Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Thừa Hi: Chào anh!

Em đã đến đây vào ngày 3 tháng này, đáng lẽ nên viết thư cho anh từ sớm, nhưng vì nghĩ đến nhiều nguyên nhân khác nhau nên vẫn chưa đặt bút, mong anh tha lỗi.

Hôm nay, nhận được thư của anh, biết anh chuẩn bị đến đón tiểu muội vào ngày 9, em có suy nghĩ thế này: Nếu anh có việc bận, đến một chuyến cũng không sao; nếu chỉ vì đón tiểu muội, em nghĩ anh không cần đến đâu. Như vậy có thể tiết kiệm chút tiền xe, đằng nào em và anh hai cũng có thể đi đón em ấy. Hơn nữa, lúc quay về Cửu Long, anh hai em có thể tiễn chúng em đến Quý Dương. Em đưa ra đề nghị này không biết có thỏa đáng không? Em nói năng thật sự như vậy, anh sẽ không giận chứ?

Em định đợi em ấy đến, nghỉ ngơi một ngày, sáng 11 lên chuyến tàu 94 cùng về Cửu Long, em đã viết thư báo cho Lưu Tiểu Viêm, chắc là cô ấy cũng đã nói với anh rồi chứ? Vì vậy, mong anh ra ga Cửu Long đón chúng em vào ngày này, nếu được, hãy gọi thêm vài người đến cùng nhé, được không? Còn lại gặp mặt rồi nói.

Chúc anh khỏe!

Thục Quân

Ngày 7 tháng 4 năm 1970

"Bút ký"

Từ ngày 17 tháng 1 của bức thư trước, bỗng chốc nhảy cóc đến ngày 7 tháng 4 của bức thư này, là bởi vì cô ấy và em gái em là Diệp Văn cuối cùng vẫn không trải qua mùa đông và Tết Nguyên đán trên trại núi. Ngay những ngày cận Tết, họ đã cùng nhau trở về Thượng Hải. Còn em, vì về Thượng Hải sớm hơn họ, vừa qua Tết xong đã vội vã quay lại trại núi. Mãi đến cuối tháng 3 đầu tháng 4, họ mới từ Thượng Hải trở về Quý Dương.

Bức thư này chính là lúc họ đến một nơi gọi là Nhị Ca Trại ở ngoại ô thành phố Quý Dương, cô ấy viết cho em. Lúc bấy giờ, chị gái cô ấy làm việc ở ga Nam Quý Dương, trong thôn Tân Lục Địa ở Nhị Ca Trại có một tổ ấm nhỏ. Nơi đó, sau này cũng là chốn em thường dừng chân mỗi khi đi ngang qua Quý Dương. Quý Dương tuy là một thành phố tỉnh lỵ, nhưng đối với em mà nói, lại là một nơi không họ hàng thân thuộc.

"Phụ"Tình cảm tỉnh lỵ của tôi

Trong một thời gian khá dài, thành phố tỉnh lỵ đối với một kẻ từ nơi khác đến như em không những xa lạ mà còn có chút đáng sợ.

Nhớ lại lần đầu tiên tiếp xúc với Quý Dương tỉnh lỵ là vào mùa xuân năm 1969 khi chúng em mới chân ướt chân ráo đến đây. Lúc lên tàu hỏa ở Thượng Hải, chúng em được thông báo rằng trạm dừng chân đầu tiên của chuyến đi này là Quý Dương - thủ phủ tỉnh Quý Châu, sau đó từ Quý Dương sẽ tỏa đi các vùng nông thôn để cắm đội định cư. Thế nhưng, khi chúng em mệt mỏi rã rời ngồi tàu hỏa hai ngày hai đêm, sắp đến Quý Dương thì nhận được thông báo rằng chúng em phải xuống tàu ở Quý Định - một ga nhỏ cách Quý Dương 100 cây số về phía trước, từ đó chuyển sang đi xe tải trực tiếp đến các huyện. Lý do là gì? Nghe nói hai phái ở Quý Dương đang đánh nhau bằng vũ lực, sợ đạn lạc vô tình làm tổn thương những thanh niên trí thức vì nghe lời Chủ tịch Mao mà lặn lội đường xa đến đây. Và khi chúng em thực sự ngoan ngoãn lên xe tải tỏa đi các ngả, thì lại có người cho biết lý do thực sự là sợ đám tiểu tướng chúng ta từ Thượng Hải đến sẽ nhúng tay vào cuộc đấu tranh giữa hai phái ở địa phương, khiến tình hình vốn đã rất phức tạp lại càng thêm phức tạp.

