Khi mới đến Cornell lần đầu tôi đã thư từ với một cô gái mà tôi quen ở New Mexico từ hồi làm việc trong dự án bom nguyên tử. Tôi nảy ý định là tốt nhất mình nên nhanh chóng đến đó ngay sau khi năm học kết thúc để cứu vãn tình thế, khi cô ấy đã đề cập đến một số anh chàng mà cô quen biết. Nhưng khi tôi đến nơi, thì hóa ra mọi việc đã quá muộn, thế nên cuối cùng tôi nghỉ ở một nhà nghỉ ở Albuquerque trong cả mùa hè rảnh rỗi và chẳng có việc gì để làm.

Nhà nghỉ ngôi nhà Lớn nằm trên xa lộ 66, đường cao tốc chính chạy xuyên qua thị trấn. Cách con đường khoảng ba dãy nhà là một hộp đêm nhỏ có nhiều trò tiêu khiển. Vì không có gì để làm, và cũng bởi tôi thích nhìn ngắm và gặp gỡ mọi người trong quán bar, nên tôi thường hay lui tới hộp đêm này.

Khi đến đó lần đầu, tôi nói chuyện với anh bạn nào đó ở trong bar, và chúng tôi để ý thấy cả một bàn toàn các cô gái trẻ đẹp – những tiếp viên của hãng hàng không TWA. Tôi nghĩ họ đang có kiểu như một bữa tiệc sinh nhật. Anh bạn kia nói: “Đi nào, hãy dũng cảm lên và mời họ nhảy.”

Chúng tôi mời hai trong số các cô khiêu vũ, và sau đó họ mời chúng tôi ngồi cùng bàn với các cô khác. Sau khi đã uống một chập, anh chàng bồi bàn đi đến hỏi: “Có ai muốn gì không?”

Tôi thích giả vờ say, nên dù vẫn hoàn toàn tỉnh táo, tôi quay sang cô gái mà tôi vừa cùng nhảy và hỏi cô ấy bằng giọng say xỉn: “Eeeem muuuốn gì không?”

“Em có thể gọi những gì?” cô ấy hỏi.

“Bââââââââất kỳ cái gì em thích – BẤT KỲ!”

“Hay quá! Chúng tôi sẽ gọi sâm banh!” cô gái nói rất thoả mãn.

Thế là tôi nói to đến mức mọi người trong bar đều có thể nghe thấy: “Được! S-S-Sâââm banh cho tất cả mooooọi người!”

Rồi tôi nghe thấy anh bạn của tôi nói với cô gái của tôi, khi cô này đang nói về một trò cực bẩn đó là “Hãy vét cạn túi hắn đi vì hắn đã say rồi”, và tôi bắt đầu nghĩ có lẽ mình đã mắc sai lầm.

Rồi, một cách lịch sự, anh chàng bồi bàn đến bên tôi, ghé xuống nói nhỏ: “Thưa ngài, mười sáu đô la một chai.”

Tôi quyết định từ bỏ ý tưởng sâm banh cho mọi người, nên nói với giọng còn to hơn cả khi trước: “ĐỪNG BẬN TÂM!” nhưng rồi tôi đã khá bất ngờ khi một lát sau anh chàng phục vụ quay lại bàn với tất cả những thứ thật hoành tráng – khăn lau trắng trên cánh tay, một khay đầy ly, một hộp đầy đá và một chai sâm banh. Anh ta nghĩ tôi nói: “Đừng bận tâm về giá cả,” trong khi tôi muốn nói: “Đừng bận tâm về vụ sâm banh nữa!”

Anh chàng bồi bàn rót sâm banh cho mọi người, tôi trả mười sáu đô, còn anh bạn của tôi đã phát cáu với cô gái của tôi vì anh ta nghĩ cô ấy đã làm tôi phải trả toàn bộ số tiền này. Với tất cả những gì liên quan đến tôi, thì đó là điểm kết của câu chuyện - cho dù hóa ra nó lại là khởi đầu của một chuyến phiêu lưu mới sau này.

