Hillary chỉ vừa mới bắt đầu một buổi phỏng vấn của hãng tin CBS ở Kabul, Afghanistan, thì Huma Abedin đưa cho bà chiếc BlackBerry để bà biết tin Muammar Gaddafi đã bị giết, đó là vào ngày 20 tháng Mười năm 2011.

“Chúng ta đã đến, đã thấy, hắn đã chết.” Hillary vui mừng, cười to và vỗ tay. Có thể thấy phản ứng thiếu suy nghĩ của bà không gây ra vấn đề gì, dù đó là sự huênh hoang không đúng lúc của kẻ chiến thắng, niềm sung sướng thái quá trước cái chết của kẻ thù bại trận. Sau đó, Hillary nói rằng lúc đó bà không biết hoàn cảnh Gaddafi bị giết – ông ta đã bị quân nổi dậy bắt, đánh đập và sau đó hành quyết tại chính quê hương Sirte của mình mà không cần xét xử. Nhưng ngay cả nhiều ngày sau đó, trong bối cảnh quốc tế kêu gọi mở một cuộc điều tra việc lực lượng nổi dậy có phạm tội ác chiến tranh hay không khi giết Gaddafi mà không xét xử, Hillary vẫn từ chối nói rằng bà lấy làm tiếc về phản ứng thái quá lúc đầu của mình.

Hillary muốn Gaddafi chết, và bà sẽ có được uy tín vì trừ khử được ông ta. Hai ngày trước đó, trong một chuyến thăm bất ngờ tới Libya, bà đã đưa ra một lời kêu gọi phi ngoại giao rằng, ông ta “phải bị bắt và hành quyết sớm.” Giờ đây, khi quân nổi dậy bắt được, đánh đập, và bắn chết ông ta, thì Gaddafi hứng chịu cả hai điều đó: bị tóm cổ và hành quyết. Bảy tháng sau khi Hillary tập hợp liên minh để chặn đứng bước tiến của ông ta ở thành trì của quân nổi loạn tại Benghazi, Hillary tiếp tục tăng cường hậu thuẫn của Mỹ cho chính phủ mới hình thành ở Libya, đa phần là trợ giúp kỹ thuật, chứ không phải những khoản tiền mặt trực tiếp. Cái chết của Gaddafi đánh dấu bước ngoặt quan trọng của điều được mô tả là cuộc hành quân nhanh đến với một Libya tự do, cũng như trong những câu chuyện về nhiệm kỳ của bà với tư cách ngoại trưởng.

Trong nhiều chuyện, từ tin đồn về việc bà giữ một vị trí khác trong chính quyền, tới lời khuyên của Ellen Tauscher về việc gìn giữ vốn chính trị sau khi Hilliry rời vị trí, đến nỗ lực của Mỹ thúc đẩy các phong trào cải cách dân chủ ở Trung Đông và châu Á, cả Hillary và chính giới Mỹ đều không thể không nghĩ về tương lai của bà vào khoảng thời gian cuối năm 2011. Về điểm này, Lybia là cơ hội tốt nhất để có được một thành tích hàng đầu – một sự “chuyển giao,” theo cách nói chính trị – sẽ vinh danh mãi về di sản của bà như một ngoại trưởng có quyền lực thông minh.

Trong chuyến công du của Hillary đến Libya, ngay trước khi Gaddafi chết, tạp chí Time và Diana Walker, nhiếp ảnh gia của tạp chí này, đã tiếp cận được Hillary và đoàn tùy tùng một cách bất thường, để viết một câu chuyện về việc sử dụng quyền lực thông minh của Hillary. Việc đó chứng tỏ Bộ Ngoại giao tin rằng Libya sẽ là một thành tích riêng của Hillary, vì bà đặc biệt cẩn trọng trước việc hãng truyền thông nào và khi nào được tiếp cận. Một cố vấn đi cùng ngoại trưởng tới Libya cho biết, “Có một cảm giác rằng họ đã sang trang. Đó là minh họa cho việc dùng quyền lực thông minh.”

