Tôi thích hợp rất nhanh với cuộc sống trong tù. Tôi không coi việc bị giam giữ là một hình phạt. Nằm giữa bốn bức tường, tôi nhận thấy rằng cuộc đời cải trang làm đàn ông của tôi trước đây đúng là một nhà tù. Tôi bị mất tự do trong chừng mực tôi chỉ có quyền sắm một vai duy nhất. Ngoài những giới hạn ấy là tai họa. Ngay lúc bấy giờ tôi chưa thấy thấm đau đớn đến mức nào. Số phận của tôi bị đổi hướng, những bản năng bị dồn nén, thân xác bị biến hình, tính dục bị phủ nhận và những hy vọng của tôi bị hủy diệt. Tôi nào có quyền được lựa chọn?

Nhà tù là nơi người ta giả vờ sống. Nó mang màu sắc của một ngày dài không ánh sáng. Đấy là một tấm nệm, một tấm vải liệm chật hẹp, một khuôn mặt bị đốt cháy, bị cuộc đời ruồng rẫy.

Phòng giam của tôi chật hẹp, tôi thấy thật thú vị. Nó như một hình ảnh báo trước đấy là nấm mồ của tôi: tôi coi những ngày ở tù là một bước chuẩn bị cho một chuyến đi xa. Tôi hài lòng là cuối cùng tôi đã có được một lãnh địa vừa đúng khuôn khổ người tôi. Tôi hết sức hạn chế trong việc quan hệ với những tù nhân khác. Tôi khước từ không đi dạo. Tôi xin người ta cung cấp cho tôi giày và một chiếc bút chì. Tôi muốn viết. Tôi cảm thấy bị các từ khêu gợi ở mọi ngóc ngách. Chúng kéo tới rất đông, hàng đàn, lao đầu cả vào vách buồn giam lạnh lẽo của tôi. Những từ, những mùi vị, những hình ảnh, những tiếng động lảng vảng quanh chỗ tôi bị giam. Lúc đầu tôi không chú ý tới chúng: tôi học cách chờ đợi. Tôi không muốn đo thời gian. Do đó, tôi che làn ánh sáng yếu ớt từ lỗ nhỏ trên tường cao lọt vào. Giả vờ học đòi ngày và làn ánh sáng của nó làm gì khi toàn bộ lãnh địa của tôi chìm trong đêm tối dày đặc và dài đằng đẳng? Tôi yêu cầu bịt hẳn cái lỗ nhỏ và được chấp thuận. Tôi thích sống trên một bề mặt có cùng một độ màu sắc, quen dần với vạt đất bằng phẳng: tôi dần dần lọt vào thế giới thường ngày của những ai bị tước bỏ mất thị giác như tôi bị tước bỏ mất tự do. Tôi sống với hai mắt nhắm chặt. Thú thật rằng tôi thấy khó mà quen được. Để chắc chắn hơn, tôi lấy băng bịt mắt lại. Không phải là vì trong cái chốn nhớp nhúa này chẳng có gì để nhìn, mà đây là cách của tôi để cảm thấy được gần chàng Côngxuyn. Tôi cố bước vào vùng tối của chàng, hy vọng được gặp chàng, được đụng vào người chàng và được cùng chàng trò chuyện.

