh được phần nóng hổi!" Vợ hắn ném mạnh cái chậu đựng thức ăn cho gà xuống sân.

Lưu Thích trùm đầu, khóc hu hu như một đứa trẻ.

Hắn mua ti vi rồi, hắn có tiền, nhưng ai thèm sang nhà hắn xem chứ?

Bà Cao vội vàng dạy bảo cháu gái:

"Đừng sang nhà hắn xem, có gì mà xem! Ở nhà ngoan ngoãn ở yên đấy, không thì giúp bà nhặt đậu ngâm đi, sáng mai còn phải kéo cối xay đấy!"

“Cháu không, cháu đi xem! Bà bảo đi cùng cháu, thế mà lại nuốt lời, bà lừa người ta, cháu tự đi đây!” Nam Nam vồ lấy chiếc khăn trùm đầu, tức giận đẩy cửa chạy vụt ra ngoài.

“Đúng là trẻ con, đúng là trẻ con mà...” Bà Cao bất lực lắc đầu thở dài.

Trời tối hẳn. Chiếc khăn vuông màu đỏ treo lơ lửng trên bầu trời phía tây đã bị màn đêm thiêu rụi. Trên trời không có trăng, chỉ có những vì sao đang phồng má hát bài ca hát mãi không hết, và cũng chẳng có ai nghe hiểu nổi. Nam Nam chạy lom khom, con bé hoàn toàn không cảm thấy sợ hãi. Trong con ngõ sâu hoắm, vang vọng tiếng giày giẫm lên tuyết kẽo kẹt và tiếng thở hồng hộc như cái ống bễ kéo. Con bé cảm thấy những vì sao đang chạy cùng mình, hơn nữa những vì sao đó mãi chẳng bắt kịp nó, nó luôn chiếm ưu thế tuyệt đối chạy ở phía trước. Nó đắc ý, vui mừng, muốn hét lên vài tiếng vào con ngõ quạnh hiu này, nó cảm thấy tứ chi của mình thật linh hoạt mạnh mẽ, toàn thân và tâm hồn cũng cảm thấy nhẹ nhõm, tự do và vui vẻ. Nó đâm bổ vào cửa nhà Lưu Thích, cố hết sức chen lên phía trước. Lập tức, nó bị thứ đồ chơi to bằng chiếc hộp giấy đựng gà con, có thể phát ra tiếng người nói và hoạt động nhờ điện này thu hút.

Bà Cao đắp chăn, thò đầu dưới ánh bóng đèn điện mười lăm oát vàng vọt, vừa nhặt đậu vừa suy nghĩ về chuyện thịt trả ơn.

Bà tính toán qua một ngày nữa là sẽ làm thịt heo, gặp đúng chủ nhật, gom mọi người lại cùng ăn hết, cũng coi như giải quyết xong một tâm sự. Bà cảm thấy càng nhanh càng tốt, bởi vì trước khi làm, con yêu tinh chuột mà người đoán mệnh kể có thể gây ra một trận tai họa bất cứ lúc nào. Nếu như lúc đầu bà còn nửa tin nửa ngờ thì bây giờ, bà đã tin chắc không còn nghi ngờ gì nữa. Bà càng nghĩ càng cảm thấy lời của người đàn ông đó nói rất đúng, trong lòng lại càng sốt ruột và hoảng hốt; lúc này, lại vừa khéo bắt gặp một con chuột xám xịt bò ra từ cái lỗ, bị bà nhìn thấy. Bà lập tức cười nịnh nọt, nói:

"Đừng giận, đừng giận. Ngày kia sẽ mang đồ ăn cho mày."

Quả nhiên, con chuột đó vù một cái chui tút về hang. Bà không còn tâm trí nào làm việc nữa, bèn ngồi phịch lên mép sập nơm nớp lo sợ bày bài tú lơ khơ ra.

Tiêu ti vi đã phát xong. Cả nhà đông nghịt người như thủy triều ùa ra khỏi nhà. Lưu Thích kéo tay Nam Nam, tiễn thẳng con bé đến tận cửa nhà.

