Một đám nhà xúm xít vô hàng lối bao quanhh tòa lâu đài lù lù một khối màu đỏ nhạt án ngữ chân trời, những ngôi nhà này tạo thành một thị trấn nho nhỏ bưng bít và dày đặc chiếm bốn héc-ta có thành quách vây bọc. Một trong hai ngôi tháp sát cạnh cổng dung làm nơi cất chứa dụng cụ, ngôi tháp kia dùng làm chỗ ở cho vợ chồng người gác cổng. Tiếp theo, rải rác lẫn lộn dọc theo một lối đi đưa vào đến tận bãi sân danh dự, nối tiếp nhau là một mái che với các chuồng ngựa, hai gian nhà thể dục, trạm y tế, một nhà để xe với một kho xưởng dành làm nơi để xe hơi, một trại để thuyền tàu, một mái nhà dù cho việc tài chính, bốn sân quần vợt, hai biệt thự dùng để đi đôi với một chiếc vườn nhỏ, một sân bong đá, một sân bong rổ, một nhà hát và chiếu bóng có thể dựng khan đài đấu quyền Anh, và một khu tứ giác thiết kế thánh kế thành đoạn đường chiến binh. Sát cạnh lâu đài, cuối cùng là một chuồng chó, nơi đây mười một con chó canh gác cùng một lượt cất tiếng tru để chào hói tất cả những gì ló dạng sát cạnh chuồng của chúng, một ụ nhà dự trữ khí giới và đạn dược, một khu điện lực và một nhà tù. Tất cả các mảng tường cùng lên tiếng và dày đặc châm ngôn và huấn thị, phần phật lên bằng cờ và phướn, làm như thể dành riêng cho chúng nó cái khả năng tư duy. Rắn rỏi là đáng quý, lời được ghi trong một gian phòng thể dục, và gian phòng kia dường như đáp lại bằng một câu nói của Nietzche: Chớ đuổi kẻ anh hung ra khỏi trái tim ngươi.Goethe và Hitler cùng có mặt ở phái trên cao của chiếc cửa phòng lễ. Goethe: Điều xấu hổ không phải là ngã xuống, mà là chịu đứng dưới đất. Hitler: Không ngửa tay xin xỏ quyền hạn của mình. Đấu tranh gay gắt mới có được.

Ngay trước mắt theo các dòng chữ quyết đoán ấy, Tiffauges đâm ra ít để ý đến những nhân dáng phút đầu gặp gỡ tai trường chính trị quốc gia này. Anh được tiếp nhận do một gã cạo giấy đón lấy sổ quân bạ và sự vụ lệnh của anh và bắt anh điền vào một bản câu hỏi dầy đặc đụng tới luôn cả ông bà cha mẹ và bản thân. Rồi gã này lại giao anh cho một gã khác chỉ cho anh chỗ chuồng ngựa dành cho con Râu Xanh và chiếc buồng nhỏ dành cho anh. Muốn đi đến đó anh cùng với ngựa đi băng qua gian phòng để khí giới của lâu đài, cùng một loạt bậc cấp mỗi lúc mỗi chật chội hơn và thẳng dựng hơn, người với ngựa lên tới một hành lang được soi sáng bằng những cửa phòng có kích thước nhỏ dành cho hạ sĩ quan lực lượng đặc nhiệm bổ nhiệm đến trường chính trị quốc gia.

- Cậu dược thống chế gửi gắm, cho nên chỉ huy biết tin cậu đến, ông sẽ gọi cậu. Trừ phi ông quên, gã nói thêm vừa mỉm cười dễ dãi. Đàng nào, ông ấy cũng chờ cậu.