Lần thứ hai tiếp xúc với Quý Dương đối với em lại càng khó quên hơn. Đó là vào mùa hè oi bức năm 1969, vì không hợp thủy thổ, vì lao động chân tay ròng rã suốt mấy tháng trời ở chốn sơn câm, lại thêm ăn uống quá đạm bạc, răng em đau nhức không thể chịu nổi mà ở vùng quê lại không chữa được, đành phải vào thành phố tỉnh lỵ tìm bác sĩ. Nào ngờ răng chẳng chữa được, ngược lại còn gặp ngay vụ hỗn chiến súng đạn thật ở tỉnh lỵ, lần đầu tiên trong đời nghe được tiếng súng thực sự. Hậu quả là ngày hôm sau em phải đi bộ gần trăm dặm đường núi mới quay lại được vùng nông thôn.

Vì chuyện này mà em từng viết một bài văn ngắn. Sau này, dẫu ngọn gió bão vũ đấu đã lắng xuống, nhưng tin tức truyền ra từ thành phố tỉnh lỵ vẫn luôn khiến người ta kinh hồn bạt vía. Lúc thì bảo bọn trộm cắp đang họp, lúc lại bảo trước cửa Sảnh Công an có kẻ nổ súng; lúc thì kể đội kỵ binh của Lữ đoàn Kỵ binh toàn ngựa trắng oai phong lẫm liệt duyệt binh trên đại lộ thành phố, lúc thì truyền tai nhau tem thịt ngày 1 tháng 10 năm ngoái đến ngày 1 tháng 5 năm nay vẫn chưa mua được thịt — nghe xong lúc nào cũng khiến chúng em dở khóc dở cười.

Những lúc nông nhàn, không chịu được sự cô quạnh, thanh niên trí thức kết bè kết phái vào thành phố tỉnh lỵ một chuyến, ấn tượng để lại là món thịt đầu heo hiếm hoi trên các sạp hàng ruồi nhặng bu kín mít, động vật ở công viên Kiềm Linh tỏa ra mùi hôi khó ngửi. Hầu như tất cả các xe buýt đều không có kính cửa sổ, hơn nữa qua trạm mà không dừng; trong các cửa hàng bách hóa không thiếu thứ này thì hụt thứ nọ, trộm cắp nhiều đến mức đề phòng thế nào cũng không xuể, còn tàu hỏa thì hầu như lúc nào cũng trễ chuyến. Nói tóm lại, ấn tượng tệ hại vô cùng. Trở về chốn thôn quê, thanh niên trí thức nhắc đến cứ lắc đầu nguầy nguậy, lại còn bảo thà ở cái thành phố thế này, chúng em thà về nông thôn cho thanh tịnh.

Tóm lại, mỗi lần đến thành phố tỉnh lỵ, em lại nhớ đến lời mẹ dặn lúc rời khỏi Thượng Hải rằng nơi đó chỉ có một con phố. Mẹ em ghé qua Quý Dương trong lúc chạy nạn kháng chiến, ký ức của mẹ đã là chuyện của quá khứ xa xôi. Em từng đọc được miêu tả tương tự trong tập văn của tiên sinh Mâu Thuẫn. So với Quý Dương thuở chỉ có một con phố, Quý Dương chúng ta nhìn thấy coi như đã ra dáng một thành phố tỉnh lỵ. Thế nhưng, trong thâm tâm, tâm trạng của em cũng giống như đại đa số thanh niên trí thức, không thích thành phố này.

