Người đàn ông được con Bi đi theo đó chính là ông Thuần, bố tôi.

Bố tôi đã được tự do sau gần bảy năm trời bị giam giữ trong tù ngục. Được tự do vì án không lập được. Các nhà chức trách tỉnh này tuy chưa thỏa mãn, nhưng chắc đã động lòng trắc ẩn, nên đã có lời xin lỗi bố tôi, và hứa trao trả lại mọi quyền lợi, chức vị ông đã từng hưởng trước khi vào tù.

Nhưng, tại sao ra khỏi nhà tù rồi mà bố tôi còn lang thang vô định như một kẻ không nơi nương náu? Có tổ ấm gia đình và cũng đã lớn tuổi rồi, tại sao ông lại còn đóng vai một khách giang hồ, nay đây mai đó? Hay là trong ông vẫn dồi dào dòng máu lãng tử, vốn là sản phẩm của một cuộc chiến chinh giàu chất lãng mạn? Hay là đã già rồi nên phát sinh chứng trái nết, ông đã quên và không còn thích ứng với cuộc sống gia đình? Hay đời sống du cư đang là mốt thịnh hành của con người hiện đại khao khát tự do, phản ứng lại với các thiết chế tư sản lỗi thời?

Phải bao nhiêu năm nữa tôi mới biết được cái nguyên ủy ẩn náu sau hành vi nọ của bố tôi? Hay là không bao giờ được biết, do sự lười biếng và hèn nhát trong kiếm tìm chân lý, do tính chất mu mơ, không dứt khoát của cuộc đời, do cái dị biệt, chứ không phải cái quy luật, đang nhiều phen là động lực của cuộc sống của chúng ta?

Đó là năm thứ tám bố tôi vắng nhà. Bi đã đi được hơn một năm. Càng lớn tôi càng giống mẹ ở tính đa cảm, đa sầu, nhưng giống cha ở thể trạng sức khỏe và chịu khó tư duy. Nghe chú Đạt phóng viên hỏi chuyện mẹ, tôi đã cố gắng hệ thống hóa các sự kiện và lờ mờ nhận ra cái lý do khiến bố tôi bị bắt. Bố tôi đã sống đúng với bản chất ông, một bản chất đã được quy định từ thủa thiếu thời, hồn nhiên và sâu sắc. Cuộc sống cũng như kinh tế, chính trị, tự nó mở đường đi. Đó là câu nói chú Đạt đã thấy được nhắc đi nhắc lại nhiều lần, trong các văn bản quy kết tội lỗi bố tôi. Câu nói giản dị mà sâu xa. Y như ông, vừa hồn hậu, vừa uyên bác, hai tính cách kết hợp, vừa thống nhất vừa đối lập trong ông. Ông vừa coi trọng sự học hỏi nghiền ngẫm, đề cao đến tột bậc học vấn, mong muốn vượt ra khỏi các định luật thông thường, lại vừa biết lắng nghe sự phát triển tự thân của các sự vật, coi đó là con đường lớn của tự nhiên, ở ngoài vòng áp đặt, không ai có thể cưỡng lại được. Đi trên đường lớn thì không một sức mạnh trần thế nào chống lại được. Đó là câu châm ngôn chỉ đạo hành động nữa của ông. Tựu trung, ông vẫn chịu ảnh hưởng của phương pháp luận và kiểu cách tư duy của người thầy mà ông sùng kính, rất coi trọng sự chan hòa bản thể với thế giới bên ngoài.

Chú Đạt phóng viên nói:

Có rất nhiều tư tưởng được thể hiện như những câu nói vừa dẫn. Chúng rất dễ bị xuyên tạc. Sau việc mất chiếc tàu Hải Âu kết hợp với những báo cáo ngầm và bức điện từ Sài Gòn đánh ra, tội trạng của ông giám đốc không còn đóng khung trong lĩnh vực kinh tế nữa.

Chiếc tàu nào đã bị mất? Mắt chú Đạt ẩn giấu cả loạt nghi vấn. Báo cáo ngầm nào? Và ai đánh bức điện nọ? Lại những câu hỏi treo lơ lửng trước mặt. Chả lẽ, con người suốt đời cứ phải âu lo vì những mối đe dọa giấu mặt rập rình xung quanh họ?