Ông ấy tức là vị chỉ huy tình báo Stefan Raufeisen. Ông có cái sọ dừa hình bầu dục, cằm lẹm và đôi mắt sát gần nhau của người vùng Frise thuộc Đức vốn được những lý thuyết gia phân biệt chủng tộc lên tiếng ca ngợi. Khi chàng thanh niên người Pháp được đưa vào văn phòng chỉ huy đặt ở tầng trệt của lâu đài, ông này nhẩn nha hồi lâu với mớ hồ sơ và mãi đến khi đọc hết trang cuối mới chịu ngẩng cái đầu tóc vàng như chó săn của mình, rồi buông thõng ba câu.

- Cậu sẽ thuộc quyền điều động của đội trưởng Jocham, phụ trách quân nhu. Cậu phải chào tất cả những cá nhân đặc nhiệm kể từ cấp bậc của đội trưởng. Cậu có thể lui.

Tiffauges ngạc nhiên cảm thấy mình ít nôn nao muốn khám phá đám trẻ con vốn là lý do tồn tại của bao nhiêu tòa nhà rộn ràng nơi đây và chứa toàn những gã đàn ông nói năng tủn mủn. Anh cảm thấy bọn họ quả tình cân xứng với chất lượng của không khí thành quách đang có vẻ đặc quánh lại nơi này nơi kia như thể cặp găng tay quyền Anh nằm trên chiếc ghế, hay chiếc mũ mềm của cảnh sát móc trên cổ, hay quả banh da bỏ quên dưới hầm hoặc là một mớ áo khoác ngoài màu đỏ vứt bừa bãi trên đám cỏ xanh. Chẳng qua anh có cái ý thức thấm thía rằng một bức rào cản chắn ngang giữa họ với anh, và có lẽ phải chờ đợi một lâu lắc mới dẹp bỏ đi được. Cứ cho là bức rào cản trước tiên dựng lên do hàng ngũ đặc nhiệm đang bọc quanh đám học trò và bảo đảm bước tiến của trường anh đo lường được dự thế này một cách khá vất vả ngay từ những hôm đầu tiên khi anh học thuộc lòng những cấp bậc của Đội áo đen, cùng các huy hiệu nhỏ tí cho phép phân biệt người này với người kia trên các bộ quân phục tối tăm như nhau.

Và như thế anh buộc phải ghi nhớ rằng các hiệu kỳ ở cổ áo của lính trơn đặc nhiệm không kèm theo một cái gì khác, nhưng lại thêm một vệt là binh nhất, hai vệt là hạ sĩ, một sao là hạ sĩ nhất, một vệt thêm một sao là trung sĩ, hai sao là trung sĩ nhất, hai sao thêm một vệt là thượng sĩ, ba sao là thiếu úy, ba sao thêm một vệt là trung úy, ba sao thêm hai vệt là đại úy, bốn sao là thiếu tá, bốn sao thêm một vệt là trung tá, một chiếc lá sồi là đại tá, hai lá sồi là chuẩn tướng, hai lá sồi thêm một sao là thiếu tướng, ba lá sồi là trung tướng và ba lá sồi thêm một sao là đại tướng. Chỉ có huy trưởng đặc nhiệm Heinrich Himmer – mạng hiệu kỳ có vàng sồi bao quanh một chiếc lá sồi.

Các vai áo ít khác nhau hơn nên dễ gây nhầm lẫn đáng tiếc hơn. Cho đến cấp bậc thượng sĩ, vai áo được điểm bằng một sợi chỉ bạc chạy sáu đường. từ đại úy đến đại tá, các đường chỉ cộm lên gấp ba và tao thành một con chỉ đơn. Sau cùng con chỉ nầy cộm lên gấp đôi kể từ cấp bậc đại tá.

