Sau khi đã bộc bạch, người kể chuyện lại biến mất. Không ai có ý giữ ông lại hoặc đôi co với ông. Ông đứng dậy, thu dọn bản viết tay đã ố vàng, phai bợt vì ánh nắng rồi bước thẳng một mạch không ngoảnh lại, hòa vào đám đông.
Những người nghe ông kể chuyện đứng sững sờ. Họ không còn biết nghĩ gì về ông, người kể chuyện nổi tiếng và được cả thành phố mến mộ. Ông bắt đầu kể một câu chuyện, rồi bỏ lửng, sau đó ông quay về, nhưng không phải để kể tiếp mà để nói rằng không nên kể lại câu chuyện vì bị nỗi bất hạnh ám ảnh.
Một số người đã thoát vòng quyến rũ của ông. Họ nghi ngờ. Họ không thích những khoảng im lặng do sự vắng mặt và chờ đợi đã tạo nên. Họ không tin tưởng vào con người này mà trước đây họ khao khát nuốt từng lời nói. Họ tin rằng ông đã mất trí nhớ nhưng không dám thú nhận điều đó. Một người kể chuyện không còn trí nhớ đó là điều chắc chắn rối, nhưng không phải không còn óc tưởng tượng. Bằng chứng là ông đã xuất hiện từ sa mạc, mặt bị cháy nắng đen thui, môi nứt nẻ vì khát và vì nóng, tay chai sạn vì khuân đá, giọng khản đặc tựa hồ họng bị một trận bão cát và tinh thể xuyên qua, mắt ngước nhìn một đường xa thẳm ở trên cao. Ông nói với một người nào đó, vô hình, nhưng ngự trị trên một chiếc ngai vàng đặt giữa các lùm mây. Ông tự nói với mình như muốn viện mình ra làm chứng. Công chúng dõi theo các động tác và ánh mắt ông. Ông không để mắt nhìn vào đâu cả. Một số người hình dung một ông lão cưỡi lạc đà giơ tay ra hiệu không muốn nghe người kể chuyện kể nữa.
Người kể chuyện ấp úng những câu khó hiểu. Cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Ông thường chêm vào những câu chuyện của mình những từ của một ngôn ngữ lạ. Ông đã chêm rất khéo léo nên ai nấy đều hiểu rõ ý ông. Họ còn cười nữa. Nhưng lần này ông toàn nói những câu nửa vời, đứt đoạn, đầy sỏi sạn và nước miếng. Lưỡi ông rung lên rồi cứng đờ. Người kể chuyện đỏ mặt. Ông nhận thấy rõ rằng không phải mình mất trí - ông cũng chẳng mê thứ này lắm - mà mất công chúng. Một cặp đứng dậy lẳng lặng bỏ đi. Tiếp đến, hai người đàn ông nữa bất bình bỏ đi và rủa thầm. Đây là dấu hiệu không tốt. Trước đây chưa từng bao giờ có ai rút khỏi câu chuyện của Bucháip. Chưa từng bao giờ có ai bất bình bỏ đi. Ánh mắt ông rời khỏi điểm xa xăm ở trên cao để buồn bã dõi theo những người vừa bỏ đi. Ông chưa rõ vì sao người ta bỏ đi và cũng như vì sao người ta không ở lại ngồi nghe ông kể chuyện. Người ta không tin ông nữa. Điều đó thì ông không thể chấp nhận được. Khi người ta đã được tất cả công nhận là nhà kể chuyện bậc thầy tại quảng trường lớn, đã được vua chúa vời vào cung, khi người ta đã tạo nên được cả một thế hệ những nhà kể thơ rong và đã từng sống một năm ở La Mêccơ thì người ta chẳng níu áo hoặc vời gọi lại những ai đã bỏ đi. Không, Bucháip không tự hạ mình, ông không nhân nhượng khi dính đến phẩm giá và lòng kiêu hãnh. “Kệ cho những người ấy bỏ đi - ông thầm nghĩ - nỗi buồn của ta không đáy: nó đã trở thành một túi đá nặng mà ta sẽ phải đeo đẳng đến xuống mồ!”