Nam Nam cài then cửa xong, rón rén bước vào nhà, con bé tưởng bà đã ngủ rồi.

"Nam Nam, về rồi đấy à."

Bà Cao buông bài tú lơ khơ xuống, đánh giá cháu gái: khuôn mặt con bé đỏ hồng, đôi mắt sáng rực, sự phấn khích và vui sướng không kìm nén được vương trên khóe mày cong cong và khóe miệng mang nụ cười. Con bé chộp lấy tay bà nói:

"Bà ơi, hay lắm ạ, ti vi ấy, cái gì cũng có. Có nuôi gà này, có đánh quyền này, còn có cả người nói tiếng nước ngoài nữa cơ!"

"Bà không thích nghe, mau đi ngủ đi."

"Bà ơi, còn nữa, còn nữa... người với người ôm cổ hôn môi cơ, cứ thế này này—"

Nói xong, Nam Nam lao vào lòng bà, hai tay ôm lấy cổ bà, nũng nịu chúm môi thơm bà một cái.

Bà Cao cười mắng một câu: "Lớn lên chẳng ra cái th gì cả!"

"Thế bây giờ cháu là đứa trẻ ngoan!" Nam Nam không hề chịu thua kém đáp lại.

Đối với cô cháu gái ngoan ngoãn mới mười tuổi này, bà Cao cười đến mức trào cả nước mắt.

Hôm nay Nam Nam hoàn toàn không có chút buồn ngủ nào, con bé trằn trọc lăn qua lộn lại, nài nỉ bà kể cho một câu chuyện nghe.

"Bà kể cho cháu nghe câu chuyện Đại Cố Kỳ Cố nhé, ngắn lắm, đảm bảo cháu thích nghe cho xem." Đó là giọng nói khô khốc yếu ớt.

"Thế thì kể mau lên ạ." Giọng trẻ con lanh lảnh đáp lại.

"Đại Cố Kỳ Cố, chính là tên gọi ngày xưa của chốn này, đó là..."

"Tên gọi ngày xưa của chốn này á? Bà ơi?"

"Đúng thế, bố cháu có khi còn chẳng biết ấy chứ."

“Sao nó lại gọi là Đại Cố Kỳ Cố thế ạ? Là vì nơi này to bằng cái bụng lớn ạ?”

“Không phải. Đó là tiếng Evenki, ý của nó là nơi có cá hồi.”

“Ừm, nghe hay quá. Kể tiếp đi bà.”

“Cá hồi vảy đen to, sống ở sông Huba, dữ dằn lắm đấy, cứ đẻ con xong là nó chết.”

“Sao bà biết thế ạ?”

“Bà cũng nghe người ta nói thôi. Ông của cháu hồi đó thả bè ở sông Huba, ở thượng nguồn từng nhìn thấy rất nhiều cá hồi chết phơi xác trên bãi cát, vảy dưới bụng đều bị sỏi cát mài mòn sạch.”

“Thế tại sao ạ?”

“Phải tìm nơi nước dồi dào để đẻ trứng chứ, còn chưa bơi tới nơi thì đã chết rồi.”

“Thế lúc chết chắc nó khó chịu lắm nhỉ, nó còn chưa sinh được con ra cơ mà.”

“Ai mà biết được chứ. Thôi, Nam Nam, không kể nữa, buồn ngủ rồi.”

Nam Nam cũng không gặng hỏi nữa. Con bé mở to mắt nhìn lên trần nhà, nó chẳng nhìn thấy gì cả, phía trên tối thui một màu đen kịt. Nó bèn lật người lại, nhìn ra ngoài cửa sổ, cuối cùng nó cũng nhìn thấy những vì sao, nhìn thấy ánh sáng có thể xua đi cảm giác sợ hãi của mình, lúc này nó mới dám mạnh dạn mở cánh cổng ký ức, hồi tưởng lại chuyện ngày xưa...

"Câu đi câu đi, cá hồi đại mã, chiếc cần dài dài, lưỡi câu cong cong. Ai muốn uống canh cá, mau theo tôi lên đây."