Thứ sáu nào chàng cũng tới thăm tôi, vào đầu buổi chiều. Những cuộc viếng thăm hàng tuần ấy là những mốc cuộc đời tôi. Hồi đầu, mấy kẻ ngu xuẩn thấy vậy đã chế giễu về chuyện “anh chàng mù đến thăm ngắm cô nàng, đúng, thăm ngắm cô nàng…”. Chẳng bao giờ tôi đáp lại những lời châm chọc mỉa mai ấy. Thời gian đầu - lúc tôi chưa băng mắt - hai chúng tôi im lặng nhìn nhau. Suốt trong thời gian đến thăm, chúng tôi tay trong tay, không nói một lời. Chàng mang đến cho tôi sách, giấy và bút máy. Do băng mắt, tôi đã tự buộc mình không được viết. Đồng thời, nỗi khao khát được viết một cấp bách trong tôi. Từ bảy giờ tới chín giờ tối, người ta cho điện thắp đàn tất cả các phòng giam. Tôi quyết định mở mắt vào các giờ đó và viết. Tôi viết vội, nghuệch ngoạc. Tôi có biết bao chuyện muốn ghi lại và không biết bắt đầu từ đâu. Do đó, tôi lại dùng vải bịt mắt và vùi đầu vào gối. Tôi yên tâm khi trở vào khoảng tối. Như vậy tôi lại cùng chung cảnh ngộ với chàng Côngxuyn. Chàng không biết việc làm này của tôi và tôi cũng chẳng muốn chàng rõ. Mối tình của tôi đối với chàng lần theo đúng con đường chàng đi và đây là cách duy nhất tôi cảm thấy mình ở bên chàng. Chứng mù, khi nó được chấp nhận một cách thoải mái, nó tạo điều kiện cho ta nhìn nhận sáng suốt và minh mẫn tuyệt vời bản thân mình và những mối quan hệ của mình với người khác. Do không thể thực sự bắt tay vào viết, tôi sử dụng hai giờ có ánh sáng để đọc. Tôi không thể dừng được đã hành hạ tất cả các nhân vật trong truyện tôi đọc. Tôi bịt chặt mắt họ hoặc tống họ vào tù sau khi quy kết họ vào tội chủ ý giết người. Việc đọc sách của tôi rất nguy hại. Đôi lúc tôi còn chuyển nhân vật từ truyện này sang truyện kia. Tôi thấy vui và thấy mình có hoạt động đôi chút. Tất cả những điều đó đã rối bời trong đầu tôi và sau đó len lách vào những đêm hoặc những giấc mơ, những cơn ác mộng của tôi, làm tâm trí tôi cứ lẫn lộn lung tung và tôi bị quấy phá. Dần dần bản thân tôi trở thành nhân vật của những đêm bị giày vò và huyền hoặc đó, đến mức tôi những muốn đi ngủ sớm để, cuối cùng, được sống trong những cuộc phiêu lưu gây cấn.

Tôi nhập vào một câu chuyện tình ngang trái mà tôi vừa là chàng Xexuke - người yêu say đắm cô giáo dạy nhạc của mình - và vừa là nàng Sukin bị mù do bị siêu nước sôi hắt vào mặt. Tôi vừa là người đàn ông lại vừa là người đàn bà, lúc là thiên thần được ban ân huệ và tình yêu, lúc là cơn báo thù nổi lên như dông tố và không thương xót. Tôi là nốt nhạc và nhạc cụ. Niềm đam mê và nỗi đau. Biết bao chuyện ùa đến với tôi làm tôi thấy thích thú cứ lẫn truyện nọ với truyện kia, lòng tò mò muốn được biết đêm sắp tới, tôi sẽ là ai.

Tất nhiên, tôi đọc Nghìn lẻ một đêm, từng đoạn một. Tôi nhảy từ đêm này sang đêm khác và tưởng tượng ra những đoạn trong những đêm tôi đã nhảy cóc đó.

Các đêm của tôi rất phong phú. Đáng nhẽ ngồi viết thì tôi đọc để nuôi dưỡng những đêm ấy. Còn các ngày của tôi, tôi đã hủy chúng, dồn chúng vào bóng tối, tống chúng vào cùng một bao. Tôi đã quyết định không nhìn thấy gì trong nhà tù hoặc ít ra càng làm ngơ không phải trông thấy gì càng tốt. Đấy là quyền của tôi và tôi cố giữ cái quyền này, tuy đôi lúc vẫn phải nghe những lời bàn tán của mấy mụ coi tù. Năm đầu trôi qua theo nhịp đều đều như sau: ban ngày là cảnh tối om - mắt được mở vào quãng bảy và chín giờ đêm để đọc sách hoặc viết - rồi lại tối om cùng cảnh đêm và đoàn người lũ lượt kéo qua - cuộc viếng thăm của chàng Côngxuyn vào thứ sáu. Tất cả cái nhịp điệu này diễn ra dưới hình thức một cuộc nghi lễ.

Thứ sáu nọ tôi linh cảm thấy chàng không tới. Tôi đau lòng và không vui. Tôi biết. Không thể nói vì sao tôi biết. Tôi biết, có vậy thôi.

Quãng năm giờ chiều, mụ gác đem tới cho tôi một bức thư. Phong bì đã bị xe. Tôi bỏ băng bịt mắt ra. Căn buồng giam quá tối nên tôi không tài nào đọc nổi bức thư. Tôi trèo lên giường và gở ra tấm vải đen tôi đã che cửa sổ. Một tia sáng le lói lọt vào và tôi bắt đầu đọc. Chân tôi run lẩy bẩy và mắt tôi phải chật vật mới mở hẳn được. Tôi đợi một lát.

