Sau này, khi khớp các sự kiện lại và xếp chúng trên cái trục thời gian, tôi kinh hoàng nhận ra sự ngẫu hợp đến lạ lùng: đúng ngày, giờ mẹ tôi thoát dương, thổ huyết bên bờ huyệt tuyệt vọng, thì bố tôi bỗng dưng chảy máu cam và gặp nguy biến trên đảo khỉ ngoài khơi xa.
Thế giới với bao bí mật đã được khai mở lần lần, nhờ sự phát triển của trí tuệ con người. Nhiều điều tưởng là phi lý mà hoá ra là có cơ sở khoa học. Việc Bi tìm thấy bố tôi chẳng hạn. Cũng như tôi đã thấy anh em sinh đôi nhà nọ cùng học lớp tôi, mỗi khi hễ người này nhức đầu sổ mũi thì người kia cũng vang mình sốt mẩy. Sau này lớn lên, một người lái máy bay trên trời cao, một người đào hào địa chất dưới lòng đất, ở xa nhau, nhưng khi người này gặp rủi ro thì người kia cũng vấp phải điều bất như ý! Gần đây lý thuyết về tín hiệu báo động của các loài vật cho biết: khi hấp hối hoặc sinh mệnh vào hồi nguy kịch, sinh vật thường gửi tới đồng loại những tín hiệu mạnh mẽ, bằng cách tăng cường tiềm năng trường sinh học và phát huy tận lực công suất các cơ quan trong cơ thể. Và sinh vật gần gũi nghĩa là cùng một cơ chế tương ứng chắn chắn là tiếp nhận được tín hiệu nọ một cách không khó khăn gì.
Điều quan trọng là bố tôi sau khi nhận được tín hiệu của mẹ tôi, ông đã tự giải phóng mình khỏi những mặc cảm nghi ngờ, dần dần vượt ra khỏi định kiến tai hại. Nhưng, đó là điều về sau tôi sẽ nói tới.
Còn bây giờ thì giữa bầy khỉ trên đảo và bố tôi đã hình thành một mối quan hệ khá đặc sắc, lạ lùng. Tình cờ lạc vào đảo này, bố tôi dẫu không chủ định vẫn đứng trước trách nhiệm của một con người, kẻ có ý thức phát triển cao nhất, có thể đóng vai trò chi phối, tổ chức các hoạt động của tự nhiên. Vấn đề là ông đã tình nguyện đảm nhận vai trò đó. Lịch sử chả bao giờ cho ông dong chơi cả. Bản tính hào hiệp vô tư, chẳng mảy may vương vấn tư lợi cũng là tập quán tự nhiên của ông, khiến ông vui vẻ là khác, nhất là khi cảm hứng lãng mạn đã phủ lên sự kiện một gam màu thần thoại. Ông có vẻ như một thiên sứ nhà trời được cử tới đây để cai quản lũ cư dân leo trèo, đu nhảy cực kỳ thông thạo, nhưng đang gặp hồi nguy khốn này.
Bầy khỉ bày tỏ thiện cảm đặc biệt với ông. Ở những bữa cơm đầu được ăn lại, chúng vừa ăn vừa rít lên sung sướng. Ăn xong, cả ngàn con kéo đến vây quanh buồng ông, líu ríu nói lên lời biết ơn chân thành. Ông đi đâu, chúng bíu cây, chuyền cành theo ông. Lắm lúc ông nghĩ mình như cha chúng. Có khi ông diễu mình là Tôn Ngộ Không, Vua khỉ, Mỹ Hầu Vương cai quản núi Hoa quả.
Mấy ngày cặm cụi nghiên cứu đống sổ sách, giấy tờ ông Chúa đảo Đào Lễ để lại, bố tôi đã có hiểu biết tổng thể về công việc và khung cảnh chung. Dẫu sao thì một đảo nhỏ có diện tích chừng bốn kilômét vuông, với việc chăn nuôi đàn khỉ khoảng hai ngàn con cũng không thể phức tạp bằng công việc ở một xí nghiệp đóng tàu lớn, với hai nghìn thợ có số vốn hàng chục tỉ, và các quan hệ dọc ngang tít mù.
