Mùa yêu thương bắt đầu cùng những năm tháng về nông thôn cắm bản. Ngay trong thời kỳ đầu mới về nông thôn, tôi đã quen biết người vợ hiện tại là Vương Thục Quân, bắt đầu mối tình đầu của chúng tôi. Đó là tình yêu trong những năm tháng đặc biệt, là món quà tình cảm đáng trân quý nhất trong những ngày tháng gian khổ đắng cay. Từ khi quen biết nhau năm 1969 cho đến khi kết hôn vào tháng Giêng năm 1979, tính trọn vẹn là 10 năm, trong đó gần 7 năm rưỡi chúng tôi phải sống trong chia cắt, xa nhau hai ngả. Phương thức liên lạc và tương tác duy nhất chính là viết thư. Trong mấy năm đó, mỗi năm chúng tôi viết cho nhau bốn năm mươi lá thư, cứ cách 5 đến 7 ngày lại gửi một lá, nhiều khi mật độ còn dày hơn, chừng ba năm ngày đã phải viết một lá. Những lá thư này đã trở thành nguồn an ủi tinh thần lớn nhất của tôi. Sau giờ lao động, sau những lúc học tập sáng tác không ngừng nghỉ mỗi ngày, viết thư là điều khiến tôi cảm thấy vui vẻ nhất, cũng là cách duy nhất để tôi giãi giềng tâm sự. Đương nhiên, mỗi lần nhận được thư của cô ấy, tôi luôn đọc đi đọc lại đến mức làm ấm cả tờ giấy thư, và chỉ khi nhận được lá thư tiếp theo mới cẩn thận bỏ lá thư trước vào phong bì để cất giữ. Đến nay tôi vẫn còn nhớ, vào những ngày thư cô ấy sắp đến, tôi thường đứng bên bờ ao trên cao của bản làng, nhìn về phía đèo núi nơi người bưu tá sẽ đi qua, khắc khoải, lo âu, thầm lặng đợi chờ. Nếu ngày hôm đó nhận được thư của cô ấy, thì cả buổi chiều tà và buổi tối tôi đều thấy tâm hồn và thể xác vô cùng sảng khoái, tràn đầy năng lượng, ngôi nhà tranh nhỏ nơi tôi trú ngụ dường như cũng ngập tràn hương vị ấm áp. Bên ngọn đèn dầu nhỏ, tôi sẽ viết đến rất muộn, rất muộn. Còn nếu không nhận được thư, tôi sẽ ngẩn ngơ đứng bên ánh chiều tà hồi lâu sau khi người bưu tá rời đi, rồi chán nản bước qua hoàng hôn trở về căn nhà tranh âm u ẩm ướt. Thời đó trên bản núi không có điện thoại, muốn gọi điện thoại đường dài phải đến bưu điện xã cách xa hơn mười dặm, mà âm thanh lại vô cùng yếu ớt. Điện thoại điện báo thì đắt tới 7 xu một chữ (sau này giảm xuống 3 xu một chữ). Đối với những thanh niên tri thức cả ngày lao động vất vả chỉ đổi lại được hai hào mấy xu hoặc một hào mấy xu, việc dùng điện báo hay điện thoại đường dài để liên lạc gần như là điều không thể tưởng tượng nổi. Vì vậy, cách liên lạc duy nhất của chúng tôi là viết thư.