Bạn,

Chị tôi qua đời sáng thứ tư do bị chảy máu não. Tôi đã tự chôn cất chị ngay trong ngày hôm đó. Sự việc diễn ra khá nhanh và càng hay. Cuộc sống trong gia đình căng thẳng không thể chịu được. Chúng tôi cãi nhau suốt. Tôi, tôi đau khổ và chị tôi cũng vậy. Tôi không còn chấp nhận nổi những thói quen, thức ăn, tiếng ngáy, mùi ở người và giọng nói của chị ấy. Tôi không chịu đựng được sự có mặt của chị. Tôi mất bình tĩnh và hay gây gổ. Tôi nhận thấy rằng một người luôn luôn cố tình phật ý thì hung bạo biết bao. Sự hung bạo của tôi, lúc đầu là về thể xác, sau đó sự việc cứ lặp đi lặp lại, nó đã ăn sâu vào trong lòng tôi và rèn đúc trí căm thù đối với người đàn bà tội nghiệp này. Cả cuộc đời chị là một sự thất bại liên tục do tham vọng, những thèm muốn, sau khi đã ra sức các ly và giữ tôi cho riêng chị. Chị muốn vỗ béo và nuốt ngấu nghiến tôi. Tôi khôn chịu. Tôi luôn cảnh giác. Sâu tấn thảm kịch ấy và sau khi nàng đã ra đi, chị ấy thấy mình có lỗi và nói thêm: “Dẫu sao, một con người xây dựng cuộc đời mình trên nền tảng dối trá thì chẳng có gì có thể đáng tin được. Tôi kệ chị nói. Tôi không đáp lại lời nào. Chị khóc và ao ước muốn chết. Tôi thầm mong chị đạt được niềm ao ước đó. Sự ghen ghét của chị đã làm hại chúng ta; chị đã phá vỡ tất; ngôi nhà của chúng tôi chẳng còn sinh khí.

Chính chị ấy đã sục sạo tìm hỏi về nàng ở quên nàng. Chị ấy bảo chị muốn vạch mặt nàng. Chị đã tìm được chú nàng, một kẻ gian xảo, một kẻ đã sử dụng cửa hàng bán giầy của mình làm nơi cho vay nặng lãi. Nàng có biết rằng cái chết của lão đã đem lại hạnh phúc cho biết bao con người? Mọi người nguyền rủa lão. Lão đã đúng vào nhiều vụ khả nghi, nhưng nhỏ mọn. Tôi kể lại với nàng tất cả những điều đó để có ý muốn nói rằng hành động của nàng là chính đáng. Tôi nghĩ tới nàng. Đôi mắt tôi khép lại khi đầy ắp ý nghĩ về nàng, ước ao được tìm gặp lại nàng. Tôi phải lo giải quyết những vấn đề nảy sinh do chị Atxidơ bị chết. Tôi phải tổ chức lại cuộc sống của tôi. Tôi không sợ cảnh cô đơn. Tôi không rõ tới khi nào sẽ giải quyết xong. Tôi cần một người chăm sóc nhà cửa và nhóm lửa trong bếp. Tạm thời, cậu con trai của bác hàng xóm giúp tôi. Cậu ta đọc sách cho tôi nghe và tự nhận là đệ tử của tôi. Nghe vậy tôi bật buồn cười. Bố mẹ cậu ngày ngày mang sang cho tôi ba bữa ăn. Họ rất tử tế. Con gái họ học trường tôi dạy. Suốt từ hôm kia, tôi lúc nào cũng tiếp khách; họ đều chủ yếu xem có thể giúp gì được tôi hơn là để chia buồn với tôi. Chị tôi không được mọi người yêu mến. Tôi cho rằng đấy là chuyện đáng buồn nhất. Chết độc thân và không ai luyến tiếc là một điều đáng buồn không bút nào tả xiết. Tôi vẫn biết rằng những kẻ tai ác chết trong cảnh cô đơn khủng khiếp. Chị tôi không có thời gian để nếm trải nỗi đau đó, nhưng không được ái yêu mến nên chị thường mang trong lòng mình một nỗi đau. Tôi là người duy nhất chị có trên đời. Tôi buộc phải yêu thương chị và chịu nghe theo mọi đòi hỏi của chị. Tôi chưa bao giờ yêu quý chị như một người chị, mà chỉ như một kẻ hành khất đem cho tất cả những gì mình có để đổi lấy một chút hơi ấm. Đấy là lòng thương hại. Tôi nghiệt ngã do vì chị mà tôi phải sống. Nhưng lẽ nào ta cứ phải đèo bòng mãi tới khi chết, kẻ nào đã kết án ta phải sống? Bây giờ chị ấy đã yên giấc trong giấc ngủ không tiếng động, không hình ảnh, một giấc ngủ vượt ra ngoài mọi đêm tối, chúng ta không nên dùng lời phán xét nhẫn tâm để lay chị thức giấc.