Tôi đến hộp đêm đó khá thường xuyên và sau khoảng vài tuần thì các trò vui lại được thay đổi. Những diễn viên là của một gánh xiếc đã đi qua Amarillo, nhiều nơi khác ở Texas, và Trời biết cả những đâu nữa. Quán bar cũng có một ca sĩ biểu diễn thường xuyên, tên là Tamara. Mỗi lần có nhóm biểu diễn mới đến câu lạc bộ, Tamara sẽ lại giới thiệu tôi với một trong các cô gái của nhóm. Cô gái sẽ đến ngồi cùng bàn với tôi, tôi sẽ mua đồ uống cho cô ấy, và chúng tôi tán chuyện. Tất nhiên, tôi cũng muốn nhiều hơn là chỉ tán chuyện phiếm, nhưng luôn có một vấn đề gì đó xảy ra vào phút chót. Bởi thế tôi không bao giờ hiểu được vì sao Tamara luôn mất công giới thiệu tôi với các cô gái đẹp này, để rồi, cho dù mọi chuyện khởi đầu tốt đẹp, tôi luôn mua đồ uống, dành cả buổi tối tán chuyện, nhưng tất cả chỉ có vậy. Anh bạn của tôi, không có cái may mắn được Tamara giới thiệu, cũng chẳng đi đến đâu cả – chúng tôi là hai thằng đần.

Sau vài tuần với các màn trình diễn khác nhau và các cô gái khác nhau, một nhóm biểu diễn mới lại đến, và như thường lệ Tamara giới thiệu tôi với một cô trong nhóm, và chúng tôi cũng qua các thông lệ - tôi mua đồ uống cho cô ấy, chúng tôi tán chuyện, và cô ấy rất dễ mến. Có khi cô ấy phải đi trình diễn tiết mục của mình, nhưng sau đó lại quay về bàn tôi, và tôi cảm thấy khá dễ chịu. Mọi người chắc hẳn nhìn quanh và nghĩ: “Anh ta có cái gì mà làm cho cô này quấn lấy mình vậy?” nhưng rồi, ở một màn gần cuối buổi diễn, cô ấy nói gì đó mà ở thời gian này tôi đã nghe rất nhiều lần trước đó: “Em rất muốn đưa anh về phòng em đêm nay, nhưng chúng em sắp có một bữa tiệc, vì thế có lẽ đêm mai…” – và tôi biết cái “Có lẽ đêm mai” này nghĩa là: KHÔNG CÓ GÌ.

À mà, tôi đã để ý thấy trong suốt buổi tối hôm đó cô gái này, tên là Gloria, thường xuyên nói chuyện với người dẫn chương trình, cả trong lúc trình diễn, cũng như khi rời đi hay quay lại từ nhà vệ sinh. Vì thế, một lần khi cô ấy đang ở trong nhà vệ sinh và anh chàng dẫn chương trình tình cờ lại gần bàn tôi, tôi bất chợt đoán và nói với anh ta: “Vợ anh là một phụ nữ rất dễ mến.”

Anh ấy nói: “Vâng, cảm ơn anh,” và chúng tôi bắt đầu chuyện trò đôi chút. Anh ta biết là cô ấy đã nói chuyện với tôi. Và khi Gloria quay lại, cô ấy biết là chúng tôi đã nói chuyện với nhau. Thế là cả hai nói chuyện với tôi một lát, rồi mời tôi đến chỗ họ đêm hôm đó, sau khi bar đóng cửa.