Đảo này không có tên, nằm cách đất liền khoảng 20 dặm. Nó không có người ở. Và kể từ ngày đưa những con khỉ đầu tiên về đây cho tới những ngày này, đã hai chục năm trôi qua, cũng chỉ có mỗi mình ông Đào Lễ là người duy nhất trụ tại nơi đây. Ông Đào Lễ, như một tiết độ sứ, được chính quyền trung ương cử tới trấn ngự ở đảo xa này, một tiểu vương quốc. Chức Chúa đảo tự phong, một nét biếm hoạ, chẳng khiến ai ghen tị cả. Bởi vì, xét về mặt kiếm chác lợi lộc riêng, chẳng có một đối thủ nào muốn tranh quyền với ông, loài khỉ đâu có biết đút lót, hối lộ! Chúa đảo này vốn chỉ là một anh trai cầy, trình độ văn hoá lớp bốn bổ túc, vác súng đi theo kháng chiến từ lúc mười sáu tuổi, chuyển ngành đeo lon đại uý. Quen với gian khổ nơi đầu sóng ngọn bến, ông lại đã được trường kỳ rèn luyện trong môi trường quân đội, luôn luôn tự giác chấp hành sự phân công của cấp trên, coi lợi ích chung thiêng liêng hơn cả sinh mệnh mình. Ông đã hiến dâng cả những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho quân đội và công việc trên đảo này. Bốn mươi nhăm tuổi, có một người đàn bà yêu ông, nhưng ra đây ở với ông được ba tháng thì bỏ ông, về đất liền Nếu ông yêu tôi hơn đàn khỉ thì. Người đàn bà nói. Ông nghẹn đắng, không đủ lý luận, không đủ lời để giảng giải, nên mãi sau còn cứ giằng xé lương tâm mình: chẳng lẽ mình yêu khỉ hơn yêu bà ấy thật?
Công việc ở đây thật tình có gì quyến rũ ông vậy? Đảo hoang. Một thân một mình quanh năm suốt tháng như Rôbinsơn lạc trên hoang đảo. Xuân thu nhị kỳ mới có một người ở Sở y tế đi ca nô ra tiếp tế gạo, muối, cá khô rồi đem khỉ đi để làm thuốc, để làm xiếc và để làm món đặc sản chiêu đãi quan khách. Mấy năm gần đây thì gạo, muối, cá cũng không tiếp tế nữa, lấy cớ rằng ông đã trồng được lúa, đánh được cá, phơi được muối rồi.
Rôbinsơn ngày đêm chỉ tìm cách trở về đất liền. Ông Đào Lễ ngày đêm chỉ lo hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch đã được giao. Cứ nghĩ đến mỗi năm cung cấp cho Tổ quốc mười hai triệu liều thuốc chống lại bại liệt cho trẻ em, trị giá mười hai triệu đôla, là ông Chúa đảo bừng bừng phấn chấn, quên hết mọi nỗi khổ, nỗi buồn của cá nhân mình.
Không có anh Thứ sáu da đen, không có chó Rít cùng mèo và vẹt là bạn bầu, ông Đào Lễ Chúa đảo kiêm một lúc cả ba việc cấp dưỡng, bác sĩ, cảnh vệ cho đàn khỉ. Ngày hai bữa, mỗi bữa hàng ngàn vắt cơm. Chữa bệnh cho chúng. Ngăn chặn việc chúng phá phách, đánh lộn nhau và bỏ đi. Chống lại thú dữ và bọn người xấu. Nghiên cứu quy luật, ghi chép kinh nghiệm về việc nuôi dạy loài động vật có ích này. Ngoài ra, lại vừa là người thiết kế vừa là thợ nề, thợ mộc xây dựng nhà cửa, bếp núc, kho tàng, bến bãi. Rồi còn làm lối đi, trồng lúa, trồng rau, nuôi gà, đánh cá để tự túc.
