Mây trắng vấn vít, ráng chiều phủ lên mặt đất một màu sắc đẹp lạ thường.

Bầy khỉ Mây Mù vừa ăn no một bữa quả vải dại ngọt lành trong rừng cây đa dưới núi, đang tụm năm tụm ba tản mát trên bãi cỏ ngoài hang, khỉ con chơi trò đuổi đánh lẫn nhau, những con khỉ trưởng thành chải chuốt da lông cho nhau, những con khỉ già ngồi nhắm mắt thư giãn trên tảng đá, mỗi con đều tự tìm thấy một phương thức thư giãn yêu thích của mình, để tận hưởng khoảng thời gian yên tĩnh vui vẻ này.

Khỉ đực Râu Trắng bước lên tảng đá Bàn Đào bằng cẩm thạch phía bên trái hang động, phát ra tiếng hú dài đầy uy nghiêm. Đó là một sự tuyên bố với bầy khỉ: Ta hôm nay tâm trạng rất tốt, lễ đăng quang bây giờ sẽ chính thức bắt đầu!

Tất cả các con khỉ trong bầy khỉ Mây Mù đều tụ tập về phía tảng đá Bàn Đào tượng trưng cho ngai vàng Vua khỉ đó.

Hoàng đế trong xã hội loài người có đại lễ đăng quang, Vua khỉ trong xã hội loài khỉ cũng có đại lễ đăng quang. Vua khỉ lên ngôi đương nhiên không trang nghiêm long trọng, có nhiều lễ nghi rườm rà như vua có loài người. Nghi thức đăng quang của bầy khỉ Mây Mù đại khái là như thế này: Vua khỉ đường đường ở trên cao, ngồi ở vị trí trung tâm trên tảng đá Bàn Đào bằng cẩm thạch, bọn khỉ sẽ dựa vào địa vị cao thấp, lần lượt trèo lên tảng đá Bàn Đào, cúi đầu cong mông, rạp người xuống đất, Vua khỉ sẽ lần lượt bước lên lưng từng con một, làm động tác cưỡi, động tác cưỡi này vô cùng quan trọng, người cưỡi tượng trưng cho sự chinh phục, kẻ bị cưỡi tượng trưng cho sự thần phục, làm xong động tác cưỡi này xem như đã xong thứ tự quan trọng nhất của việc bái kiến Vua khỉ mới, sau đó bầy khỉ sẽ tụ tập dưới tảng đá Bàn Đào, ngước nhìn lên Vua khỉ, hú gào chi...lỉ...chi...la một trận, giống như con người hô vạn tuế, vạn tuế vậy, như thế là toàn bộ đại lễ đăng quang coi như đã kết thúc.

Con người khi gặp chuyện vui thì tinh thần sảng khoái, vui vẻ, con khỉ khi gặp chuyện vui tinh thần cũng sảng khoái vui vẻ. So với mấy ngày trước khi còn là Nhị đại vương, diện mạo của khỉ đực Râu Trắng rực rỡ hẳn lên, bộ lông trên người láng lên màu đen bóng loáng, hai mắt sáng quắc như có thần, đuôi đẹp khác thường, đến phong thái bước đi cũng khác biệt nhiều, trước đây là cẩn trọng dè dặt, cụp đuôi lại làm khỉ, bây giờ là tự cao tự đại hiên ngang phong độ coi trời bằng vung, tựa hồ như trời sinh ra nó là để làm vua vậy. Khi liều chết đánh nhau với Vua khỉ Đai Lưng Vàng, trên người nó chỗ nào cũng bị thương, bây giờ vết thương về cơ bản đã thành sẹo, đối với khỉ lá giới đực, sẹo chính là một thứ huân chương của tính mạng, đặc biệt là vết thương hình trăng lưỡi liềm trên lông mày trái, lộ ra sự thăng trầm sâu sắc, làm tăng thêm vài phần tôn nghiêm của vị quân vương.

Hãy lại đây, hoa tươi và những tiếng vỗ tay nên dành cho kẻ chiến thắng.

Bầy khỉ theo thứ tự địa vị, trật tự bò lên tảng đá Bàn Đào, thành khẩn quỳ lạy Vua khỉ mới.

Trong xã hội loài khỉ, cướp ngôi đoạt vị là việc thường như cơm bữa, ít thì một hai năm, nhiều thì ba năm năm, lại phát sinh ra cuộc thay đổi ngôi vị, lại sẽ tổ chức đại lễ đăng quang. Bọn khỉ đối với nghi thức đăng quang Vua khỉ này sớm đã làm nhiều nên quen, nên cũng chẳng có trục trặc gì, hoàn thành một cách thuận lợi tất cả các trình tự từ cúi người, cong mông, cưỡi lưng, hoan hô…

Về lí mà nói, vào lúc này, Vua khỉ mới vừa vinh quang bước lên ngai vàng, nên phải cảm thấy vô cùng thỏa mãn, vui mừng hớn hở. Đối với một con khỉ mà nói, chẳng có việc gì đáng được vui hơn so với việc làm Vua khỉ. Sự nghiệp đạt đến đỉnh cao, địa vị đạt đến đỉnh cao, quyền lực cũng đạt đến đỉnh cao, tất cả đều là mức cao nhất trong cuộc đời, đương nhiên phải vui mừng khôn xiết, đương nhiên mát lòng mát dạ. Nhưng không biết tại sao, khỉ đực Râu Trắng luôn cảm thấy, trong lòng nặng trĩu, luôn có một tâm sự không dứt đi được, luôn cảm thấy có một nỗi hận phải cắn răng chịu đựng như chủ nợ đòi không được món nợ vậy.

Nó dựa vào thực lực của chính mình để bước lên ngôi báu Vua khỉ, nó nghĩ vậy, tất cả các con khỉ trong bầy khỉ Mây Mù đều nhìn thấy vậy, nó và Vua khỉ Đai Lưng Vàng đã trải qua một trận đánh giết lẫn nhau đến nỗi đất trời mù mịt, cuối cùng Vua khỉ Đai Lưng Vàng đã bị đá xuống sông Lan Thương làm mồi cho cá, máu của Vua khỉ Đai Lưng Vàng đã nhuộm đỏ cả vương miện trên đầu nó, dù là đứng ở góc độ nào mà nói đi nữa, nó cũng là Vua khỉ mới hàng thật đúng giá không còn tranh cãi gì nữa.

