Khi bị còng tay, đẩy lên canô, trong vai một tên biệt kích râu xồm, bố tôi không hề lo sợ cho số phận của mình. Đã trải đủ cảnh đời rồi, lại có niềm tin lớn vào sự vận động của tự nhiên và từ lâu đã sống như thoát tục, ông chỉ còn lo cho Bi.

Bi dẫu có là thông minh nhất đẳng thì cũng là một chú khuyển, so với con người gian ác thì nó vẫn chỉ là một bản năng kém cỏi nhiều mặt. Nghe tiếng con vật bị thương nấp trong bụi cây xa tru lên mấy hồi dài ai oán từ biệt chủ nhân, bố tôi cũng muốn bật lên tiếng khóc xót thương.

Bi đã rơi vào một hoàn cảnh đáng sợ nhất trong đời nó, kể từ hôm đó.

Con người lắm khi cứ bị những tình cảm xốc nổi và những định kiến vớ vẩn chi phối là vậy. Họ luôn mắc cái tật là gọi không đúng tên sự vật. Vụ này là thế. Bắt được ông Thuần về, họ mổ lợn ăn mừng ròng rã ba ngày ở đủ ba cấp xã, huyện, tỉnh. Say sưa với việc hoàn thành vượt mức phương án đề ra, chỉ tốn có ba viên đạn bắn đuổi con chó của tên biệt kích râu xồm, họ mở hội mừng công báo công. Họ quên phứt đàn khỉ ngoài đảo xa.

Đảo khỉ trở thành hoang đảo sau đó chẳng bao lâu.

Tốc độ hoàn nguyên về với hoang dã là tốc độ vũ trụ. Cũng như thế thôi, dạy con người làm điều ác có khó gì. Chưa đầy tuần lễ, cỏ đã mọc lấn nền nhà. Nhện giăng lưới khắp nơi. Chuột tấn công kho lương thực. Cống rãnh tắc, nước tràn vào nền nhà. Không có hơi người, cái bàn, cái ghế, cái rui, cái mè ải mục rất nhanh. Mái sập, tường đổ nơi này gọi nơi kia. Thiếu người, thiếu cái tinh tướng chế ngự cái bán khai. Giống như quân mất tướng, tập đoàn mất mối liên hệ với một đấng thủ lĩnh uy linh, đàn khỉ càng chia năm bè bảy mối, đánh nhau loạn xạ. Từng tốp, từng nhóm kéo ra biển, trốn chạy sang đảo khác. Gặp ngày biển động, làm mồi cho cá dữ không ít. Số còn lại trên đảo hoàn toàn mất nguồn sống bao cấp. Thức ăn trong tự nhiên không đủ, chúng đói rời đói rạc. Rắn ở đâu bò trườn khắp đảo. Rồi một con trăn to lại thấy nằm rình mồi trên cành cây mí rừng. Nó là con trăn tinh, cứ mỗi ngày tiểu vương quốc khỉ phải nạp mạng ít nhất một thần dân.

Công sức và thành quả rạng ngời lý tưởng của người anh hùng Đào Lễ thế là đang đi về số không.

Cố gắng đầu tiên của Bi là không để bị chết đói. Thực tình, bỗng dưng không còn sự cưu mang của con người, sống được quả là không dễ. May thay, trong tiềm ẩn, khả năng tự kiếm sống của Bi chưa hoàn toàn bị thui chột. Tập tính sống trong rừng của tổ tiên Bi lần lượt thức tỉnh trong nó. Bi còn trẻ, có bộ giò dẻo dai, sức bật mạnh, hàm răng lợi hại và trí khôn của nó có cả dấu ấn thiên tạo lẫn nhân tạo. Trong kho có khoai, sắn, ngô, bí đỏ. Bi lại có thể bắt chuột, vồ chim rừng, gà rừng.

Nhờ sức đề kháng cao, chỉ một tuần lễ vết thương do viên đạn bắn đuổi sượt mông đã kín miệng, lên da non. Cái lưỡi nó thật kỳ diệu. Cũng như nó có những kiến thức rất kỳ lạ để tự vệ khi phải sống trong rừng. Bị gai cắm vào bắp thịt móng chân, nó dùng lưỡi liếm bật đầu gai ra. Không phải nó thuộc loại rắn độc cắn không chết. Mà là nó biết tránh nọc độc con hổ mang. Không bao giờ nó rơi vào bẫy con trăn tinh. Đêm, nó ngủ trên giường ông Thuần để tránh bọn rắn đi ăn đêm mò vào. Một lần nó đã tự chữa được bệnh cho mình. Hôm ấy, không hiểu tại sao bụng nó phát cơn đau rất dữ. Đau như bị dao đâm. Đau đến mức bập cả hai hàm răng vào chân giường để quên đi cũng chẳng quên được. Nó giãy giụa, lồng lộn, cuối cùng gần như kiệt sức, tuyệt vọng nằm chờ chết. Không khác gì hồi nó bị Viển cụt và gã y sỹ đồng cô chủ tâm tiêm quá liều thuốc để giết hại. Nó thiếp đi, nghĩ rằng phải vĩnh biệt thế gian này, chưa được gặp lại những con người thân thiết, nó ri rỉ nước mắt khóc. Nhưng, hình như trong mê nó gặp mẹ nó và mẹ nó đã truyền bảo nó điều gì đó. Sáng bừng, nó chống chân, chập choạng đi. Vất vả lắm nó mới tới được khu ruộng lúa mới gặt của ông Chúa đảo đáng kính. Từ gốc rạ, nhoi lên những ngọn lúa mọc lại, dai ngoách. Nó dứt từng ngọn lúa tái sinh đó, nhai và nuốt. Thứ lá đó không có chất kháng sinh và sinh tố gì đáng kể, nhưng kết lại thành một búi cỏ sơ rất dai và mềm trong dạ dày nó. Theo vận động tự thân của bộ máy tiêu hoá, búi cỏ nọ chuyển xuống ruột non, rồi ruột già. Kết quả là búi cỏ nọ giống như một nắm giẻ thông nòng súng, chà miết vào thành ruột, đẩy tuốt cả lũ giun sán bám vào ruột nó ra bên ngoài.