Điên Vung thường vác một cây gậy liễu vào lúc hoàng hôn, trên đó treo những mảnh vải bẩn thỉu giặt ra từ thùng rác của trạm y tế, khập khiễng bước về phía đầm lầy Tatou.

Nam Nam và lũ bạn nhỏ luôn đi theo hắn từ xa, lén lút nhìn xem hắn đi làm gì.

Đi từ thị trấn về phía nam, là một vùng đầm lầy Tatou xanh mướt. Cỏ xanh trên các gò Tatou mọc thành từng cụm tươi tốt, giữa các gò đất có những vũng nước nông. Vịt trời và chim chóc thường làm tổ trên những gò đất xốp mềm.

Mỗi lần đi Điên Vung đều ngồi trong đám cỏ sâu, cắm cần xuống đất, hướng về bầu trời trong xanh không một bóng mây mà gọi cá hồi. Có một lần, hắn phát hiện ra một ổ trứng vịt trời, hắn hớn hở ôm về, vừa đi vừa la hét suốt dọc đường:

"Cá hồi biến thành trứng rồi! Trứng có thể ấp thành gà rồi! Gà có thể đẻ ra cá hồi rồi!"

Nam Nam và đám trẻ liền bám theo sau, vừa chạy vừa hò hét:

"Điên Vung đồ ngốc, ngồi đống cỏ câu cá nhỏ, câu chẳng được cá nhỏ đụng vỡ trứng, mang về nhà luộc ăn đi!"

Chúng chạy nhanh như bay, chạy thẳng lên trước mặt hắn, quay người lại, vừa đi giật lùi vừa nhao nhao nói với hắn:

"Sao chú không đến sông Huba mà câu cá?"

"Đi tiếp qua đầm lầy Tatou nữa là sông Huba."

"Trong đó mới có cá hồi chứ."

Điên Vung khựng lại, thẫn thờ một lúc lâu, đột nhiên òa khóc:

"Sông Huba không chơi với tôi nữa rồi! Sông Huba không chơi với tôi nữa rồi!" Hét xong, hắn liền ôm đầu chạy cuồng cuồng. Chạy thẳng một mạch về nhà, lại xách ra hai con chuột, nắm chặt chúng trong lòng bàn tay, la hét om sòm trong sân.

Từ đó trở đi, người dân thị trấn đều tránh xa hắn như sợ ma quỷ. Đều nói hắn không những điên, mà còn bị quỷ ám, mặc dù chẳng ai nhìn thấy ma bao giờ.

Điều Nam Nam thấy lạ là tại sao Điên Vung lúc nào cũng bóp chuột. Sao trong nhà hắn lại lắm chuột thế? Bây giờ sao hắn không đi câu cá hồi nữa? Là vì mùa đông ư? Sao hắn ít quậy phá hơn rồi?

Những vì sao vẫn đang phồng má hát. Thế nhưng Nam Nam chẳng lọt tai chữ nào. Nền trời làm nền cho những vì sao vẫn là một màu xanh đen thẫm.

Con bé lại nhớ đến lời của chú Huài Đức. Chú Huài Đức làm việc cùng phân xưởng xe với Điên Vung. Năm ngoái chú đến thị trấn mua rau thu, kể rằng Điên Vung vào buổi sáng ngày xảy ra tai nạn, từng nói với chú ấy rằng, chú ấy mơ một giấc mơ, mơ thấy rất nhiều chuột vây quanh người, e là sắp gặp tai họa rồi. Quả nhiên, ngày hôm đó đã xảy ra tai nạn thật!

Nam Nam nghĩ, có lẽ lúc xảy ra tai nạn Điên Vung đã nghĩ ngay đến lũ chuột chăng? Bây giờ có lẽ chú ấy vẫn còn mang mác ghi nhớ chuyện đó. Chú ấy cứ bóp chuột mãi, chắc chắn là vì lũ chuột đã mang lại tai họa cho chú ấy; nhà chú ấy lắm chuột, chắc chắn là vì chú ấy căm hận nuôi tất cả chúng lên, rồi tự tay tiêu diệt chúng. Có phải thế không?