Thượng sĩ Joacham, chuyên trách về quân nhu, là một người mập mạp, đỏ au, ngự trị tại một kho hàng tràn đầy những bao rau khô, những hộp thịt bò, những đùi thịt, phô ma Hà Lan và những thùng nước mứt, không kể những chồng chăn mền, bịch áo quần, và luôn cả những cuộn băng, cả một mớ bòng bong kếch xù bày ra một mùi hỗn tạp khó phân định, tất cả những thứ ấy trong thời buổi thiếu hụt này trông có vẻ dồi dào như hang động của Ali Baba. Hai chiếc xe hơi còn chạy được đều dành cho chỉ huy trưởng và vị chỉ huy tình báo, cho nên Tiffaugess đi chở lương thực được cấp cho một chiếc xe bốn bánh có hai ngựa kéo, có thể tháp thêm vào đó một phần xe phụ, luôn cả những vòng cây sắt để che bạt.

Anh tiếp tục cái công việc từng quen biết kể từ Moorhof, nhưng với những phương tiện cục mịch hơn, và nhất là gửi vào công việc này một ý nghĩa sâu xa hơn. Quả tình anh không bao giờ quên rằng anh làm lụng là để phục vụ cho nhu cầu của đám trẻ con, và anh cảm nhận cái vai trò của người cung ứng lương thực, của người anh nuôi, như một sự nghịch đảo rất lý thú của cái thiên chức hung thần của mình. Khi nào trút các thứ từ trong xe vào mấy nhà kho nồng nàn có mấy ô cửa sổ rào kín của phòng quân nhu, anh thích thú nghĩ rằng những thớt thịt mỡ, bao bột, cùng các khoanh bơ mình đang ôm trong tay hoặc đong đưa trên vai sớm muộn gì cũng được âm thầm biến chế thành ra những bài hát, động tác, thành ra thịt và phân của trẻ con. Như thể việc làm của anh mang ý nghĩa của một sự đèo bòng theo lối mới, tất nhiên là phụ vặt và gián tiếp, nhưng tuyệt nhiên không đáng khinh trong khi chờ đợi một cái gì khá hơn.

—★—

Đám học sinh – mà người ta gọi là thanh niên – tổng số là bốn trăm chia ra làm bốn đạo, mỗi đạo có trưởng đạo chỉ huy kèm theo một huấn luyện viên, là sỹ quan hoặc hạ sỹ quan đặc nhiệm. Mỗi đạo chia làm ba đội, mỗi đội gồm khoảng chừng ba mươi thanh niên, mỗi đội lại chia nhỏ thành từng nhóm khoảng mười người. Đội do một đội trưởng cầm đầu, nhóm đặt dưới quyền của nhóm trưởng. Mỗi nhóm có bàn riêng ở phòng ăn và có buồng ngủ riêng.

“Từ nay, lời của Hitler trong bài diễn văn ngày sinh nhật đảng năm 1935, thanh niên Đức sẽ từ từ tiến lên từ trường này đến trường khác. Ta cầm tay nó dẫn đi khi nó còn nhỏ để rồi không còn buông nó ra nữa cho tới tuổi về hưu. Sẽ không có ai nói được rằng thanh niên có qua một thời kỳ bị bỏ rơi”. Tuy nhiên, một cách tạm thời – vì thiếu nhân sự có khả năng – đứa trẻ dưới mười tuổi chưa được vào khuông khổ. Nhưng từ tuổi này đám con gái nhỏ tuổi xung vào Hội thiếu nữ, đám con trai vào Sói con. Đến mười bốn tuổi chúng ra nhập vào Hội Thiếu nữ Đức hoặc là Thanh niên Hitler. Chúng nó vào đó cho đến mười tám tuổi, tiếp đó chuyển vào Sở lao động, sau đó vào Quân lực.

