Montréal, Canada.
Mọi thứ bắt đầu một cách phỉnh phờ. Đầu tiên là một cuộc họp người ta quên mất không gửi giấy mời cho cô. “Chúng tôi không muốn làm phiền tới cô” - Người cộng sự liên quan đã giải thích như vậy với cô sau đó.
Tiếp theo sau là một hồ sơ khác họ đã tránh không nhắc đến với cô. Ở vào thời điểm này, cô đã có đủ thứ để suy nghĩ rồi. Ngần đó những cách nói sặc mùi cảm thông khiến người ta xém chút nữa là tin vào chúng. Sarah không cần tới mấy lời quan tâm đó. Cô muốn tiếp tục làm việc, được coi trọng như ngày trước. Cô từ chối khi người ta thu xếp việc cho mình. Dẫu vậy, gần đây, cô cảm nhận thấy rằng họ không còn để cô tham gia vào đời sống ở văn phòng, trong những quyết định cần phải đưa ra, thậm chí cả việc quản lý các hồ sơ. Có những thứ họ quên nói với cô và họ sẽ đặt ra những câu hỏi với những người khác.
Kể từ khi có thông báo về việc cô bị bệnh, vị trí của Curst đã được nâng cấp. Sarah thường xuyên nhìn thấy hắn ta trò chuyện cùng Johnson, cười phá lên với những câu đùa của ông ta, tháp tùng ông ta trong những bữa trưa. Về phân Inès, cô ta ngày càng có nhiều sự tự do trong những hồ sơ cô ta phụ trách mà không cần hỏi ý kiến của Sarah. Khi Sarah nhắc cô ta nhớ về trật tự trong văn phòng, cô nhân viên junior vặn lại với vẻ lấy làm tiếc một cách vờ vĩnh rằng Sarah đã không ở đó. Cô không có mặt cũng có nghĩa là: Lúc đó cô đang ở bệnh viện. Cô ta lợi dụng những khi cô vắng mặt để đưa ra quyết định thay cô, can thiệp vào những cuộc họp. Cô ta gần đây rất thân thiết với Curst, cùng chia sẻ giờ nghỉ hút thuốc với mentor mới của mình. Ai mà biết được cơ chư, biết đâu lại nhặt nhạnh được cơ hội thăng tiến nào…
Ở bệnh viện, Sarah đã bắt đầu quá trình xạ trị. Mặc cho ý kiến của bác sĩ, cô từ chối nghỉ phép dài ngày. Vắng mặt là nhường chỗ của mình, là bỏ trống lãnh thổ. Trò chơi này quá may rủi.
Cô phải kiên cường, từng chút một. Mỗi sáng, cô sẽ thức dậy đầy can đảm để tới chỗ làm. Cô sẽ không để cho căn bệnh ung thư lấy đi những gì cô đã xây dựng suốt những năm tháng qua. Cô sẽ đấu tranh bằng mọi giá để giữ lại đế chế của mình. Chỉ riêng ý nghĩ đó thôi đã giữ cô đứng vững, cho cô sức mạnh, sự gan lì, năng lượng mà cô cần.
Tuy vậy, bác sĩ đã cảnh báo về việc điều trị sẽ rất nặng nề, hơn thế nữa còn có những tác dụng phụ. Anh đã lập nên một danh sách dài trong một sơ đồ, trong đó ghi chính xác vào thời điểm nào cô sẽ có những cơn buồn nôn, hậu quả nào trên tóc, trên móng tay móng chân, trên lông mày, trên da, trên bàn tay, bàn chân. Những gì đang chờ đợi cô, ngày qua ngày, trong hàng tháng liền điều trị. Sarah rời khỏi phòng bệnh với hàng chục đơn thuốc, từng loại sẽ cho từng tác dụng phụ cần phải chống chọi.
Những gì mà anh đã không nói, những gì mà không một ai nhắc tới, là những tác dụng phụ còn ngoài ý muốn hơn cả những triệu chứng trên tay-chân, kinh khủng hơn cả những cơn buồn nôn hay những khi mất ý thức mà đôi khi cô chìm nghỉm trong đó. Tác dụng phụ đó là thứ mà cô đã không được chuẩn bị trước, thứ mà không một đơn thuốc nào có thể xoa dịu. Đó là sự đào thãi đi liền với căn bệnh, việc bị đẩy ra ngoài một cách từ từ và đớn đau.