Nó ngồi chồm hỗm trên tảng đá Bàn Đào, nhìn xuống thần dân, tất cả các con khỉ trong bầy khỉ Mây Mù đều đến tham gia đại lễ đăng quang của nó, không con nào vắng mặt. Bầy khỉ đều cung cung kính kính phủ phục dưới tảng đá Bàn Đào, không có bất cứ một hành động nào mạo phạm đến nó. Toàn bộ nghi thức đăng quang đã hoàn thành đến mức không thể bắt bẻ được gì, mỗi con khỉ lá đều bảo đảm cả về chất lượng và số lượng, không có con nào qua loa chiếu lệ cho xong, cũng không có con nào ăn bớt cắt xén trình tự cả. Lúc hô vạn tuế, nó còn đặc biệt để ý quan sát, dù là già trẻ gái trai, con nào cũng mở to miệng hú gào đến đứt hơi khản tiếng, tiếng hoan hô vang tận mây xanh.

Trước khi tổ chức đại lễ đăng quang, nó có một chút lo lắng duy nhất về con khỉ đực tên gọi là thủ lĩnh Tay To, khi Vua khỉ Đai Lưng Vàng cầm quyền, thì thủ lĩnh Tay To là kẻ đứng đầu thứ ba trong bầy khỉ Mây Mù, thứ tự địa vị chỉ kém nó vỏn vẹn có một bậc, thủ lĩnh Tay To lại còn trẻ tuổi hơn nó, cơ bắp trên người cũng nở nang như nó, về mặt trí tuệ tình trường đều không thua kém nó, nó lo lắng thủ lĩnh Tay To sẽ cậy tài khinh người, không cam chịu vị trí Nhị Đại Vương, trong lễ đăng quang sinh sự càn quấy, bằng vai phải lứa với nó. Sự thực chứng minh sự lo lắng của nó thật quá thừa thãi. Lúc thủ lĩnh Tay To cong mông cho nó cưỡi lên, còn dùng má vuốt ve mu bàn chân nó, dùng ngôn ngữ cơ thể rõ ràng để nói với nó, hoàn toàn bái phục ủng hộ nó làm Vua khỉ, nguyện trung thành hết mức làm trợ thủ tốt nhất của nó. Trong xã hội khỉ lá, dùng má vuốt ve mu bàn chân của kẻ đứng đầu thứ hai, chẳng khác nào như kẻ cầm đầu thứ hai viết thư thể hiện sự thành tâm cống hiến sức lực cho kẻ đứng đầu, đó là việc làm kẻ đứng đầu thấy sướng mắt đẹp lòng.

Còn có Vương phi Lam Khổng Tước, khi cúi rạp mình xuống đất để nó cưỡi lên, vòng eo mềm mại còn lõm sâu xuống, người uốn thành hình chữ U, rõ ràng là muốn nó cưỡi lên càng thoải mái hơn chút. Điều đặc biệt hơn nữa là, sau khi nó cưỡi xong xuống, cái đuôi của Vương phi Lam Khổng Tước còn uốn thành hình móc câu một cách nghệ thuật, đùa giỡn vuốt ve phần lưng nó, làm trong lòng nó thấy vô cùng nhẹ nhõm thoải mái. Đó là một sự biểu lộ ngầm mà nó hiểu rất rõ, muốn truyền đạt với nó ý tứ rằng: Chỉ cần nó muốn, bất kì lúc nào cũng sẵn sàng dâng tặng tình yêu. Vương phi Lam Khổng Tước là góa phụ của Vua khỉ Đai Lưng Vàng tiền nhiệm, trước đây thanh cao nhường nào, kiêu ngạo nhường nào, đừng có nói là lén lén lút lút muốn lợi dụng sàm sỡ, mà chỉ cần lại gần liếc mấy cái tình tứ, là sẽ bị trách móc đầy vẻ giận dữ. Bây giờ, một Vương phi kiêu ngạo lại tự động đến tình nguyện ngã vào lòng nó, đương nhiên là việc làm nó vừa ý mãn nguyện rồi.

Nó có cả nghìn lí do cần phải vui mừng, nhưng không có lấy một nửa lí do có thể tức giận.

Nhưng, lí trí rất khó khống chế được tình cảm. Nó lẽ ra phải vui mừng hớn hở, nó nghĩ vậy, thì nó lại vẫn buồn rầu ủ rũ. Nó lẽ ra phải vui vẻ hòa nhã, nó nghĩ, thì nó lại mặt mày hung tợn.

Nó nghiến răng nghiến lợi, phát ra tiếng hú thấp trầm từ sâu trong cổ họng hấu...ấu...u. Đối với loài khỉ lá mà nói, âm thanh là độc thoại nội tâm. Tiếng hú thấp trầm phát ra từ sâu trong cổ họng đó, không còn nghi ngờ gì nữa chính là thổ lộ tâm trạng bất mãn, thất vọng và sự phiền muộn.

Bọn khỉ lá dưới tảng đá Bàn Đào trợn tròn đôi mắt lo sợ nghi hoặc, con này nhìn sang con kia, không biết mình đã làm sai chuyện gì.

Thủ lĩnh Tay To đứng lên, cong cong hai cái tay, mặt đầy vẻ cung kính, bặm môi lại, phát ra tiếng hú êm tai, đó là sự xin chỉ thị một cách dè dặt: Đức vua tôn kính, rốt cuộc là chúng tôi đã làm gì sai để khiến người phải tức giận, xin người nói với chúng tôi, chúng tôi sẽ biết sai mà sửa.

Lông mào trên đỉnh đầu khỉ đực Râu Trắng dựng đứng lên, lông trên người cũng xù lên, phát ra tiếng gầm hấu...u… đầy dữ tợn. Nó mà biết bản thân mình đang tức giận chuyện gì, thì đã chẳng phải khổ sở đến thế. Trong lòng đang tích một cơn lửa giận vô cớ, ngọn lửa đang thiêu đốt linh hồn nó, nó quả thực chịu không nổi nữa rồi. Nó dùng nắm đấm đấm mạnh vào ngực mình, thụp thụp thụp, để trút bỏ cái bi thương và phẫn nộ vô cớ trong lòng.

Nó là Vua khỉ, Vua khỉ một khi đã tức giận, đó gọi là nổi trận lôi đình.

Bầy khỉ lông mào cũng dựng đứng lên, lông xù ra, phát ra tiếng hú bi phẫn xé gan xé ruột, cũng nắm nắm đấm đấm vào ngực mình.

Vua khỉ đau khổ, thần dân đương nhiên cũng vì thế mà gào khóc.

Lòng dạ không yên, bồn chồn lo lắng, nhưng lại không tìm ra được nguyên nhân.