Tôi có mặt ở đó, người cuốn trong tấm áo choàng đgienlabax cũ; tôi im lặng quan sát ông. Và tôi biết nói gì để tỏ rõ lòng kính mến của tôi đối với ông? Không biết tôi nên có thái độ thế nào để khỏi để lộ điều bí mật ông mang trong lòng mà tôi là sự thể hiện bằng xương bằng thịt. Tôi biết quá nhiều chuyện và không phải ngẫu nhiên tôi có mặt ở chốn này. Tôi mới đi xa về. Mắt tôi và mắt người kể chuyện giao nhau. Ánh mắt ông lóe lên thứ ánh sáng nó làm ta khiếp sợ, một cái nhìn hoảng loạn, bị ám ảnh bởi điều không sao lý giải nổi. Ông cảm thấy mình chơi vơi. Ông nhận ra tôi là một bóng ma của một thời bất hạnh. Hai tay chắp sau lưng, ông cứ loay hoay đi vòng quanh. Tôi, tôi vẫn giữ được bình tĩnh; tôi chờ đợi với thái độ kiên nhẫn của các bậc hiền gia. Cặp mắt ông tập trung vào tôi, vẻ lo ngại mỗi lúc một tăng. Liệu ông có phát hiện ra tôi không, tuy trước đây ông chưa bao giờ nhìn thấy mặt tôi? Ông đã gán cho tôi một khuôn mặt, những đường nét và một tính cách. Đấy là thời gian hư cấu. Tôi là sinh vật bất trị thoái biến vạn hóa của ông. Điên loạn đã để lại những khoảng trống trong ký ức ông. Điên loạn hoặc lừa đảo.
Với thời gian và những biến cố, tôi đã trải qua không gì còn có thể làm cho tôi phải ngạc nhiên hoặc khó chịu. Tôi mới tới Macrakêc bữa trước, tôi định bụng cố gặp bằng được người kể chuyện đã bị phá sản vì câu chuyện của đời tôi. Do trực cảm, tôi đã biết chỗ ông ngồi và nhận ra đám công chúng của ông. Tôi đợi ông như đợi một người bạn đã phản thảng hoặc một tình nhân phụ bạc. Tôi đã nghỉ lại một đêm tại một căn phòng trên chợ bán ngũ cốc. Phòng nồng nặc mùi bụi và mùi nước tiểu của lừa. Trời vừa sáng tôi đã thức giấc và… vòi nước trong đền rửa ráy. Cảnh vật không mảy may thay đổi. Mọi thứ đâu vẫn nguyên đó. Bến xe đường dài vẫn tối đen như hũ nút. Quán cà phê vẫn không có cửa. Người bồi bàn, râu cạo nham nhở, vẫn mặc một thứ xmôckinh là đi là lại phải tới cả ngàn lần, bóng nhoáng vì các vết mỡ, tóc chải gôm, chiếc nơ con bướm cài xộc xệc nơi cổ. Anh ta cứ khăng khăng là đã nhận ra tôi. Anh ta có thói quen gọi tên cúng cơm của khách hàng và không một lúc nào nghỉ ngơi trí nhớ của mình. Anh ta tiến đến bên tôi và làm như chúng tôi đã quen nhau từ nhiều năm nay, lên tiếng nói với tôi:
- Mẹ Phađila, một cà phê quế, thật nóng, và một bánh kẹp bột ngô như mọi lần…
Anh ta bỏ đi. Tôi đã không kịp nói với anh ta: “Tôi không phải là Phađila; tôi chúa ghét vị quế pha trong cà phê và tôi thích bánh mì đại mạch chứ không phải bánh kẹp bột ngô…”
Tôi ngồi ăn điểm tâm cạnh bàn một tay lái xe tái chạy đường Sauia ăn một chiếc đầu cừu hấp, uống cả một ấm chè ướp bạc hà và xiba, sau đó vừa ợ liên tục vừa cám ơn Thượng đế và Marrakêc đã cho mình được ăn một bữa sáng ngon lành như vậy. Gã nhìn tôi như muốn cùng san sẻ sự thỏa thuê. Tôi mỉm cười khi đưa tay xua làn khói thuốc kip gã phả vào mặt tôi. Lúc thấy một cô gái đi chiếc xe máy Môbilet phóng qua chỗ hai người, Gã vuốt ria mép vẻ như muốn nói là sau một bữa điểm tâm thế này, có được cô bé - tốt nhất là còn trinh - thì thật sung sướng biết mấy!
