"Tất cả các thành viên, chú ý nghe bài giảng trên tàu nhé!" tiếng thيh gọi vang lên từ vị quản đốc tàu Josephine, ngay khi tín hiệu tương tự xuất hiện trên chiếc Young America.

Thông thường, hiệu lệnh này chẳng mấy khi làm học viên vui vẻ; bởi các cậu học trò vẫn cho rằng việc ngồi nghe một bài giảng tẻ nhạt về địa lý với lịch sử là thứ "âm nhạc chán ngắt". Nhưng lần này thì khác. Những thông tin về nước Anh và Scotland đã quá quen thuộc với họ đến mức chẳng còn chút hấp dẫn nào, trong khi sách giáo khoa lại chỉ nhắc đến Hà Lan và Bỉ qua loa vài dòng trống vắng. Nhiều em từng đọc qua những miêu tả đầy hùng hồn của ông Motley về lòng dũng cảm cùng sự trung kiên với lý tưởng của người Hà Lan trong các cuộc nội chiến và cuộc chiến khốc liệt chống lại người Tây Ban Nha, thế nên ai nấy đều khao khát được tìm hiểu nhiều hơn về đất nước lẫn con người nơi đây.

Bản thân Hà Lan vốn là một xứ sở vô cùng thú vị. Các học viên từng tận mắt thấy dăm ba con đê điều cùng hệ thống kênh rạch ở đó, và họ càng thêm phần háo hức muốn khám phá sâu hơn. Vùng đất này thoạt nhìn hệt như một con tàu lênh đênh trên biển; bởi người ta buộc phải tìm mọi cách ngăn nước tràn vào, đồng thời phải cặm cụi bơm hết lượng nước rò rỉ hoặc nước mưa đọng lại bên trong ra ngoài. Lần lên bờ này, các thiếu niên đều mong muốn hiểu rõ hơn về lịch sử xứ sở ấy, để qua đó có thể trân trọng từng hiện vật ghi dấu những sự kiện lừng lẫy trong quá khứ. Cитаdel (thành lũy) Antwerp đã thấp thoáng hiện ra ở khúc sông phía trước, khơi gợi trí tò mò của đám trẻ về nguồn gốc của nó.

Trên cả hai con tàu, thư viện đã bị đám học trò hăng hái nhất lục tung lên để tìm kiếm thông tin, và rất nhiều chi tiết thú vị đã được chắt lọc từ những trang sách; ngặt một nỗi, những ai càng biết nhiều về đất nước này lại càng khao khát được biết thêm nữa. Do đó, ngoại trừ một vài cá nhân cá biệt, "tiếng còi điểm danh nghe giảng" lần này được tất cả chào đón nồng nhiệt. Các xuồng chèo được hạ xuống, toàn bộ người trên tàu Josephine, bao gồm cả các giáo sư, đều chuyển sang tàu lớn, chỉ để lại nhóm sĩ quan cấp trưởng thành ở lại trông coi tàu nhà.

Thầy Mapps đã chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ dưới khoang lái, và trên cột buồm trước treo một tấm bản đồ Hà Lan cỡ lớn. Đám học trò xếp hàng bước vào và tìm chỗ ngồi cho mình. Vị giáo sư trông có vẻ hào hứng và vui tươi hơn ngày thường, có lẽ bởi ông cảm thấy những "mặt hàng" kiến thức của mình đang được đón đợi.

"Thưa các thanh niên, trước mắt các em đây là bản đồ vùng đất thấp Netherlands," ông mở đầu câu chuyện. "Xét theo mục đích của chúng ta hôm nay, thuật ngữ này phải bao gồm cả Hà Lan lẫn Bỉ; bởi mãi cho đến năm 1830, hai miền vốn là một quốc gia duy nhất, trước thời điểm đó, xứ Bỉ chỉ có một sự tồn tại chính trị riêng biệt trong một khoảng thời gian ngắn ngủi mà thôi.

"Tên tiếng Hà Lan của đất nước này là Nederlanden; còn tiếng Pháp gọi là Pays-Bas; cả hai đều mang chung một ý nghĩa là 'những vùng đất thấp' (low countries). Đến lúc này thì các em đã có thể hìnhm dung rõ ràng nghĩa đen của cái tên đó rồi đấy; bởi hầu như toàn bộ diện tích nơi đây là một đồng bằng thấp mênh mông, bị cắt xẻ bởi các dòng sông hoặc những nhánh biển đâm sâu vào đất liền. Chỉ cần liếc qua bản đồ địa lý tự nhiên của châu Âu, các em sẽ thấy đồng bằng lớn ở phía bắc – có diện tích gấp chín lần nước Pháp, hay chiếm khoảng một nửa diện tích toàn châu Âu – trải dài từ dãy núi Ural cho đến biển German Ocean.

"Chắc hẳn toàn bộ vùng đất hiện thuộc Netherlands thuở xưa chỉ là một đầm lầy hoang vu, một vũng lầy vô tích sự, hoàn toàn không thích hợp cho con người sinh sống. Như các em có thể thấy trên bản đồ, có ba con sông lớn chảy qua – dù một phần hay toàn bộ – địa phận Hà Lan và Bỉ: đó là sông Rhine, sông Maas (hay Meuse), và sông Scheldt.