Nhiều con chó đã chết vì không biết cách chữa bệnh theo kinh nghiệm bản năng ấy.

Như vậy, có thể nói, để sống, đối với Bi không phải là khó. Khó là chớ có trở thành chó hoang, chó rừng, chó sói, chớ có đảo ngược lại dòng chảy tự nhiên đã thành hình.

Bởi vì, chao ôi, tiếng gọi trở về nơi hoang dã vốn có sức lung lạc ghê gớm lắm. Những tập quán nguyên thuỷ ẩn náu trong mỗi tế bào nó chỉ cần bắt được tín hiệu rủ rê là trỗi bật lên ngay. Trở thành chó chăn cừu, chó kéo xe trượt tuyết, chó giữ nhà, cảnh khuyển, chó làm xiếc như chó của gánh xiếc Vitali(*) là phải mất cả ngàn năm tiến hoá. Chứ để thành chó sói, chó rừng, chó hoang thì chỉ cần ít ngày thôi. Con chó kéo xe trong truyện của ông Giắclơnđơn đó thôi. Lạc chủ, mới chỉ nghe bầy sói hú gọi, khát khao rừng rú đã sôi trong huyết quản nó rồi.

Mỗi bước tiến lên của nền văn minh là có giá đắt lắm. Như ông Thuần đó, sau bảy năm tù đày trở về, dằn vặt, đau đớn lắm, mà đã đi được lên trên con đường lớn của mình đâu! Còn như trở về man dại, hoang sơ thì cần một chút buông thả là đủ. Vật vậy, người cũng thế. Con người trở lên nhân hậu, giỏi giang mới khó, chứ trở thành cầm thú ác độc thì đâu có cần tu luyện nhiều.

Thực tình, lúc đó Bi không hay biết rằng có một thử thách quyết liệt, quan hệ đến sự sống cái chết của nó, đang sắp đến với nó.

Đảo nuôi khỉ rơi vào quên lãng của các nhà chức trách nông nổi, hạn hẹp. Nhưng oái oăm thay nó vẫn là mục tiêu đi tới, ít nhất của hai người. Người thứ nhất, tất nhiên là ông Thuần, bố tôi. Như trên đã nói, khi bị bắt đưa lên chiếc canô đem đi, bố tôi nghĩ đến mình thì ít, xót thương lo âu cho con Bi thì nhiều. Mấy ngày bị tạm giam, ông lúc nào cũng khắc khoải về nó. Buổi đầu được gọi lên hỏi cung, ông giao hẹn: cho ông trở về hòn đảo nọ để ông đón con chó của ông, rồi ông sẽ chấp nhận mọi yêu cầu của cơ quan chuyên chính. Nhưng, ông bị khước từ và bị coi như một kẻ nếu không có âm mưu gian hiểm gì thì rứt khoát là một người mắc bệnh tâm thần. Từ đó, ông rơi vào chứng tâm thần u uất thật, ông rầu rĩ suốt ngày và mặc cảm nặng nề về sự ăn ở không phải với người bạn bốn chân chung thuỷ của mình.

Có một người nữa cũng ngày đêm nhằm hòn đảo đi tới. Người đàn ông này cùng đi trên chuyến tàu thuỷ với ông Thuần và Bi, cũng là nạn nhân khốn khổ của vụ đắm tàu bi hài nọ. Có điều lạ là, ở trên tàu, bỗng dưng ông bị Bi coi như một kẻ cừu thù. Từ lúc Bi xuống tàu, phát hiện ra ông ta, nó đã hằm hè thật hung tợn. Có lúc, nó đã xổng ra khỏi giây xích của ông Thuần, xục xạo đi tìm và lăn xả vào đòi cắn xé ông ta. Ông ta rạt vào một đảo hoang nhỏ trong vùng vịnh nơi có ít nhất một trăm đảo nhỏ, không gian ẩn náu của lũ hải tặc, bọn trốn tù, đám bất lương.

Ông ta chính là Viển cụt, nguyên chủ tịch phường tôi ở, kẻ đang bị ngành công an truy nã. Ở đây, phép mầu nhiệm của đấng tối linh trị vì vũ trụ đã hiện ra dưới dạng tình cờ, ngẫu sự: Viển gặp tên trung úy Mặt Rách, kẻ bị ngành công an sa thải, trong lốt một ngư dân tự do.