Con bé nghĩ đến mức chán ngấy, bèn trở mình đi ngủ.

Đêm ở Đại Cố Kỳ Cố, thật yên tĩnh biết bao. Gió không thổi, cây không lay, chim không hót. Ngọn núi lấp đầy tuyết đứng lặng lẽ ở đó, đứng dưới vòm trời bao la này.

Lại một ngày như thế trôi qua.

Cuối cùng chủ nhật cũng đến.

Sáng sớm tinh mơ, bà Cao đã mời thợ mổ heo đến. Khoảng mười giờ, trong căn nhà nhỏ đâu đâu cũng ngập tràn hương thơm của thịt luộc. Hôm nay bà vui mừng như đón dâu gả con cho trai vậy, hết tốp người này đến tốp người khác được mời đến, rồi lại đầy biết ơn tiễn họ ra về. Bà cảm thấy lũ trẻ đã được cứu rồi, một kẻ điên bình thường tẻ nhạt cũng nên khỏi bệnh, nên sống cuộc sống của người bình thường rồi, âm khí đã tiêu tán, thị trấn đã hồi sinh rồi!

Đúng vậy, quá đáng giá. Một con heo, đổi lại được thành quả lớn lao nhường này, khiến mọi người đều vui mừng khôn xiết, khiến người ta cảm thấy dễ chịu biết bao nhiêu!

Khi tiễn nốt tốp thực khách cuối cùng ra về, bà không kiềm được mà òa khóc.

Dọn dẹp bát đũa chén đĩa xong, trời cũng sắp tối. Mùa đông trời tối rất sớm, mới bốn giờ mà trời đã xám xịt rồi. Ánh chiều tà rực rỡ tựa ngọn lửa, dần dần tan biến.

Đêm đã đến. Bà Cao đầy hứng khởi ngâm đậu, lại rửa sạch túi đựng đậu phụ. Phơi lên, sau đó dùng khăn lau đập vào lớp hơi nước li ti đọng trên tường.

Nam Nam đang làm bài tập. Con bé phải tranh thủ làm xong trước khi chiếu ti vi. Nó cắm cúi, im lặng dùng bút chì viết này, vẽ nọ.

Bà Cao làm xong việc, rút bài tú lơ khơ ra, lại bắt đầu bói.

“Bích bốn, ừm, có chuyện xấu, rút thêm lá nữa xem nào, là J ư?! Tiểu nhân! Tiểu nhân sắp gây chuyện xấu rồi, có phải là...”

Tim bà đập thình thịch, bà lập tức nghĩ ra cách giải quyết. Bà nhảy phắt khỏi sập, run rẩy lấy nhang, cầm hộp diêm trên tủ, vội vàng hớt hải bước ra ngoài, lúc vội vã lại đá đổ cả chậu rửa mặt.

“Bà ơi, bà đi đâu thế ạ?”

“Ra sân thôi, đừng lên tiếng. Lát nữa bà vào ngay.”

Bà đẩy cửa bước ra ngoài. Nam Nam thấy lạ, bèn đuổi theo ra cửa, hé mở một khe cửa:

Bà Cao dừng lại trước đống củi ngăn cách với sân nhà Điên Vung. Bà cắm nhang xuống tuyết, quẹt mấy que diêm mới châm được nhang, sau đó quỳ xuống, miệng lẩm bẩm gì đó. Không khí lạnh lẽo tỏa ra một mùi hương nồng nặc.

Càng nhìn, Nam Nam càng không nhịn được muốn bật cười. Con bé vừa định dọa bà một chút, thình lình nhìn thấy trên đống củi có một vật đen xì, nó lập tức nhận ra đó là Điên Vung. Nó há hốc miệng muốn mách bà, nhưng ngay lúc đó, Điên Vung bỗng nhiên cười lớn:

“Tao tới lấy đậu phụ đây!”