Ban đầu, Sarah không muốn gọi tên những việc đang diễn ra ở văn phòng. Cô thà coi như không biết tới những cái “quên” của đồng nghiệp và vẻ dửng dưng trong ánh mắt của Johnson. Nói đúng ra, từ này chưa được chính xác cho lắm, đúng hơn là một dạng giữ khoảng cách, sự lạnh lẽo kì lạ trong những trao đổi giữa họ. Phải có đến hàng tuần liền những cuộc hẹn mà người ta không mời cô đến, hàng tuần liền những hồ sơ họ không giao cho cô, những khách hàng họ không giới thiệu với cô. Cuối cùng, cô cũng chắn chắn một điều: Họ đang tách cô ra khỏi đây. Sự thô bạo này có một cái tên mà cô phải khó khăn lắm mới có thể nói ra: Sự phân biệt đối xử. Thuật ngữ mà cô đã nghe thấy hàng trăm lần trong những phiên xét xử. Nó chưa từng thực sự liên quan tới cô - hoặc ít ra là cô tin như thế. Dẫu sao, cô vẫn thuộc lòng định nghĩa: “Tất cả mọi sự phân biệt được tiến hành giữa những người dựa trên nguồn gốc của họ, giới tính của họ, tình trạng gia đình, việc họ mang thai, hình dáng bể ngoài của họ, họ tên, tình trạng sức khoẻ, khuyết tật, đặc điểm di truyền, phong tục, xu hướng tính dục, tuổi tác, lập trường chính trị, hoạt động công đoàn, việc họ thuộc về hay không thuộc về một đoàn thể, xác thực hay được cho là như vậy, dựa trên dân tộc, quốc gia, giống nòi hay một tôn giáo mà họ lựa chọn.” Thuật ngữ đôi khi được gắn liền với từ “stigmate”[1]. Nhà xã hội học Erving Goffman đã định nghĩa nó: “Thuộc tính khiến cho một cá thể trở nên khác đi so với nhóm mà trong đó người ta muốn xếp họ vào.” Một cá nhân bị tác động bởi việc này được gọi là stigmatise[2], đối lập với những người khác, mà Goffman gọi là “những người bình thường.”
Giờ thì Sarah đã hiểu: Cô đã bị stigmatisée. Trong xã hội mà ở đó tuổi trẻ và sức sống được ca tụng, cô hiểu rằng sẽ không có chỗ cho bệnh tật và sự yếu đuối. Cô, người từng thuộc về thế giới của những kẻ mạnh, giờ đang bị xô đẩy và bị chuyển sang một phe khác.
Phải bấu víu vào đâu bây giờ? Đối mặt với bệnh tật, cô biết cách chiến đấu vì cô có vũ khí, có những liệu pháp điều trị, có những bác sĩ ở bên cạnh cô. Nhưng đối mặt với việc bị đào thải, đâu là phương thuốc? Họ đang từ tư đẩy cô tới lối ra, nhốt cô lại trong một nhà kho, cô có thể làm gì để xoay ngược lại đường đi của mình?
Đấu tranh ư, đúng, nhưng bằng cách nào? Khởi kiện Johnson & Lockwood vì phân biệt đối xử? Điều đó đi kèm với việc từ chức. Nếu cô đi, cô sẽ không nhận được bất kì sự trợ giúp nào, không được hưởng bất cứ một phúc lợi xã hội nào. Tìm việc làm ở nơi khác? Ai sẽ thuê cô và căn bệnh ung thư của mình? Gây dựng nên một văn phòng cho riêng mình? Một viễn cảnh đầy hứa hẹn nhưng cần phải có một khoản đầu tư. Ngân hàng chỉ cho những người khoẻ mạnh vay mà thôi. Vả lại, khách hàng nào sẽ theo chân cô? Cô chẳng thể hứa hẹn với họ điều gì, ngay cả việc cô sẽ ở đây trong vòng một năm nữa để bảo vệ quyền lợi của họ.
Cô nhớ lại một vụ xét xử khủng khiếp vài năm về trước, người phụ nữ được một luật sư đồng nghiệp của cô đại diện, cô ta làm việc ở vị trí thư kí của một phòng khám sức khoẻ. Than phiền về những cơn đau ở đầu, cô đã thổ lộ điều này với vị bác sĩ thuê cô làm; ông ta liền khám cho cô. Sau khi cho cô làm một vài xét nghiệm, ông ta đã cho gọi cô ngay tối hôm đó để cho cô quyết định thôi việc. Thực tế, cô ta đã mắc bệnh ung thư. Tất nhiên, lí do cho thôi việc để được né tránh đi thành “lí do kinh tế”[3] nhưng chẳng đánh lừa được ai. Vụ kiện kéo dài ba năm, cuối cùng người phụ nữ kia đã chiến thắng. Cô qua đời không lâu sau đó.