Bây giờ thì đảo hoang đã mất dần vẻ hoang dã. Nó giống một trang ấp với công trình đã xây cất và quang cảnh riêng biệt. Lại có dáng dấp một viện nghiên cứu chuyên biệt thuở ban sơ với các tài liệu thâu lượm đầu tiên từ thực tiễn công việc. Từ năm chục con ban đầu, nay đàn khỉ đông tới hai nghìn con, mỗi năm ra đời thêm hơn hai trăm khỉ hài nhi, đây thật là một tài sản lớn, không dễ gì có được ngay.
Bỏ lại cả một tài sản lớn như thế, rứt ra khỏi một công nghiệp mình đã cúc cung tận tuỵ, thật là một việc cực chẳng đã, đối với ông Đào Lễ. Khổ! Ông đã phải gạt nước mắt để đi. Đi mà day dứt vì cảm thấy mình đã phản bội lại chính mình.
Nhật ký ông ghi càng về những trang cuối càng chua xót. Ông hết hơi hết sức với công việc chung. Trong sáng như pha lê, ông sống theo những chuẩn mực của người cộng sản không có lợi ích riêng. Hai mươi năm không một ngày nghỉ phép. Vì có ai thay thế ông đâu mà đi. Hai mươi năm lúc nào cũng chỉ lo sợ một điều: Không làm tròn chức trách! Một giấc ngủ quên, một sơ ý nhỏ, một ý nghĩ vẩn vơ cũng khiến ông dằn vặt mình cả tuần liền. Tiếc thay toàn bộ vẻ đẹp đẽ cao thượng nhuần thấm trong hoạt động, hành vi, tư tưởng của ông đã bị lợi dụng. Cả hệ thống quan chức bên trên ông chỉ nhăm nhằm thủ lợi từ kết quả vật chất do ông tạo ra. Thậm chí họ đánh cắp cả những kinh nghiệm thực tế của ông. Hàng chục năm, họ chẳng ngó ngàng đến quyền lợi, lương bổng, điều kiện sinh sống của ông. Bao nhiêu lần một thân một mình chống chọi với cơn bệnh hiểm nguy và nỗi cô lẻ giữa giông bão biển khơi, nhưng chưa bao giờ ông có được một lời an ủi Họ chỉ biết đến khỉ thôi Ông viết vậy, nhưng sau đó lại hoang mang đay thêm một câu: Hay đây là quả báo vì ta cũng vì khỉ mà quên người phụ nữ đáng yêu nọ?
Vào tuổi lục tuần, ông xin nghỉ hưu theo chế độ thì bị họ từ chối. Năm năm liên tiếp sau, họ cột chặt ông vào công việc, bằng những lời lẽ ngon ngọt, sặc mùi đạo đức giả, vô cùng xảo quyệt. Họ biết chỗ mạnh và cũng là điểm yếu của ông, ông muốn phẩm cách mình trong sáng như nhật, nguyệt, cho đến ngày cuối đời.
Nhưng, cuối cùng thì cực chẳng đã, vì chẳng còn cách nào nữa, vì không còn đủ hơi sức đảm đương công việc đã trở nên nặng nhọc với tuổi già, ông đành phải giã từ bầy khỉ thân thiết ra đi. Và chắc hẳn, ông Đào Lễ cũng không ngờ người kế nghiệp mình lại là ông Thuần, bố tôi. Một kế tục đầy ngẫu nhiên và bất đắc dĩ.
Về phần bố tôi, sau mấy ngày nghiên cứu giấy tờ, sổ sách và thâm nhập vào công việc, ông đã tổng hợp được những nét chính trong chân dung tinh thần ông Đào Lễ.
Người anh hùng khai sơn phá thạch ấy giờ ở đâu?
Sức mạnh tinh thần của ông quả là vĩ đại. Ông là sự kế tiếp hình ảnh các nhân vật anh hùng cổ đại mở mang bờ cõi, diệt trừ yêu quái, thuở thiên địa còn hỗn mang. Ông là hình ảnh của người anh hùng nhân dân thời hiện đại, giàu chất lý tưởng xả thân, nhưng đời đầy rủi ro, bi thảm.
