Lập nghiệp! Vỗ cánh bay vào bầu trời lộng gió! Đi trên đại lộ thênh thang! Tung hoành trên thảo nguyên bao la! Từ đâu mà phát sinh ý niệm ra đi gắn liền với những biểu tượng tráng lệ vậy,
Làm như không phải ở nơi chôn nhau cắt rốn quen thuộc, mà phải ở chốn chân trời góc biển xa xôi, ở miền Viển xứ lạ lẫm, con người ta mới có cơ hội vẫy vùng, thi thố tài năng! Làm như chỉ có nơi phương xa huyền bí mới là miền xứng đáng để ta đặt canh bạc đời người, nơi phỉ chí đua chen, thoả sức tung hoành!
Dẫu sao thì cũng phải nhận rằng hình ảnh một con người ra khỏi mảnh đất quê hương, quăng mình vào cuộc đời gió bụi, mịt mờ, vô tăm tích, rồi bỗng nhiên một ngày nào đó đột ngột trở về, thành đạt và hiển hách trên mọi phương diện, vẫn cứ là một hình tượng cổ điển có sức sống dai bền và kích thích máu mê tuổi trẻ!
Ôi, những cuộc ra đi, những cuộc dấn thân. Và tôi, kẻ lần đầu mới được nếm trải tí chút hương vị của nó mà đã say đờ ngơ ngẩn.
Khung cảnh từa tựa một bức tranh thủy mặc với bên núi màu xanh lam đậm đà, bên biển tươi sáng sắc hồng non. Tuy nhiên, không giống với bất cứ nơi đâu, Đông Bắc đất toả hương lạ. Từ vỉa mạch dưới sâu bốc lên, đất ở đây nồng ấm lành hiền như mùi đống rấm nơi bếp lửa quê nhà.
Đã có chút kiến thức sơ học tôi biết rằng, từ những kỷ địa chất xa xưa, đây là nơi sinh tụ của lớp cây dương sỉ đại thụ khổng lồ. Ở đây, dương sỉ quần cư, đại ngàn nối tiếp đại ngàn, mênh mông, không sao có thể hình dung nổi qua kích thước đo lường của nhân gian ngày nay.
Giờ thì toàn bộ đám thực vật nguyên thuỷ kích tấc vũ trụ nọ đã sạch quang, không còn dấu tích. Dưới ánh sáng của mặt trời vàng nháng ánh lửa, đất chỉ còn trơ hoẻn những dãy đồi và sơn mạch hùng vĩ đã phong hoá, đá vôi lẫn với đá sỏi, diệp thạch, trong thế giao long quẫy động liên hồi. Toàn bộ tập đoàn dương sỉ vĩ đại đã nằm dưới lòng đất từ cả trăm triệu năm nay trải qua, nung nấu ngày đêm trong thể trạng bí khí, tối tăm, đã trở thành nguồn mạch cung cấp cho xứ sở nguồn nhiệt năng cực kỳ quý giá được người đời vô cùng quý chuộng, phong cho mỹ danh là vàng đen.
Than gầy ở đây thuộc loại thượng thặng, có thể sánh ngang không chút hổ thẹn với thứ than cùng loại tốt nhất nước Anh, vốn nổi danh thế giới. Than antơraxít hoàn hảo ở khả năng toả nhiệt điều hoà, được thị trường khắp thế giới nhiệt tình chào đón.
Than vàng đen!
Than bánh mỳ công nghiệp!
Thật không ngờ đám tử sĩ thực vật đã hoá thành thứ vật chất vô cơ nọ lại đem lại cho cảnh trí một ý nghĩa nhân sinh thú vị đến vậy. Thiên nhiên thật khôn ngoan xiết bao! Và tôi có cảm giác, bao giờ cũng vậy, thiên nhiên trong khi chiều chuộng con người hết mức: nó cho họ những cảnh trí đẹp đến mê mẩn tâm thần, nó đem lại cho họ những lợi ích to lớn, thì nó vẫn cứ là một thiên nhiên uy vũ độc tôn, một tay xoay vần, khư khư nắm giữ cái ưu thế tuyệt đối của mình, nghĩa là rất ngạo nghễ, bướng bỉnh trước con người.