Con khỉ cái Phù Phiêu Phiêu, lúc đang đấm vào ngực mình, không cẩn thận một cú đấm văng vào người thủ lĩnh Mặt Hoa, thủ lĩnh Mặt Hoa đương nhiên hầm hầm tức giận, túm lấy lông mào Phù Phiêu Phiêu ra sức đập đầu nó xuống đất. Một con khỉ cái khác tên gọi là Trân Châu Đen, khi vẫy vẫy cái đuôi dài dài, không để ý đập vào mặt Rốn Quả Nho, Rốn Quả Nho nhân cơ hội ngậm cái đuôi bóng mượt như nhung của Trân Châu Đen vào miệng, cợt nhả một hồi, Trân Châu Đen kinh hãi nhảy dựng lên như bị ong đốt. Lại có mấy con khỉ lá khác cũng đánh lộn lẫn nhau. Cả bầy khỉ Mây Mù rối tinh rối mù, dường như bị mắc hội chứng thần kinh tập thể vậy.

Mấy con khỉ con đều bị dọa cho đến phát khóc.

Đột nhiên, Phất Đầu Đỏ soạt một cái nhảy vọt lên trên tảng đá Bàn Đào, phát ra một chuỗi hú gào ngắn gọn nhưng đầy chói tai. Bầy khỉ đều biết rằng, khỉ đực Râu Trắng có thể ngồi lên ngai vàng Vua khỉ không thể tách rời với sự nỗ lực của Phất Đầu Đỏ, khỉ đực Râu Trắng trở thành vị vua mới của bầy khỉ Mây Mù, thì Phất Đầu Đỏ chính là Vương phi mới của bầy khỉ Mây Mù. Phất Đầu Đỏ được hưởng địa vị cao quý đó, đương nhiên là có uy lực. Cùng với tiếng hú gào của nó, tiếng ẩu đả ầm ĩ bỗng im bặt, ánh mắt bầy khỉ đều tập trung lên người nó. Nó nhẹ nhàng nhảy đến cạnh khỉ đực Râu Trắng, cong cái mông lên cao.

Trong bầy khỉ Mây Mù, duy chỉ có Phất Đầu Đỏ trong lòng rõ như gương, biết được khỉ đực Râu Trắng rốt cuộc muốn gì. Nó và khỉ đực Râu Trắng đã luôn ở bên nhau hơn một năm rồi, nó đã quá hiểu về khỉ đực Râu Trắng. Khỉ đực Râu Trắng muốn tìm lại sự tôn nghiêm mà đã bị mất đi, muốn bù đắp nhân cách bị tàn phá, muốn rửa sạch danh dự đã bị làm dơ bẩn, muốn dán lại khuôn mặt đã bị xé nát, muốn kiện toàn lại tâm hồn đã bị bẻ cong.

Mới đây chưa lâu, trước mặt đông đảo bầy khỉ, dưới bao nhiêu cặp mắt đổ dồn vào, bị sự lạm quyền của Vua khỉ Đai Lưng Vàng bức ép, khỉ đực Râu Trắng đã ăn phân mà mình thải ra, đây là một vết đen về nhân cách, sự đau khổ về tinh thần, là một loại bệnh trong tâm hồn. Đây là một nỗi nhục khắc cốt ghi tâm, một trò hề vĩnh viễn khó xóa bỏ. Khó mà nói trước được rằng sẽ có con khỉ lá, sẽ ném ánh mắt khinh thường sau lưng nó, chậc chậc, mày thần thánh gì chứ, uy phong cái cóc khô gì, mày đừng có quên mày đã từng phải ăn phân của mày, mày là con Vua khỉ ăn phân thôi! Cứ cho là không có con khỉ lá nào cười nhạo sau lưng nó, đối với khỉ đực Râu Trắng mà nói, cái trải nghiệm bi thảm nghĩ lại mà kinh đó, cũng là một cơn ác mộng vĩnh viễn không thể biến mất, nó không thể đối mặt với thần dân, càng không thể đối mặt với chính mình, cả đời phải cõng giá chữ thập nặng nề đó, vĩnh viễn sống trong sự oán hận và tự trách mình, chịu đựng sự giày vò của tâm hồn.

Một Vua khỉ tâm lý bị bẻ cong, một Vua khỉ tinh thần bị khiếm khuyết, rất có thể sẽ dẫn cả bầy khỉ đi đến chỗ diệt vong.

Khỉ lá không có sở thích ăn phân, ăn phân quả thực là một hành động bẽ mặt có khả năng tổn hại đến hình ảnh huy hoàng một cách vô cùng nghiêm trọng.

Cách tốt nhất, đương nhiên phải làm cho tất cả bọn khỉ quên triệt để cái quãng thời điểm lịch sử chẳng vẻ vang gì về khỉ đực Râu Trắng đã từng ăn phân. Nhưng Phất Đầu Đỏ cũng hiểu rằng, lịch sử là không thể thay đổi được. Khỉ đực Râu Trắng ăn phân là một sự thực không gì có thể xóa bỏ được, nó không thể tách hết não của tất cả bọn khỉ ra và xóa sạch cái ký ức đó đi được. Xã hội loài người có cách nói rửa não, xã hội loài khỉ không có khả năng này.

Chỉ có một cách có thể xua tan đi cái tầng mây mù dày đặc đang đè nén trong tâm hồn khỉ đực Râu Trắng, đó là cùng ăn.

Phất Đầu Đỏ cong cao cái mông lên, với cái ý nghĩ co hẹp và làm giãn cơ vòng hậu môn, phụt một cái thải ra một đống phân, trước những ánh mắt kinh ngạc của bầy khỉ, nó điềm nhiên nhặt phân mình vừa thải ra nhét vào miệng mình. Phân quả thật là khó ăn, hôi thối đến mức không thể ngửi không thể nói được, còn có một chút chua chua, một chút chát chát, mùi vị kinh khủng ghê gớm, lợm giọng đến mức chỉ muốn nôn. Nhưng nó cố nhẫn nhịn chịu đựng cảm giác khó chịu, cố nuốt xuống. Vì khỉ đực Râu Trắng có thể ngồi vững trên giang sơn này, vì trị an lâu bền của bầy khỉ Mây Mù, cuối cùng cũng là vì Đít Đỏ của nó có thể vĩnh viễn thoát khỏi vận đen của con khỉ tử tù, nó bắt buộc phải nuốt hết đống phân này.

Một đại lễ lên ngôi thật khác thường, có thể được gọi là đại lễ ăn phân.