Nhưng tuyệt đối không ngờ rằng, nhiều năm sau này, em lại trở thành cư dân của thành phố này, hơn nữa ở liền một mạch 8 năm. Năm 1982, khi chuyển đến thành phố này, em gần như đã quen với cuộc sống u tịch ở nông thôn, quen với thú vui chốn sơn dã và phong cảnh thiên nhiên. Thế nhưng, em buộc phải bước ra ngoài. Việc xuất bản cuốn sách "Năm tháng trôi qua" và việc phát sóng bộ phim truyền hình đã khiến nhiều bạn bè giới văn học trong và ngoài tỉnh tìm đến em. Đa phần họ đến để giục bản thảo, cũng có người đến quay phim chuyên đề, đến phỏng vấn, đến làm tọa đàm văn học, đến kết bạn. Em ở trạm thủy điện bên bờ sông Miêu Khiêu giống như chốn thâm sơn cùng cốc, hai ngày mới có một chuyến xe buýt từ thành phố tỉnh lỵ chạy đến, chỉ dừng nửa tiếng hoặc một tiếng, khiến cho những người muốn tìm em gặp rất nhiều bất tiện. Có một lần, một nhà phê bình trẻ tuổi của Viện Nghiên cứu Văn học Tứ Xuyên từ Thành Đô gửi điện tín báo sẽ đến tìm em, anh ấy bay từ Thành Đô đến Quý Dương, rồi từ Quý Dương ngồi chiếc xe buýt xóc nảy đến trạm thủy điện, ở lì suốt 3 ngày trong nhà khách lợp bằng múp nia xiêu vẹo do trạm thủy điện dựng lên, hoàn thành nhiệm vụ viết ký sự về em đã định trước. Ngày quay về, em leo núi đi đường mòn, tiễn anh ấy đến trạm xe tạm bợ làm bằng ván gỗ dựng ở lưng chừng sườn núi, mới nhận được bức điện tín anh ấy gửi từ Thành Đô. Dù anh ấy đã rời trạm thủy điện, nhưng sau khi đến Quý Dương vẫn không mua được vé máy bay về Thành Đô, kết quả đành phải trải qua Tết Nguyên đán ở nhà khách. Chuyện này khiến cho đến tận bây giờ mỗi khi nhớ lại em vẫn thấy trong lòng không mấy dễ chịu — những chuyện khó xử tương tự đương nhiên không chỉ có một này, gặp nhiều rồi cũng thôi thúc em hạ quyết tâm phải đến thành phố sống. Hộ khẩu của em đã được chuyển vào Quý Dương từ năm 1979, thế là gia đình nhỏ ba người chúng cứ thế trở thành cư dân trong thành phố tỉnh lỵ.