Vào hai giờ sáng chúng tôi cùng đến nhà nghỉ của họ. Tất nhiên, chẳng có tiệc tùng nào cả và chúng tôi nói chuyện khá lâu. Họ cho tôi xem tập ảnh với những bức hình Gloria khi chồng cô ấy gặp cô lần đầu ở Iowa: một cô gái nhìn hơi mập; rồi một số ảnh khác khi cô ấy đã giảm cân; còn bây giờ thì cô ấy nhìn thực sự là rất mốt! Anh chồng đã dạy cô mọi thứ, nhưng anh ấy lại không biết đọc hay viết. Điều này rất thú vị vì công việc của anh, một người dẫn chương trình, là đọc tên các diễn viên và tiết mục biểu diễn ở cuộc đua tài nghiệp dư ấy, và tôi thậm chí đã không nhận ra là anh ấy không thể đọc những gì anh ta “Đang đọc”! (Đêm hôm sau tôi đã thấy họ làm gì. Khi cô vợ đưa một người lên hoặc rời sân khấu, cô ấy liếc vào mảnh giấy trên tay chồng và nói thầm với anh ấy tên những người biểu diễn tiếp và tên tiết mục tiếp theo, khi cô đi ngang qua.) họ là một cặp rất thân thiện và thú vị. Chúng tôi đã có nhiều cuộc chuyện trò vui vẻ. Tôi nhắc lại chuyện làm thế nào mà chúng tôi đã gặp nhau, và hỏi họ vì sao Tamara lại luôn giới thiệu các cô gái mới đến cho tôi.

Gloria đáp: “Khi Tamara định giới thiệu em với anh, cô ấy bảo ‘Bây giờ tôi sẽ giới thiệu cô với một anh chàng cực hào phóng ở đây!’”

Tôi đã phải suy nghĩ một lát trước khi nhận ra là vụ mua chai sâm banh mười sáu đô với cái phẩy tay “Đừng bận tâm!” đầy sắc khí và đã bị hiểu lầm lại trở thành một cách đầu tư tốt. Tôi rõ ràng đã có tiếng là một kiểu người lập dị luôn đi đến trong bộ dạng thiếu chăm sóc, ăn mặc thiếu trang nhã, nhưng luôn sẵn sàng chi rất nhiều cho các cô gái.

Cuối cùng, tôi đã nói với họ rằng tôi đang phải bận tâm về một việc: “Tôi cũng khá thông minh,” tôi nói, “Nhưng có lẽ chỉ về vật lý thôi. Mà trong quán bar đó còn có rất nhiều người thông minh – các chuyên gia dầu khí, chuyên gia khai khoáng, các doanh nhân thành đạt, và vân vân – và lúc nào cũng là họ mua đồ uống cho các cô gái, mà chẳng nhận lại được gì!” (Lúc đó tôi đã suy diễn là chẳng ai nhận lại được bất kỳ cái gì từ tất cả những đồ uống ấy.) “Sao lại như vậy,” tôi hỏi, “Một tay ‘thông minh’ lại trở nên ngu ngốc thảm hại như vậy khi anh ta vào một quán bar?.”

Anh chàng dẫn chương trình nói, “Tôi biết tất cả về chuyện này. Tôi biết chính xác nó diễn ra như thế nào. Tôi sẽ cho anh vài bài, để từ nay anh có thể nhận được gì đó từ một cô gái ở một quán bar như thế này. Nhưng trước khi tôi cho anh bài học, tôi phải minh chứng là tôi thực sự hiểu điều mình đang nói. Để làm điều đó, gloria sẽ khiến một cậu chàng mua cho anh một ly cocktail sâm banh.”

Tôi nói: “Được thôi,” mặc dù đang nghĩ: “Họ sẽ làm việc đó bằng cách quái nào nhỉ?”

Anh ta tiếp tục: “Giờ anh phải làm chính xác như chúng tôi bảo. Tối mai anh nên ngồi cách gloria một khoảng ở trong bar, và khi cô ấy ra hiệu cho anh, thì tất cả những gì anh cần làm là đi ngang qua chỗ cô ấy.”

“Đúng thế,” gloria phụ họa. “Sẽ rất dễ thôi.”

Tối hôm sau tôi đến bar và ngồi ở một góc, từ đấy tôi có thể theo dõi Gloria ở cách đó một khoảng. Một lát sau, không nghi ngờ gì nữa, một anh chàng đến ngồi với cô ấy, và sau một lúc lâu lâu anh ta trông rất vui vẻ và gloria nháy mắt với tôi. Tôi đứng dậy và lững thững không chủ định đi qua chỗ cô ấy. Ngay khi tôi đi ngang qua, gloria ngoảnh mặt lại và nói với một giọng trong trẻo cực kì thân thiện: “Ồ, chào, Dick! Anh quay về thị trấn khi nào vậy? Anh đã ở đâu thế?”