Nói ra cũng lạ, cùng với việc Phất Đầu Đỏ ăn phân, phần ngực có cảm giác như bị tắc nghẹn của khỉ đực Râu Trắng cũng được khai thông, cơn nộ hỏa bốc trong đầu cũng nguội tắt đi nhanh chóng, đầu óc đang hỗn độn của nó trở nên vô cùng minh mẫn. Nó sở dĩ không thấy vui với cái đại lễ lên ngôi được coi là vinh dự nhất trong “cuộc đời” này, nó sở dĩ bi thương và phẫn nộ vô cớ, nguyên nhân cuối cùng cũng là vì đã từng bị bức ép phải ăn phân. Nó đã từng ăn phân, đó là vết nhơ trong lịch sử, vấn đề đó không giải quyết, dù nó có biểu hiện như thế nào, cũng đứng không vững được ở cái ngôi vị này, mãi mãi là đối tượng bị chế nhạo ngấm ngầm. Một Vua khỉ bị thần dân chế nhạo, còn gì có thể gọi là uy nghiêm được nữa? Làm một Vua khỉ không có uy danh, thì còn có ý nghĩa gì nữa chứ? Nó không còn sốt ruột không yên nhảy lên nhảy xuống nữa, cũng không còn dùng nắm đấm đấm vào ngực mình như một kẻ khùng nữa, nó dùng ánh mắt lạnh lùng hà khắc liếc nhìn xuống bọn khỉ lá dưới tảng đá Bàn Đào, tỏ rõ một sự đe nẹt không lên tiếng:

“Phất Đầu Đỏ đã làm gương cho các ngươi rồi, các ngươi còn do dự gì nữa chứ!”

Dưới tảng đá Bàn Đào, khuôn mặt mỗi con khỉ lá đều nhăn lại như quả mướp đắng.

Không ai ngờ được rằng, kẻ nhảy ra để hoàn thành đại lễ ăn phân đầu tiên lại là Vương phi Lam Khổng Tước. Vương phi Lam Khổng Tước đã nghĩ như thế này, bản thân nó là góa phụ của Vua khỉ Đai Lưng Vàng, thay đổi triều đại rồi, ngày trước là Vương phi cao quý, bây giờ đã thành thường dân thì phải cúi đầu nhẫn nhục thôi, trong xã hội loài khỉ lá, góa phụ của Vua khỉ đã quá cố là một thân phận rất dễ bị kỳ thị và ngược đãi, để diệt trừ tai họa, cầu được bình an, nó phải thức thời thích nghi với hoàn cảnh mới thôi, dầu sao sớm muộn cũng phải ăn, so với ăn muộn chẳng thà ăn sớm cho lành, so với ăn một cách tiêu cực, chẳng thà ăn một cách tích cực còn hơn, so với ăn một cách bị động, chẳng thà chủ động mà ăn, có thể vì thế mà làm vui lòng Vua khỉ mới. Nó học theo cách của Phất Đầu Đỏ một cách máy móc, hoàn thành nghĩa vụ ăn phân.

Thủ lĩnh Tay To cũng không thể ngồi yên được nữa, theo sát phía sau Vương phi Lam Khổng Tước, cong mông lên để tạo phân. Thực lòng mà nói, nó quả không thích ăn phân tẹo nào. Nhưng nó là kẻ đứng đầu thứ hai trong bầy khỉ Mây Mù, nó có trách nhiệm bảo vệ uy tín của Vua khỉ mới, rất nhiều con mắt đang đổ dồn về phía nó, nó bắt buộc phải làm gương thôi. Đại lễ ăn phân nghe ra thì quả thật hoang đường, nhưng việc gì cũng có nguyên do của nó, mà còn là lí do có thể lí giải được nữa. Khỉ đực Râu Trắng đã từng ăn phân trước mặt bầy khỉ, đây quả thật là một vấn đề nan giải, vì dù sao cũng không thể thân là Vua khỉ, mà nhân cách lại còn đê hèn hơn cả những con khỉ lá bình thường được, nghị lực lại còn nhỏ bé hơn các con khỉ lá bình thường nữa. Ăn thì ăn thôi, coi như là viết tiếp một lá thư thành tâm cống hiến sức lực nữa cho Vua khỉ mới vậy.

Còn có một động cơ về tâm lí không tiện nói bộc bạch rõ, lúc Vua khỉ Đai Lưng Vàng còn đang thống trị, nó đã từng vì có tình cảm với khỉ cái tên là Mẫu Đơn Đen, mà bị Vua khỉ Đai Lưng Vàng thô bạo đánh đập, lại còn cưỡi lên lưng nó bắt nó đi vòng vòng quanh bầy khỉ để bêu riếu nó, đường đường là thủ lĩnh thứ ba của bầy khỉ Mây Mù mà bị nhục mạ như vậy, đến giờ nhớ lại nó vẫn còn hận tới mức nghiến răng nghiến lợi, khỉ đực Râu Trắng lật đổ được vương triều cũ thay bằng một vương triều mới, đẩy tên hôn quân Đai Lưng Vàng xuống sông Lan Thương làm mồi cho cá, cũng coi như đã giúp nó báo thù rửa hận rồi, xem như để báo đáp khỉ đực Râu Trắng, nó cũng nên hoàn thành đại lễ ăn phân. Hơn nữa, có đi có lại mới toại lòng nhau, nó tin rằng khỉ đực Râu Trắng sẽ ghi nhớ tình cảm này, mà cho phép hoặc ngầm đồng ý cho nó và Mẫu Đơn Đen kết thành phu thê.

Ăn thôi, chẳng phải chỉ là một đống phân thôi sao, nhắm mắt lại, bịt chặt mũi, cố nuốt vào chẳng phải là xong sao.

Hành động của thủ lĩnh Tay To quả thật là có hiệu quả làm mẫu rất mạnh. Nó là Phó thủ lĩnh của bầy khỉ Mây Mù, quyền cao chức trọng, dưới một con trên cả vạn con, nó cũng đã ăn rồi, chẳng lẽ thủ lĩnh Mặt Hoa đứng thứ ba lại có thể không ăn được sao? Thủ lĩnh thứ tư Rốn Quả Nho lại có thể giữ riêng thân mình trong sạch sao?