Tiếp theo, một khúc gỗ tròn vo bị hắn đẩy lăn xuống, giáng thẳng vào đầu bà Cao, bà chưa kịp kêu lên tiếng nào đã ngã gục xuống đất.

Bà rất nhanh đã ngừng thở. Mà ngay khoảnh khắc trước khi chết ấy, bà vẫn thầm cầu khấn sâu sắc trong lòng, xin đừng mang tai họa này đến với lũ trẻ, đến với thị trấn, hãy để một mình bà gánh chịu tất cả!

Tiếng khóc của Nam Nam đã đánh động hàng xóm láng giềng. Dưới ánh sao, mọi người dùng chiếu cỏ quấn thi thể bà Cao lại, quàn ở giữa sân.

Một buổi sáng tràn ngập ánh nắng, cỗ xe ngựa đeo lục lạc chở bà đến chân đại sơn, bà nằm ở đó chìm vào giấc ngủ ngàn thu.

Nam Nam sực nhớ ra, hôm đó mải mết giết heo ăn thịt nên không làm đậu phụ. Điên Vung không được ăn đậu phụ, nên mới muốn nhảy sang để lấy đây mà. Nhưng con bé sẽ không bao giờ hiểu được tại sao bà lại mời tất cả mọi người đến ăn thịt, và tại sao lại ngồi sụp xuống đó thắp nhang.

Ba ngày sau tang lễ của bà Cao, Điên Vung đột nhiên mất tích.

Vẫn là Nam Nam tìm thấy hắn. Hắn đã chết cóng ở đầm lầy Tatou. Xung quanh hắn là đám cỏ khô héo úa trên các gò đất và lớp tuyết trắng muốt phong phú giữa các gò đất. Nhìn từ xa, những gò đất ấy tựa như những đóa cúc vàng đang nở rộ, còn Điên Vung, cũng giống như đang nằm cuộn mình giữa bụi hoa cúc vậy.

Nam Nam sắp phải đi rồi, sắp phải rời khỏi thị trấn này rồi. Con bé cùng bố kiểm điểm lại di vật của bà. Chúng kinh ngạc phát hiện ra, trong một chiếc hộp giấy nhồi đầy bông rách, có hai sấp tiền được buộc chặt, tròn hai nghìn đồng!

Hai nghìn đồng, Nam Nam ngẩn ngơ nhìn đờ đẫn! Số tiền này là để lại cho ai cơ chứ?

Cùng lúc đó, mọi người cũng phát hiện ra những chiếc hộp giấy khác trong nhà Điên Vung, bên trong hộp giấy có một ổ chuột con. Trước mấy cái hang chuột, đều có đặt đồ ăn. Xem ra, hắn muốn chúng chết đi nhưng cũng muốn chúng mãi mãi tồn tại, để tiện cho việc trút bỏ cái "tai họa" trong giấc mộng muôn thuở của hắn bất cứ lúc nào chăng?

Nam Nam không quên từ giã trường học, cũng không quên từ giã thầy hiệu trưởng. Điều kỳ lạ là, món quà kỷ niệm mà thầy hiệu trưởng tặng Nam Nam lại là một câu chuyện, hơn nữa câu chuyện được kể này lại giống y hệt câu chuyện mà bà Cao từng kể, đều kể về Đại Cố Kỳ Cố, cũng đều kể về cá hồi. Thế nhưng, thầy hiệu trưởng lại phủ nhận quan điểm cá hồi do bà Cao kể là sinh ra ở sông Huba, thầy bảo Nam Nam rằng:

Cá hồi luân chuyển qua ba vùng nước. Mỗi năm cuối thu, những con cá hồi trưởng thành kéo đàn kéo lũ từ biển Okhotsk tuôn trào vào cơ thể khổng lồ như rồng cuộn của Hắc Long Giang, sau đó rẽ sang sông Huba náo nhiệt để đẻ trứng, trứng đến mùa xuân năm sau sẽ biến thành cá con, từ sông Huba đi vào Hắc Long Giang, rồi lại vào biển Okhotsk.