Chính là hình ảnh người anh hùng thầm lặng nọ gây thêm men cảm hứng vốn tiềm tàng trong bố tôi. Ông lao vào công việc một cách hồn nhiên tự giác, với ý thức phải giữ gìn bằng được thành quả sáng tạo của con người đáng kính mộ này. Ông vốn mê thích các hình tượng cao cả và vẻ đẹp hoành tráng của con đường lớn trên đời. Ông luôn thích đứng mũi chịu sào. Ông là khuynh hướng của tạo vật như rễ cây đi tìm nước, lá cây tìm ánh sáng, ông hướng về việc nghĩa cử. Ở đây, một lần nữa, chân lý sau đây được chứng minh: khi ta giúp người khác tìm ra lối đi, ta cũng tìm ra lối đi cho ta.
Cha tôi lăn mình vào công việc biểu hiện quyền năng người anh hùng của mình.
Rôbinsơn có anh Thứ sáu da đen. Bố tôi có Bi là bầu bạn trợ trủ. Ngoài tình yêu thương không có tính vụ lợi, sự gắn bó không gì phá vỡ nổi, Bi với bố tôi còn là nguồn cội của cảm giác yên ổn, không cô độc. Bi giúp bố tôi hoà mình với tự nhiên, một tự nhiên rất dễ đối lập với con người đơn lẻ.
Việc nấu ăn cho đàn khỉ chiếm mất nhiều thời gian công sức nhất. Hai chảo cơm lớn mỗi bữa. Cơm chín, vắt ra hàng ngàn nắm nhỏ. Ngày hai bữa đàn khỉ kéo về ăn. Bi nhìn chúng ăn, ngơ ngác mãi. Ra cái con khỉ ở trong câu chuyện mẹ tôi kể hồi nào là cái con lông vàng, tay dài hơn chân, nhún nhảy mềm mại như làm bằng cao su này đây. Bọn chúng khôn ranh lắm. Vớ được cơm là nhét vào cho phồng căng bìu cổ để dành cái đã. Tệ nhất là tranh giành nhau khi ăn. Và do vậy, đã có lúc Bi phải nhảy tới can thiệp đấy.
ấy thế, tuy cùng giống khỉ vàng Macacus, nhưng bọn khỉ ở đây lại chia thành hai băng chiếm giữ hai phía đảo và cứ dăm ngày lại xảy ra một cuộc đánh lộn, cắn xé nhau. Bi đã nhiều lần phát hiện những cuộc đánh lộn đó, chạy đi gọi bố tôi. Khẩu súng, trang bị của hiệp sĩ du cư đây đó của bố tôi đã phải nhiều lần nổ chỉ thiên cảnh cáo chúng.
Một hôm, đang ngủ, thấy Bi sủa gọi, bố tôi liền bật dậy, chạy theo Bi ra biển. Trên mặt biển lặng, đang nhấp nhô mấy chục cái đầu khỉ. Thì ra những con khỉ vừa bị thua trận đang tìm đường chạy trốn. Bố tôi nhảy lên mảng cùng Bi. Bi sủa. Súng nổ chặn đường. Vây ép nửa ngày trời mới dồn hết được hơn trăm con trở về đảo.
Tuần lễ sau, có một cuộc di tản lớn tới hai trăm con, không phải là do mâu thuẫn nội bộ. Nguyên nhân của cuộc chuyển cư này là do sự đe doạ của một kẻ ngoại bang độc ác. Chính là do Bi phát hiện, chứ không thì ngay bố tôi cũng gặp nguy rồi. Đang đi tuần quanh đảo cùng bố tôi, Bi bỗng dừng phắt, ngỏng lên cành cây khô thõng ở trước mặt, sủa dữ dội. Bố tôi khựng lại. Trời, một con trăn mốc lớn bằng cây bương vắt mình trên cây mí khô, thả cái đầu bẹt có hai con mắt ti hí xuống, lơ lửng rình mồi. Chính nó đã nuốt sống hai con khỉ con và là mối hiểm hoạ của cả bầy khỉ. Bố tôi đã giương súng bắn chết con trăn. Con trăn bị tiêu diệt, nhưng nó từ đâu tới, chưa thể giải thích được. Trong Nhật ký của ông Đào Lễ không thấy nói đến nó. Nó ở đất chui lên hay ở biển bơi vào?
