Suy cho cùng, Mark Twain được biết đến và yêu mến nhất chính là với tư cách một tay hài hước thuần túy. Trong những trang viết trước, tôi đã cố gắng chỉ ra vài khía cạnh mà ông vượt lên trên cái gọi là hài hước theo cách hiểu thông thường, để chứng minh ông không phải kẻ chỉ biết pha trò rẻ tiền. Nhưng không thể phủ nhận ông chính là một bậc thầy gây cười, đã khiến hàng triệu người cười nghiêng ngả, điều mà chẳng ai trong thế kỷ của chúng ta làm được. Tiếng cười ông khơi gợi thật lành mạnh, tử tế; nó làm không khí nhẹ nhõm hẳn đi. Vì lẽ đó, chúng ta không thể không biết ơn ông. Như Lowell từng nói: “Đừng hổ thẹn khi thú nhận rằng nếu ta thấy bi kịch thật tẻ nhạt, thì ta lại tìm thấy sự thỏa mãn tột cùng trong những vở kịch vui. Đó là dấu hiệu của sự tỉnh táo.” Chẳng có tiếng cười nào trong Don Quixote, gã nhiệt huyết cao thượng nhưng đầu óc chẳng còn bình thường ấy; và trên môi Alceste, gã misanthrope (người ghét đời) của Molière cũng chẳng mấy khi nở nụ cười; nhưng cả hai sẽ sống dễ thở hơn nhiều nếu biết cách cười. Bản thân Cervantes và cả Molière cũng đều tìm thấy sự khuây khỏa trong tiếng cười để quên đi nỗi sầu muộn; chính khiếu hài hước đã giúp họ giữ được sự quan tâm khoan dung trước cảnh đời nhân thế, dẫu cuộc đời chẳng hề nương nhẹ với cả hai. Cuộc đời cũng để lại những vết sẹo trên mình Mark Twain; nhưng ông đã tự băng bó vết thương, kiên cường tiến bước với trái tim dũng cảm, y như Cervantes và Molière vậy. Chính Molière từng tuyên bố việc làm cho thiên hạ cười là một công việc quái đản; vậy mà giờ đây, sau hai thế kỷ, mỗi khi những vở kịch hay nhất của ông được diễn, niềm vui lại bùng nổ, tiếng cười lại tràn ngập cả khán phòng.

Sẽ thật bất công cho Mark Twain nếu cứ đem ông ra so sánh với Molière, nhà soạn kịch hài vĩ đại nhất mọi thời đại; ấy thế mà họ vẫn có nhiều điểm tương đồng. Cũng như Mark Twain khởi đầu bằng những bài viết hài hước chẳng chút báo hiệu cho một kiệt tác như Huckleberry Finn, Molière thuở ban đầu cũng chỉ viết những vở kịch nhào lộn theo kiểu Ý, chẳng hề báo trước cho sự ra đời của Tartuffe hay The Misanthrope. Cũng như Molière thành công bước đầu nhờ làm hài lòng công chúng thích kiểu cười sảng khoái, rồi dần dần, từng bước một, ông tiến hóa thành một nhà soạn kịch đưa lên sân khấu những nhân vật bất hủ bước ra từ cuộc đời đầy rẫy xung quanh; Mark Twain cũng vậy, ông trưởng thành, vươn lên từ The Jumping Frog đến Huckleberry Finn, một tác phẩm cũng hài hước và gây cười chẳng kém người anh của nó, nhưng lại đong đầy ý nghĩa và triết lý. Và cũng giống Molière, Mark Twain luôn bám chặt lấy thế giới vật chất; học thuyết của ông không phải thứ sáo rỗng, viển vông, nhưng cũng chẳng bao giờ bị thăng hoa thành sự ủy mị. Ông thấu cảm với khía cạnh tâm linh của con người, trong khi chẳng bao giờ phớt lờ phần xác thịt. Giống Molière, Mark Twain dựa trên lẽ thường và khinh miệt thói đạo đức giả dưới mọi hình thức. Ông hiểu những kẻ tội lỗi, những người đang vùng vẫy và cả những kẻ yếu đuối; ông không cay nghiệt với họ, mà dành sự căm thù cháy bỏng cho những kẻ giả nhân giả nghĩa, phường bịp bợm và đám lừa lọc.

Mark Twain sẽ được xếp sau Molière và Cervantes bao xa, cứ để tương lai phán xét. Tất cả những gì ta có thể thấy rõ lúc này là ông xứng đáng được xếp cùng hàng ngũ với họ—với Molière và Cervantes, với Chaucer và Fielding, những bậc thầy hài hước, và tất cả bọn họ đều là những đấng nam nhi đại trượng phu.