Đám thanh niên của trường chính trị quốc gia theo học một ngành có tính cách liên lục hơn, và như thế bị nhiều trói buộc hơn. Nhập học vào tuổi mười hai, chúng nó rời trường vào tuổi mười tám sau khi thu hoạch sự đào tạo của nhà trường truyền thống, mặt khác một sự đào tạo quân sự tăng cường có trọng tâm là bộ binh, hải quân hoặc là lực lượng đặc nhiệm. Loại sau được trên nửa số Thanh niên nhắm đến. Sự tuyển chọn tiến hành theo hai cách, cách tự nguyện và cách chọn trong trường làng. Lẽ ra số người dự thi cũng đủ cho các trường chính trị không tuyển quá bốn mươi người, những nếu thế thì đa số bọn trẻ sẽ toàn là xuất thân từ những gia đình tư sản – con cái của quân nhân chuyên nghiệp và của công chức trong đảng -, trong khi cái triết lý dân túy của Đức quốc xã đòi hỏi phải mở rộng hơn cho các tầng lớp sâu xa của xã hội. Vậy cho nên cần thực hiện cho được những con số thống kê minh thị một tỷ lệ vừa phải giữa con cái của nghệ nhân, của công nhân và nông dân. Để phục vụ mục tiêu này, các hương sự được yêu cầu đưa ra cho phái đoàn điều tra thấy những trẻ em nào có vẻ đáp ứng chỉ tiêu sát hạch. Đám trẻ được tập hợp vào các trung tâm, được tuyển chọn gắt gao về phương diện chủng tộc và thể lực – kẻ nào mang kính mắt thì bị loại ngay – tiếp đến là những cuộc thi về thể dục và trí dục. Trong thực tế, ưu điểm đầu tiên được các huấn thị tuyển dụng nhắc đi nhắc lại không thôi, đó là được tính quán xuyến: đứa trẻ trước hết phải là một kẻ xông xáo, hoặc là một cách khác, nó chỉ nên thể hiện cái bản năng sinh tồn càng ít càng tốt. Vì thiếu bằng chứng về đức tính quán xuyến, cho nên một số môn thi mà thí sinh phải đối đầu bày ra trước mắt chúng nó một ý nghĩa như là tự sát thực sự: nhảy xuống nước từ một chiều cao mười thước – dù biết lội hay không -, vượt qua chướng ngại vật che khuất một cạm bẫy vô hình – hố đất, ngựa gỗ, ao nước vv… -, từ tầng lầu thứ hai nhảy xuống một chiếc chăn do người lớn cầm căng ra, hoặc là ngồi xổm trong một cái hố cá nhân đào trong vòng vài giây đồng hồ, luồn xuống bụng một đoàn xe thiết giáp đang ào ào san sát nhau. Sự tuyển chọn khá chặt chẽ sao cho trình độ tri thức phải vượt xa mức trung bình, nhưng chiến tranh đã cản trở rất nhiều phần giáo dục phi quân sự của các trường chính trị quốc gia. Các đợt nhập ngữ không ngừng làm cho hàng ngũ giáo viên trở nên thưa thớt – buổi đầu toàn là sỹ quan đặc nhiệm -, và Tiffaugess mới đến không bao lâu đã mục kích một sự thay đổi đánh dấu sự tàn tạ của lề lối giáo dục khoa học và văn chương tại Kaltenborn, sự thay thế tất cả giáo viên sỹ quan bằng giáo viên dân chính. Tinh thần thiện chí cùng với năng lực của đám giáo viên và giáo sư hưu trí này, vốn được trưng dụng gấp rút để bù đắp vào đám người ra đi hàng loạt, vẫn không thể nào che đậy được sự thiếu uy tín của họ trước mặt đám học sinh trong cái thành trì tua tủa khí giới cùng những khẩu hiệu giết người tại đây. Những con người tuổi tác này dạy các môn trở nên buồn cười vì tình trạng chiến tranh cập kề - trong đám họ có một giáo sư dạy tiếng Hy Lạp và một số giáo sư dạy tiếng Latinh – họ bị thất sủng vì lối ăn mặc dân sự, không thể nào rập theo nhịp độ dồn dập của trường học, họ bị quấy phá, la ó, nản lòng. Họ trốn mất hết, người này đến người kia, ngoại trừ một tu sĩ dạy môn thần học tin lành của tu viện Konigsberg, đó là học viện mục sư Schneiderhan, dửng dưng trước bao nhiêu điều tai ngược, vãn lì lợm và cuối cùng giữ được một chỗ đứng được thừa nhận trong cái chuồng thiếu niên thú dữ này.