Xỉa răng xong, gã cho lũ ăn mày chỗ xương mà chúng mang đến một góc ngồi ăn những chỗ thừa còn lại. Gã ra lấy xe tải, quay đầu xe đỗ trước quán cà phê, và bảo bồi bàn:
- Tuần sau, Sarlô[1] nhé!
Lúc ra về, tôi hỏi bồi bàn xem gã lái xe là người thế nào.
- Một nhân vật thô bỉ! Gã cứ tưởng gã muốn làm gì cũng được, gã gọi tôi là Sarlô vì tôi mặc bộ quần áo rộng, gã bôi bẩn khắp bà và khạc nhổ ra sàn nhà. Hơn nữa gã cứ tưởng mình bảnh trai và hấp dẫn lắm. Sở dĩ gã nghĩ vậy vì một hôm một mụ du lịch người Đức đã leo lên xe tải của gã. Hai bên đã giở trò ma tịt và gã khoe vung suốt năm. Từ dạo đó, mỗi lần lái xe đi, cũng như lái xe về, gã đều dừng xe ở đây tọng một cái đầu cừu hấp. Mẹ Phađila ạ, loại người đó tốt nhất là đừng bao giờ rời khỏi xe tải của mình…
Quảng trường vắng tanh. Nó đông dần như một sân khấu rạp hát. Những người đầu tiên thấy xuất hiện là những người Xaranix, chuyên bán đủ các loại bột: bột gia vị, bột cây lá móng, bột bạc hà đại, vôi bột, cát và các sản phẩm khác đã xay xát và tinh chế. Tiếp sau đó là những người buôn bán sách cũ. Họ bày ra những bản ố vàng và thắp hương.
Rồi sau đó những người chẳng biết bán gì cả lục đục kéo tới. Họ ngồi ngay ra đất, chân khoanh tròn và đợi. Những người kể chuyện tới cuối cùng. Mỗi người có một nghi thức riêng.
Một người dài ngoẵng và khô đét mở đầu bằng việc bỏ khăn đội đầu ra rũ: cát mịn rơi xuống đất. Người này từ miền Nam tới. Ông ngồi lên chiếc va li bằng gỗ dán và tuy chẳng có ai nghe, ông cứ thao thao kể. Từ xa tôi thấy ông vừa nói vừa vung tay như đang ở giữa đám khán giả chật ních. Tôi tiến lại gần và rơi vào giữa ngay một câu: “… vị của thời gian bị bầy chó liếm. Tôi quay đầu lại và trông thấy gì? Hỡi những người bạn trung thành, những người bạn của Thiện Tâm, bạn thử đoán xem ai ở trước mặt tôi, ngồi đường bệ trên con ngựa cái màu vảy bạc, cao sang trong mọi thử thách, kiêu hãnh và toa nhã? Thời gian có vị nhạt nhẽo. Bánh đã khô cứng. Thịt ôi. Bơ lạc đà hôi khét… hôi khét như thời đại, ôi, những bạn qua đường… Người ta nói cuộc đời và chim kên kên cô độc xuất hiện…” Tôi là người khách nghe duy nhất. Ông ta ngừng kể, rồi đi lại bên tôi và nói, giọng tâm tình:
- Nếu bà muốn tìm ai, tôi có thể tìm giúp bà. Vả lại cũng có thẻ chính tôi là người bà đương muốn gặp lại. Chuyện của tôi rất hay. Hãy còn quá sớm nên chưa kể ra được. Tôi đang đợi. Thế nào, bà tìm con trai hay tìm chồng? Nếu là con trai thì hẳn anh ta đang ở mãi bên Ấn Độ hoặc bên Trung Quốc. Tìm chồng, lại dễ hơn. Chắc ông ta đã già rồi, người già thường la cà nơi đền thờ hoặc ngoài quán cà phê. Nhưng tôi thấy bà chẳng quan tâm đến chuyện tìm chồng hoặc con. Sự im lặng của bà đã nói rõ với tôi… Nói những gì? À! Sự im lặng của bà mách bảo tôi rằng bà đang ém chặt trong trái tim bà một điều bí mật và không nên quấy rầy bà nữa. Bà thuộc dòng dõi cao quý. Với bà không thể có chuyện ba láp. Bà bạn của tôi ơi, chúc bà thượng lộ bình an và xin bà cho phép tôi cáo lui…
Tôi bỏ đi thẳng, bị thu hút trước những động tác khoáng đạt và thanh nhã của chàng trai đang mở chiếc rương. Chàng vừa lôi ra mấy thứ linh tinh vừa bình luận nhằm mục đích phục hồi lại một cuộc đời, một dĩ vãng, một thời đại.