Thế lực cầm quyền trong xã hội loài khỉ lá là liên minh quyền lực của giới đực, với cơ cấu chính quyền hiện tại, thì khỉ đực Râu Trắng là trung tâm, thêm vào đó là thủ lĩnh Tay To, thủ lĩnh Mặt Hoa và Rốn Quả Nho, bốn con khỉ đực đó hình thành nên tập thể lãnh đạo. Tầng lớp lãnh đạo đứng đầu đã ăn rồi, toàn bộ ban lãnh đạo đứng đầu đã tiên phong ăn rồi, còn lại dân thường chẳng lẽ lại dám không ăn sao? Tất cả đều ăn rồi, con nào không ăn, con đó tự nhận mình là phản tặc, con đó là kẻ khác loài, là kẻ thù chung của nhân dân, sẽ chịu sự kỳ thị, bức hại thậm chí bị xua đuổi ra khỏi bầy đàn. Sinh tồn hay là bị hủy diệt đây, đương nhiên là sẽ chọn sinh tồn rồi. Trong hai cái hại cùng lúc ắt phải chọn cái nhẹ hơn, ăn phân còn tốt hơn nhiều so với đại họa giáng xuống đầu.

Ăn thôi ăn thôi, trai gái già trẻ cùng nhất tề động viên, cử hành đại lễ ăn phân chưa từng có trong lịch sử này.

Cả bầy đều ăn phân rồi, ai cũng như ai, vậy thì chẳng ai có tư cách để nhạo báng ai nữa.

Nếu nói ăn phân là vết nhơ trong tâm hồn, mọi người đều ăn phân, vậy ai cũng đều có vết nhơ, vết nhơ đã không còn là của riêng ai nữa rồi.

Đám mây mù dày đặc bao phủ trong lòng khỉ đực Râu Trắng đã tiêu tan hết, trời quang mây tạnh rồi, ánh nắng vô cùng ấm áp, khỉ đực Râu Trắng tâm trạng vô cùng thoải mái, nó khua chân múa tay trên tảng đá Bàn Đào, hướng về phía đám núi xanh biếc, lại nhìn về phía đám mây trắng tinh lưng chừng núi, hú lên những tiếng hấu…u...ấu...u đầy sảng khoái. Vốn dĩ rồi, đại lễ đăng quang là phải vui mừng hớn hở như thế chứ, mở mày mở mặt như vậy chứ.

Lúc này, đại lễ đăng quang lẽ ra đã kết thúc viên mãn. Nhưng khỉ đực Râu Trắng vẫn luôn cảm thấy còn có một tâm nguyện chưa làm được, ánh mắt của nó đảo một vòng quanh bầy khỉ ở bên dưới, cuối cùng dừng lại trên người Đít Đỏ. Đột nhiên, nó nhảy từ trên tảng đá Bàn Đào xuống, một tay ôm lấy Đít Đỏ, rồi lại nhảy lên tảng đá Bàn Đào. Nó muốn hoàn thành chuỗi nghi thức cuối cùng của đại lễ đăng quang này, đây là nghi thức mà trong đại lễ đăng quang truyền thống vốn không hề có, là do nó bỗng nhiên nảy ra ý tưởng này. Nó muốn dành cho Phất Đầu Đỏ một sự ngạc nhiên.

Không có Phất Đầu Đỏ, thì không có nó ngày hôm nay. Nó có thể lên làm Vua khỉ, tất cả là nhờ vào sự trợ giúp đắc lực của Phất Đầu Đỏ. Nếu như không có Phất Đầu Đỏ, nó sớm đã phơi thây ngoài đồng không mông quạnh, bị cuộc sống đào thải ra ngoài. Điều làm nó đặc biệt cảm động là, để xóa bỏ vết nhơ trong tâm hồn nó, Phất Đầu Đỏ đã tiên phong ăn phân. Thông minh, lanh lợi, hiểu được tâm ý người khác, dung mạo đẹp đẽ, mười phân vẹn mười. Nó có thể có được một con khỉ cái tốt như thế, có thể có được một hồng nhan tri kỷ ý hợp tâm đầu, đó là may mắn mà nó đã tu từ kiếp trước mới có được.

Nó đương nhiên coi Phất Đầu Đỏ là Vương phi tôn quý nhất, nhưng nó cảm thấy như vậy vẫn chưa đủ để biểu đạt sự cảm kích của mình. Trước đây, dù nó đường đường là Phó thủ lĩnh của bầy khỉ Mây Mù, nhưng Vua khỉ Đai Lưng Vàng nắm hết quyền hành, nó chỉ có thể nhìn sắc mặt Vua khỉ Đai Lưng Vàng mà hành sự thôi, không có khả năng cũng không có gan để thực hiện được nguyện vọng của Phất Đầu Đỏ, bây giờ khác rồi, nó là Vua khỉ nói thế nào là phải thế ấy của bầy khỉ Mây Mù, nó có khả năng có quyền để đáp ứng nguyện vọng của Phất Đầu Đỏ rồi. Lòng khỉ cũng không phải sắt đá, Phất Đầu Đỏ với nó ơn nặng như núi, nó cũng phải tận tình tận nghĩa với Phất Đầu Đỏ.

Khỉ đực Râu Trắng ôm Đít Đỏ vào trong lòng, sau đó cắn mạnh một cái lên mu bàn tay của mình. Mấy ngày trước khi nó và Vua khỉ Đai Lưng Vàng tranh đấu, mu bàn tay đã bị cào nát đến mức máu me bê bết, vết thương mới đóng vảy, chưa thành sẹo, một vết cắn mạnh như vậy, vết thương lại bị vỡ ra, máu tươi chảy tràn ra. Dưới những con mắt nhìn chăm chú của bầy khỉ, nó lấy máu từ vết thương chảy ra đó, vảy lên trán Đít Đỏ.

Đây là một lời thề theo kiểu uống máu ăn thề1, biến tướng thành một dạng lấy máu để nhận ruột thịt. Khỉ đực Râu Trắng đang tuyên bố một cách đầy trang nghiêm trước toàn bộ bầy khỉ, Đít Đỏ chính là cốt nhục ruột thịt với nó, là bảo bối cưng mà nó yêu thương nhất, để Đít Đỏ có thể lớn lên trong yên bình, nó sẽ không sợ để máu mình chảy cạn hết!

Số mệnh khỉ tử tù của Đít Đỏ coi như đã được xóa bỏ triệt để.

(Tên la tinh của khỉ lá:

Presbytis francoisi)

Phân loại động vật học

Khỉ lá, thuộc họ linh trưởng, loài khỉ, phân họ Colobinae. Tên khác gọi là Voọc đen hay vượn đen.