Thấm thoát đã gần 30 năm trôi qua, số phận của chúng tôi đã có những thay đổi rất lớn, không tính những lần di dời tạm thời, chúng tôi đã chuyển nhà hơn mười lần. Trong quá trình chuyển nhà, tất cả những thứ có thể bỏ lại, bao gồm cả một số đồ đạc nội thất, cả những cuốn sách yêu thích, nhiều thứ đành phải từ bỏ vì bất lực. Duy chỉ có những lá thư này là tôi và vợ đều trân trọng cất giữ. Tôi cất trong tủ sách của mình, cô ấy để trong chiếc hòm nhỏ của cô ấy. Chỉ tiếc là có không ít thư, do lán công nhân nơi cô ấy ở bị mưa gió tốc mái, nước mưa đã làm mục phong bì và giấy thư, chữ viết mờ nhạt đến mức không thể nhận ra được nữa. Ngay cả những lá thư không còn nguyên vẹn này, chúng tôi vẫn giữ lại. Hãy suy ngẫm xem, tem thư và phong bì từ thời đó giữ được đến nay đều đã trở thành những vật có giá trị không nhỏ, nói gì đến những lá thư đong đầy mồ hôi, nước mắt, hy vọng và ước mơ của thời thanh xuân chúng tôi. Hai ngày trước, có hai nhà báo đến nhà, thấy trên bàn làm việc trải đầy những lá thư này, họ tiện tay nhặt mấy cái phong bì lên xem, thấy tem trên phong bì, bức tranh tuyên truyền nhỏ in ở góc phong bì, những câu khẩu hiệu và cả dòng chữ đỏ "Kính chúc Chủ tịch Mao muôn năm", họ không kìm được liền giơ máy ảnh lên bấm "tách tách" liên hồi, làm vợ tôi được một trận cười vui vẻ.

Nhân dịp kỷ niệm 30 năm phong trào thanh niên tri thức về nông thôn, Nhà xuất bản Nhân dân Cát Lâm tổ chức xuất bản bộ sách "Hồi ký các nhà văn nổi tiếng thế hệ Lão Tam Giới", tôi bất giác nhớ đến tập thư này. Tôi nghĩ, thay vì hôm nay cầm bút lên, dựa vào ký ức để vắt óc suy nghĩ trong những chuyện đã qua, trầm tư suy tưởng về những chuyện cũ hay những tư tưởng chân thực năm xưa, chi bằng đem những lá thư này chỉnh lý một chút, ghi chú thêm đôi điều thích hợp, đó cũng là một hình thức hồi ký hay. Ngôn ngữ trong thư là ngôn ngữ của thời đại đó, chi tiết viết trong thư là chi tiết của thời đại đó, con người và sự việc được nhắc đến trong thư cũng chỉ có thể là con người và sự việc của thời đại đó, hơn nữa sự bộc lộ và giãi bày tình cảm trong thư cũng là điều duy nhất thuộc về thời đại ấy.

Tôi rất xúc động vì ý tưởng này của mình, và cũng nhận được sự đồng tình của vợ. Nhưng khi bắt tay vào công việc này, tôi mới cảm thấy, thực ra nó chẳng hề nhẹ nhàng hơn việc tôi viết mới một cuốn sách.

Thư từ quá nhiều, đọc từng lá thư, những chuyện đã trải qua trong thời kỳ đó lại hiện lên rõ mùng một, như một bộ phim chiếu qua trước mắt. Không biết là do thời gian đã quá lâu rồi, hay do chất lượng mực thời đó kém, ngay cả những chữ không bị nước mưa làm hư hại thì cũng có nhiều chữ đã phai mờ đến mức chỉ có thể miễn cưỡng nhận ra. Nhưng có một điều có thể khẳng định, đó là thông qua văn phong trẻ măng ngây ngô trên trang thư, quý độc giả có thể cảm nhận được nhịp đập của hai trái tim tuổi trẻ rực rỡ nhiệt thành. Thúc đẩy tôi dành thời gian biên soạn cuốn "Thư tình ngày cũ" này còn có một lý do khác, đó là cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin hiện đại, điện thoại đường dài đã cực kỳ phổ biến, máy tính, máy fax, điện thoại thấy hình đi vào các gia đình bình thường đã trở thành hiện thực. Thông tin từ ngành bưu chính viễn thông cho biết, thư tay ngày nay đã giảm đi rất nhiều so với trước đây. Người ta dự đoán rằng, khi chúng ta bước sang thế kỷ tiếp theo, thư tay sẽ còn giảm mạnh hơn nữa, cho đến khi biến mất khỏi cuộc sống của chúng ta. Nếu quả thực như vậy, thì việc đưa những lá thư này vào bộ sách "Hồi ký các nhà văn nổi tiếng thế hệ Lão Tam Giới" lại càng là một việc làm có ý nghĩa. Không biết độc giả có đồng tình với suy nghĩ này chăng?

Diệp Tân

Đêm muộn ngày 1 tháng 3 năm 1998