"Dựa vào hải đồ của mình, các thanh niên sẽ thấy người ta thường tìm thấy các dải cạn và bãi cát ngầm xuất hiện ở cửa các con sông. Ngay tại cửa sông Scheldt, cách bờ biển vài dặm, có các bãi ngầm Thornton's Ridge, The Rabs, Schouwen Bank, Steen Banks và một số nơi có cấu tạo tương tự. Tại cửa sông Mississippi ở quê nhà chúng ta, các em đều biết những con tàu lớn gặp vô vàn khó khăn mới vượt qua được dải cát cạn này. Nếu chúng ta múc một cốc nước sông Mississippi đầy ắp, sau những cơn mưa lớn ở vùng tây bắc, rồi để yên trong chốc lát, một lớp cặn dày sẽ lắng xuống đáy. Lớp cặn ấy chính là thứ tạo nên các bãi cạn ở cửa sông. Cát và bùn bị dòng chảy cuốn trôi theo dòng nước, và khi gặp vùng nước tĩnh lặng, dòng chảy sẽ trút bỏ gánh nặng của nó xuống đáy."

"Nhưng thưa thầy, tại sao chúng lại lắng xuống đúng vị trí đặc biệt đó ạ?" một học sinh đầy hứng thú lên tiếng hỏi.

"Bởi vì dòng chảy của con sông bị khựng lại khi chạm trán với dòng thủy triều đang dâng từ ngoài vịnh đổ vào, hoặc khi nó đã cạn kiệt sức mạnh. Những bãi cạn đôi khi hình thành do sự kết hợp lực lượng giữa dòng biển và dòng chảy từ thượng nguồn đổ xuống, hoặc do sức gió. Người ta từng chứng kiến những cơn cuồng phong dữ dội làm thay đổi cả diện mạo của một bờ biển, bít kín một hải cảng hoặc mở ra một lối ra vào mới nơi trước đó hoàn toàn không có cửa biển nào. Cape Cod chính là minh chứng rõ nét cho những cuộc đổi thay địa lý kỳ diệu ấy.

"Tương tự như vậy, những con sông lớn của vùng Netherlands đã cuốn theo cát bùn rồi bồi đắp lên phần đất nay trở thành bờ biển của quốc gia này. Sức mạnh của đại dương – thứ mà người dân Hà Lan ngày nay vẫn phải đương đầu để bảo vệ tính mạng và tài sản của mình – cũng góp phần biến nơi đây thành một vùng đất có thể sinh sống được. Những luồng gió thổi từ phía tây và tây nam dồn nước từ Đại Tây Dương vào biển German Ocean. Như các em thấy trên bản đồ, bờ biển nước này phải hứng chịu trọn vẹn luồng gió thổi mạnh nhất từ hướng tây bắc, và những cơn bão khủng khiếp nhất mà Hà Lan phải đối mặt cũng xuất phát từ hướng đó. Nào, theo các em, hiệu ứng của những trận bão này là gì?"

"Chúng dồn ứ các bãi cát lại ạ," thuyền trưởng Kendall đáp lời.

"Hoàn toàn chính xác; những cồn cát và dãy cát chạy dọc đất nước từ eo biển Dover cho đến Texel đều do những trận gió tây bắc dữ dội ấy tạo nên. Hệ quả của việc bồi đắp cát này cuối cùng đã góp phần thu hẹp phần nào biên giới của biển cả. Các cồn và dãy cát đã tạo thành nền móng cho hệ thống đê điều mà những người dân Hà Lan siêng năng, kiên trì đã dựng lên trên đó, nhờ vậy mà họ tạo hình nên cả đất nước mình. Vì thời gian có hạn, thầy xin phép được hoãn lại phần đặc điểm địa lý tự nhiên của Hà Lan cũng như bản miêu tả chi tiết hơn về hệ thống đê điều và kênh rạch của họ sang một dịp khác nhé. Nào, thế chúng ta hiện đang ở quốc gia nào vậy?"

"Thưa thầy, là nước Bỉ ạ," McLeish nhanh nhảu đáp. Cậu nhóc luôn chớp lấy mọi cơ hội trả lời dù kiến thức phổ thông còn thua xa các bạn cùng lớp người Mỹ.

"Tên tiếng Pháp của nó là gì?"

"La Belgique ạ."

"Còn tiếng Đức?"

"Belgien ạ."

"Thế tính từ tiếng Pháp của nó là gì?"

"Belge ạ."

"Ở Brussels, thủ đô của Bỉ, có một tờ báo tự do thường được trích dẫn như một cơ quan ngôn luận chính trị có thẩm quyền tại Hoa Kỳ, mang tên là Indépendance Belge. Thuật ngữ đó có nghĩa là gì?"

"'Người Bỉ độc lập', hoặc 'Sự độc lập của nước Bỉ' ạ," Pelham cười lớn.

"Nhưng từ đầu tiên lại là một danh nhân từ cơ mà."

"'Người tự do gốc Bỉ', hay đại loại thế ạ."

"Chắc chắn là hiểu theo nghĩa đó cũng được, dù theo sát nghĩa đen thì nó có nghĩa là 'Nền độc lập của Bỉ'. Nước Bỉ giáp với Hà Lan ở phía bắc và một phần phía đông; phần lớn phía đông giáp các tỉnh thuộc vùng sông Rhine của Phổ, vốn là một phần của nước Đức; phía tây nam giáp Pháp; và phía tây bắc giáp biển German Ocean. Nơi đây có diện tích mười một nghìn ba trăm mười ba dặm vuông; nghĩa là tương đương với tiểu bang Maryland, hoặc tổng diện tích của hai bang Massachusetts và Connecticut cộng lại.