Phân bố địa lý

Khỉ lá là một trong những loài động vật quý hiếm thuộc dòng linh trưởng, chủ yếu sinh sống ở vùng Quảng Tây, Quý Châu, khu vực phân bố rất nhỏ hẹp, số lượng rất ít. Trong lịch sử, loài khỉ lá ở Trung Quốc đã từng có mật độ phân bố rộng hơn nhiều so với bây giờ, từng được thấy ở các vùng Quảng Đông, Hải Nam, số lượng cũng tương đối nhiều, ví dụ những ghi chép trong cuốn Thông sử Phủ Thái Bình - Quảng Tây năm thứ sáu (năm 1801) thời Gia Khánh triều Minh cũng có nói đến “Voọc đen, đen như mực, râu trắng đuôi dài, là vật được nuôi nhiều”.

Trung Quốc có sáu loài khỉ lá, gồm voọc đen, voọc đầu trắng, voọc đuôi dài, voọc xám, voọc vàng, voọc mông trắng. Chúng đều là những loài động vật được bảo tồn cấp một của Trung Quốc. Voọc đen (khỉ lá) vốn thuộc Châu Âu, tổ tiên của chúng từ Châu Âu qua Châu Phi rồi đến Châu Á, đầu tiên du nhập vào vùng Đông Nam Á, sau đó theo thung lũng và vùng đất thấp vào vùng rừng nhiệt đới có địa hình đá vôi nhiệt đới của dải Tây Nam và Hoa Nam, Trung Quốc, vì khu vực phân bố trước mắt có nhiều điều kiện sinh tồn, nên đã hình thành nên ưu thế về quần thể. Quá trình này xảy ra vào khoảng thế kỉ thứ tư cách nay ba trăm vạn năm, cùng lúc với việc bắt đầu sinh sôi nảy nở trong vùng đá vôi nhiệt đới ở phương Nam Trung Quốc dưới điều kiện khí hậu nhiệt đới, thời gian hình thành tương đối thích hợp, đồng thời chúng còn có được sự thích ứng rất tốt và sự phát triển đầy đủ, tồn tại cho đến ngày nay, là tài sản quý báu mà thiên nhiên ban tặng.

Vị trí trong giới tự nhiên

Khỉ lá có thân hình thon nhỏ, đầu tương đối nhỏ, đuôi và tứ chi nhỏ dài, chiều dài cơ thể chừng 48-64 cen-ti-mét, đuôi dài chừng 80-90 cen-ti-mét, cân nặng 8.000-10.000 gam. Trong giới tự nhiên, khỉ lá do vóc người nhỏ bé, ngoài bị loài người săn bắt ra, còn là món ăn ngon của các loài mãnh thú ăn thịt. Đối mặt với thế giới rừng rậm kẻ mạnh nuốt kẻ yếu, loài khỉ lá bắt buộc phải trốn tránh, trở thành loài động vật sống dựa vào núi điển hình, cũng có thể nói, chúng sống trong các vùng đá vôi, vách đá rất dốc, nơi mà các động vật khác không dễ tiếp cận, loài người cũng rất khó tiếp cận được. Khỉ lá có địa điểm cư trú tương đối ổn định, tuy nhiên chúng lựa chọn địa điểm theo từng mùa, mùa hè chọn vùng hang động phía trên trong các vách đá râm, mùa đông lại chọn những hang động phía dưới trong các vách đá khuất gió. Dù rằng loài khỉ lá chọn cư trú trên những vách đá cao dựng đứng, nhưng vẫn khó tránh khỏi sự tấn công của những con mãnh thú ăn thịt giỏi leo trèo trên vách đá như báo lửa, linh miêu, báo gấm, diều hâu và đại bàng vàng. Đặc biệt là diều hâu và đại bàng vàng, có một sự uy hiếp rất lớn với quá trình sinh tồn của khỉ lá, chúng thường bất ngờ lao từ trên không trung xuống, túm lấy con khỉ lá từ trên vách đá cao giống như ngắt quả vậy.

Vị trí trong suy nghĩ của con người

Trên đỉnh đầu của khỉ lá có một đám lông mào màu đen dựng đứng lên, mắt màu đen, hai bên má từ tai đến miệng có một dải lông trắng, trông giống như râu quai nón màu trắng, vô cùng ngộ nghĩnh. Trên đỉnh đầu có một đám lông mào dựng đứng, giống như dũng sĩ phương Tây thời cổ đại đội mũ sắt vậy, thật làm người ta thấy thích thú. Khỉ lá con mới sinh ra, người là màu vàng sữa, trên đầu lại là màu vàng kim, đuôi là màu đen, trong khoảng ba mươi ngày người mới chuyển thành màu đen, nhưng phần đầu vẫn là màu vàng kim, rất đáng yêu. Nhưng do thịt của loài khỉ lá có tác dụng tẩm bổ, thịt, xương hay cốt “vượn đen” đều có thể dùng như một loại dược liệu. “Cốt vượn đen” dùng để chữa trị chứng thiếu máu ở phụ nữ, xương tính bình, vị chua, thịt tính ôn, vị ngọt, hơi chua, dùng thịt và gạo ninh mềm hoặc dùng xương ngâm rượu trên ba tháng để chế thành loại “rượu vượn đen” nổi tiếng khắp nơi, mùi vị của nó rất tinh khiết và thơm, có công dụng chữa bệnh phong thấp hiệu quả. Do vậy, rất nhiều người đều muốn lùng bắt khỉ lá để ngâm rượu, thường lợi dụng đặc điểm tá túc trong các hang động vào buổi đêm của chúng để bắt, trước đây vùng Quảng Tây Trung Quốc chỉ tính những huyện mới, mỗi huyện mỗi năm thu mua 1000 chiếc da sống của khỉ lá, việc này đã đưa bọn khỉ lá đến hiểm họa bị diệt vong.