Tôi tốt nghiệp trung học phổ thông loại xuất xắc. Tôi đủ sức đậu vào trường Đại học tổng hợp ở bất cứ khoa nào, như anh Cần tôi. Nhưng khung cảnh gia đình u uất như vậy làm sao lòng dạ tôi giữ được thế bình ổn làm cơ sở cho mọi sự phát triển bình thường.

Anh tôi biến mất, Bố tôi không tin tức. Và bây giờ, mẹ tôi, một nạn nhân nữa. Bà liên tục tới Tòa án, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, Sở công an và ủy ban nhân dân hỏi han tin tức về bố tôi. Đâu đâu bà cũng nhận được câu trả lời từa tựa nhau: Chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ. Ngày ấy ngày nọ đã chuyển sang cơ quan ấy, trại giam nọ. Và cuối cùng là: Ngày ấy, tháng ấy chúng tôi đã trả lại tự do cho ông ấy. Còn bây giờ chúng tôi hết trách nhiệm! Lần mò hướng này không được, mẹ tôi lại xoay sang hướng khác. Những tín điều quái đản đã từng ám ảnh tâm trí bà giờ đây được bổ sung hợp thành một hệ thống những ám thị, đưa dần bà vào cơn dao động tâm thần. Bà lo sợ từ một giấc mộng đến mặt sấp ngửa của hai đồng trinh do chính tay bà gieo. Nghe ai nói mà bà đóng cửa buồng giữa ban ngày để tìm một nốt ruồi hay dấu hiệu lạ trên cơ thể mình. Bà vội vã thắp hương khấn vái giữa đêm khuya chỉ vì có một con chuồn chuồn ở đâu bay vào đậu lên cái chụp đèn. Bà ngơ ngác trước những dự cảm rất vô căn cứ. Rồi bà bắt đầu đến lễ bái ở các đền, miếu, chùa chiền. Nay bà tìm ông thống này, mai bà hỏi cô thầy kia. Bà xanh xao, u oải, rất hay giật thốt mình và khóc lóc âm thầm. Một buổi kia, bà đi đâu về, gọi tôi lại, mặt thất sắc:

Con ơi có thật là bố bỏ mẹ con mình rồi không?

Tôi cố giữ điềm tính:

Ai bảo mẹ vậy?

Ông Viển! Mẹ thở thào thào. Ông ấy bảo, một là, bố bị hành hạ chết trong nhà giam rồi. Tội này dễ bị thủ tiêu lắm. Nhưng người ta phải giấu, không dám nói thật. Hai là bố con được thả thật, nhưng đã cùng một người đàn bà nào chạy trốn ra nước ngoài rồi.

Hai chữ tình yêu chưa đủ để diễn tả mối quan hệ giữa nam và nữ. Còn một thứ quan hệ nữa rất rắc rối, đó là quan hệ giữa đàn ông và đàn bà. Ở phố tôi câu chuyện dan díu giữa ông Viển và bà Lên gần đây đã trở thành câu chuyện cửa miệng của nhiều người, nghe chướng tai lắm. Đến mức đã có lúc, Xuân Chương nổi máu khỉ, cầm dao xông đến nhà ông chủ tịch đòi xin tí tiết, trả hận.

Ông Viển sai lũ con tướng nhà giời vác gậy ra. Xuân Chương bỏ chạy. Ông Viển sang nhà tôi, phân trần với mẹ tôi, rằng thằng Xuân Chương có phải là cháu mụ Lên đâu. Nó là nhân tình của mụ Lên. Nói xong, ông chủ tịch rân rân nước mắt, ra điều oan uổng:

Cũng chỉ vì mình thẳng. Đó, cô xem, bao nhiêu người xin cấp đất để làm nhà nhưng thực chất là để bán lại kiếm lời. Tôi không giải quyết. Thế là sinh ra oán thù. Mà đã oán thù thì còn nể gì mà họ không đơm đặt cho mình.

Một người có hiểu biết như mẹ tôi, lại đã biết thế nào là thói sàm sỡ của Viển làm sao lại có thể tin được những lời đạo đức giả ấy của ông ta. Mấy hôm sau, tôi còn nghe thấy ông ta nói rằng, anh Cần tôi thế là bị bắt oan. Lẽ ra hồi ấy phải bắt thằng Xuân Chương. Thằng Xuân Chương du côn chính hiệu, ông đã lầm, đã sử dụng nó, đề bạt nó. Sao ông ngu ngơ thế! Ông thân mật cởi mở nỗi lòng rồi ông hứa sẽ đền bù cho những thiệt thòi của mẹ tôi và tôi.