"Dân số vào năm 1863 của xứ này là khoảng năm triệu người, bằng tổng số dân của New York và Massachusetts gộp lại. Ở New England, vào năm 1600, mật độ là năm mươi người trên một dặm vuông; tại Massachusetts – nơi đông dân cư nhất Hoa Kỳ – là một trăm bảy mươi người; nhưng nước Bỉ lại có tới bốn trăm bốn mươi sinh linh trên mỗi dặm vuông, trở thành quốc gia có mật độ dân số đông đúc nhất thế giới.

"Bỉ bao gồm chín tỉnh, trong đó tỉnh có diện tích lớn nhất là Luxembourg, dù rằng đây lại là một trong những nơi có dân cư thưa thớt nhất. Còn tỉnh đông dân nhất là Đông Flanders (East Flanders)."

"Flanders!" Terrill kêu lên; "Em cứ hy vọng thầy sẽ nhắc đến Flanders chứ, vì em cứ đinh ninh đó chính là nước Bỉ cơ đấy."

"Nó là một phần của nước Bỉ. Flanders từng có lúc thuộc về Pháp, Tây Ban Nha, Áo và Hà Lan; nhưng sau đó đã bị chia cắt thành hai tỉnh bởi vị Vua nước Hà Lan, rồi trở thành một bộ phận của Vương quốc thống nhất Bỉ khi quốc gia này được thành lập vào năm 1830. Vùng đất này xuất hiện rất đậm nét trong trang sử, và câu nói 'đội quân của chúng ta ở Flanders' đã trở thành một câu thành ngữ quen thuộc.

"Đất đai ở Bỉ nhìn chung là đất cát và nghèo dinh dưỡng; nhưng nhờ sự khéo léo cùng tinh thần lao động cần cù, người dân vẫn thu hoạch được những vụ mùa bội thu từ đó. Ở một quốc gia đông đúc như thế này, chẳng thể có những điền trang rộng lớn, và phần lớn nông dân chỉ canh tác trên mảnh đất vốn chẳng lớn hơn một khu vườn ở châu Mỹ là bao; dẫu vậy, phương pháp canh tác của họ thì không một nơi nào trên thế giới sánh kịp. Trồng lanh là nghề nghiệp chính của nông dân nơi đây, bên cạnh đó cỏ chăn nuôi và các loại củ cũng được đặc biệt chú trọng. Ngựa, gia súc và cừu được chăn nuôi với số lượng vô cùng lớn.

"Các ngành sản xuất công nghiệp của Bỉ vô cùng nổi tiếng. Mặt hàng ren của Brussels và Mechlin (Malines) có uy tín cao nhất. Các sản phẩm bằng vải lanh, thảm, đồ len, vải bông, đồ kim hoạn dệt kim được sản xuất với số lượng khổng lồ. Hoạt động ngoại thương và nội thương của Bỉ, diễn ra chủ yếu qua cảng Antwerp, phát triển vô cùng rực rỡ.

"Như chúng ta đã nói, Bỉ là một xứ sở bằng phẳng. Nơi đây không có những dãy núi cao, tuy nhiên tại các tỉnh Liége và Brabant, du khách Mỹ sẽ tìm thấy khung cảnh phong phú tương tự như ở miền đông Massachusetts và Connecticut. Phùng đất này của nước Bỉ đẹp hệt như một khu vườn.

"Chính phủ nước này, chiếu theo Hiến pháp năm 1831, là một nền quân chủ lập hiến, đại nghị và thế tập; nghĩa là họ có hiến pháp, nghị viện, và con trai trưởng của nhà vua sẽ là người kế vị. Thân thể nhà vua được tuyên bố là bất khả xâm phạm, và các bộ trưởng của ngài – thay vì bản thân nhà vua – sẽ phải chịu trách nhiệm về mọi hành động điều hành đất nước. Nhánh lập pháp bao gồm một thượng viện và một hạ viện đại biểu; nhưng nhà vua phải đặt bút ký vào các đạo luật của họ thì chúng mới chính thức có hiệu lực thi hành.

"Các thành viên của cả hai viện trong quốc hội đều do nhân dân bầu chọn và được gọi là các nghị sĩ. Chỉ những công dân đóng một mức thuế trực thu nhất định mới có quyền bỏ phiếu. Các đại biểu sống ngoài thị trấn nơi diễn ra các kỳ họp sẽ được nhận khoản phụ cấp sáu mươi mươi hai đô la một tháng. Họ được bầu với nhiệm kỳ bốn năm, cứ hai năm lại bầu lại một nửa số thành viên. Các đặc quyền chính trị của người dân nơi đây chỉ kém một chút so với đất nước chúng ta mà thôi.