Những đặc trưng hành động

Khỉ lá quen sống ở vùng đá vôi của những khu rừng rậm nhiệt đới, á nhiệt đới, cây cỏ tươi tốt, thế núi hiểm trở, hang động nhiều, trong đó loài khỉ lá sống ở khu vực phía Bắc có lông tương đối dài và dày, đến mùa đông dưới da tích tụ một lớp mỡ tương đối dày, do vậy có đặc tính chịu lạnh tốt. Khỉ lá thích sống bầy đàn, mỗi bầy có tầm khoảng 3-10 con, bầy lớn hơn có khoảng 20 con. Thông thường chúng hoạt động ở tầng trên trong các cây cối, hái lá ăn, rất ít khi xuống đất, có quy luật hoạt động nhất định và nơi ở tương đối cố định, phạm vi hoạt động chừng 3~5 km2. Khỉ lá hành động rất lanh lẹ, nhẹ nhàng, giỏi leo trèo, nhảy nhót, hoạt động mạnh vào lúc sáng sớm và chiều, buổi tối nghỉ trong các hang động thiên nhiên giữa các vách đá dựng đứng. Tính cảnh giác của chúng rất cao, buổi chiều mỗi ngày trước khi vào hang động đều do con khỉ đực đứng đầu bầy khỉ dẫn theo một con vào thăm dò trước, không phát hiện thấy có gì khác thường, các con khỉ thành viên khác trong đàn mới lần lượt vào, cuối cùng mới đến các con khỉ cái đang mang thai và có con nhỏ.

Khỉ lá chủ yếu ăn thực vật là chính. Rất ít khi xuống đất uống nước, chúng chỉ uống sương và nước đọng lại trên lá, thức ăn là lá non, hoa và quả. Có người cho rằng chúng chỉ ăn lá non là chính, vì vậy mới gọi là khỉ lá, nhưng trên thực tế, nó không chỉ ăn lá non mà còn ăn chồi non, thân cây, hoa, quả và hạt… loại thực vật mà chúng thích ăn có đến hơn hai mươi loại như cây bông gòn, những loại cây leo, măng tây, cây thủy lạp, trái xá lị, vải… vì trong dạ dày chúng có ba khoang, lá cây bị nghiền nát sẽ nhờ sự trợ giúp của vi khuẩn trong ngăn thứ nhất mà bị hòa tan, sau khi bị trộn thành một dạng sền sệt ở khoang thứ hai lại chuyển xuống khoang thứ ba, như vậy lá cây dù có tương đối cứng cũng sẽ được tiêu hóa một cách triệt để.

Mùa sinh sản đa phần là vào mùa thu đông, kỳ sinh đẻ của giới cái bắt đầu vào mùa đông xuân từ tháng 12 đến tháng 3, thông thường mỗi đợt sinh đẻ là một con, thi thoảng có hai con. Tuổi thọ của khỉ lá là 10 đến 12 năm.

Qua nhiều năm đi theo quan sát, khỉ lá là loài động vật không hay gây hấn, nhưng theo những nghiên cứu mới nhất gần đây cho thấy, tập tính của chúng còn phức tạp hơn nhiều, có lúc thể hiện những hành động xã hội rất dã man, đánh nhau ác liệt, bắt cóc và gây hỗn loạn thường xuyên.

Những chuyện vặt về khỉ lá

Trong tất cả các loài động vật họ linh trưởng, khỉ lá là một loài động vật chải chuốt da lông cho nhau nhiều nhất. Chải chuốt da lông, được gọi là tỉa lông cho nhau, là một hành động thường thấy nhất của bầy khỉ hay bầy vượn. Trong tình hình thông thường, khỉ hay vượn sau khi đã ăn no uống say, sẽ tụ tập lại với nhau, dưới ánh nắng ấm áp bắt đầu tỉa lông cho nhau, hành động tỉa lông mang tính bầy đàn này sẽ kéo dài trong một thời gian rất lâu, đến tận bữa sau khi bắt đầu đi kiếm ăn mới kết thúc.

Hành động tỉa lông cho nhau mà khỉ lá thường xuyên duy trì này, đã thu hút sự chú ý rất lớn của các nhà nghiên cứu hành vi động vật học. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2001 đến 31 tháng 8, viện sĩ viện khoa học Trung Quốc dẫn theo ba trợ thủ, đã ứng dụng “Cách quan sát động vật trọng điểm” và “Cách ghi chép tất cả các hành động”, để tiến hành phân tích nghiên cứu về hành động tỉa lông cho nhau của loài khỉ lá tại Trung tâm sinh sản loài linh trưởng thuộc vườn bách thú Nam Ninh Quảng Tây, thời gian quan sát hữu hiệu 162 tiếng, tổng cộng thu thập được các loại số liệu của 663 lần hành động tỉa lông cho nhau và đã cho ra bốn kết luận rất thú vị:

Trong ấn tượng của đa số người, hành động tỉa lông cho nhau của khỉ lá, có thể, sẽ chỉ tập trung ở những chỗ tự mình không thể chải lông được mà thôi. Cơ thể thấy ngứa ngáy, tự mình không thể chải lông được, đành phải dựa vào con khỉ lá khác để chải lông giúp. Nhưng kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, cái hành động tỉa lông cho nhau của loài khỉ lá, vừa xuất phát từ những chỗ không thể tự mình chải lông được, lại vừa xuất phát từ những chỗ có thể tự chải da lông cho mình được. Điều này cho thấy rằng, hành động tỉa lông cho nhau của chúng, đã không còn nằm ở phương diện nhu cầu về sinh lí nữa, mà đã tăng lên về phương diện nhu cầu tâm lí. Nói một cách khác, tỉa lông cho nhau, đã không đơn thuần là vấn đề giải quyết việc ngứa ngáy trên da nữa.

Trong các nhóm tuổi giới tính không giống nhau, hành động tỉa lông cho nhau chủ yếu phát sinh giữa các cá thể là giới cái thành niên. Giống như phụ nữ trong xã hội loài người ưa thích tụ tập để nói chuyện hay so sánh những bộ cánh đẹp đẽ trên người nhau vậy, khỉ lá giới cái cũng thích tụ tập để tỉa lông cho nhau. Trong quá trình này, con khỉ cái nào có bộ lông dày dặn sáng đẹp, sẽ nhận được nhiều ánh mắt ngưỡng mộ của đồng loại, sẽ càng có nhiều cơ hội được tỉa lông mà các con khỉ cái khác dành cho. Điều này cho thấy, tỉa lông cho nhau đã trở thành một kiểu nghi thức giao tiếp xã hội.

Trong bầy đàn, các cá thể có địa vị cao, sẽ dễ dàng được các con khỉ lá khác giúp tỉa tót da lông, ngược lại những con có địa vị thấp, sẽ phải chủ động để tỉa lông cho những con có địa vị cao, thể hiện sự nịnh nọt lấy lòng. Điều này cho thấy, hành động tỉa lông cho nhau đã chịu sự ảnh hưởng về đẳng cấp xã hội, đã vạch lên một dấu ấn của giai cấp.