Lúc ấy anh chàng kia cũng quay mặt lại để nhìn xem thằng cha “Dick” này là ai, và tôi có thể nhìn thấy trong mắt anh ta những điều mà tôi thấu hiểu hoàn toàn vì chính tôi cũng đã thường ở tình huống đó.

Cái nhìn đầu tiên: “Oh-oh, đối thủ đang đến. Hắn định mang cô ấy đi sau khi mình đã mua đồ uống cho cô ấy! Điều gì sẽ xảy ra đây?”

Cái nhìn tiếp theo: “Không phải, chỉ là một người bạn bình thường. Hình như họ quen nhau từ trước”. Tôi có thể thấy tất cả điều này. Tôi có thể đọc nó trên bộ mặt của anh ta. Tôi biết chính xác những gì anh ta đang nghĩ.

Gloria quay sang anh chàng đó và nói: “Jim, em muốn anh làm quen với người bạn cũ của em, Dick Feynman.”

Cái nhìn tiếp theo: “Mình biết sẽ phải làm gì; mình sẽ tỏ ra ga-lăng với anh chàng này để cô ta sẽ thích mình hơn”.

Jim quay sang tôi và nói: “Chào Dick. Anh có muốn uống gì không?”

“Rất hân hạnh!” Tôi đáp.

“Anh muốn uống gì?”

“Giống như của cô ấy.”

“Phục vụ đâu, thêm một ly cocktail sâm banh nhé.”

Đúng là quá dễ; chẳng có gì cả. Đêm đó sau khi bar đóng cửa tôi lại đến nhà nghỉ của vợ chồng gloria. Họ cười đủ kiểu, rất vui với cách thức mà câu chuyện đã diễn ra. “Được đấy,” tôi nói: “Tôi hoàn toàn bị thuyết phục rằng hai bạn biết chính xác những gì các bạn nói. Thế bây giờ, mấy bài học thì sao?”

“Có ngay,” anh chồng đáp. “Nguyên tắc tổng thể là thế này: Anh chàng muốn tỏ ra là hào hoa phong nhã. Anh ta không muốn bị nghĩ là thiếu lịch sự, thô thiển, và nhất là keo kiệt.” Một khi cô nàng biết rõ động cơ của anh chàng, thì rất dễ lái anh ta theo hướng mà mình muốn.

“Vì thế,” anh chồng tiếp tục: “Trong bất kỳ hoàn cảnh nào chớ tỏ ra hào phóng! Anh phải coi thường các cô gái. Hơn nữa, nguyên tắc tối thượng là không mua cái gì cho một cô gái cả – ngay cả một bao thuốc lá – cho tới khi anh đã hỏi xem liệu cô ta có đồng ý qua đêm với anh không, và anh tin là cô ta sẽ làm như vậy, và cô ấy không nói dối.”

“Úi chà… Anh định nói… Anh không… Úi… Anh hỏi thẳng họ à?”

“Đúng vậy,” anh ta đáp: “Tôi biết đây là bài học đầu tiên của anh và việc tỏ ra cùn như vậy có thể là khó đối với anh. Vậy thì anh có thể mua cho cô ta một thứ gì đó – chỉ một thứ gì đó rẻ thôi – trước khi anh hỏi. Nhưng, mặt khác, việc này sẽ chỉ làm cho phi vụ trở nên khó khăn hơn mà thôi.”

Vâng, ai đó chỉ cần cho tôi nguyên tắc, còn tôi có ý tưởng. Suốt cả ngày hôm sau tôi đã chuẩn bị cho mình một tâm lý khác hẳn: tôi chấp nhận quan điểm rằng các cô gái bar ấy tất cả đều nhẫn tâm, rằng họ đều là đồ bỏ đi, và tất cả bọn họ ở đó chỉ để làm cho bạn mua cho họ đồ uống, còn họ thì sẽ chẳng cho lại bạn cái gì hết; mình sẽ không cần phải hào phóng gì với loại người không ra gì ấy và vân vân. Tôi đã nghiền ngẫm điều đó cho đến khi nó trở thành phản ứng tự phát.