"Vị vua đương nhiệm là Leopold I.[A] Ngài năm nay đã bảy mươi tư tuổi, và trong suốt năm mươi năm qua, ngài vẫn luôn là một nhân vật nổi bật tại châu Âu. Ngài từng có thời gian phục vụ trong quân đội Hoàng đế Nga, rồi cùng các quốc vương đồng minh đến Anh vào năm 1814. Tại đó, ngài có dịp quen biết và sau này kết hôn với Công nương Charlotte, con gái của George IV; ngặt nỗi bà lại qua đời chỉ trong vòng hai năm sau. Đến năm 1830, Leopold được bầu làm Vua Hy Lạp; nhưng cuối cùng ngài đã từ chối chiếc vương miện vì những điều kiện do ngài đặt ra không được đáp ứng. Tới năm 1831, ngài được bầu làm Vua của người Bỉ và đăng quang ngay trong năm đó. Năm sau, ngài kết hôn với Louise, ái nữ của Louis Philippe, Vua nước Pháp. Leopold, Công tước xứ Brabant, sẽ là người kế vị ngài. Ngài còn có vài người con trai và con gái khác, trong đó có Marie Charlotte – phu nhân của Maximilian, Đại công tước xứ Áo, người vừa được bầu làm Hoàng đế Mexico. Leopold là một trong những người giàu có nhất châu Âu.

[A] Leopold I qua đời vào ngày 10 tháng 12 năm 1865, người kế vị ngài là con trai Leopold II.

"Hầu hết người dân Bỉ đều theo đạo Thiên Chúa giáo La Mã, chỉ có khoảng mười ba nghìn người theo phó giáo chủ Tin Lành và hai nghìn tín đồ Do Thái; dẫu vậy, quyền tự do tôn giáo cao nhất vẫn được trao cho tất cả các giáo phái. Một phần tiền lương của các mục sư thuộc mọi giáo phái đều được chi trả từ ngân khố quốc gia. Trong khi những người theo Công giáo nhận được bảy trăm nghìn đô la từ nhà nước, thì phái Tin Lành nhận mười một nghìn, và tín đồ Do Thái nhận hai nghìn đô la. Mức lương mà nhà nước trả cho tổng giám mục là bốn nghìn hai trăm đô la, và cho một giám mục là khoảng ba nghìn đô la.

"Lịch sử của vùng Flanders về cơ bản chính là giai đoạn lịch sử đầu tiên của nước Bỉ. Biên giới lãnh thổ của đất nước này đã trải qua vô số thay đổi theo thời gian dưới quyền cai trị của các chủ nhân khác nhau. Lần đầu tiên cái tên này xuất hiện trong sử sách là vào thời kỳ Julius Caesar – người đã chinh phục các vùng đất thấp, và người La Mã đã thống trị nơi đây cho đến tận năm 400, khi chúng được sáp nhập vào đế chế của người Frank. Chúng từng là một phần trong lãnh địa bao la của Charlemagne.

"Sau khi người La Mã rút khỏi vùng đất này, một số quý tộc độc lập đã tự dựng cơ đồ ở miền nam vùng Netherlands. Trong số đó có các Bá tước xứ Flanders, những người dần trở thành thế lực vô cùng hùng mạnh và có ảnh hưởng lớn lao. Họ được xem như những bậc khai sáng ra các tỉnh thành Flanders. Do không có con trai nối dõi, toàn bộ tài sản của họ rơi vào tay dòng họ Burgundy. Philip, Công tước xứ Burgundy, đã kết hôn với Margaret – Nữ bá tước xứ Flanders, và khi cha nàng qua đời, nàng đã mang theo xứ Flanders cùng nhiều tài sản giá trị khác về cho chồng.

"Trong suốt một trăm năm kế tiếp, các vùng Namur, Brabant, Limbourg, Hainault, Holland, Zealand, Friesland và Luxembourg – tất cả những nơi nay thuộc về Hà Lan và Bỉ – lần lượt được sáp nhập vào lãnh địa của các Công tước xứ Burgundy. Chính vào giai đoạn này xuất hiện nhân vật Charles Táo bạo (Charles the Bold) đầy quyền uy nhưng cũng vô cùng hấp túng và tàn nhẫn. Cuộc đời ông ta chìm nổi trong những cuộc tranh chấp công khai hoặc ngầm với Louis XI, vua Pháp – vị quân chủ mà ông ta vừa là chư hầu danh nghĩa vừa phải phục tùng. Nhà vua chính là kẻ đứng sau giật dây kích động nổi loạn ở nhiều thành phố thuộc Vùng Đất Thấp, nhưng vị công tước đã dẹp tan chúng bằng sự cay nghiệt quen thuộc của mình.

"Để trả thù, Charles đã cấu kết với một số vương hầu Pháp bất mãn, khiến vua Louis phải ngấm ngầm nuôi dưỡng một cuộc bạo loạn ở Liége. Khi ngọn lửa vừa bùng phát, vị vua ranh mãnh đang có chuyến thăm người anh họ ở Burgundy – theo cách ông ta gọi vị công tước; vừa nghe tin dữ, chủ nhà liền giam lỏng vị quân vương làm con tin, thậm chí đe dọa tước đoạt tính mạng vì tội phản trắc. Vị hoàng tử xảo quyệt tìm mọi cách xoa dịu cơn thịnh nộ của người chủ nhà. Ông ta chỉ đạt được một phần thành công và buộc phải chấp nhận đổi lấy tự do bằng những điều khoản nhục nhã nhất. Vị công tước ép buộc vị khách hoàng gia của mình phải tự thân cùng ông ta tiến đánh thành phố nổi loạn, phụ giúp chư hầu dẹp yên cuộc bạo loạn do chính tay mình xúi giục.