Sự tàn bạo mà Sarah phải hứng chịu có phần êm dịu hơn. Nó không được gọi tên. Nó âm ỉ hơn và cũng vì thế mà sẽ khó chứng minh hơn. Thế nhưng, nó thực sự tồn tại.
Vào một buổi sáng tháng Một, Johnson cho gọi cô vào văn phòng. Ông ta hỏi thăm tình hình của cô với vẻ quan tâm vờ vịt. Sarah cho biết mình vẫn ổn, không quên cảm ơn ông. Ông ta nhắc tới người em họ xa đã điều trị khỏi bệnh ung thư cách đây hai mươi năm và giờ vẫn sống khoẻ. Sarah mặc xác tất cả những trường hợp đã chữa khỏi bệnh mà hễ cứ gặp là người ta lôi ra nói với cô và ném vào mặt cô như ném khúc xương cho chó gặm. Điều đó chẳng thay đổi gì cho cô. Cô muốn đáp lại ông ta rằng mẹ cô đã chết vì căn bệnh này, rằng chính cô cũng ốm đau như một con chó, rằng lòng thương cảm giả dối của ông ta, ông ta có thể giữ lấy nó.
Ông ta đâu biết đó là gì, đâu biết thế nào là có những nốt nhiệt trong miệng đến mức không thể ăn nổi, thế nào là cảm giác chân mình đang bị nung cháy đến mức cuối ngày không thể bước đi, thế nào là kiệt sức tới mức chỉ một bậc thang thôi cũng dường như không thể vượt qua. Đằng sau vẻ thương hại dối trá của họ, họ chẳng hề quan tâm đến việc sau vài tuần nữa bạn sẽ rụng hết tóc, cơ thể của bạn sẽ gầy gò đến mức bạn thấy sợ hãi khi nhìn vào gương. Ban đêm bạn sẽ không ngủ được, nôn ba lần một ngày, có những buổi sáng bạn ngờ rằng mình sẽ chẳng thể đứng dậy nổi. Ông ta và cả tay em họ của ông ta hãy cuốn xéo đi cho nhẹ óc.
Thế nhưng, như mọi khi, Sarah vẫn giữ thái độ lịch thiệp.
Johnson vào thẳng vào vấn đề: Trong hồ sơ Bilgouvar, ông ta muốn một cộng sự sẽ phụ giúp cô. Sarah không nói nên lời. Phải mất một lúc để cô có thể lên tiếng phản đối. Bilgouvar đã là khách hàng của cô từ nhiểu năm nay, cô không cần ai giúp để có thể quản lý quyền lợi của họ. Johnson thở dài và nói đã nêu chuyện này trong cuộc họp đó - cuộc họp duy nhất mà cô đã đến trễ. Cô đã thức dậy vào sáng sớm để đến bệnh viện làm xét nghiệm trước khi ngày làm việc kịp bắt đầu. Thật xui xẻo, con IRM của cô bất ngờ chết máy. “Chuyện này xảy ra ba năm một lần” - Người thợ kĩ thuật đã nói vậy với vẻ lấy làm tiếc. Sarah cố gắng làm mọi việc nhanh chóng để bù lại cho sự chậm trễ của mình. Cô thở không ra hơi khi đến cuộc họp lúc nó chỉ vừa mới bắt đầu. Tất nhiên, Johnson chẳng liên quan quái gì tới tất cả những điều này. Những giải thích của Sarah không làm ông ta quan tâm. Mấy thứ chuyện vặt vãnh đó, cô có thể cứ giữ lấy cho riêng mình. May thay, Inès đã ở đó. “Lúc nào cũng đúng giờ, luôn luôn hoàn hảo” - Ông ta nhấn mạnh. Ông ta nhắc lại cả lần mà Sarah đã ngất xỉu trong khi hầu toà và phiên xét xử phải bị lùi lại. Rồi ông ta lấy cái giọng ngọt như mật, cái giọng cô ghê tởm hơn hết thảy, để nói với cô rằng ông ta hiểu-rằng-cô-có-những-ràng-buộc-về-sức-khoẻ, rằng tất-cả-mọi-người-ở-đây-đều-cầu-mong-sao-cho-cô-được-bình-phục-một-cách-tốt-nhất-và-nhanh-nhất-có-thể. Johnson rất giỏi làm việc này. Bằng những câu cú hoàn chỉnh vang lên trống rỗng, ông ta nghĩ rằng Sarah-cần-được-trợ-giúp, đó-là-tôn-chỉ-và-là-tinh-thần-đồng-đội- chính-yếu-của-văn-phòng-này. Để-sát-cánh-bên-cô-trong-thời-điểm-khó-khăn-này-ông-ta-sẽ-cử-người-trợ-giúp-cho-cô. Đó là… Gary Curst.