Trong một chuyến bay vận tải quân sự từ Malta đến Libya, Walker đã ghi lại hình ảnh nhẫn nại kiên cường nhất của Hillary trong tư cách một chỉ huy. Walker chụp hình bà đang ngồi trên một trong những ghế hạng thương gia ở khoang giữa máy bay. Như thường lệ, bao quanh Hillary là những bản báo cáo nhanh, xếp chồng chất trong những kẹp hồ sơ. Bà đeo kính râm, nét mặt cứng rắn, nhìn chằm chằm vào màn hình chiếc BlackBerry. Bức hình đó truyền tải một vẻ mặt không thể nhầm lẫn: bà đang làm việc.

“Bạn có được cảm giác về sức mạnh trong con người bà ấy, và tôi nghĩ rất nhiều người bị cuốn hút vì thế,” Stacy Lambe, người mà vài tháng sau đã đưa bức ảnh đó lên thành tin giật gân trên Internet với cái tên “Những tin nhắn từ Hillary” cho biết. “Bức ảnh đã chộp được khoảnh khắc của bà ấy theo cách mà tôi nghĩ rất nhiều người chưa từng được thấy.”

Giống như một trọng tài bóng chày, một nhà ngoại giao chỉ hoạt động có hiệu quả nhất khi công việc của người đó không bị soi mói. Nhưng đó lại là điều tối kỵ với một chính trị gia. Để chiến thắng trong các cuộc bầu cử và giành thế lực trong chính quyền, họ cần sự minh bạch cùng khả năng thể hiện những gì mình làm được. Trong giai đoạn đầu của nhiệm kỳ bốn năm, vốn chính trị của Hillary cao hơn bao giờ hết, phía Obama tranh thủ sự giúp đỡ của chồng bà, và gần hai phần ba người Mỹ ủng hộ công việc bà đang làm. Chỉ có một thành viên cứng đầu nhất trong số trợ lý của Obama vẫn nuôi dưỡng ác cảm với bà từ chiến dịch tranh cử năm 2008. Món quà kỷ niệm Obama tặng Hillary là một chiếc iPad màu đen có ký hiệu “HRC” màu vàng dập nổi trên vỏ, và chữ “Sec State” (Ngoại Trưởng) ở bên sườn.

Nhưng đa phần công việc của Hillary là ở hậu trường. Bà tránh thu hút sự chú ý trong gần hai năm đầu tiên, nhưng trong năm thứ ba, bà nổi lên như là một nhân vật ảnh hưởng đối với những tính toán nội bộ của Nhà Trắng trong vấn đề chiến tranh và hòa bình. Bà đã sát cánh cùng Obama trong việc truy lùng Bin Laden – loại trừ những rủi ro chính trị dù nhỏ, nếu cuộc đột kích diễn biến xấu đi – và tập hợp liên minh cho cuộc chiến ở Libya. Libya thật sự là tài sản của Hillary, nó là thành quả định hình di sản mà bà để lại. Nhưng đòn mạnh giáng lên bà là việc bà không có chính sách ngoại giao đột phá nào. Tạp chí Time đưa tin, Hillary có niềm tin và quyết tâm chính trị để nâng cao hình ảnh của mình. Nếu tất cả mọi chuyện đi đúng hướng, thì Libya sẽ là viên đá quý trên vương miện của Hillary.

Di sản ấy hiện rõ trong đầu Hillary khi bà tập hợp đội ngũ giúp việc cho các nhiệm vụ bên ngoài văn phòng, hồi đầu tháng Một năm 2012. Một chiếc sofa và những chiếc ghế bọc màu xanh ngọc xếp quanh chiếc bàn nhỏ đặt trên tấm thảm Ba Tư xanh đỏ khổng lồ. Tại đó, trong những lần trao đổi riêng với các nhân vật quan trọng đến thăm, như Tổng thống Afghanistan Hamid Karzai, bà ngồi trên một góc sofa trong khi vị khách ngồi trên chiếc ghế bành màu cẩm chướng hồng. Trong phòng có một lò sưởi cũ không dùng được nữa, một chiếc bàn họp với khoảng 8 hay 10 chiếc ghế xếp quanh đặt ở góc căn phòng, gần lối vào phòng riêng của Hillary.

