Những người thoát nạn bước đi thế nào? Đầu cúi gằm, mắt cắm xuống đất, tay chắp sau lưng, phó mặc đôi chân lang thang trên đường cho đến khi thấy phía xa xuất hiện một ngôi nhà le lói sáng. Tôi, tôi bước đi một mạch. Tôi muốn quên đi và tin rằng câu chuyện vừa xảy ra với tôi vẫn chỉ là một ảo giác, một giấc mơ đứt đoạn, trong đó tất cả bị trộn lẫn: đám tang, bố và cuộc trốn chạy của tên nô lệ được giải phóng. Tôi cứ đi, suốt dọc đường không nói với ai một lời. Mọi khi, cả trẻ em lẫn những người đàn ông tôi gặp trên đường không hề quấy rầy tôi. Thế mà trông tôi chắc rất kỳ quặc, áo xống lôi thôi, mặt nhăn nhó và ướt đẫm nước mắt. Đêm xuống, tôi ngồi thu lu dưới một gốc cây và khóc thầm, lòng không hối tiếc, không buồn đau. Tôi không nghĩ rằng mình đã khóc hôm chôn cất bố.
Một câu, câu nói duy nhất của mẹ tôi, người mẹ gần như suốt đời câm lặng, bỗng ngân vang trong đầu. Và tôi, nhớ là câu nói đó đã làm tôi sởn gai ốc. Toàn thân tôi run rẩy và xúc động.
Chuyện xảy ra vào hồi gia đình tôi gặp vận rủi, bố tôi cảm thấy mình sắp qua đời, cái chết đến sớm do bố tôi bị ám ảnh triền miên bởi sai lầm và tội lỗi. Bố tôi đâm khó tính, dễ nổi cáu, bồn chồn và sầu não. Một nỗi căm ghét, căm ghét dữ dội và mù lòa sôi sục trong ông. Hình như ông căm ghét mọi người, bắt đầu từ chính bản thân mình. Riêng tôi, ông miễn thứ. Tôi còn cảm thấy là ông ưu ái tôi nữa. Với tôi, ông không đối xử thô bạo, nó đã trở thành phong cách giao tiếp của ông. Từ cửa sổ phòng tôi, đôi lúc tôi đã phải chứng kiến ông mắng đám đàn bà con gái trong nhà, Ông là người duy nhất được gầm gào, dọa nạt và cười về ưu thế của chính mình. Ông trở thành kỳ cục, không bỏ qua bất cứ một thiếu sót nào trong lễ tiết phục dịch hàng ngày. Mỗi cô con gái phải đảm nhiệm một khâu: cô thì cởi áo choàng, cô thì rửa chân, cô lau chân, trong khi hai cô khác chuẩn bị pha trà. Mẹ tôi ở dưới bếp. Thật bất hạnh cho ai phạm sơ suất: Ông gieo rắc kinh hoàng và không bao giờ hài lòng.
Bị hen suyễn, ông không chịu dùng thuốc, khi ông thở không được và quằn quại vì đau nhói trong ngực, ông đổ tội là cả gia đình đã ăn cắp phần dưỡng khí của ông. Có lẽ phế quản của ông chẳng bệnh tật gì; nhưng sự hiện diện của đám đàn bà vô tích sự này làm ông bực mình, do đó bị nghẹt thở.