- Trong này chúng ta có những mảnh một số phận. Chiếc va li này là một ngôi nhà. Nó đã cho nhiều cuộc đời trú ngụ. Chiếc gậy này không thể là vật chứng của thời gian. Nó không có tuổi và chặt từ một cây hồ đào không còn kỷ niệm. Chắc nó đã dẫn lối đưa đường cho các cụ già và những người chột. Nó nặng và chẳng có bí mật gì. Các bạn nhìn chiếc đồng hồ đây. Các chữ số La Mã đã mờ. Chiếc kim ngắn chết lúc giữa trưa hoặc nửa đêm. Chiếc kim dài vẫn chạy. Mặt đồng hồ vàng ố. Đây là chiếc đồng hồ ủa một thương gia, một kẻ đi xâm lăng hoặc một nhà bác học? Còn những chiếc giày cọc cạch này? Chúng là giày của người Anh. Chúng đã theo chân chủ trong những chốn không vấy bùn cũng như không lấm cát. Còn chiếc vòi nước bằng đồng mạ này. Nó đã được lấy đi từ trong một ngôi nhà đẹp. Chiếc rương câm lặng. Thời gian đã để lại dấu ấn của nó. Bức ảnh chụp một gia đình dưới có ghi “Ladarrơ 1922”. Người bố - có lẽ là người ông - đứng ở giữa. Chiếc áo rơđanhgot của ông ta thật đẹp. Tay ông ta tì trên chiếc gậy bọc bạc. Ông nhìn bác thợ ảnh. Hình cảnh bà vợ ông đã khá mờ, nom không rõ lắm. Bà mặc chiếc áo dài. Một chú bé, cổ chiếc áo sơ mi cũ có thắt một mẩu nơ con bướm, ngồi dưới chân mẹ. Bên cạnh chú có con chó, nom mệt mỏi. Một thiếu phụ đứng hơi tách riêng. Nàng đẹp và đáng yêu. Nàng nghĩ tới ý trung nhân. Chàng ở xa, tại Pháp hay đảo Ăngtiơ. Tôi thích tưởng tượng ra câu chuyện giữa thiếu phụ và người nàng yêu. Họ sống ở Guyêlia. Bố là nhân viên thanh tra dân sự trong chính quyền thuộc địa. Ông thường đến chỗ quan tổng trấn, ông Giavi nổi tiếng. Điều đó có thể thấy rõ trên nét mặt ông. Mặt sau bức ảnh có ghi mấy chữ: “Một buổi chiều đẹp trời ngày… tháng tư năm 1922”. Giờ xin hãy coi chuỗi tràng hạt này… nó có thể bằng san hô, bằng hổ phách, bằng bạc… và chắc là của một iman[2]. Có lẽ người vợ đã đeo nó như đeo một chuỗi hạt trang sức. Những đồng tiền… một đồng rian thủng… một đồng xu… một đồng phrăng Marốc… Những tờ giấy bạc không còn giá trị… Một bộ răng giả… Một chiếc bàn chải… Một chiếc bát sứ… Một tập anbum, những bưu ảnh… Tôi không lôi thêm các thứ ra nữa… Nhét vào rương ngần ấy thứ lỉnh kỉnh là đủ rồi… quý khách có gì quẳng vào đó không, nhất là các đồng tiền.