Thiên nhiên còn bao nhiêu điều ở ngoài tầm hiểu biết của ta. Đàn khỉ cho ta thấy tài bơi lội và sự quỷ quái của chúng. Đang bơi trốn, thấy bố tôi lướt mảng tới, chúng liền lấy lá sen úp lên đầu để nghi trang. Con nào thoát được sang hòn đảo bên cạnh là nó cất tiếng hú gọi nhân tình ngay. Quy chiếu các đặc điểm của con người sang loài vật, ta thấy, nếu con chó biểu hiện sâu sắc tình nghĩa với người chủ, thì tình mẫu tử của loài khỉ đáng làm gương cho muôn loài. Khỉ mẹ yêu con lắm. Chúng chẳng bao giờ xa rời con. Cõng trên lưng hay cho con bám bụng, khỉ mẹ vẫn đu chuyền vun vút. Đừng có hòng bắt được con nó ra khỏi tay nó. Thương thay, cả khi khỉ con ốm chết cũng vẫn còn như vậy. Tuy thế, khỉ cũng có nhiều tính xấu. Chúng tham lam, hay ức hiếp nhau. Còn phá phách cây cối thì phải xếp vào bậc vô địch.
Tuy nhiên, thiên nhiên vẫn để lại cho bố tôi những ấn tượng dễ chịu. Hoàn thành việc thám hiểm toàn bộ bề mặt hòn đảo nhỏ, ông thấy như lạc vào khu bảo tàng thực vật miền nhiệt đới. Phía đông có một khoảng rừng già, thuần giống thông đuôi ngựa. Phía tây là vườn dừa thiên tạo. Hoa trúc đào, hoa dứa dại và mẫu đơn thì nơi nào cũng có. Đây là trích đoạn một khung cảnh tự nhiên mà ông được chọn. Đây là An Lạc Viên của ông, một góc vũ trụ, nơi tĩnh tâm, nơi nuôi dưỡng tâm hồn trong trẻo của ông. Nơi đây, không khí thanh lọc đến mức vô trùng. Nơi đây, chim dạn người, vẹt kêu rộn vang cả góc rừng. Nơi đây, thảng hoặc có nỗi nguy biến thì cũng hoàn toàn khác với nỗi lo ngại canh cánh vì ở cạnh anh bạn xấu chơi của mình. Hóa ra, con người, sinh thể tập trung những cái tuyệt hảo nhất, cũng là con vật ứ đọng những xấu xa tồi tệ nhất của tự nhiên. Chỉ có não người, chứ không phải não khỉ, mới thực hiện được quá trình tư duy, biết phân tích quy nạp, suy diễn khoa học và bịa tạc, vu cáo. Không có dục vọng, không có tiến hoá. Nhưng đúng như ông ngoại đã nói: ham muốn, không tự cho là đủ là hoạ lớn.
Trằn mình một cách nồng nhiệt, không chút lợi riêng vào công việc nuôi đàn khỉ, ở giữa hoang đảo, không còn mối liên hệ nào với đồng loại, không ngờ bố tôi lại khoẻ ra. Nhờ tạo ra được sự thăng bằng hoàn hảo giữa các yếu tố vật chất, năng lượng bên trong, bố tôi vào những ngày này như một người đàn ông ở thời kỳ phát tướng. Da ông săn đỏ. Mắt ông sáng nhóng nhánh như hai ánh lửa. Ngoài chòm râu cằm, ria mép ông mọc thêm, rậm rà một vệt đen nhánh, khiến mặt ông thêm dữ dội và phong trần. Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao, súng trên vai, đài Mẫu Đơn bên hông, cùng dao, rìu, vị Tân Chúa đảo thật đáng bậc mày râu, vừa oai phong khí phách, vừa ngang tàng cao ngạo, rất xứng với thần thái câu thơ cổ: Tối thế thượng chi phong lưu, giang hồ khí cốt.