Khi em chuyển cả nhà đến Quý Dương, Quý Dương đã không còn là thành phố tỉnh lỵ hỗn loạn như thời điểm em cắm đội nữa. Dù sao thì cũng là thập niên 80, Quý Dương cũng tràn đầy sức sống bừng bừng, tràn ngập sinh khí kích thích lòng người. Em cố gắng hết khả năng thích ứng của mình để mong nhanh chóng hòa nhập vào nhịp sống của xã hội tỉnh lỵ. Thân phận nhà văn mang lại cho em độ dung thứ và tầm tiếp xúc rất rộng, năm 1983, việc được bầu làm Đại biểu Quốc hội đã giúp em có mối liên hệ rộng rãi với mọi tầng lớp dân tộc trong xã hội tỉnh lỵ. Em lên tiếng đòi công lý cho cư dân trong thành phố, em đi sâu vào các nhà máy lớn nhỏ để phỏng vấn, em đầy hứng thú quan sát vạn vật trong những con hẻm nhỏ hẹp, em say sưa thưởng thức các món ăn vặt đặc sản của thành phố tỉnh lỵ, và theo thói quen nghề nghiệp, em sưu tầm các tài liệu về lịch sử thành phố. Em ghi chép lại mấy truyền thuyết dân gian liên quan đến "đậu hũ tình nhân", em còn thảo luận với người ta rốt cuộc mì Trường Vượng bắt đầu từ năm nào, em có ý thức ghi chép lại những giai thoại kỳ thú về các quân phiệt địa phương trước giải phóng, em thậm chí còn lưu tâm rằng, cho dù đã đến thập niên 80-90, người dân thành phố Quý Dương vẫn say sưa kể câu chuyện quân phiệt Chu Tây Thành mua ô tô khiêng vào Quý Dương y như người ta bàn tán trong thập niên 30-40. Bốn năm đầu, em sống dưới chân núi Kiềm Linh - thắng cảnh của Quý Dương; bốn năm sau, em lại sống bên lầu Giáp Tú với cảnh "nước chảy từ vòng ngọc bích", đều là những danh lam thắng cảnh của tỉnh lỵ, đều là nơi người Quý Dương tự hào. Mấy năm trời, em đi khắp các con đường lớn ngõ nhỏ trong thành phố, từ Tỉnh trưởng, Thị trưởng cho đến lê dân bách tính, công nhân bình thường và những người làm thuê "trường phái Tứ Xuyên", em đều tiếp xúc và qua lại với họ. Em còn đảm nhiệm chức vụ Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên tỉnh gần 10 năm, trong tổ chức này em đã kết giao được rất nhiều bạn bè sinh sống đời đời kiếp kiếp ở thành phố tỉnh lỵ. Em bắt đầu quen thuộc với thành phố tỉnh lỵ, yêu mến thành phố tỉnh lỵ, và thực sự từng cân nhắc sẽ sống suốt đời ở đây, làm một người dân của thành phố tỉnh lỵ nội địa. Điều càng ngạc nhiên hơn là, hôm nay, sau nhiều năm rời xa thành phố tỉnh lỵ, thỉnh thoảng em vẫn hoài niệm về cuộc sống nơi đây. Ra bờ sông Nam Minh tản bộ, lên ngọn núi đệ nhất Kiềm Nam leo núi, sáng sớm chủ nhật, ra hồ Kiềm Linh rộng lớn nước biếc non xanh chèo thuyền. Ồ, thành phố tỉnh lỵ! Trong quỹ đạo số phận của em, đã để lại những dấu ấn sâu đậm. Khoảng chừng sau khi sinh sống được sáu bảy năm, em bắt đầu dùng ngòi bút trong tay để thể hiện cuộc sống ở thành phố tỉnh lỵ. Một bộ là "Chuyện phong lưu chốn tỉnh lỵ", bộ thứ hai chính là "Bóng tối của gia đình", bộ thứ ba lại là "Mây trời chói lọi". Cả ba bộ đều là tiểu thuyết dài khoảng 15 vạn chữ. Ý tưởng ban đầu của cả ba cuốn sách này đều có quy mô lớn hơn nhiều so với số chữ hoàn thành sau đó. Lúc đặt bút viết, em đều lên kế hoạch viết 40 vạn chữ. Nhưng đều đổi ý vào lúc viết được 10 vạn chữ, thành ra hình dạng như bây giờ. Nguyên nhân là gì? Nghĩ tới nghĩ lui, luôn cảm thấy nếu viết tiếp, cốt truyện hình như vẫn có thể đọc tiếp được, nhưng ý nghĩa cũng chỉ có ngần ấy thôi, thế là quyết định dừng lại. Lớp ý nghĩa này em từng kể ở những dịp khác, không tính là mới lạ. Còn một lớp ý nghĩa chưa từng kể, đó chính là đối với thành phố tỉnh lỵ mà nói, suy cho cùng em vẫn là một kẻ tha hương, so với những người lớn lên từ nhỏ ở thành phố tỉnh lỵ, thứ em thiếu chính là một loại trải nghiệm bắt nguồn từ gốc rễ. Em không quen thuộc với những cậu thợ phụ kéo than ở tỉnh lỵ, em không hiểu rõ cuộc sống trong những con phố rách hẻm nghèo của tỉnh lỵ, em hầu như rất ít khi qua lại với những tiểu thị dân ở tỉnh lỵ. Khi bước vào xã hội tỉnh lỵ, em đã là một nhà văn rồi, ngay từ đầu, người mà em tiếp xúc nhiều nhất chính là cán bộ văn nghệ, quan chức chính phủ, văn nhân mặc khách, họa sĩ, nhà thư pháp, giới báo chí, giới xuất bản, giới lý luận của thành phố tỉnh lỵ, thậm chí là những nhân vật tai to mặt lớn thuộc đủ mọi thành phần dân tộc. Em không cho rằng đây là một sự giới hạn, nhưng em lại luôn cảm thấy vẫn chưa viết ra được một cách trọn vẹn triệt để xã hội tỉnh lỵ mà em đã trải nghiệm và cảm nhận sâu sắc. Mong số phận cho em thêm thời gian nhé, em vẫn sẽ viết tiếp!