Nam Nam cuối cùng đã hiểu, tại sao người Evenki lại đặt tên cho mảnh đất này là Đại Cố Kỳ Cố.

Con bé đề nghị thầy hiệu trưởng, hãy dỡ bức "tường" đó đi đi, để con cái nhà thầy cũng được sang nhà Tiểu Na xem ti vi. Trên ti vi có rất nhiều chuyện mới lạ chưa từng xảy ra ở đây, hãy để họ đi xem đi. Lưu Thích sẽ không vu oan cho thầy nữa đâu, sẽ không đâu. Chẳng phải chính miệng hắn nói mua ti vi là để mọi người cùng xem đó sao?

Đây là lần đầu tiên hắn "chịu thiệt", thế nhưng cũng là lần đầu tiên hắn khiến người ta cảm thấy mình "thích hợp" (hợp tình hợp lý).

Lại là một ngày trong mùa đông. Lại là khoảnh khắc hoàng hôn. Bầu trời phía tây lại nhuộm rực rỡ một mảng ráng chiều đỏ chói lọi.

Nam Nam đi sau người bố đang dắt xe đạp, thong thả bước ra khỏi con ngõ sâu hoắm.

Chiếc xe đạp lao vút đi trên mặt đất phủ đầy tuyết. Con bé giữ chặt tay lái, cứ giữ chặt mãi không buông, ánh mắt đầy kinh ngạc dán chặt vào vùng đồng cỏ rộng lớn và từng ngọn núi sau khi lao ra khỏi cửa khẩu bầu rượu. Cuối cùng, tầm nhìn của con bé chuyển dời đến tấm ráng chiều hình chiếc khăn vuông đang lớn dần lên, nó cảm thấy bản thân mình đã tan chảy vào trong đó. Nó cảm thấy bà, Điên Vung, cùng với tất cả những người đã chết trước đây ở thị trấn, đều là những con cá chết phơi xác trên bãi cát từ lâu, vảy của chúng đều bị đá sông mài mòn sạch, thế nhưng vẫn khó tránh khỏi cái chết. Mà những quả trứng do chúng kiên cường bất khuất đẻ ra, đến mùa xuân năm sau lại hóa thành cá con, bơi ra khỏi dòng sông Huba chật hẹp, đi vào Hắc Long Giang, lao vào vòng tay rộng lớn của biển Okhotsk để ấp ủ trưởng thành.

Nó thực sự tin rằng mình chính là một con cá con như thế.

Nó không muốn quay đầu nhìn lại thị trấn nữa. Nó biết, nơi ấy giờ đây đã chìm vào giấc ngủ cùng màn đêm rồi. Người già vốn hay ngủ gật, mà chốn giống như cái bầu rượu lại ngột ngạt nữa, thì nó lại càng phải chìm sâu vào giấc ngủ hơn.

Thế nhưng, con bé lại lập tức phủ nhận suy nghĩ của mình. Bởi vì nó nghĩ đến Tiểu Na, nghĩ đến cô con gái nhà thầy hiệu trưởng. Bọn họ không thích cùng nó chìm vào giấc ngủ tiếp đâu, bởi vì bọn họ thích hát, thích nhảy, trên người bọn họ tràn đầy sức sống và sự tươi trẻ đến thế, hơn nữa bọn họ còn có ánh mắt chưa bao giờ cảm thấy thỏa mãn khi đi tìm kiếm những điều mới lạ!

Thế thì, bọn họ chắc chắn cũng sẽ giống như nó, biến thành một con cá con, một con cá con bơi ra khỏi sông Huba, đến biển Okhotsk trưởng thành rồi lại bơi trở về.

Về điểm này, nó tin chắc không có gì phải nghi ngờ.

Trước mặt nó là mảnh đất rộng lớn hơn và những dãy núi vô tận. Nó ngước nhìn những vì sao trên bầu trời, nhìn những vì sao đang phồng má không ngừng hát ca. Lần đầu tiên nó nghe hiểu tiếng hát của họ, nghe hiểu bài ca cổ xưa, sâu lắng và đong đầy ý vị này.