Vật nên là bức hoạ. Người nên là bài thơ. Cổ nhân nói vậy. Bi thì quả là một bức hoạ ở mặt sống động. Còn bố tôi thì thật là một bài thơ trầm hùng, dồi dào ẩn dụ. Rẽ ngang đường, nhưng ông vẫn đi trên con đường lớn. Lúc này ông vẫn thật là ông, hoàn toàn sung mãn về mọi mặt. Ông là một giá trị đứng trên tất cả mọi sự vật. Vả chăng, chính ông đã như thế, từ thuở thiếu thời, trước kẻ thù, trước bọn tiểu nhân và sự cạn hẹp. Chống lại tất cả các thủ đoạn bỉ ổi và tàn ác, ông đã từng nói:
Tất cả chỉ là bạo lực nơi trần thế thôi. Trong khi sức mạnh vô địch lại là tập quán tiên thiên, tức khuynh hướng, quy luật, các anh ạ.
Giữa thiên nhiên, bố tôi sống vẻ rất thung dung, thanh thản.
Súng săn. Dao nhọn. Đồng hồ. Đài bán dẫn. Tri thức về y học. Khả năng tự hiệu chỉnh bản thân. Và Bi. Tất cả các lực lượng, các phương tiện vật chất và tinh thần ấy đã khiến vị Tân Chúa đảo nhập vai con người du cư tự do của mình.
Một con người du cư tự do tung tăng đây đó, chí thú với công việc, ngạo nghễ với phẩm cách độc lập của mình. Nhưng than ôi, cuối cùng thì chính ông cũng tự hiểu, ông chỉ là một diễn viên cố gắng để nhập vai kịch mà thôi.
Phải rồi! Tất tất cả, cả gương mặt, cả hành trang của ông cũng đều chỉ là những biểu hiện bề ngoài của ông thôi. Cả công việc săn bắn lý thú và đời sống chuyển dịch đó đây, dẫu có được tôn lên tới tầm cao cả chưa từng thấy, thì cũng chỉ là nơi ông ẩn náu, giấu giếm con người thật bên trong của ông thôi.
Trong ông, về căn bản, không có thói ươn hèn. Trong ông, nhìn tổng thể, không có thái độ lánh đời. Ông sục sôi ý nguyện phải trở về với cuộc sống mà có lúc ông đã từng sắm vai chính. Ý chí ấy của ông, vừa qua, đã có lúc tưởng như là tàn lụi.
May mắn thay, sau bao nhiêu là nung nấu và buồn nản, ý chí ấy đã gặp cơ hội bùng cháy. Cơ hội ấy khởi đầu bằng việc ông phát hiện ra con tàu Hải Âu bị đánh tráo, dưới cái lốt Vượt sóng. Lập tức ông đã phác thảo ngay một kế hoạch bắt quả tang con tàu này, quyết liệt lắm, kể cả phải đổi mạng với bọn gian manh. Nhưng tiếc thay, con tàu tang chứng, nhờ vào rủi ro bất ngờ, như con quái vật, đã buột khỏi tay ông. Dạt vào Đảo Khỉ, ông rơi vào tình thế không được phép khước từ công việc cấp bách là cứu nguy cho đàn khỉ. Ông phải xếp việc truy tìm chiếc tàu nọ lại. Hình ảnh ông Đào Lễ để lại cho ông bao cảm mến, kính phục và rất nhiều áy náy. Không có lẽ người anh hùng lại bó tay trước các thế lực đương quyền tha hoá? Thế là ông quyết định vừa nuôi dạy bảo vệ đàn khỉ, vừa âm thầm chuẩn bị thời cơ giáng trả bọn bất lương đã hại ông.
Đêm đêm, ông thường nhớ lại vụ đắm tàu, và trong mộng ông đi tìm nó. Quên bẵng đi cái thú vui săn bắn muông thú, ông dồn tâm lực vào việc săn lùng con tàu chìm. Ông quyết trở thành người thợ săn con thuỷ quái nọ.
Ông rất giống Rôbinsơn trong việc mở đường ra biển. Tìm được một con thuyền cũ, ông hàn gắn nó lại và ra sức tập chèo, lái. Sau cùng, vào ngày ấy, đúng ngày mẹ tôi theo ông thầy đi tìm mộ ông ngoại tôi, ông cùng Bi lên thuyền ra khơi.