Khước từ bệnh tật và cái chết, ông cưỡng lại với một nghị lực phi thường. Ông cần phải đổ cái bất công đến hung bạo lên đầu những người trong gia đình. Do bản năng, ông đã phát hiện được sự căm ghét là liều thuốc giải độc đối với bệnh lão suy. Nó sẽ giữ cho ông đứng vững ở cương vị một lãnh chúa trị vì và làm giảm bước tiến triển của bệnh tật. Có lúc ông cứ phải nói một mình vì ông cho rằng trong nhà không ai xứng đáng trò chuyện với ông. Tôi, tôi được ông đối xử khác. Ông những muốn thổ lộ và cho tôi biết rõ những khúc mắc của ông: nhưng tôi không bao giờ để ông có dịp giãi bày. Tôi khó chịu trước cung cách cư xử của ông. Tôi hiểu ông nhưng không thể tán thành hoặc tranh luận với ông. Vào những tháng cuối đời ông, tôi đang trải qua cơn khủng hoảng lột xác. Tôi tự giãy giụa trong bạo lực của chính bản thân mình, với ý định cương quyết thoát ra bằng được. Thoát ra bằng mọi cách. Nhưng, như một câu tục ngữ đã nói: “Bước vào nhà tắm không giống như khi bước ra!”. Về nguyên tắc, tôi phải rất tỉnh táo thoát ra khỏi câu chuyện này, gột bỏ được những nỗi ngờ vực mà tôi đã nuôi dưỡng chung quanh bản thân mình. Thoát ra không cần mặt nạ, trong một sự mộc mạc trinh trắng, trong một cơ thể đích thực, không quanh co, khuất tất.
Một hôm, mẹ tôi - người đàn bà đã lựa chọn sự im lặng và cam chịu do tính toán hơn là do tiền định - đã nói với tôi sau khi bị những lời rất cay độc của bố tôi gây tổn thương sâu sắc: “Con gái của mẹ! Con hãy cùng mẹ kêu cầu Thượng đế hoặc số phận để mẹ được chết trong cuộc đời con và Người rủ lòng cho mẹ được sống thêm một hoặc hai tháng nữa sau khi bố con qua đời! Mẹ ước ao được hít thở vài ngày, vài tuần trong bầu không khí vắng bóng bố con. Đây là ham muốn duy nhất, cầu mong duy nhất của mẹ. Mẹ không muốn ra đi khi bố con còn sống, vì như vậy mẹ sẽ phải ra đi trong tình cảnh xót xa gấp đôi, bị cướp phá, bị sỉ nhục ghê gớm. Mẹ quyết định sống im lặng không nói một lời như chính bàn tay mẹ bịt miệng mẹ lại. Nhưng cầu mong sao mẹ có được một thời gian, dù ngắn ngủi, để được, dù chỉ một lần, thốt kêu lên một tiếng, một tiếng duy nhất, một tiếng kêu thoát ra từ chỗ sâu kín của tâm hồn, từ cái thời xa xưa, xa lắm, trước cả ngày con ra đời, một tiếng kêu nó vẫn nằm kín ở đây, trong ngực mẹ. Nó chờ đợi và mẹ sống để khỏi đem theo xuống mồ cùng với xác mình tiếng kêu nó ăn mòn và tàn phá đời mẹ. Cầu xin Thượng đế cho mẹ, con gái của mẹ, con biết rõ hai mặt của cuộc đời, biết đọc trong những cuốn sách và trong lồng ngực các vị thánh…”
Tôi đã quên mất ngay giọng mẹ nói. Mẹ tôi, một người đàn bà đã bị bố tôi và câu chuyện của tôi loại ra ngoài. Mẹ tôi gọi tôi là “con gái của mẹ” tựa hồ như suốt hai chục năm qua đã không hề có chuyện gì xảy ra. Tôi không thể nói rằng tôi yêu quý mẹ. Khi bà không khơi gợi trong tôi lòng thương hại - thứ linh cảm xỉ nhục, cay đắng hoặc giận dữ, lặng lẽ - thì coi như chẳng có mẹ, nghĩa là bà không tồn tại. Tôi không chú ý đến mẹ tôi và quên mất rằng bà là mẹ tôi. Đôi lúc tôi nhầm bà với với già Malica - người tỳ nữ già. Tôi nhắm mắt làm ngơ. Để khỏi phải nhìn. Để khỏi phải nghe. Và nhất là để khỏi phải nói. Những diễn biến trong lòng tôi cần phải nằm im trong tôi không được lộ ra ngoài. Vì chẳng có gì để nói hoặc có biết bao điều để nói, để tiết lộ và để tố cáo. Tôi chẳng muốn cũng như chẳng có cam đảm. Từ khi tôi thấy mình không còn giữ được thăng bằng trên dây, tôi nhận ra rằng tôi phải có thời gian mới giũ bỏ được hai chục năm gian dối. Muốn được sinh ra lần thứ hai, tôi phải đợi bố mẹ tôi qua đời. Tôi cho rằng phải tạo ra, phải thúc đẩy cái chết đó. Tôi sẽ đổ tội lỗi này lên đầu con quỷ đã từng là bản thân tôi hôm qua.