Tôi không hiểu hết mọi điều, nhưng cứ thấy ông Viển hay thậm thụt sang nhà tôi. Một hôm, bất chợt về nhà, tôi thấy mặt mẹ đỏ bừng, đang cầm khăn tay lau mắt. Hình như bà khóc. Ông Viển đứng ở cửa, vẻ mặt sần sượng, thấy tôi, liền dọn giọng, cố tình dõng dạc:

Toản, cháu làm đơn gửi Sở Lao động tỉnh, rồi bảo mẹ cháu đưa sang bác chứng nhận, gửi đi cho kịp nhớ!

Tôi đi vào cửa, ông ta vỗ vai tôi:

Chà, mày cao bằng bác rồi đấy! Thế nào, thích đi làm thợ cầu hay thợ địa chất?

Tôi im lặng, tiếc đứt ruột vì không có Bi ở nhà lúc này.

Một chiều sau đó ít hôm, mẹ tôi bảo tôi ở nhà, để bà sang nhà ông Viển xin chứng nhận vào đơn xin việc của tôi và thăm vợ ông Viển ốm nặng.

Sẩm tối, mẹ tôi hớt hải chạy trở về, tóc tai rối bù, áo xốc xếch, khuy nọ cài lộn khuy kia. Bà vứt lá đơn trên bàn nước và đâm bổ vào buồng trong, sấp mặt trên gối, nấc lên từng hồi. Ngoài cổng, vợ ông Viển, một người đàn bà loắt choắt, mặt bủng, răng nhô hết về phía trước, nhẩy chồm chồm, xỉa tay vào nhà tôi, xoe xóe:

Tiên sư con đĩ ngựa kia nhé! Ai có phận nấy, mày có thèm thì ra ngủ với con chó Xồm nhà tao nhé.

Mọi người, theo thói quen xúm tới, được thể vợ Viển giãy đành đạch, phát tay đen đét:

A! thì ra thằng ngô con đĩ đã bàn mưu tính kế với nhau từ lâu rồi. Chủ tịch phường gì nó. Nó là thằng mật thám. Nó rình mò thằng chồng con đĩ ngựa này. Nó tư thù lão ấy. Nó báo cáo mật với công an. Ra quân đểu cáng, lập mưu bắt tù chồng để ngủ với vợ người. Còn con đàn bà đĩ thõa hại chồng để tằng tịu với giai.

Viển huỳnh huỳnh đôi ủng, xách con dao chạy tới, hầm hầm:

Thế nào! Thế nào! Tiên sư con đĩ già! Lần này thì ngắn hay dài một, tao nhất quyết không tha mày nữa đâu!

Vợ Viển chạy tóe đi. Viển huơ dao trước cửa nhà tôi:

Các ông, các bà giải tán hộ. Con vợ tôi nó động rồ, từ lâu rồi. Ở đây, ai cũng biết chị Trang đây là người đứng đắn. Chị đưa đơn của cháu Toản để tôi chứng nhận. Việc công đàng hoàng. Hoàn toàn không có chuyện riêng tư, tình ái gì hết!

Ông trung úy Mặt Rách chắp tay sau đít đi tới, quay gót giày chín mươi độ, mặt nghiêm lạnh, trịnh trọng:

Yêu cầu bà con tỉnh táo, không nghe lời khích động bậy bạ. Tìm cớ để đả kích chính quyền cơ sở là âm mưu thâm độc của các phần tử chống đối.

Trong buồng, mẹ tôi day mặt trên gối, kêu thống thiết: Sao thân tôi khổ thế này, trời ơi!

Từ hôm đó, vợ Viển nổi cơn điên.

Lúc bà chui xuống gầm giường gầm gừ như chó, khi bà leo lên mái nhà, ngồi hát véo von. Có lúc bà cởi trần vừa đi vừa hô khẩu hiệu, nói lảm nhảm, gặp người thì thè lưỡi đỏ lòm dọa nạt. Viển thuê người bắt trói, dội nước giải, lấy roi dâu quất bà vì bảo bà bị ma ám. Bà ốm, ho ra máu. Nửa tháng sau thì chết!