"Charles Táo bạo cuối cùng đã tử trận, và cái chết của ông ta chấm dứt luôn dòng dõi công tước, tạo cơ hội cho vua Louis chớp lấy một vài tỉnh thành. Mary – con gái của Charles – kết hôn với Đại công tước xứ Áo, người đã đòi quyền thừa kế các tỉnh Burgundy nhân danh vợ mình. Tuy nhiên, ông ta chỉ chiếm được Franche-comté và Vùng Đất Thấp. Những tranh chấp quyền lợi đan xen cho những vùng lãnh thổ này đã khiến Áo và Pháp chìm trong chiến tranh suốt một thời gian dài.

"Đại công tước Maximilian – người kết hôn với Mary xứ Burgundy – đã lên ngôi Hoàng đế nước Đức sau khi cha qua đời. Ông có hai người con với bà là Philip và Margaret, trong đó người con trai lớn kết hôn với Joanna – ái nữ của Ferdinand và Isabella xứ Tây Ban Nha. Họ chính là sinh thành ra Charles V, Hoàng đế nước Đức và là Vua của toàn cõi Tây Ban Nha. Trong suốt quãng thời gian này, Vùng Đất Thấp được cai trị bởi Maximilian, Philip và Charles, dựa trên quyền thừa hưởng từ Charles Táo bạo.

"Kế vị Charles V ngai vàng Tây Ban Nha là Philip II – con trai ông, người cũng đồng thời thừa hưởng các tỉnh thành Flanders. Cuốn Lịch sử Sự trỗi dậy của Nền cộng hòa Hà Lan (History of the Rise of the Dutch Republic) tuyệt tác của ông Motley đã bắt đầu ngay tại điểm ngoặt này, với sự kiện thoái vị của Charles V và sự đăng quang của Philip II. Thầy hy vọng tất cả những ai chưa đọc tác phẩm này hãy tìm đọc đi, nhất là khi nhiều em đang có mặt ngay tại đây, giữa lòng những khung cảnh từng được miêu tả sống động trong từng trang sách.

"Philip là một kẻ cuồng tín và bạo chúa, nền chuyên chế của hắn – bao gồm cả việc thiết lập tòa án Dị giáo – đã đẩy người dân đến bờ vực điên cuồng và khiêu khích họ vùng lên nổi dậy. Dưới triều đại của Charles V, phong trào Cải cách đã đạt được những bước tiến đáng kể tại Đức, và tư tưởng của nó đã bám rễ vững chắc ở Vùng Đất Thấp. Philip tự gánh vác sứ mệnh nhổ tận gốc những giáo lý gai góc ấy và khôi phục lại quyền tối thượng của giáo hội Công giáo.

"Sau khi lên nắm quyền cai quản Netherlands, nhà vua ở lại đất nước này bốn năm rồi mới quay về Tây Ban Nha và không bao giờ đặt chân trở lại nữa. Ông ta phong em gái làm nhiếp ảnh, đồng thời cử Granvelle, Giám mục Arras, phụ tá bên cạnh. William, Thân vương xứ Orange, cùng các Bá tước Egmont và Horn được ghép tên vào hội đồng cùng vị giám mục, nhưng họ hoàn toàn chẳng có chút quyền lực hay ảnh hưởng thực tế nào.

"Hành vi chuyên quyền của Granvelle cùng âm mưu áp đặt Tòa án Dị giáo theo lệnh của nhà vua đã vấp phải sự phản kháng vô cùng quyết liệt. Người dân tổ chức lực lượng dưới sự dẫn dắt của Thân vương xứ Orange, cùng Egmont và Horn, khiến một cuộc nổi dậy bùng nổ ở Flanders vào năm 1566. Những kẻ nổi loạn theo đạo Tin Lành này bị gán cho cái tên là những kẻ đập phá tượng thánh (iconoclasts), bởi họ đột nhập vào các nhà thờ, lật đổ tượng linh thiêng, bôi nhọ những bức họa quý giá và phá hoại tài sản nhà thờ theo nhiều cách khác nhau.

"Nhà thờ lớn Notre Dame nổi tiếng mà các em có thể nhìn thấy ngay từ boong tàu đã bị đám đông tàn phá. Các bức tượng Chúa Kitô, Đức Mẹ và các Thánh bị ném khỏi bệ thờ; những bức tranh quý giá, những kiệt tác nghệ thuật bậc nhất của Flanders bị cắt xẻ tan tành; đàn ống bị giật sập, bàn thờ bị lật nhào, và những bình vàng bạc dùng trong lễ thánh bị cướp sạch. Khung cảnh hỗn loạn ấy kéo dài suốt ba ngày trời, và chỉ chịu dừng lại khi cơn thịnh nộ của đám đông đã nguôi ngoai dưới sự can thiệp của Hiệp sĩ Dải Lông Cừu Vàng (Knights of the Golden Fleece) – tổ chức mà Thân vương xứ Orange là một thành viên. Sự nghiệp của nhân vật kỳ vĩ này gắn liền mật thiết với lịch sử Netherlands trong suốt giai đoạn ấy. Ông phản đối hành vi bạo lực của đám đông không chỉ vì lý do thận trọng chính trị, mà còn bởi quan điểm tôn giáo của chính ông lúc bấy giờ vẫn chưa đồng điệu với những nhà cải cách Tin Lành, dù sau đó ông đã hoàn toàn ôm ấp giáo lý của họ.