Thừa Hi: Chào anh!

Xa nhau đã mấy ngày, chuyện hứa với anh đến hôm nay mới làm. Thực ra, mấy ngày nay em luôn suy nghĩ về vấn đề này, nhưng không biết tại sao, đổi một môi trường khác, trong lòng lại càng thấy bất định. Hôm nay, em cố gắng kiềm chế bản thân, viết cho anh vài dòng, có lẽ anh đọc xong cũng không vừa lòng đâu. Nhưng xin anh hãy tha lỗi cho em, bởi vì em không phải là người chăm viết lách, điểm này anh cũng biết mà. Hôm đó, sau khi lên xe ô tô, em và hai vị ngồi cạnh bắt chuyện với nhau. Họ cũng lên xe ở Cửu Long, đi chơi chỗ thanh niên trí thức Bắc Ao. Trong đó một người là thanh niên trí thức Quý Dương, người huyện Nhân Hoài. Lúc đầu, tinh thần em vẫn rất tốt, nhưng qua khỏi Sa Tử Lập, liền cảm thấy chóng mặt phiền muộn, thế là chẳng còn tâm trạng đâu mà tán gẫu với họ nữa, càng không có tâm trạng ngắm cảnh sắc ngoài cửa xe. Dù cảnh sắc mùa hè vùng núi non cũng mê hoặc và làm say đắm lòng người như thế, nhưng phản ứng sinh lý đã khiến em không thể thưởng thức nổi gấm vóc giang sơn này. 5 giờ, xe cuối cùng cũng đến đích. Sau khi xuống xe, có cảm giác mơ màng hoảng hốt, may mà có hai người tốt bụng này, họ giúp em xách đồ, mãi cho đến khi tiễn em lên chiếc xe buýt đi Nhị Ca Trại. Về đến nhà đã gần 6 giờ, chị gái đã tan làm, Tiểu Vỹ vẫn đang chơi đùa dưới lầu. Cuộc sống ở đây, có thể nói là một chín một mười với cuộc sống ở Thượng Hải, mỗi ngày chị và anh rể đi làm xong, thì chỉ còn lại em và Tiểu Vỹ ở nhà với nhau, rất tĩnh lặng. Ngắm nhìn những rặng núi nhấp nhô ngoài cửa sổ, những dãy nhà ngói ngăn nắp, một khoảng lớn hoa màu xanh mướt, đáng lẽ ra tâm trạng phải thư thái, thảnh thơi mới phải, nhưng hoàn toàn không có cảm giác đó. Nhìn cái nắng gay gắt ấy, không khỏi nghĩ đến cuộc sống của người nông dân, trong lòng liền cảm thấy u uất. Lẽ nào quãng thanh xuân quý giá của chúng ta, cứ phải chôn vùi trong những tháng ngày cất bùn đất một cách lặng thầm thế sao? Em khao khát bản thân có chút "tiền đồ" biết bao! Nhưng hiện thực lại cứ nói cho em biết một cách rõ ràng như thế. Đối với cuộc sống, chỉ có thể nhẫn nại, đối với tương lai chỉ đành chờ đợi, số phận đành để Chúa sắp đặt vậy.