Điều thú vị là, những con có địa vị cao nhất lại không phải là con có sức thu hút đồng loại để tỉa lông cho nhất. Theo số liệu thống kê cho thấy, những con có địa vị thấp khi chủ động chải chuốt da lông cho những con có địa vị cao, thời gian mỗi lần đều không dài, ý nghĩa tượng trưng chủ yếu ở giá trị thực dụng. Hành động tỉa lông cho nhau nhiều nhất, thường giữa các cá thể có địa vị thấp với nhau. Chúng chăm chú để gãi ngứa cho nhau, chải lông cho nhau, thể hiện sự gần gũi hòa hợp, dường như là thông qua hành động chải lông cho nhau này, để tăng thêm tình hữu nghị của đôi bên, để có được cảm giác an toàn.

Sự tiếp xúc thân mật nhất giữa tôi và khỉ lá

Tôi đã từng được mời, có vinh hạnh tham gia vào công việc thuần hóa khỉ lá tại Khu bảo tồn tự nhiên cấp Quốc Gia sông Ma Dương, Quý Châu. Diện tích của khu bảo tồn thiên nhiên này 31.113 héc-ta, phân bố có 76 bầy khỉ lá, tổng cộng 732 con, là khu vực có số lượng bầy đàn được biết đến lớn nhất trong nước hiện nay. Địa điểm thuần hóa được chọn tại đá Diều Hâu, ở đó có 3 bầy khỉ lá, tổng cộng 33 con.

Thuần hóa chính là dùng cách ném thức ăn, để bọn khỉ lá xóa bỏ sự sợ hãi đối với con người, có cảm giác gần gũi với con người, từ đó mà khỉ lá và con người cùng chung sống hài hòa.

Thức ăn ném cho khỉ chủ yếu là khoai lang, còn ngô, lạc, hoa quả là phụ, thức ăn có màu sắc bắt mắt tươi ngon, để bọn khỉ lá dễ phát hiện.

Quá trình thuần hóa trải qua ba giai đoạn: Giai đoạn một, dựa vào quy luật hoạt động giấu mình của bầy khỉ lá để ném thức ăn để thuần hóa, trên tuyến đường ném thức ăn được chọn sẵn cách mỗi mười mét lại xác định một điểm ném thức ăn, vào sáng sớm trước khi bầy khỉ rời khỏi hang, đặt thức ăn tại điểm ném thức ăn, ghi chép lại những quan sát về hành động nhặt thức ăn của bọn khỉ và số lần nhặt thức ăn tại mỗi địa điểm, trong cả giai đoạn đó người và khỉ không được gặp nhau. Giai đoạn hai, người và khỉ gặp nhau tại điểm ném thức ăn. Lấy điểm ném thức ăn mà bầy khỉ nhặt nhiều nhất làm điểm ném thức ăn cố định để tiến hành việc ném thức ăn lâu dài, khi ném thức ăn người và khỉ có thể nhìn thấy nhau, khoảng cách có giới hạn để không làm kinh động đến hoạt động bình thường của bầy khỉ, ghi chép lại quan sát về hành động nhặt thức ăn của chúng. Giai đoạn ba, ném thức ăn có tín hiệu. Sau khi người và khỉ có một mức độ quen biết nhất định, dùng phương thức phát tín hiệu (tiếng còi) để ném thức ăn, khi bắt đầu bầy khỉ có vẻ sợ tiếng còi, không dám đến nhặt thức ăn mà chúng tôi ném ra, chúng tôi kiên nhẫn hết lần này đến lần khác dùng thức ăn để dẫn dụ, mấy ngày sau, cảm giác sợ hãi của bọn khỉ lá giảm dần, dưới sự hấp dẫn của các món cao lương mỹ vị, bất chấp tiếng còi, chúng đã thận trọng dè dặt nhảy tới nhặt thức ăn mà chúng tôi ném ra. Cứ như vậy tiếp diễn đến nửa tháng sau, bọn khỉ lá đã không còn sợ tiếng còi nữa, chúng tôi cũng dần dần di chuyển điểm ném thức ăn xuống phía lòng sông, để bọn khỉ lá đã quen với việc nghe tiếng còi sẽ theo tiếng đó mà tìm thức ăn. Lâu dần, bọn khỉ lá từ chỗ bịt tai lại vì sợ tiếng còi trở thành dỏng tai lên để chờ đợi tiếng còi. Nửa năm sau, chúng tôi đã thực hiện được nguyện vọng đầu tiên, thuần hóa được ba bầy khỉ lá ở chỗ tảng đá Diều Hâu đó thành bầy khỉ có thể chung sống hòa bình, hòa hợp được với con người. Bất kể thời gian nào đi nữa, trong phạm vi hơn 10km, chỉ cần nghe thấy một tiếng còi báo hiệu, là bầy khỉ lá tranh nhau chạy đến trước, để nhặt thức ăn mà chúng tôi ném ra.

Thực trạng sinh tồn

Quý Châu là khu vực tập trung nhiều nhất loài khỉ lá, trong phạm vi hơn 60 km2 của khu trung tâm khu bảo tồn thiên nhiên sông Ma Dương ở vùng trung hạ lưu sông Ô, phân bố có đến 58 bầy khỉ lá, tổng cộng hơn 560 con. Mội vài đoạn của sông Ma Dương như khu vực đá Diều Hâu, bầy khỉ lá đã thích ứng với việc chung sống hòa thuận với con người, với khoảng cách 10~20m, chúng đều có thể hoạt động bình thường. Khu vực bảo vệ này là nơi quan trọng nhất và thích hợp nhất với việc bảo tồn loài khỉ lá trong nước.

Khỉ lá thuộc loài động vật được bảo tồn cấp một của nước ta, vào năm 1964 chúng ta đã thành công trong việc nhân giống dưới điều kiện nuôi dưỡng của con người, đồng thời đã nhân giống một cách thuận lợi khỉ con của thế hệ thứ hai trong vườn bách thú, ở nước ta xem như tương đối đông đúc, ở các vườn thú các tỉnh cũng đều thấy có khỉ lá.

Lời nhắn nhủ liên quan tới loài khỉ lá

Khỉ lá thuộc loài linh trưởng, con người cũng thuộc loài linh trưởng, vậy khỉ lá chắc chắn có quan hệ thân thích với con người. Chúng ta nên đối đãi thân thiện với những vị có quan hệ thân thích này, đừng dùng xương của những vị có quan hệ thân thích đó để ngâm rượu, đừng đẩy những vị có quan hệ thân thích này tới chỗ vĩnh viễn biến mất khỏi cuộc sống chúng ta. Đây là lương tri và đạo đức tối thiểu cần có đối với loài người chúng ta.