Tôi lấy chiếc nhẫn để trong túi ném vào rương. Người kể chuyện xem kỹ rồi trả lại tôi:
- Ra nhận lại nhẫn đi! Đây là một thứ đồ trang sức hiếm: gốc từ Ixtanbun. Vả lại tôi đã đoán ra điều mà tôi không muốn biết. Đây là một chiếc nhẫn quý: nó có một quá khứ không bình thường, nó mang nặng những kỷ niệm và những cuộc hành trình. Tại sao bà muốn vứt bỏ nó? Nó đã liên can tới một nỗi bất hạnh nào đó chăng? Không nếu bà muốn cho tôi một chút gì, hãy mở ví ra, bằng không, đừng cho gì hết. Bà đi đi thì tốt hơn!
Không trả lời, tôi rời khỏi đám người vây quanh người kể chuyện, trước những cặp mắt lo ngại. Đôi lúc, trên đường đời, tôi đã gặp những kẻ có phản ứng dữ dội trước sự hiện diện của tôi, trước một thái độ hoặc một cử chỉ. Lúc đó tôi tự nhủ rằng chúng tôi chắc hẳn có cùng một thể chất và bị chi phối bởi cùng những dây cảm xúc như nhau. Tôi không thù ghét họ. Tôi lẳng lặng bỏ đi lòng tin chắc là ánh mắt chúng tôi sẽ giao nhau trong cùng một nhiệt hứng.
Mãi suy nghĩ về số phận của gia đình người thực dân Pháp kia được lôi ra khỏi rương từng mảng tản mạn, tôi chợt trông thấy một phụ nữ xoay tròn người để cởi dần một tấm vải choàng lớn dùng làm áo đgienlaba. Cách cởi áo được tiến hành như một điệu múa này mang một chút gì kích dục. Tôi nhận thấy ngay điều đó qua động tác tinh tế, phần nào hơi nhịp nhàng của cặp mông. Nàng từ từ giơ cao tay làm đôi vú khẽ động đậy. Một đám người tò mò đã nhanh chóng đứng vây quanh. Nàng hãy còn trẻ và nhất là rất đẹp. Cặp mắt to màu hạt dẻ, làn da nâu đằm, đôi chân thon dài và một ánh tinh quái trong nụ cười. Nàng đến khu vực dành cho đàn ông và một vài mụ ăn mày già này làm gì? Chúng tôi còn đang phân vân tự hỏi như vậy thì nàng đã mở một băng nhạc Becbe, dạo bước nhảy rồi ghé miệng vào chiếc micro chạy pin và nói:
- Tôi đến từ miền Nam, tôi đến từ hoàng hôn, tôi từ trên núi xuống, tôi đã đi, đã ngủ trong các giếng cạn, tôi đã băng qua đêm và cát, tôi đến từ một mùa ngoài thời gian, bị giam trong một cuốn sách, tôi là cuốn sách chưa từng ai mở, chưa từng ai đọc do cha ông chúng ta viết ra, vẻ vang thay các vị tiền bối của chúng ta, các vị cử tôi đến để nói với các bạn, để báo trước với các bạn. Đừng nhích lại quá gần như vậy. Để làn gió thoáng đọc lên những chữ mở đầu cuốn sách. Các bạn không nghe thấy gì cả. Các bạn hãy im lặng nghe tôi nói: ngày xưa có một dân tộc Bêduin, dân tộc của những người dẫn lạc đà trên sa mạc và của những nhà thơ, một dân tộc táo bạo và kiêu hãnh sống bằng sữa lạc đà và trái chà là; bị chi phối bởi sai lầm họ tự đặt ra các thần linh… Một số sợ bị ô danh và xấu hổ, đã tự bỏ con cái mình đẻ ra khi chúng là con gái; họ đẩy chúng đi lấy chồng khi chúng còn nhỏ tuổi hoặc chôn sống chúng. Bọn người này sẽ bị đày vĩnh viễn xuống địa ngục. Đạo Hồi sẽ tố giác họ. Thượng đế đã nói: “Trong những người Bêduin sống quanh quẩn bên các ngươi và trong những người dân Mêdin, có những tên giả đạo đức ngoan cố. Ngươi không thấy chúng, nhưng ta, ta biết rõ, ta sẽ trừng phạt chúng nặng gấp đôi, sau đó bắt chúng phải chịu một hình phạt nặng khủng khiếp”. Nếu hôm nay, tôi nói những lời bí hiểm như Thánh kinh vì từ lâu tai tôi chỉ được nghe những lời không cất lên từ trái tim, những lời không thấy ghi trong bất kỳ cuốn sách nào, mà xuất phát từ bóng tối, nó kéo dài sự lầm lạc đến muôn đời…
Đám đông bắt đầu tỏ vẻ ngạc nhiên và không hiểu. Một số kẻ lầm bầm, số khác nhún vai. Một tiếng nói cất lên:
- Chúng tôi tới để nghe nhạc và xem múa… đây có phải đền thờ Hồi giáo đâu…
Một chàng trai nom vẻ hấp dẫn nói xen vào:
- Thưa bà, tôi rất vui khi được nghe bà nói. Xin bà đừng bận tâm trước những phản ứng của đám người kia. Họ chính là con cháu của dân Bêđuin ngày trước!