Thừa Hi, có một điều em vẫn luôn muốn nói, em hy vọng tình yêu giữa chúng ta có thể trở thành một thứ động lực tiến bước. Bởi vì chúng ta vẫn còn trẻ, có rất nhiều thứ chúng ta vẫn phải học hỏi, tình yêu đơn thuần vì yêu, kết quả tất yếu sẽ khiến con người ta trở nên tầm thường, trở nên mang thị hiếu thấp kém, anh nói có phải không? Anh đừng quá nồng nhiệt nhé, tình cảm của anh, em hiểu, và cũng hoàn toàn tiếp nhận. Chỉ là, nồng nhiệt quá mức cũng không tốt, nó sẽ cản trở sự tiến bộ của chúng ta. Thật đấy, Thừa Hi, hãy kìm nén dòng thác tình cảm lại một chút nhé! Em đưa ra ý kiến thẳng thắn như thế này, anh sẽ không giận chứ? Anh sẽ không trách em là một kẻ vô tình, giống như trước đây trách em đối với mọi chuyện đều hờ hững chứ? Khác nữa thì cũng không nghĩ ra được điều gì, mong anh có thể sống vui vẻ, đây là sự an ủi lớn nhất đối với em.

Chúc vui vẻ!

Thục Quân của anh

Ngày 1 tháng 8 năm 1970

"Bút ký"

Đầu tháng 4, Thục Quân từ Thượng Hải trở về trại núi cắm đội, trải qua mùa màng bận rộn cày bừa mùa xuân, trải qua mùa hè nhổ cỏ, làm cỏ. Tháng 7, cô ấy đến nhà chị gái ở Nhị Ca Trại Quý Dương, thay mặt chị và anh rể chăm sóc con gái họ là Vương Vỹ, cũng chính là Tiểu Vỹ mà cô ấy nhắc đến trong thư. Đây là bức thư cô ấy viết cho em lúc ở nhà chị gái. Từ trong thư có thể thấy được, từ mùa xuân sang mùa hè, tình yêu của chúng tôi phát triển chóng mặt. Đã bước vào giai đoạn tâm tâm tương ấn, tương thân tương ái. Đồng thời cũng có thể thấy được, lúc bấy giờ cô ấy lý trí hơn em rất nhiều. Về mối tình đầu của chúng tôi, em từng viết một bài văn ngắn: "Con đường tình yêu của chúng tôi", cũng được đính kèm ở trang 292 của cuốn sách này... Mùa thu, em phải đi công trường đường sắt Tương Kiếm. Lúc bấy giờ đại đội của cô ấy không sắp xếp thanh niên trí thức đi, thấy chúng ta sắp phải chia ly, cô ấy đã viết bài thơ đầu tiên trong đời, cùng với một chiếc áo len gửi tặng em. Xúc động khôn nguôi, em cũng viết một bài thơ đáp lại để cảm ơn cô ấy. Đồng thời hết sức cổ vũ cô ấy cùng đi đến công trường đường sắt. Sau nhiều lần đắn đo suy nghĩ, cô ấy quả thực đã tìm được bí thư đại đội Dương Liễu, yêu cầu được lên công trường đường sắt, và đã được phê chuẩn.

"Phụ"Áo len

Em đan cho anh chiếc áo len,

Chiếc áo len này

Đan cả tấm chân tình của em.

Anh mặc chiếc áo len này lên,

Cảm giác ấm áp ấy,

Ấm thẳng vào tận đáy lòng anh.

Chiếc áo len

Đúng là do em đan,

Gửi gắm biết bao thâm tình sâu nặng.

Khoác lên người anh,

Khơi dậy niềm nhiệt huyết vô bờ.