Con chó chun người lại. Nó nhất định không chịu đi. Thoạt đầu là như vậy. Đêm thu dìu dịu, sương xa đầy mặt hồ. Mùi nước mát lẫn vị tanh của cá thật quen thuộc. Đám cỏ sau một ngày phơi mình trong vầng nắng thu rát bỏng, rầu rầu héo và say say hương mật ngọt. Bãi cỏ ấy, đấu trường đẫm máu một lần thắng oanh liệt, nó bao giờ quên được. Cả đến cái khối nước xanh long lanh khổng lồ soi vòm trời thu tím biếc đến nao lòng kia cũng vậy! Làm sao nó thể quên được những chiều hè cùng cậu chủ vùng vẫy thoả chí trong làn nước mát mẻ ấy.

Bị cái xích kéo giật thô lỗ, con chó biết là nó đang bị bứt ra khỏi vùng đất quen thuộc. Nó phản kháng lại bằng sức chây ì. Nhưng, một cú đá vào mạng mỡ, đau thắt tim, đã khiến nó nhận ra tình thế bị bó buộc và bị đe doạ thật sự của mình. Thằng cha cầm xích kéo nó, mắt trắng dã, gầy yếu như ma đói, tiều tuỵ như ăn mày, lại rất hay cáu bẳn. Và xem cung cách thì có vẻ như chính thằng cha cũng sợ hãi, cuộc đi có dáng nét một cuộc trốn chạy khuất tất. Trông mặt mà liệu cách đối xử. Với cha này, không thân thiện được là cái chắc, nhưng chống đối hắn ra mặt cũng phải tính lại. Quân vô lương thiếu nhân đức, đừng có giở bài tình cảm và nghĩa lý ra. Thiệt thân và nguy tai có ngày!

Con chó đi theo sợi xích dong. Đó là một cách đối phó khôn ngoan nhất. Tổ tiên nó, giòng giống nó vốn không phải là loài sinh vật ngu đần, nó lại là tinh hoa của bày đàn kia mà.

Lát sau, con chó cảm thấy sợi xích không còn căng trong tay gã đàn ông. Có lúc sợi dây võng xuống, chạm đất. Đã không còn dấu vết quen thuộc. Cảm giác hẫng hụt ít nhiều đã chế ngự cả gã đàn ông và con chó. Cả hai đều biết, thế là đã cùng nhau dấn thân vào cuộc phiêu lưu. Và như vậy, hai kẻ bơ vơ này phải nương tựa vào nhau, do đó trước hết cần tử tế với nhau.

Cả hai cắt qua một góc thành phố. Lần đầu tiên con chó biết được thành phố tỉnh lỵ vào ban đêm. Nhiều ánh điện quá, nó thấy chói mắt. Ôtô, xe máy gầm rú như một lũ sinh vật khùng điên. Còn trên hè phố chật chội, thỉnh thoảng tai nó lại như bị đâm chọc vì những âm thanh đập phá phát ra từ những chiếc loa thùng. Thành phố mang đậm màu sắc tứ chiếng quần cư và mạnh ai nấy làm. Mọi người chưa có được một khuôn mặt tinh thần sáng láng giống nhau.

Con chó cố ghi nhớ từng chi tiết phố xá. Nhưng nó cảm thấy bị thôi miên và mất phương hướng dần. Gã đàn ông đã bỏ các đường phố lớn. Y ngoặt liên tục, thỉnh thoảng lại lấm lét nhìn về sau như sợ có kẻ theo dõi. Rồi y và con chó bắt đầu lần mò trong các ngõ phố nhỏ hẹp, lầm lội và tăm tối.

Cuối cùng thì hình như đã không còn ánh điện. Cả hai cùng dò dẫm trên một con đường làng gồ ghề, tối thui. Phải căng mắt, mở rộng đồng tử hết cỡ, con chó mới nhận ra mờ mờ những lùm cây sấu, cây nhãn và những khối nhà nhỏ tị, lập loè ánh đèn dầu; tất cả đều tan nhoà dưới ánh sao sa.

Càng lúc đường càng gập ghềnh. Gã đàn ông bước thập thõm như người mê ngủ. Chốc chốc gã lại văng một tràng chửi tục vì dẫm phải bùn. Mùi bùn bốc lên khăm khẳn. Rồi đột nhiên, sau một khúc ngoặt, ùa vào mũi con chó mùi đầm hoang nguyên thuỷ và vang lên trong không gian khúc hoà tấu hoan lạc của đám ếch nhái và côn trùng. Ngọn gió hoang dại hây hẩy, hật hờ mơn trớn cảm giác con chó. Tim nó bỗng đập dồn. Cơ bắp nó giần giật. Mạch sống bị dồn nén bấy lâu giờ bỗng thao thao tràn trề niềm hưng phấn là lạ.

Tiếng chó cắn ở đâu đó đã khiến gã đàn ông dừng lại. Bước lên bậc thang tam cấp một ngôi nhà gạch nhỏ, gã đàn ông thận trọng gõ mấy tiếng vào cánh cửa gỗ im lìm.