Một ngày bắt đầu từ sáu giờ bốn mươi lăm bằng những hồi chuông điện rung lên vang dội trong các hành lang của các buồng ngủ nhỏ. Lập tức, ào ào những lớp áo đỏ khoác ngoài trong các thang gác và giữa sân rộng, nơi đây diễn ra một đợt khởi động đầu ngày. Trong lúc ấy, phòng tắm có các đạo liên tiếp vào ra từng năm phút một, bốc hơi nước lên mờ mịt như một cái bếp khổng lồ. Đến tám giờ, mọi người mặc đồng phục tụ tập dưới sân để chào cờ. Kế đó là tan hàng, và học sinh ùa vào nhà ăn, nơi đây đang đợi sẵn một loại cà phê tạm bợ với hai lát bánh mì khô cho mỗi người. Tiếp theo, bắt đầu một cuộc chạy tới chạy lui rầm rộ nhưng có tổ chức phân chia các đạo vào các lớp để học chung hoặc học thầm, đến các sân thể thao, vào các phòng thể dục, hoặc đi về một số địa điểm ở làng và các hồ lân cận để luyện tập đi ngựa, chèo thuyền hoặc sử dụng khí giới, trong các trịa bắn và trong các xưởng tu bổ khí cụ.

Tiffauges quan sát sự vận hành của guồng máy nặng nề. Bởi lẽ đây là kỷ luật sắt và học sinh được sàng lọc gắt gao, cho nên guồng máy quay đều, không trục trặc, dóng theo tiếng kèn đồng, tiếng sáo, tiếng trống và nhất là tiếng giày ủng rầm rập. Nhưng cái đập mạnh vào Tiffauges hơn cả, đó là những khúc hát quyết liệt vang vang bằng những giọng hát cứng cỏi và trong trẻo bùng lên bất cứ lúc nào và như thế đáp lời nhau từ nơi này nơi kia của thành lũy hoặc các vùng kế cận trực tiếp. Anh tự hỏi từ đây liệu mình có tìm được chỗ đứng trong cái guồng máy đầy trẻ con này mà bao nhiêu cơ thể, bao nhiêu trái tim được mài sắc để phục vụ cho một lý tưởng chung. Chính cái hoàn hảo của bộ máy kèm theo cái nghị lực khủng khiếp được đem đặt vào đó có thể đã loại anh vĩnh viễn ra ngoài vòng, nhưng anh biết rằng chẳng có một tổ chức nào khỏi vướng một hạt cát và rốt cuộc định mệnh vận động giúp anh.

Suốt thời gian đành chịu đứng ra ngoài lề cuộc sống cứng nhắc và phừng phừng của trường chính trị quốc gia, anh tìm được một điểm tựa bên cạnh Mẹ nuôi, bà Emilie Netta, người ở một trong mấy ngôi nhà nhỏ của nội thành, và trông coi bệnh xá. Bà ở giá vì chiến tranh kể từ 1940, có ba con trai, hai người đầu chiến đấu tại mặt trận Nga, con trai út là Thanh niên tại trường này. Một truyền thống riêng biệt ở Kaltenborn, hơn là vì nhiệm vụ của bà, khiến cho người ta có thể luôn luôn tìm đến với bà, hoặc ở bệnh xá, hoặc tại nhà bà, mà không cần phải viện dẫn được nghỉ phép hoặc một lý do đặc biệt nào đó. Bà niềm nở với mọi người, và cửa nhà bao giờ cũng mở sẵn. Tiffauges nhanh chóng mò xuống tận căn nhà bếp nhỏ của bà, làm bằng gạch và nóng như nung, thơm mùi sáp và bông su đỏ. Anh đến ngồi vào góc và một hồi lâu bất động và lăng lẽ, lắng nghe thời gian trôi đi theo nhịp chiếc đồng hồ quả lắc và của tiếng reo trong chiếc nồi đặt trên bếp. Đôi khi một thằng bé lao vào, oang oang trình bày vấn đề riêng tư – ách bụng, áo rách, viết một lá thư khẩn cấp, bị phạt oan ức vô lối – và ra về được giải đáp. Bà Netta, người phụ nữ độc nhất của nội thành, được thừa hưởng một quyền uy lan rộng ra phía bên ngoài đám thanh niên. Sỹ quan và hạ sỹ quan tôn trọng những quyết định của bà, và ai nấy đinh ninh rằng ngay vị chỉ huy tình báo cũng sẽ không chạm đến bà trực tiếp. Viên phụ trách quân nhu là Jocham không bao giờ nghĩ đến việc kiếm chuyện với chàng thanh niên người Pháp nếu anh ta đến nhà bà.