Một chàng trai trẻ khác nói:
- Chuyện cổ là chuyện cổ, đâu phải bài thuyết giảng! Mới lại đời thuở nhà ai một phụ nữ tuổi chưa cao lại dám phô phang ra như vậy? Nhà chị không còn bố, anh em hoặc chồng để can ngăn không cho làm chuyện bậy à?
Hình như đã chờ đợi sẵn những lời chỉ trích loại này, thiếu phụ nói với chàng trai thứ hai, giọng ngọt nhạt và mỉa mai:
- Chàng có phải là người anh mà thiếp đã chẳng có hay người chồng đã bị đam mê tàn phá tới mức quên mất thân xác run rẩy của mình giữa đôi chân mập mạp và lông lá chăng? Chàng có phải là người tàng trữ những hình ảnh cấm để bầy chúng ra lúc đơn lạnh và vầy vò chúng dưới thân xác không biết đến tình yêu của mình chăng? À! Có thể chàng là người cha mất tích bị cuốn đi bởi cơn sốt và sự xấu hổ, thử cảm giác bị nguyền rủa nó đày ải chàng tới những vùng cát cháy miền Nam chăng?
Nàng vừa cười vừa cúi xuống cầm đầu tấm vải choàng giắt ngang lưng rồi nhờ chàng trai cầm hộ đằng kia tấm vải. Nàng khẽ đưa chân xoay mình cho đến khi đã cuốn hẳn tấm vải vào người.
- Cám ơn! Cầu Thượng đế đưa dẫn chàng đi đúng đường! Chàng có cặp mắt đẹp; chàng cạo bộ ria này đi; cái chất đàn ông nằm ở chỗ khác chứ không nằm trên cơ thể đâu, có lẽ nó nằm trong tâm hồn! Vĩnh biệt… Tôi còn phải mở những cuốn sách khác…
Nàng nhìn tôi, vẻ sững mờ, rồi nói:
- Bác từ đâu tới, sao không thấy bác nói gì?
Rồi không đợi trả lời, nàng bỏ đi mất hút.
Tôi rất muốn kể nàng nghe cuộc đời tôi. Biết đâu nàng chẳng gom lại thành một cuốn sách và đem nó đi qua hết làng này tới làng khác. Tôi đã hình dung thấy rõ nàng mở dần từng cánh cửa câu chuyện đời tôi, chỉ giữ lại cho mình điều bí mật cuối cùng.
Tôi thiu thiu ngủ dưới trời nắng. Một làn gió lạnh cuốn theo đầy bụi làm tôi thức giấc. Tôi tự hỏi không biết tôi đã nằm mê thấy người thiếu phụ này hay tôi đã thực sự trông thấy và nghe thấy tiếng nàng. Một đám thính giả đủ loại đứng vây quanh tôi, và chờ đợi. Mọi người nghĩ rằng tôi giả vờ, rằng tôi làm ra vẻ ngủ hay suy nghĩ, đi tìm những mẩu chuyện. Tôi thấy mình khó có thể đứng dậy và rời khỏi quảng trường. Khi tôi mở mắt ra, họ im lặng lắng nghe. Tôi quyết định nói với họ ba lời để họ khỏi hoàn toàn thất vọng.