Con chó đứng cạnh gã đàn ông. Bỗng nhiên nó nghiêng tai. Trong bóng tối, ở cái ngách nhỏ cạnh căn nhà, vừa có một con vật chui ra. Con chó khịt khịt đánh hơi, nó nhận ra từ con vật kia những dấu hiệu cùng loài. Ngay lúc ấy, nó nghe thấy con vật kia phát ra những tiếng hực hực nũng nịu và mừng rỡ. Bây giờ, hình như trong nhà đã nhận ra tiếng gõ cửa, có người đã thức dậy, vặn to ngọn đèn dầu. ánh sáng vàng ngà lọt ra khe cửa, đủ để con chó nhìn thấy con vật đang hí hởn cạnh nó là một con chó cái lông trắng, tai vểnh, vóc dáng thiếu nữ dậy thì thon thả. Nó liền đưa mõm sát vào mõm con cái. Ôi, thì ra đây chính là niềm hưng phấn là lạ vừa bột phát của nó.

Cánh cửa ọt ẹt mở. Một người trai trẻ cầm đèn ngó ra. Gã đàn ông dắt con chó buông xích, khẽ reo:

Thái! May quá, cậu có nhà?

Sao đến khuya vậy. Có việc gì gấp thế, Cần?

Tớ phải bùng thôi, Thái ạ.

Không yên ổn à?

Không! Có hai lẽ. Một là thương bà già quá. Thân nam nhi để mẹ tủi hổ, nghèo nàn, cha tù tội, lại ăn bám nữa. Thật đáng treo cổ lên xà nhà. Hai nữa, thằng Mặt Rách nó mới về làm đồn phó công an phường mình.

Thằng Mặt Rách nào?

Lại còn thằng nào nữa. Thằng trung uý chuyên dẫn mình đi cung ấy. Hôm ấy, từ buồng giam lên phòng cung, dọc đường trông thấy mấy mẩu thuốc lá, tớ thèm quá nên cúi xuống nhặt. Nó trông thấy liền quát nạt rồi xô tới, giáng cho tớ hai cái tát nẩy đom đóm mắt. Tớ ngã dúi ngã dụi xuống rãnh nước thối, nhưng cứ phải câm lặng nuốt nhục. Vào ngồi ở bàn cung, tớ cho tay vào túi tìm mấy đầu mẩu thuốc còn sót, định lôi ra hút cho đỡ thèm; trông thấy vậy, cái thằng đểu ấy lại đập bàn, thét lớn: Mày làm cái gì thế, thằng khốn! và tống tớ hai quả thôi sơn vào ngực. Không thể chịu nhục được nữa, thế là tớ chồm lên, chộp cái gạt tàn thuốc lá bằng thuỷ tinh trên bàn, đập một phát vào mặt nó. Má nó nát nhoét, đỏ nhoè. Nó rút phắt ngay súng ngắn ra. Không có ông Thừa giám thị nhân hậu thì tớ ra ma ngay từ hôm ấy rồi, chứ không phải chỉ là thêm hai năm tù nữa là bốn đâu.

Thằng ấy thì ác có tiếng rồi. Nghe nói nó xuýt bị đuổi ra khỏi ngành đấy. Khảo tra người mà lại lấy làm thích thú thì còn đâu là người nữa. Bây giờ định thế nào?

Ở lại nhà thì thế nào cũng ăn đòn thù của nó là cái chắc.

Có thể.

Thành ra muốn hỏi ông, có phải một lần ông nói rằng: ông có thằng em làm xế ở lâm trường Phố O?

Thế thì ông gặp hên rồi.

Sao?

Thằng xế em tớ cho xe về đây mua gạo, mai ngược lên đó. Tớ cũng lên đó thăm dò xem sao. Ở nhà bây giờ đói quá! Mà trên đó, theo thằng em nói, dạo này sầm uất như đô hội. Dân khắp xứ xô tới đào vàng.

Tuyệt quá rồi, Thái ơi.

Ồ cái gì thế này?

A!

Hai người quên phứt ngay chuyện đang nói, quay nhìn sang cạnh mình. Trong ánh sáng mỡ gà loang rộng từ cây đèn Thái cầm tay, hai con chó, một vàng một trắng, đang díu vào nhau trong hoạt cảnh truyền sinh của giống nòi.

Cô cậu bắt tình với nhau chóng thế!

Con chó đực của cậu đẹp nhỉ! Định đem theo đi à?

Tớ nhẵn túi. Định kéo nó đi, phát mại kiếm xuất xe tàu.

Sao lại bán! Con chó đẹp thế! Giữ nó lại, cho nó làm vệ sĩ. Còn tàu xe và tiền độ đường, không lo! Thằng xế em tớ sẽ bao hết. Cần thì làm cửu vạn cho nó. Sợ gì. Này, lên trên ấy có khi trúng quả đậm đấy!

Hai con chó đã rời nhau, kết thúc cuộc ái ân, quay lại âu yếm liếm láp nhau. Thái ngồi xuống vỗ nhẹ đầu con chó vàng:

Này, nếu mày có con, bà cụ tao ở nhà sẽ giúp trông nom thật cẩn thận cho. Yên tâm đi với chúng tao nhé!