Anh đến lúc cũng phải tự hỏi về vị trí của bà – và riêng bà này – trong cái thành quách dốc hết sức vào chiến tranh, và tinh thần của nó được quảng bá khắp nơi và mang tính chất khiến cho tình cảm con người trở nên rắn rỏi. Giống như chồng mình, bà Emilie Netta gốc người Slave. Người nhỏ thó và tóc đen thường thường được trùm kín dưới một lớp khăn màu mè vốn không thuận lợi cho người mang nó ở nơi chốn đặc biệt có màu sắc phân biệt chủng tộc, những điều này khiến cho bà trở nên riêng biệt, sự việc này chứng tỏ thêm rằng bà có một chỗ đứng đặc cách tại Kaltenborn. Bà chưa hề nói năng điều gì giúp cho Tiffauges hiểu rằng bà gắn bó với ý thức hệ của trường này hay không. Nhưng tất cả thái độ sống của bà biểu tỏ rằng bà hết mình và hết lòng với trưởng. Tuy nhiên do kiến thức gần như là bẩm sinh của bà về thảo mộc và sinh vật – về hổ và rừng – vốn giúp bà trở nên nữ chủ nhân không thể thay thế nổi trong các công việc hái trái và lượm nấu -, bằng cái bản năng của người chăm sóc và trị liệu mà bà bộc lộ tại bệnh xá, bà dường như đã cắm rễ vào những gì cụ thể nhất của đời sống. Để hiểu chập chững, Tiffauges phải chờ đợi cho đến hôm được tin một người con trai của bà mất tích, trong trận quân đội tướng Koniev giành lại thành phố Kharkov. Anh xui xẻo có mặt ở gần bà khi bà đọc lá thư tang tóc, tràn đầy hy vọng viển vông và vinh quang hời hợt. Bà chẳng lộ xúc động mảy may. Duy động tác có chậm hơn, ánh mắt phần nào đăm đăm hơn. Và vì để ý thấy Tiffauges chằm chặp quan sát mình, cuối cùng bà lẩm bẩm bằng một giọng không hồn, như một câu kinh học thuộc lòng:

- Sống chết như nhau. Ghét chết hay sợ chết, thì cũng ghét sống hay sợ sống. Vì thanh niên là một nguồn suối đầy sự sống vô tận, nên chi chỉ là một bãi tha ma rộng lớn, một trường giết người từng phút một. Giờ phút này chắc thằng Franzi đã chết. Hoặc giả nó sắp sửa chết trong trại tù. Không nên buồn làm gì. Người đàn bà cưu mang đứa con cũng phải cưu mang cái chết của con.

Bà bị ngắt ngang vì một đoàn Thanh niên xộc vào vây quanh bà cùng tranh nhau nói, và bà, vẫn không lộ vẻ bi thương, làm đủ các động tác và nói năng những lời đang được người ta ngóng đợi ở bà.