Nỗi đau trong lòng tôi không hướng về chị ấy, mà ngày đêm nó nhắc tôi nhớ tới nàng. Ý nghĩ của tôi đâm rễ trong cánh rừng ngả bóng hoàng hôn nơi lúc này đang giam giữ nàng. Trái tim tôi là chiếc ghế bằng đá phủ lá rụng để những ai đang đi trên đường dừng chân ngồi nghỉ. Sự tình cờ hoặc một làn gió sẽ đưa chân nàng đến bên chiếc ghế đó. Tôi đợi nàng. Hẹn lát nữa ta gặp lại nhau.

Chàng thường nói: “Hẹn lát nữa ta gặp lại nhau” chứ không nói “Tạm biệt, ngày mai ta sẽ gặp lại nhau” hoặc “Hẹn sẽ gặp lại nhau vào thứ sáu tuần sau”. Tôi xúc động trước cái chết của mụ Atxidơ. Tôi nghĩ tới nỗi bất hạnh, tới thân hình xấu xí của mụ, tới những thất bại đã để lại dấu vết trên bộ mặt mụ, tôi tìm hiểu xem tại sao mụ không tránh làm điều ác một khi không bị ép buộc phải làm. Mụ muốn bắt mọi người trả giá cho nỗi thống khổ của thân xác mụ đã chóng hòa vào tâm trạng cô chiếc tuyệt vọng trong tâm hồn mụ. Có những kẻ đã rút tỉa sức sống của bản thân từ hận thù. Khi hoàng hôn buông phủ, các bạn thường bắt gặp họ rình mò quanh hồ nước nặng, vào nơi bầy chuột đã mò tới trước họ để trút tất cả lượng thuốc độc của chúng. Người ta cứ nghĩ rằng đây là tai hòa mà họ tống ra để tự cảm thấy thanh thoát, thực ra họ là những kẻ mang các chất độc hại và cần phải trút sang người khác để khỏi bị rơi vào ngay chính tình trạng tê liệt của họ, sau đó rơi vào cái chết. Chắc mụ Atxidơ đã chết vì là nạn nhân của chính ngay ý muốn hại người của mụ. Tâm trí rối loạn sau tấn bi kịch do mụ gây ra, chắc mụ không còn tỉnh táo và chẳng tìm được chốn nào, chẳng tìm được ai để trút tất cả mối oán giận của mụ.

Tôi buộc băng mắt và lần vào đêm tối. Tôi chỉ còn đợi những giờ phút thanh bình mà riêng tình yêu mới khuấy động. Toàn bộ cơ thể tôi khát khao yên tĩnh khi ở trong tâm trạng này, nhịp hoạt động sẽ chậm rãi và tạo nên nỗi nguội dịu và mệt mỏi dễ chịu. Tôi những muốn đắm mình vào giấc ngủ nơi có bao nhân vật tiếp tục sống trong bản thân tôi. Tựa hồ tôi là nơi trú ngụ, là gia đình và hầm mộ nơi họ nương mình trước làn ánh sáng ban ngày. Nhưng khi tôi vừa nhắm mắt thì họ từ khắp mọi chốn chạy đổ tới, trách tôi sao đã vắng mặt lâu. Tôi cười và cùng họ tiếp tục cuộc hành trình phiêu lưu vào một thời kỳ khác. Điều làm tôi không được thoải mái là trong cái thế giới rất nhộn nhịp, đầy tiếng cười và đầy phẫn nộ này, tôi không lần tìm thấy dấu vết chàng Côngxuyn. Tôi phải mò ra được cánh cửa bí mật để dẫn chàng nhập vào những cảnh ấy.