- Các bạn! Đêm tối kéo dài sau mi mắt tôi. Nó dọn dẹp trong đầu óc rất mệt mỏi của tôi vào thời gian gần đây. Những cuộc hành trình, những con dường, nhưng bầu trời vắng sao, những dòng sông con nước, những đợt gió cát, những cuộc gặp gỡ vô ích, những ngôi nhà lạnh lẽo, những khuôn mặt ẩm ướt, một chuyến đi dài… Tôi đã có mặt ở thành phố này từ hôm qua, đưa đẩy theo chiều gió. Với ý thức là mình đã tới được cánh cửa cuối cùng, cánh cửa chưa ai mở dành cho những tâm hồn bị đày đọa, cánh cửa không thể nêu tên vì nó mở vào cõi im lặng, trong ngôi nhà nơi mọi câu hỏi đều biến thành xi măng gắn liền các tảng đá. Các bạn hãy hình dung một ngôi nhà nơi mỗi viên đá là một ngày tốt lành hay bi thảm, giữa các viên đá tinh thể đóng rắn lại, mỗi hạt cát là một ý nghĩ, cũng có thể là một nốt nhạc nữa. Tâm hồn trần trụi khi bước vào căn nhà này. Nó không thể dối trá hoặc ngụy trang. Sự thật trú ngụ tại đây. Mỗi lời nói sai, dù vô tình hoặc lỡ lời, sẽ làm rụng một răng. Răng tôi còn nguyên vì tôi ở ngoài ngưỡng cửa. Nếu nói với các bạn, tôi sẽ chú ý. Tôi sẽ ở trong nhà. Các bạn sẽ gặp lại tôi. Tôi xuất hiện như tôi đang ở trước mắt các bạn: một cơ thể được cuốn trong chiếc áo choàng đgienlaba này, nó che chở cho tôi. Có thể các bạn sẽ không được thấy ngôi nhà. Chí ít cũng ở phần đầu. Nhưng dần dần các bạn sẽ được vào đó khi điều bí mật bớt tăm tối đến mức trần trụi vô hình. Các bạn, tôi nợ các bạn câu chuyện này. Tôi đến vào đúng lúc người kể chuyện nó sa xuống một cửa sập, nạn nhân của chính ngay sự mù quáng của bản thân. Ông mắc lưới một con nhện ngủ. ông đã mở các cánh cửa nằm trong các lớp tường, rồi bỏ ngỏ. ông đã biến mất giữa dòng sông. Đời tôi buông lửng. Tôi đã hiến thân cho nước dòng sông. Tôi bị biết bao luồng nước cuốn đi. Tôi đã kháng cự. Tôi đã vùng vẫy. Đôi lúc nước hất tôi lên bờ, sau đó con lũ đầu tiên lại kéo tôi xuống. Tôi chẳng còn thời gian để suy nghĩ và hành động. Cuối cùng tôi phó mặc dòng nước. Cơ thể tôi được tẩy rửa, nó đã thay đổi. Hôm nay tôi nói với các bạn về một thời xa xưa. Nhưng tôi nhớ rõ mọi việc với một sự chính xác đến sửng sốt. Nếu tôi phải vận dụng đến hình tượng chính là vì chúng ta chưa quen biết nhau. Các bạn sẽ thấy, trong nhà tôi, những lời nói nhỏ xuống như những giọt axit. Tôi biết được đôi điều, vì da thịt tôi là nhân chứng. Nhưng chúng ta chưa tới đoạn đó. Các cánh cửa sẽ mở, có thể không theo trình tự, nhưng tôi mong các bạn đi theo và đừng sốt ruột. Chúng ta là thời gian. Nó nằm trên khuôn mặt ta, trong những phút im lặng, trong sự chờ đợi của ta. Chúng ta hãy xứng đáng với thời gian của sự kiên nhẫn và của những ngày không sự cố.
❀ ❀ ❀
[1] Một vai hề nổi tiếng thế giới.
[2] Thầy giáo trưởng đạo Hồi.