"Những người ái quốc ở Vùng Đất Thấp lúc khởi đầu phong trào bao gồm cả người Công giáo lẫn Tin Lành; nhưng hành vi báng bổ thánh đường của đám đông đã đẩy những người trước rời bỏ hàng ngũ, và vì tín đồ Công giáo ở miền nam đông đảo hơn miền bắc, họ cuối cùng đã quay sang ủng hộ Philip II tại khu vực của mình, trong khi người dân Hà Lan thì thiết lập nền độc lập riêng.

"Philip liền phái Công tước Alva tàn bạo và khát máu sang để dẹp tan tôn giáo mới ở Netherlands. Egmont và Horn bị trảm quyết tại Brussels, còn Thân vương xứ Orange lui về Đức, khẩn thiết kêu gọi các chư hầu Tin Lành viện trợ. Với một đội quân chiêu mộ được ở Đức cùng số tiền thu về từ đó và từ Nữ hoàng Elizabeth nước Anh, ông tiến đánh Netherlands và hiệu triệu nhân dân cầm vũ khí. Một cuộc chiến tranh trường kỳ và đẫm máu diễn ra, nơi người Hà Lan phải gánh chịu những đau thương chạm đến giới hạn chịu đựng của con người, đồng thời phô diễn một lòng dũng cảm phi thường không tiền khoáng hậu trong lịch sử các quốc gia.

"Thân vương xứ Orange được suy tôn làm Tổng đốc (Stadtholder); những quyền lực gần như vô hạn được trao cho ông, và trong nhiều năm liền, ông đã đơn độc chiến đấu chống lại muôn vàn khó khăn chất chồng như núi. Vốn là một dân tộc gắn liền với biển cả, người Hà Lan đã gầy dựng nên một hạm đội hải quân giáng những đòn chí mạng vào sức mạnh Tây Ban Nha. Sự cay nghiệt của Alva đã kích động người dân Netherlands đến mức toàn bộ đất nước sục sôi đứng lên chống lại hắn. Hắn thất bại trong việc khuất phục họ và cuối cùng bị triệu hồi. Hai vị kế nhiệm xuất sắc tiếp theo của hắn đều chết vì sốt rét, thế là Công tước Parma được phái sang làm nhiếp chính cho Philip. Năm 1579, các tỉnh miền bắc tuyên bố độc lập, thiết lập nên Nền cộng hòa Hà Lan, hay Liên bang Bảy Tỉnh (Seven United Provinces), mà Thân vương xứ Orange giữ chức tổng đốc.

"Philip căm phẫn trước những thành công của Thân vương xứ Orange đến mức treo thưởng lớn cho bất cứ ai lấy được mạng sống của ông, và một kẻ cuồng tín người Burgundy đã ám sát ông tại Delft vào năm 184. Sự kiện này cũng chính là điểm khép lại cuốn Lịch sử Sự trỗi dậy của Nền cộng hòa Hà Lan của ông Motley.

"Bỉ vẫn bám chặt lấy Tây Ban Nha, hay nói đúng hơn là Công tước Parma đã thành công trong việc khuất phục xứ này sau vụ ám sát vị tổng đốc. Năm 1598, Philip trao lại các tỉnh Flanders cho con gái ông là công chúa Isabella. Nhưng khi bà qua đời mà không có con nối dõi, lãnh thổ này một lần nữa lại rơi về tay Tây Ban Nha. Sau hơn một thế kỷ đắm chìm trong tranh chấp, bao gồm cả Chiến tranh Ba mươi năm, những cuộc cãi vã liên miên giữa Anh với Tây Ban Nha, Pháp với Tây Ban Nha, và Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha – khoảng thời gian mà Vùng Đất Thấp thường xuyên biến thành bãi chiến trường – nước Bỉ cuối cùng đã rơi vào tay người Áo.

"Trong lúc dàn xếp những cuộc chiến tàn khốc của thế kỷ ấy, các cường quốc ký kết hiệp ước đã trao một số pháo đài của Bỉ cho Hà Lan nhằm kìm hãm dã tâm của nước Pháp, đồng thời người Hà Lan cũng đóng cửa sông Scheldt. Sau một khoảng thời gian hòa bình dưới triều Maria Theresa nước Áo, con trai bà là Joseph II đã tìm cách xé bỏ một số điều khoản trong hiệp ước, ép quân đội Hà Lan rút khỏi lãnh thổ của mình, ngặt nỗi ông ta không tài nào khơi thông được con sông. Tính khí hấp tấp của ông đã châm ngòi cho một cuộc nổi dậy chống lại triều đình.

"Khoảng thời gian này cũng là lúc cuộc Cách mạng Pháp bùng nổ, sức ảnh hưởng lan rộng đến Vùng Đất Thấp, và đến năm 1789, lực lượng đồn trú Áo tại Brussels buộc phải đầu hàng. Nhưng nhân dân lại không đồng lòng, những chia rẽ nội bộ đã tạo cơ hội cho người Áo lấy lại quyền lực. Viện Đốc chính Pháp liền phái một quân đoàn sang giúp đỡ người Bỉ, đánh đuổi người Áo khỏi đất nước và sáp nhập Bỉ vào nước Pháp.