Nếu không phải Sarah đang ngồi, chắc hẳn cô sẽ khuỵu ngã.
Cô thà gặp phải bất cứ chuyện gì khác, bất kì chuyện gì cũng được, còn hơn là chuyện đang xảy ra. Cô thà bị đuổi việc, bị bắt lỗi. Cô thà bị đánh đập, bị lăng mạ, ít ra thì mọi việc cũng rõ ràng. Thà bất cứ chuyện gì còn hơn là bị tống vào xó như thế này, bị ép phải chết một cách chậm rãi và quá sức chịu đựng. Cô có cảm giác như thể mình là một con bò mộng trên đấu trường sắp bị người ta đem đi hiến tế. Cô biết rằng chống đối cũng chẳng ích gì, không có lý lẽ nào để cô có thể đưa ra để thay đổi chiều hướng mọi việc. Số phận của cô đã an bài, Johnson đã quyết định như vậy. Khi đã ốm đau bệnh tật rồi, cô chẳng còn tác dụng gì cho ông ta. Cô là một vật phẩm mà ông ta không còn muốn tin dùng.
Curst sẽ không làm gì khác ngoài việc chặn hồ sơ Bilgouvar lại. Hắn ta sẽ lấy mất khách hàng quan trọng nhất của cô. Johnson biết điều đó. Hợp sức lại, họ đang cùng nhau xâu xé cô trong khi cô đang quỵ ngã. Sarah muốn kêu cứu, cô muốn hét lên như trong những trò chơi con nít: “Cướp, cướp!” nhưng sẽ chì như hét lên giữa sa mạc không bóng người mà thôi. Sẽ chẳng có ai nghe thấy tiếng cô, chẳng có ai đến giúp cô. Lũ cướp nguy trang rất giỏi. Vụ việc không thể bị phát giác. Cô thậm chí còn như đang nhận được sự tôn trọng. Thật là một sự tàn bạo sang trọng, một sự tàn bạo được phủ hương thơm, sự tàn bạo mang dáng vẻ của bộ âu phục.
Gary Curst - hắn đã giữ kế hoạch báo thù của mình. Vơi hồ sơ Bilgouvar, hắn sẽ trở thành cộng sự quyền lực nhất ở văn phòng, người kế nhiệm trong mơ cho Johnson. Hắn không bệnh tật, hắn không hề suy yếu, thể trạng hắn thậm chí còn đang ở thời kì đỉnh cao sung mãn như một con ma cà rồng đang no nê trong máu của những kẻ khác.
Kết thúc buổi nói chuyện, Johnson nhìn Sarah với dáng vẻ lấy làm tiếc và ném cho cô câu nói nhẫn tâm: “Cô có vẻ mệt. Cô nên về nghỉ ngơi đi.”
Sarah quay lại văn phòng, toàn thân rã rời. Những cú đánh, cô biết trước rằng mình sẽ phải đón nhận chúng, nhưng cô không lường trước được chuyện này. Vài ngày sau, cô chẳng ngạc nhiên khi nhận được tin: Curst được bổ nhiệm làm Managing Partner. Anh ta kế nhiệm Johnson ở chức vị cao nhất và đứng đầu văn phòng luật này. Việc bổ nhiệm này gióng lên hồi chuông báo tử cho sự nghiệp của Sarah.
Ngày hôm đó, cô về nhà giữa buổi chiều. Đây là quãng thời gian xa lạ với cô khi căn nhà hoàn toàn trống vắng. Mọi thứ đều tĩnh lặng. Cô ngồi trên giường và bật khóc. Cô nghĩ về người phụ nữ mà mình đã-từng-là, người mà chỉ mới hôm qua thôi vẫn còn ở đây, người phụ nữ mạnh mẽ và nhiệt huyết, người từng đứng ở chỗ của cô trong thế giới này. Cô tự nhủ rằng hôm nay, thế giới đã bỏ rơi cô.
Chẳng còn gì hết, vậy đấy, chẳng gì có thể ngăn lại việc cô gục ngã.
Nó chỉ vừa mới bắt đầu mà thôi.
❀ ❀ ❀
[1] Có nghĩa là dấu nung đỏ. Thời xưa, những người bị đóng dấu sát nung đỏ lên người thường là những người bị kết án, để đi tới đâu người ta cùng sẽ nhận ra họ là tội phạm. Đây được coi như một hình thức sỉ nhục danh dự.
[2] Người bị đóng dấu dắt nung đỏ.
[3] Lí do kinh tế được viện đến khi công ty cắt giảm nhân công vì làm ăn thua lỗ.