Bên cỗ máy xúc hiện đại, nguyên chiếc gầu của nó có thể đứng lọt cả hàng chục con người, có giá bằng cả một nhà máy diêm, ta có thể bắt gặp ngay cả trăm triệu năm trước ở nét lá cây hoá thạch trong mỗi tảng quặng. Mắt tôi đã ngẩn ngơ khi ngắm nhìn những thị trấn Đông Bắc giống như những ban công xinh xắn, nơi đặt các chậu hoa cây kiểng của một toà nhà rộng lớn là cả vùng than bao la, dâng tặng nàng tiên biển. Tim tôi đập rộn ràng cùng tiếng búa máy, tiếng chân vịt guồng nước sôi sục ở các cửa sông nhấp nhô các cần cẩu rót than quay đảo như lên đồng. Và đoàn xe gấu Komasu sức tải mỗi chiếc ba chục tấn, hết ca làm, để lại trên mặt đường những vệt lằn bánh xe xoáy lượn hình hoa văn, như ngẫu hứng của nghệ sĩ tạo hình tài hoa, cuốn hồn tôi đang vơ vẩn vào cuộc phiêu du bất tận.
Nhắm mắt lại, tôi cố hình dung và tưởng như vẫn còn đây những hoàng hôn mênh mang trời biển, những gia đình người nguyên thuỷ dăm bẩy cá thể, sau một ngày săn bắt, đào bới, trồng tỉa đã tụ tập lại, nhóm đống lửa trước túp lều dựng ở chính nơi chiếc máy xúc đang đứng kia. Lửa đốt những cành thông lem lém. Lửa để sưởi ấm. Lửa để xua đuổi vẻ doạ dẫm của bóng đêm. Lửa để canh phòng thú dữ. Có con thú nào không biết sợ con người? ắt hẳn là vì con người là con vật duy nhất có lý trí và hoàn chỉnh mọi phương diện trên hành tinh này? Vì con người có mười tỷ tế bào thần kinh, trong một đời người họ có thể nhận được và xử lý một tỷ thông tin, mắt họ có thể dõi xa tám chục cây số, và họ có một tình yêu là đặc trưng thiên phú? Không một con vật hung dữ nào dám mon men đến quấy phá giấc ngủ của con người, đe doạ tính mệnh của con người, còn là bởi vì, ở vòng ngoài, cách đống lửa vài bước chân, con người không tuyển lựa mà có cả một bầy vệ sĩ tự nguyện đến bảo vệ dùm, những con chó rừng có bộ răng sắc nhọn lợi hại, tài chạy vô địch và khôn ngoan nhất hạng! Định mệnh nào đã xui khiến, trật tự đã an bài từ lúc nào mà gia đình người nọ cùng bầy chó rừng lại gắn bó với nhau như thế? Đã có một ý định tiên thiên? Ngày qua ngày, con vật tinh khôn nhất thế gian tức con người đã có sức mạnh cảm hoá hết sức lớn lao với muôn loài. Chưa nói đến sức mạnh trí tuệ. Chỉ nói đến một chuyện nhỏ nhặt nhưng có sức chi phối gần như quyết định: Hành động vô tình của họ: ném đi chút đồ ăn thừa hoá ra lại có ý nghĩa thật lớn lao. Con người hiểu ra và từ đó họ hành động có ý thức hơn: họ nuôi đàn chó rừng và như vậy, lần đầu tiên con người đã săn sóc một kẻ khác loài.
Chó rừng từ đó bắt đầu đi theo con người. Cuộc sống đi theo khuynh hướng không thể cưỡng lại được, tiến tới sự hoà đồng và an ninh chung, cứ thế kéo đi cả trăm năm, hết thế hệ này đến thế hệ khác. Và tập tính loài chó rừng cứ theo đó mà cải biến dần. Con vật bỏ dần thói quen ăn đêm. Chúng tiếp nhận ảnh hưởng từ con người.
Một lần, gia đình nọ với gậy gộc cùng những viên đá mài vây đuổi một con hươu già. Con hươu bị ném gẫy cẳng, nhưng sức chạy còn hăng. Con người rượt theo con vật bị thương. Nhưng họ luôn chậm chân và mất phương hướng. Chó rừng luôn là kẻ về đích trước trong cuộc đua. Nó có bộ giò vô địch, lại có cái mũi đánh hơi nhậy gấp ba ngàn lần mũi người. Nó sủa vang bên con hươu đã ngã rụi. Tiếng sủa của bầy chó rừng là thông tin báo hiệu một bước ngoặt đã xảy ra: Từ đây bầy chó rừng bắt đầu trở thành một thành viên trong cuộc săn bắt cùng con người!