"Trong thời gian nắm quyền điều khiển vận mệnh nước Pháp, Napoleon đã dành rất nhiều tâm huyết cho các tỉnh Flanders, đặc biệt là thành phố Antwerp. Khi lên bờ, các em sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng những bến tàu và công sự đồ sộ do chính tay ông ta cho xây dựng. Ông có ý định biến nơi đây thành một căn cứ hải quân lớn, đóng vai trò vô cùng trọng yếu trong kế hoạch xâm lược nước Anh. Các công trình ở bờ bên kia con sông, mang tên 'Tête de Flandre', chính là bước khởi đầu cho một thành phố quân sự vĩ đại. Xuyên suốt giai đoạn này, nước Anh hầu như liên tục giao chiến với Pháp, và nhiều cuộc viễn chinh đã được phát động nhắm vào Hà Lan lẫn Bỉ.

"Khi Napoleon thoái vị, các tỉnh Flanders được trả lại cho Áo; nhưng khi liên minh lật đổ Napoleon tiến hành phân chia những vùng đất chinh phạt được, Hà Lan và Bỉ lại được hợp nhất và trao cho vị Tổng đốc – người từng đứng về phía liên minh. Ông được tôn phong là William I, Vua của Netherlands.

"Hai miền đất nước chẳng thể tìm được tiếng nói chung; người Hà Lan xem Bỉ như một tỉnh bị chinh phạt và chẳng hề có thái độ xoa dịu nào trong cách đối xử với vùng đất mới sáp nhập. Trong khi đó, người Bỉ lại mang lối sống đậm chất Pháp và tỏ ra chán ghét người Hà Lan. Năm 1830, họ nổi dậy chống lại chủ nhân của mình, ngọn lửa insurrection lan rộng khắp các thành phố lớn, buộc nhà vua phải cầu cứu các cường quốc từng trao đất cho ông. Một đại hội nhóm họp tại Luân Đôn theo thỉnh cầu của ông, thế nhưng hội nghị này lại ban hành sắc lệnh công nhận nền độc lập của Bỉ.

"Ban đầu, nhân dân tôn vinh con trai của Louis Philippe lên làm vua; nhưng ông từ chối, và Leopold được chọn thay thế. Vua William của Hà Lan kịch liệt phản đối, và bất chấp hiệp ước, ông vẫn chiếm giữ thành phố Antwerp. Một đạo quân Pháp được điều sang trợ giúp Leopold; Antwerp thất thủ, nhưng phải đến năm 1839, Hà Lan mới ký hiệp ước với Bỉ, chính thức thừa nhận nền độc lập của xứ này. Leopold củng cố vững chắc địa vị của mình bằng cuộc hôn nhân với ái nữ của Vua Pháp; còn người con trai kiêm người thừa kế của ông – Công tước xứ Brabant – thì kết hôn với Marie, Nữ đại công tước xứ Áo.

"Vào năm 1848, thời điểm Louis Philippe bị lật đổ tại Pháp, một vài cuộc bạo loạn đã nổ ra và Leopold từng đánh tiếng ngỏ ý thoái vị; tuy nhiên đề nghị của ông không được chấp thuận, và bằng sự khôn ngoan cùng tài tình, ông đã lèo lái chính phủ vượt qua mọi sóng gió của giai đoạn đầy biến động ấy. Ngài là một chính khách uyên bác, thận trọng, và nhờ vậy mà có được tầm ảnh hưởng vô cùng lớn tại châu Âu.

"Nào các thanh niên, thầy tin rằng các em sẽ không thỏa mãn với bản phác thảo ngắn ngủi về vùng đất thú vị mà chúng ta đang ghé thăm này, mà sẽ tự tìm đọc thêm để thấu hiểu nó sâu sắc hơn."

Thầy Mapps rời khỏi vị trí, và các tiết học buổi sáng chính thức bắt đầu. Sau bữa trưa, thời gian tự do lên bờ quen thuộc lại được ban phát, tiền trợ cấp được phát bằng đồng franc Pháp – thứ đã được chuẩn bị sẵn từ Luân Đôn – và thế là đám học viên được đưa lên bờ. Thay vì rảo bước lên bờ ngay lập tức, Tiến sĩ Winstock và Paul lại ghé thăm con tàu Victoria and Albert.

Ngay tại cầu thang mạn tàu, họ bắt gặp viên quản lý tàu, người đã tình nguyện dẫn họ đi tham quan một vòng. Vẻ ngoài của chiếc du thuyền không có điểm gì quá kỳ lạ, ngoại trừ việc nó sở hữu những ô cửa sổ lớn hình vuông – cấu tạo từ một tấm kính duy nhất – nằm ở các sảnh lớn và khoang tàu phía trên; thế nhưng viên quản lý cho biết những tấm kính này sẽ được thay thế bằng cửa chớp bằng gỗ trong những ngày thời tiết bão bùng, chỉ chừa lại vài ô cửa nhỏ tròn xoe.

Giữa hai hộp bánh xe guồng là một khoảng không gian rộng rãi, được che chắn bởi boong thượng. Hai bên mạn, nằm phía sau bánh xe, là những căn phòng nhỏ hoặc pavilion, với những ô cửa sổ kính lớn, được bọc nệm và trang hoàng lộng lẫy, nơi các hành khách hoàng gia có thể ngồi ngắm biển khơi trong những ngày sóng gió. Ngay trên boong thượng là một phòng ăn dài vô cùng rộng rãi.