Tay chèo, mắt ông săm soi đây đó. Tính toán và suy luận, ông cho rằng nơi con tàu đắm không thể ở quá xa hòn đảo này. Bởi vì, ông đã nhặt được mấy mảnh ván và nhiều đoạn thừng, chão của con tàu, dạt vào bãi cát đảo. Ông phấn chấn lắm. Phải rồi, chỉ cần xác định được nơi con tàu đắm là có thể trục vớt nó lên được. Ông có nhiều bạn bè làm công việc này. Vả lại, đây là công việc xã hội cần làm. Cần đầu tư tiền bạc thì ông sẽ kiếm và đóng góp. Bước ngoặt hệ trọng nhất đời ông là đây rồi!
Suốt cả sáng ấy, lênh đênh trên biển, ông chỉ thấy một màu xanh vô vọng. Nhưng, vào quãng ba giờ chiều, khi cách đảo khoảng dăm hải lý, ông bỗng thấy Bi nhổm lên khin khít hít hơi qua hai lỗ mũi. Có cái gì lạ mà con chó đánh hơi? Ông dừng tay chèo, căng mắt, vận dụng đến kiệt cùng sức thấu thị, đưa cái nhìn xuyên sâu xuống mặt nước biển. Hình như có một vật gì to lớn, kềnh càng, từ dưới đáy biển, phản chiếu lên một bóng hình ao ảo trong võng mạc ông?
Con thuỷ quái nằm ở đây chăng? Ông nghĩ, không kìm được phẫn khích, cởi áo quần, lao ngay xuống biển. Vang trên mặt biển ngay lập tức những âm thanh bật ra từ ký ức đầy lo âu của Bi. Hình như nó lại nhớ lại những gì đã xảy ra ở trên con tàu đêm đó. Ông vội ngoi lên, leo vào thuyền. Lau người, mặc lại áo quần, ông bỗng nhận thấy trong niêm mạc mũi như có con vật gì bò buồn buồn. Ông lấy khăn tay xì mũi. Và ông giật bắn mình: Máu! Máu cam từ mũi ông ộc ra, ướt đẫm một góc khăn. Trước nay, ông chưa từng bị như thế này bao giờ. Người nổi gai, ông rùng mình, vì nhận ra, tựa như có những năng lượng rất xa lạ đang xuyên qua từng lỗ chân lông ông, vào cơ thể ông. Giòng máu cam rõ ràng là từ một sự dẫn truyền linh diệu nào đó mà ông chưa hề biết.
Lúc đó là giờ Mùi, ngày Đinh Mão, thuộc tháng năm ta. Đúng giờ, ngày, tháng ấy, mẹ tôi gục xuống, thổ huyết bên bờ vực cái chết.
Một tay bịt mũi ngăn dòng máu đỏ, một tay khuấy mái chèo, bố tôi trở về hòn đảo, trước cái nhìn rưng rưng của Bi. Sự xuất hiện của Bi trên hành trình đời ông, và bây giờ, dòng máu cam. Chuỗi sự kiện huyền bí âm vang một tiếng nói cảnh tỉnh: Ông Thuần, ông đã nghi ngờ tình yêu của vợ ông? Ông đã nhầm rồi.