Thế là đêm hôm ấy tôi đã sẵn sàng để thử nghiệm. Tôi vào quán bar như thường lệ, và ngay lập tức một anh bạn của tôi nói: “Này, Dick! Chờ xem cô nàng tôi kiếm được tối nay nhé! Cô ấy phải đi thay đồ, nhưng sẽ quay lại ngay thôi.”

“Rồi, rồi,” tôi đáp, chẳng chút quan tâm, và ngồi xuống một bàn khác để xem biểu diễn. Cô nàng của anh bạn tôi xuất hiện ngay khi buổi diễn bắt đầu và tôi nghĩ: “Mình chẳng thèm quan tâm một chút nào đến việc cô ấy đẹp xấu ra sao. Tất cả những gì cô ta đang làm chỉ là để cậu ấy mua đồ uống cho ả, và rồi ả sẽ chẳng cho lại cậu ta cái gì cả!”

Sau màn diễn đầu tiên, anh bạn tôi nói: “Này Dick! Tôi muốn anh làm quen với Ann. Ann, đây là người bạn tốt của anh, Dick Feynman.”

Tôi chỉ nói “Chào” và tiếp tục xem biểu diễn.

Lát sau Ann nói với tôi: “Sao anh không đến đây và ngồi cùng bàn với bọn em nhỉ?”

Tôi tự nhủ “Đồ xấu tính điển hình: cậu ấy sắp mua đồ uống cho ả, còn ả ta lại mời ai đó nữa đến ngồi cùng bàn”. Tôi đáp: “Tôi có thể xem rõ từ chỗ này.”

Lát sau một trung úy từ căn cứ quân sự gần đó bước vào, diện bộ quân phục trang nhã. Chẳng mấy chốc tôi đã nhận ra là Ann đang ngồi ở phía kia của bar với anh chàng trung úy ấy.

Tối muộn hơn, tôi ngồi ở quầy bar, Ann nhảy với anh chàng trung úy, và khi trung uý quay lưng còn cô ấy quay mặt về phía tôi, thì cô ta mỉm cười với tôi rất tươi. Tôi lại nghĩ: “Đồ hư đốn! Bây giờ cô ta đang giở trò này với cả anh chàng trung úy nữa!”

Rồi tôi nảy ra một ý tưởng: Tôi không để ý đến cô ấy cho đến khi anh chàng trung úy cũng có thể nhìn thấy tôi, và lúc đó tôi sẽ mỉm cười đáp lại cô ta, nhờ thế trung uý sẽ biết điều gì đang xảy ra. Thế là thủ đoạn của cô ta không còn hữu hiệu nữa.

Vài phút sau, cô ta không còn cặp kè với anh chàng trung úy nữa, mà bảo người phục vụ lấy áo khoác và túi xách tay cho mình, và nói bằng một giọng to, rõ ràng: “Tôi muốn đi dạo. Có ai muốn đi dạo với tôi không?”

Tôi mẩm bụng: “Bạn có thể tiếp tục nói không và tống chúng đi, nhưng bạn chẳng thể làm điều đó mãi, hoặc là bạn sẽ chẳng đi đến đâu cả. Sẽ đến lúc bạn phải chấp nhận”. Thế là tôi nói tỉnh bơ: “Anh sẽ đi với em.” Và chúng tôi đi ra. Chúng tôi đi xuối phố vài khối nhà, nhìn thấy một tiệm cà phê, và cô ta nói: “Em có ý này – hãy mua ít cà phê và bánh sandwich mang về chỗ em ăn.”

Ý này nghe được, nên chúng tôi rẽ vào tiệm cà phê, và cô ta gọi ba cà phê và ba sandwich, còn tôi thì trả tiền toàn bộ.

Khi chúng tôi rời khỏi quán cà phê, tôi nghĩ thầm: “Có gì đó không ổn: quá nhiều bánh sandwich!”