Tất nhiên, chúng đã được chia phần xứng đáng; thông thường là cỗ lòng, khi con hươu bị mổ thịt.
Lịch sử tự nhiên là một dòng chảy dào dạt, miệt mài. Thời gian là người mẹ nuôi dưỡng những cái tốt đẹp nhất thế gian. Chó rừng đã đến với người, đó là một bước tiến tất yếu của nền văn minh. Nhưng nó chỉ trở thành vật nuôi trong nhà sau cái hôm người mẹ từ rừng trở về, rúm rím cái gì đó trong vạt váy, rồi mở ra đặt xuống giữa nhà: một con cún rừng mới mở mắt. Ôi nó ở đâu ra thế, mẹ? Em bé gái reo. Người mẹ cúi xuống vuốt ve chú cún. Một bụm tơ vàng. Một cái kén ngoại hạng. Mẹ nghe thấy tiếng nó kêu ăng ẳng bên dệ đường. Mẹ vạch bụi cây đi vào. Khổ! Có nhẽ mẹ nó bị hổ vồ rồi. Em gái nhảy tới, nâng cái bụm tơ vàng trên đôi tay: Ôi chị thương, chị thương em bé của chị! ối, mẹ ơi nó đói. Con cún thè lưỡi liếm tay em gái nhỏ.
Người cha đang mài lưỡi dao ngoài cửa, đứng dậy, quay vào:
Nó là con sói rừng đấy, vứt đi.
Ứ ừ, con nuôi nó.
Lớn lên, nó lại thành chó rừng thôi!
Ứ ừ, con nuôi nó. Con dạy nó. Mẹ ơi, mẹ bảo bố đi. Con ứ cho bố vứt nó đi đâu!
Không để bố trả lời, cô bé đã ôm ghì chú cún và mếu xệch miệng. Tình yêu đã thắng mọi định kiến. Và tình yêu của cô bé đã nhào nặn lại con vật. Chó rừng là loài thông minh. Nó biết nghe lời. Và thói quen phục tùng con đầu đàn khiến nó nhanh chóng thuần phục quyền chỉ huy tối cao của ông bố, cuối cùng ông bố cũng có cảm tình với cún rừng.
Chó sói rừng, chó sói núi Canis aurens 12.000 năm trước đây đã trở thành người bạn bốn chân sớm nhất của con người. Đó là bước phát triển của tự nhiên. Cũng là bước phát triển của tự nhiên: bây giờ có đến năm, sáu trăm loài giống chó nhà. Có con nhỏ đến mức ngồi được trong lòng bàn tay. Lại có con nặng đến trên một tạ. Chó đã làm nhiệm vụ giữ nhà, dẫn đường, giúp người chăn dắt gia súc, săn bắt thú rừng. Chó còn tham gia việc cứu thương, thăm dò địa chất, làm việc ở các trạm hải quan. Đã có những con chó lập kỳ tích; Ở Paris có đài kỷ niệm con chó cứu sống 42 người khỏi bị tuyết phủ. Ở Êđinbuốc, Scốtlen, có đài kỷ niệm con chó tình nghĩa đã sống năm năm bên mộ chủ. Con chó, bạn của con người. Nó chỉ khác với con người, là nó không biết nói. Có người nói vậy. Tôi tin đó không là câu nói ngoa ngoắt. Cũng như tôi tin, chẳng có con chó nào bằng con Bi của tôi. Con Bi của gia đình tôi!
Ăn đi, nghĩ gì thế Toản?
Nghe tiếng anh Cần tôi hỏi, tôi liền rời mắt khỏi những lát cắt chia tầng trên những đồi than lộ thiên, xa xa trước mắt nơi những chiếc máy xúc đang trong vũ điệu vung vẩy dũng mãnh ngoạm từng hàm răng gầu vào lòng đất và những chiếc xe Cốccum siêu nặng vẽ những nét điệu nghệ trên đất sét dẻo bằng hàng bánh xe cực đại của nó. Ngày mai tôi sẽ đến làm việc ở đây, nơi lúc nào cảnh vật cũng có thể gợi tôi nhớ tới con Bi.
Tôi và anh Cần ăn bữa cơm chia tay.