Từ khoảng không gian mở giữa hai bánh xe, viên quản lý dẫn Tiến sĩ Winstock cùng Paul bước vào một hành lang, mà điểm tận cùng phía đuôi tàu là một phòng khách được gọi là phòng ăn sáng. Chiều dài của căn phòng tương đương với chiều rộng của con tàu, và một mặt được uốn cong theo phần đuôi tàu, nơi trổ rất nhiều ô cửa sổ vuông lớn giúp căn phòng ngập tràn ánh sáng và vô cùng dễ chịu.

Hai bên hành lang là hàng loạt căn phòng được bố trí theo từng dãy liên hoàn. Quay trở lại khoảng trống ở giữa thân tàu, nhóm khách bước vào căn phòng phía trước nằm ở mạn phải.

"Đây là phòng dành cho nữ quan cận thần đứng đầu," viên quản lý lên tiếng giới thiệu khi họ bước vào.

"Em dám cá là vị nữ quan đứng đầu này được chăm sóc chu đáo đấy chứ," Paul vừa cười vừa lướt nhìn căn phòng rộng thênh thang.

"Nhưng biết đâu bà ấy lại là một nữ bá tước thì sao," viên quản lý vừa đáp vừa dẫn đường đến căn phòng kế tiếp. "Còn đây là phòng ngủ của hoàng hậu."

Trong phòng đặt một chiếc giường lớn, trông chẳng khác nào chiếc giường bình thường của bất kỳ ai; dẫu vậy nó chẳng hề sang trọng như những gì cậu thiếu niên theo chủ nghĩa cộng hòa từng tưởng tượng. Nội thất căn phòng vô cùng cao cấp và đắt đỏ, nhưng hoàn toàn vắng bóng sự hoa mỹ xa hoa mà người ta thường mong đợi tìm thấy trong phòng ngủ của một vị hoàng hậu.

"Đây là phòng thay đồ của Hoàng tế Albert," viên quản lý nói thêm khi bước vào căn phòng tiếp theo. "Bệ hạ không cho phép bất cứ ai sử dụng nó kể từ sau khi Hoàng tế qua đời."

Bên kia, cùng phía ấy, họ được dẫn đi xem một số căn phòng dành riêng cho các công chúa. Phong cách của chúng đồng điệu với phòng hoàng hậu; nhưng tuyệt nhiên chẳng có chút trưng bày phô trương lòe loẹt nào trên chiếc du thuyền này cả. Cả đoàn chuyển sang phía mạn đối diện và được chiêm ngưỡng những căn phòng tương tự vừa thấy, nơi dành cho các hoàng tử ở. Căn phòng phía trước ở mạn trái chính là phòng khách lớn. Nó rộng hơn bất kỳ căn phòng nào khác ngoại trừ phòng ăn sáng, nhưng trông cũng không được trang trí quá xa hoa; mọi thứ dường như đều được ưu tiên cho sự thoải mái hơn là trưng bày phô phang.

Người hướng dẫn tiếp tục dẫn họ đi về phía mũi tàu, nơi hai bên hành lang bố trí bốn căn phòng, mỗi nơi đều kê một chiếc giường ngủ hẹp vô cùng lịch sự, mà viên quản lý cho biết là dành cho các nam thanh nữ tú hầu cận hoàng gia. Nơi tận cùng phía mũi tàu là nhà bếp, một căn phòng ba cạnh tương tự như trên chiếc Young America, với một chiếc lò nấu lớn nằm ngay chính giữa.

Bên dưới các gian phòng hoàng gia, ở phần đuôi tàu, là khu vực cabin dành cho đám gia nhân. Khi viên quản lý dẫn các vị khách quay trở lại lối lên xuống, Tiến sĩ Winstock liền đưa tay thọc túi ví.

"Thôi khỏi phiền lòng chuyện đó lúc này, thưa ngài," người dẫn đường xen vào can ngăn, "nhất là khi ngài thuyền trưởng đang ở đằng kia kìa."

Paul tự hỏi không biết vị tiến sĩ có định xúc phạm một nhân vật có sức nặng nhường ấy – kẻ giữ vai trò quản lý du thuyền của hoàng hậu – bằng cách dúi tiền cho ông ta hay không. Cậu liếc mắt nhìn vị thuyền trưởng, một người đàn ông có vẻ ngoài bảnh bao trong bộ quân phục hải quân, khi viên quản lý dẫn đường bước xuống bậc thang cập xuồng. Vị tiến sĩ nhanh trí lén nhét hai đồng shilling tiếng Anh vào tay gã đàn ông, rồi cả bọn tụt xuống xuồng của mình.

"Ngài vừa cho hắn cái gì thế ạ?" Paul tò mò hỏi.

"Hai đồng shilling."

"Chà, em cứ tưởng tượng viên quản lý của bất kỳ chiếc tàu chở khách Mỹ nào cũng sẽ nổi giận lôi đình nếu ngài bo cho hắn hai đồng shilling cho công sức phục vụ của hắn đấy."

"Nếu chưa từng tiếp xúc với những kẻ này trước đây, ta đã chẳng dám làm thế; nhưng ở đây người ta mặc nhiên coi đó là lệ rồi," vị tiến sĩ điềm nhiên đáp.

Chiếc xuồng lướt tới cập bến Quai Vandyck, và lần đầu tiên trong đời, Paul đặt chân lên lục địa châu Âu.