Chao ôi, thì ra toàn bộ hành vi của ông từ sau khi mãn hạn tù, chẳng qua chỉ là thể hiện sự buồn nản, rã rời của ông mà thôi. Ông ngao ngán đời và ông tuyệt vọng trước tình yêu. Phải, ông đã thất tình. Chưa bao giờ ông rơi vào tình trạng khốn khổ như thế. Tình yêu của ông với người vợ xinh đẹp, đa cảm mang nhiều sắc thái cổ điển, trước nay vẫn luôn luôn được tuyệt đối hoá và hoàn toàn trong sáng. Tình yêu ấy là sự mạnh giúp ông trụ vững trong bao cơn gian nguy. Nhưng, hình như là tình yêu ấy đã hết phép màu nhiệm. Bảy năm dài đằng đẵng. Mặc cảm tội lỗi giày vò chính ông. Ông nghi ngờ cả mình. Và trong hoàn cảnh xa mặt dễ cách lòng, kẻ hay tuyệt đối hoá tình yêu, hoá ra lại là kẻ dễ rơi vào hoang mang nhất. Vào năm thứ tư ông bị giam cầm, một lần người vợ vào thăm nuôi ông, chị nói trong nước mắt: Hay là anh nhận lấy một vài lỗi lầm nào đó đi, để thành án. Để về. Chứ cứ mãi thế này thì khổ quá! Chị không ngờ đã làm tràn cốc rượu đắng đang ứ đầy. Các mối hồ nghi nảy nở, những liên tưởng u ám phát triển. Cuối cùng, ông nghiến răng chịu nhận nỗi đau bại hoại cả tâm thể. Một chữ tình duy trì thế giới. Tình yêu mất. Thần tượng sụp đổ. Toàn bộ cuộc sống còn gì là đáng giá? Đừng bao giờ bỏ anh bơ vơ, em nhé. Câu ông buột miệng nói hôm nào, hoá ra một ám ảnh suốt đời ông, biểu thị sự yếu đuối của ông, ông, một đấng nam nhi vốn được tiếng là có cá tính mạnh mẽ.
Choạng vạng, ông Thuần nhảy lên bờ, khi con thuyền xạt đáy vào thềm cát. Ông không hề có mảy may ý nghĩ về một tai biến mới đang đón đợi ông.
Ông không thể biết rằng, khi ông ra khơi sáng nay, ba chiếc canô của lực lượng công an địa phương đã bí mật đổ quân lên chiếm giữ hòn đảo. Theo họ suy nghĩ thì đã hơn một tuần lễ nay, một nhóm biệt kích đã tiến công hòn đảo và bắt cóc đi ông Đào Lễ. Âm mưu lâu dài của chúng là gây cơ sở, tạo bàn đạp để gây bạo loạn ở đất liền. Còn trước mắt là chúng cướp đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa, phá hoại một cơ sở quan trọng của ngành dược nước ta. Bên ta, do nêu cao cảnh giác, nên đã phát hiện được hoạt động của chúng ngay từ buổi đầu, qua liên lạc điện thoại. Tuy vậy, ta đã lơ đi để đưa chúng vào bẫy. Gần đây, trinh sát ta tiếp cận đảo đã xác nhận rằng: Nhóm biệt kích đã rút ra khỏi, chỉ để lại một tên râu xồm, có lẽ là chúng đã thấy động và muốn đánh lừa ta.
Bây giờ thì các chiến sĩ phục kích sau những bụi sú già vô cùng hồi hộp. Tên biệt kích râu xồm vừa kéo thuyền lên bãi cát xong, đang thất thểu đi về phía họ, cùng với con chó vàng của nó. Nó liên tục đưa tay chùi mắt. Sao trông nó sướt mướt, thảm hại thế? Mà chẳng có tinh thần cảnh giác gì cả! Thế thì mày chết đến nơi rồi, con ạ?
Đứng lại! Giơ tay lên!
Ba mũi súng của ba chiến sĩ công an xộc ra rất đúng lúc. Bị đòn quá bất ngờ, tên biệt kích sững người. Nó mếu xệch cái miệng đầy râu, cuống cuồng kêu tên con chó. Con chó phóng vụt đi. Ba phát súng đuổi theo nó. Nhận ra con chó kêu oắng một tiếng, có lẽ là nó bị một viên đạn bắn xượt mông, tên biệt kích liền ôm ngực loạng choạng.
Đứng im!
Một chiến sĩ, nhanh như sóc, nhảy sát tới tên biệt kích, bẻ gập tay nó lại và bập khoá số tám tắp lự.
Lúc ấy bố tôi vẫn còn ngơ ngác, chưa hiểu chuyện gì đã xảy ra. Ông đề nghị họ cho ông về đảo để nấu cơm cho đàn khỉ, vì đã chiều rồi. Nhưng, một báng súng đã thúc vào lưng ông, đẩy ông ra mép nước biển; ở đó có một chiếc canô vừa áp bờ. Bố tôi quay về phía đảo. Mắt nhoè mờ trong trạng thái bồn ngộn của bao xúc cảm, ông cố dõi tìm hình bóng Bi.