Cái quán ăn có cái tên rất suồng sã: A đây rồi! Cờ Tây!. Các dẫy bàn xếp san sát. Thiếu chỗ, chủ quán phải căng một tấm bạt che ra ngoài sân trước. Khách vào ra nườm nượp, đủ loại. Từ chủ chiếc xe Tôyôta đời mới mỗi chiếc trị giá 500 con trâu cày, tới chủ chiếc xe thồ cổ lỗ han rỉ, vứt không có kẻ nhặt. Khói quạt chả thốc ra mù mịt. Tiếng sào nấu rào rào, tành tạch. Chốc chốc mỡ nhểu xuống than, lửa lại bùng lên xanh nhoáng, mặt mũi các thực khách lại càng thêm bừng bừng và khung cảnh chung lại càng tăng phần kì quái.
Cạnh bàn ăn của chúng tôi là đám thực khách có bốn người ngồi trên phản. Ba người từ xa đến, mỗi người đều xách theo một cái túi du lịch to kềnh. Một người là dân sở tại, mặt choắt, đội mũ cát két sùm sụp, rất ít khi ngẩng dậy và nói năng rất e dè.
Bọn người này có vẻ hợm của. Hoặc họ biết sắp dấn thân vào chặng đường phiêu lưu kham khổ nên bữa nay họ dốc tiền ra ăn tiêu cho thoả chí, để khỏi phải tiếc nuối sau này. Họ gọi cả thùng bia lon. Họ gọi cả một chai Napôlêông giá đến năm chỉ vàng. Họ ăn uống nhồm nhoàm và nói cười ầm ĩ. Giữa câu chuyện về cái ngon, cái bổ của thịt chó, cái giá trị của thứ rượu ngâm tiết dê, tinh hoàn chó, đôi lúc họ hạ giọng hỏi nhỏ người đội mũ cát két; lắng nghe, ta biết họ đang muốn mở một cuộc trường chinh và người đội mũ cát két chính là kẻ dẫn đường chuyên nghiệp trên biển cũng như trên đất liền.
Chuyện đang vào nhịp, bỗng nhiên đám thực khách này im phắc, rồi cùng rạt ra lấy một khoảng phản trống để mời một người to phệ mới từ ngoài nắng bước vào. Người này trạc ngũ tuần, đầu hói, mắt ti hí, ngực chẩy, bụng xệ, cằm có ba sợi lông dài, toàn thân toát ra thần thái áp đảo, hơi dị thường.
Chào thầy, mời thầy ạ.
Gật đầu đáp lễ đám khách nọ, người này kéo ống quần ta rộng, ngồi lên phản. Người đội mũ cát két quát gọi chủ quán lấy thêm bát đũa, còn ông ta thì mở nắp chai rượu tây.
Cám ơn! Cám ơn. Người nọ xua tay, lắc đầu, rồi đột ngột đưa tay hất chiếc lưỡi chai trên mũ người đang rót rượu, khà một tiếng dài:
Ông nói lại đi. Lúc ở trên thuyền đi thăm đảo tôi hỏi, ông bảo: Ông tuổi thìn! Láo!
Người đội mũ cát két lui lại, chỉnh lại mũ, khe khẽ:
Dạ.
Ông nói láo! Tuổi thìn không thể có cung cách hèn hạ như ông được. Tuổi thìn là tuổi đứng đầu thiên hạ và giàu phú gia địch quốc!
Dạ.
Ông tuổi dê. Báo ông biết: ông sẽ chết với người tuổi tuất. Người tuổi tuất vốn hết lòng vì lẽ công bình, luôn đương cự lại mọi sự khuất tất phi nghĩa. Ông liệu đấy!
Bảo tôi đứng lên, anh Cần tôi đưa tôi ra khỏi quán, bứt ra khỏi cái ảo giác kinh dị về sự xuất hiện và tồn tại con người quái kiệt vừa mới đến với đám khách ăn cạnh chúng tôi. Thế giới còn chứa chất bao điều ẩn mật, thậm chí quái đản so với những hiểu biết thông thường của chúng ta. Tôi nhận ra điều đó khi anh tôi bá vai tôi, đi cùng tôi và nói:
Em biết cái gã đội mũ cát két ấy là ai không? Thằng trung uý Mặt Rách đó. Ma cô lại hoàn ma cô. Có cái gì chống được lẽ tự nhiên? Cũng như mặc dầu bố vẫn còn bị giam, nhưng sức mạnh vẫn thuộc về bố. Đường lớn, đi đi em! Anh tin là mẹ sẽ khỏi bệnh sau đợt này. Tất nhiên là sau khi đưa em đến đây, nhờ bạn bè ổn định công việc của em, việc quan trọng nhất của anh sẽ là: giúp bố tháo gỡ vụ án và đón con Bi về! Thôi, chào em!