Trên đường về nhà nghỉ của mình cô ta nói: “Anh biết không, em sẽ không có thời gian để ăn những cái sandwich này với anh, vì anh trung úy sẽ đến bây giờ…”

Tôi tự nhủ: “Thấy chưa, mình trượt rồi. Sư phụ đã dạy cho mình bài học về việc cần làm, thế mà mình trượt. Mình đã chi cho cô ta 1,10 đô tiền sandwich, mà không yêu cầu cô ta cái gì, còn bây giờ thì mình biết là mình sẽ chẳng nhận được gì cả! Mình phải giành lại, ít nhất là vì niềm kiêu hãnh của sư phụ”.

Tôi dừng lại đột ngột và nói với cô ta: “Cô… Còn tồi hơn cả một CON ĐIẾM!”

“Anh nói gì thế?”

“Cô bảo tôi mua đống sandwich này, thế đổi lại tôi sắp nhận được cái gì đây? Không gì cả!”

“À, anh là đồ bủn xỉn!” cô ta nói. “Nếu anh cảm thấy vậy thì tôi sẽ trả lại anh tiền mua chỗ sandwich đó!”

Tôi chộp lấy câu nói của cô ấy: “Thế thì trả luôn đi.”

Cô ấy ngạc nhiên, mở ví, lấy ra ít tiền mà cô ta có và đưa nó cho tôi. Tôi cầm cái sandwich và cà phê của mình rồi bỏ đi.

Sau khi ăn bánh xong, tôi quay lại bar để báo cáo với sư phụ. Tôi giải thích mọi chuyện và nói với anh ấy rằng tôi xin lỗi vì tôi đã trượt, tuy nhiên tôi đã cố gắng đòi lại.

Anh ấy nói rất điềm tĩnh: “Ổn, Dick. Ổn cả. Vì cuối cùng anh không mua cho cô ấy cái gì cả, cô ta sẽ lên giường với anh đêm nay.”

“Gì cơ?”

“Đúng vậy,” anh ấy nói một cách tự tin; “Cô ta sẽ lên giường với anh. Tôi biết điều đó.”

“Nhưng cô ta có còn ở đây đâu! Cô ta đang ở chỗ của mình với anh chàng trung…”

“Ổn cả.”

Đến khoảng hai giờ sáng, quán bar đóng cửa, và Ann vẫn chưa xuất hiện. Tôi hỏi hai vợ chồng anh bạn dẫn chương trình xem liệu tôi có thể lại đến chỗ của họ. Họ nói chắc chắn là có thể.

Ngay khi chúng tôi ra khỏi bar, Ann đang đi lại, băng qua đường 66 thẳng tới chỗ tôi. Cô ta choàng tay lên tôi và nói: “Đây rồi, hãy về chỗ em đi.”

Sự phụ nói không sai. Và bài học đó thật tuyệt!

Khi tôi quay lại Cornell vào mùa thu, tôi đã khiêu vũ với chị gái của một sinh viên sau đại học, cô ấy đến từ Virginia. Cô ta rất đáng yêu, nhưng đột nhiên tôi nảy ra ý này: “Hãy đi đến một quán bar và uống gì đó đi,” tôi nói.

Trên đường đến quán bar, tôi đã lên dây cót thần kinh để thử nghiệm bài học của sư phụ với trường hợp một cô gái bình thường. Suy cho cùng, bạn không cảm thấy tệ lắm khi coi thường một cô gái bar cố bắt bạn mua đồ uống cho cô ta - thế còn một cô gái bình thường, dễ mễn, một cô gái miền nam?

Chúng tôi đi vào bar, và trước khi ngồi xuống tôi nói: “Nghe này, trước khi mua cho em đồ uống, anh muốn biết một điều: Em sẽ lên giường với anh đêm nay chứ?”

“Được ạ.”

Thế là bài học đó đã được kiểm chứng với cả một cô gái bình thường! Nhưng cho dù bài học này có hiệu quả như thế nào, sau này tôi thực sự không bao giờ dùng đến nó. Tôi không thấy thích thú khi làm như vậy. Nhưng, thật thú vị khi biết rằng những sự việc ấy đã diễn ra theo một cách rất khác với cách mà tôi đã từng được chỉ bảo.