Mẹ tôi lên cơn điên. Một bà thím đã đưa mẹ tôi đến sống những ngày cuối đời trong khu mộ một tu sĩ đắc đạo nằm trên đường phía Nam. Tôi cho rằng do qua nhiều lần giả vờ điên để giằng xé áo xống của chồng, cuối cùng mẹ tôi đã gần như nghiện những trò đó và trở thành điểm thoát.
Tôi đứng trong phòng trên gác, chứng kiến cảnh mẹ tôi ra đi. Tóc bà rũ rượi, áo dài rách bươm, mẹ tôi vừa hú vừa chạy trong sân như một đứa trẻ, hôn đất và bức tường, cười, khóc rồi bò ra cửa như một con vật bị ruồng bỏ. Các cô con gái bà òa khóc, bố tôi không có mặt ở nhà.
Tối hôm ấy ngôi nhà chìm trong một không khí im lặng và ân hận nặng trĩu. Tất cả chúng tôi bỗng trở thành xa lạ. Các cô con gái bỏ nhà đến ở tạm một thời gian bên dì ngoại. Do đó tôi lại sống một mình với bố tôi trong cảnh thất bại của ông.
Thỉnh thoảng mấy cô con gái quay về nhà lấy quần áo rồi đi thẳng không ghé thăm người ốm. Mỗi già Malica là vẫn trung thành với gia đình. Tối tối già đón vào nhà mụ ăn mày điên hoặc anh chàng bán than thích trò chuyện với già. Họ là người cùng làng.
Tuy ngực nhói đau, bố tôi vẫn quyết định nhịn trong tháng ramađan[1]. Khi mặt trời lặn, bố tôi cũng chỉ ăn qua loa. Ông cụ không chịu uống thuốc, muốn chết dần trong sự câm lặng sâu thẳm. Ban ngày tôi vẫn ra cửa hàng, thu xếp mọi công việc buôn bán. Mấy ông chú em bố tôi không bao giờ đảo qua thăm anh. Tính toán của họ thật đơn giản: do có sự tồn tại của tôi, họ chẳng hy vọng được thừa kế một chút gì.
Tôi cho rằng mọi việc đều ổn vào đêm trước đêm hai mươi bảy của tháng nhịn ăn.
Tôi thấy lòng mình thanh thoát. Tôi không thể nói rằng mình đã quyết định dứt khoát, nhưng tôi biết chắc là sau khi bố tôi qua đời, tôi sẽ từ bỏ tất, ra đi. Tôi sẽ để lại ngôi nhà và gia đình này. Một điều gì đó cũng sẽ chấm dứt cùng với việc bố tôi vĩnh viễn ra đi. Bố tôi sẽ đem xuống mồ hình ảnh con quỷ mà ông đã tạo ra.
Sau đám tang, tôi như hoàn toàn mất phương hướng. Mấy ngày liền tôi không rõ mình đang ở đâu cũng như đang trò chuyện với ai. Tôi đã kể các bạn nghe cuộc phiêu lưu này, nó có mọi yếu tố để trở thành kỳ diệu nhưng lại kết thúc trong sợ hãi và cảnh lang thang.
Như các bạn đã biết, một đêm tôi quay về nhà. Tôi trèo qua sân thượng hàng xóm, lẻn vào nhà. Các cô con gái đã quay trở về. Họ ăn mặc rất sang trọng, son phấn lòe loẹt và đeo đồ nữ trang của mẹ. Họ cười đùa với mấy phụ nữ khác cũng phố. Đám tang và lễ tang là một sự giải thoát và một ngày hội đối với họ. Dẫu sao, tôi cũng hiểu rõ phản ứng của họ. Họ là những cô gái thất vọng, từ lâu bị cách biệt với cuộc sống, bỗng tìm thấy tự do. Do đó, họ tự buông thả với tất cả sự cuồng loạn từ lâu bị ức chế. Mọi ngọn đèn trong nhà đều thắp sáng trưng. Người ta cho các đĩa hát chạy trên một máy hát cổ. Cuộc vui thật náo nhiệt. Chỉ còn thiếu đàn ông để thỏa mãn thèm muốn của họ. Tôi mỉm cười: dù thế nào đi nữa thì chằng còn gì liên quan tới tôi, tôi đã là một cô gái lạ rồi. Tôi kín đáo mở cửa phòng tôi, lấy mấy bộ áo xống nhét bào một chiếc túi xách rồi trở lại qua sân thượng.
Khoác tấm áo choàng, đầu cuốn khăn quàng - tóc tôi đã dài -, tôi đi về phía nghĩa trang dưới ánh trăng. Tôi trèo qua bức tường thấp để lẩn tránh người coi nghĩa trang và lần tới bên mộ bố tôi.
Đêm yên tĩnh và đẹp. Đấy là đêm trước ngày lễ Aiđơ. Trời đặc biệt đầy sao. Đất đắp trên mộ còn mới. Tôi vội bới đất một cách có phương pháp. Không nên quấy rầy người đã chết hoặc gây sự chú ý của người coi nghĩa trang hoặc một kẻ ngoại đạo. Khi thấy xuất hiện một mảnh vải liệm trắng, tôi nhẹ nhàng cởi vải liệm. Cái xác lạnh toát. Vải liệm bị ướt vì độ ẩm của đất. Tôi khẽ rùng mình. Trời không lạnh. Đấy là cảm giác vừa sợ vừa lo. Tôi ngừng tay trong giây lát và chăm chú nhìn đầu xác chết. Tôi có cảm giác lới vải trắng ở mũi khẽ phập phồng. Xác vẫn còn thở hay đây chỉ là một ảo giác? Tôi vội lôi gần hết tất cả những gì tôi đã tống vào túi xách tay: một chiếc áo sơ mi nam, một quần dài, bản khai sinh, tấm ảnh chụp buổi lễ cắt bao quy đầu, chứng minh thư của tôi, giấy giá thú kết hôn với nàng Phatima tội nghiệp, thuốc của bố tôi mà tôi đã từng ép ông uống, mấy đôi bít tất ngắn, đôi giầy, chùm chìa khóa, chiếc thắt lưng, hộp thuốc lá hít, một bó thư, một cuốn sổ ghi chép, chiếc nhẫn, chiếc khăn tay, chiếc đồng hồ hỏng, chiếc bóng đèn, cây nến bị cắt mất một nửa…
Khi đắp lại mồ, tôi ngồi xổm xuống để nén chặt các thứ đồ vừa lôi ra thì thấy tức ngang ngực. Có một vật siết chặt sườn và lồng ngực tôi. Những băng vải trắng vẫn cuốn chặt ngực tôi để vú không lộ ra và không phát triển được. Tôi giận dữ gỡ mấy mét vải giả trang ở dưới lớp áo rồi quàng quanh cổ xác chết. Tôi toát mồ hôi. Tôi đã trút bỏ cả một cuộc đời, một giai đoạn giả trá và lừa dối. Tôi lấy đất đắp mồ. Mồ đã thay đổi về khối lượng. Nó phình to. Tôi dùng những tảng đá nặng bó quanh mồ, rồi đứng lặng người trong một lát, không phải xin Thượng đế nhân từ mở lượng khoan dung cho linh hồn của con người đáng thương này, mà là để được hít thở làn không khí mới. Tôi nói dăm ba lời đại loại: “Xin chào!” hoặc: “Xin vĩnh biệt cái vinh quang giả tạo, còn lại ta với đời, với tâm hồn mộc mạc, vô tội, trong trắng, cơ thể mới, tuy lời nói đã cũ!”.
❀ ❀ ❀
[1] Tháng chín theo lịch Hồi giáo, ban ngày phải nhịn ăn.