Hôm đó, khi chỉ còn một năm trong nhiệm kỳ của Hillary, Cheryl Mills, Jake Sullivan, Tom Nides, Bill Burns, Wendy Sherman, Harold Koh, cùng một vài cộng sự khác đã tập trung quanh Hillary. Bà viết những mục hành động lên từng trang trong tập giấy. Trong khi bà công du khắp thế giới, trước những xung đột bế tắc này nối tiếp xung đột bế tắc khác, tìm những phương cách hiệu quả mới, xem những nỗ lực nào cần tăng gấp đôi nhằm đột phá, vẫn có tiếng thở dài mệt mỏi khe khẽ không thể nghe rõ được. Ba năm sau khi Burns thuyết trình trước Hillary về công việc ngoại giao trên khắp thế giới, trong không khí của giai đoạn chuyển tiếp ở tầng trệt toà nhà Bộ Ngoại giao, nơi khuôn viên tao nhã tại văn phòng trên tầng bảy, Hillary giờ đây cũng đang đưa ra cùng một quan điểm phân tích tình hình theo danh sách các quốc gia và chủ đề.

Theo một nguồn tin có mặt tại văn phòng, “Đó là cuộc thảo luận nhìn lại toàn bộ sự thất bại của ‘Mùa xuân Ả-rập.’” Bắt đầu từ Libya, khu vực này đang tạo cơ hội tốt nhất để chứng minh cho sự khôn ngoan của việc sử dụng quyền lực thông minh. Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều việc cần thực hiện ở đó – và ở cả Burma, triển vọng tốt nhất cho Bộ Ngoại giao đánh dấu chính sách xoay trục từ phương Tây sang châu Á rùm beng của Mỹ.

Hillary vừa công du tới Burma tháng trước đó, đặt dấu mốc đầu tiên một ngoại trưởng Mỹ thăm nước này sau hơn nửa thế kỷ, và báo hiệu cho một câu chuyện thành công của quyền lực thông minh, trong đó chính quyền Burma thúc đẩy cải cách chính trị và kinh tế, còn Mỹ đáp lại bằng sự nới lỏng các lệnh cấm vận lâu nay.

Đã hàng thập kỷ, Mỹ và các đối tác quốc tế của mình gia tăng áp lực lên chính quyền Burma – chính quyền độc tài quân sự tại đây gọi nước mình là Myanmar – nhưng chưa có hành động gì đối với nước này cho đến khi Obama nhậm chức. Chiến dịch trừng phạt của Mỹ, một nỗ lực của cả hai đảng trong suốt bốn nhiệm kỳ tổng thống, thu hút các nghị sĩ hai đảng gồm cả lãnh đạo Đảng Cộng hoà ở Thượng viện Mitch McConnell và lãnh đạo Đảng Dân chủ ở Hạ viện Nancy Pelosi, đã hoàn toàn vô tác dụng. Quan điểm của Hillary, bị xem là mâu thuẫn với nhiều đồng minh của bà trong nỗ lực của cả hai đảng nhằm thúc đẩy tự do ở Burma, đó là phải có củ cà rốt kết hợp cây gậy cấm vận.

Nếu Burma mở cửa, thì như Hillary cam kết từ năm 2009, Mỹ sẽ phản hồi bằng việc rút lại lệnh trừng phạt từng gây thiệt hại lớn và thúc đẩy quan hệ mới giữa Burma với cộng đồng doanh nghiệp Mỹ. Mỹ có hai mối quan tâm chính ở Burma, đó là nhân quyền và sự cân bằng quyền lực địa chính trị. Chế độ này đã vi phạm nhân quyền của những người bất đồng chính kiến một cách có hệ thống, gồm cả Aung San Suu Kyi – nữ chủ nhân Giải Nobel Hòa bình, bị quản thúc tại gia suốt hai thập kỷ trước đó. Đất nước nhỏ bé này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Trung Quốc, đối thủ hàng đầu của Mỹ về quyền lực quốc tế. Cuối năm 2010, chính quyền quân sự Burma đã thể hiện thiện ý bằng việc phóng thích Suu Kyi, và chuyến thăm của Hillary một năm sau đó đã cho thấy rõ mối quan tâm liên tục của Mỹ trong việc thúc đẩy các cải cách dân chủ. Quan hệ Burma và Mỹ được tái sinh đã đặt ra thử thách cho địa vị của Trung Quốc tại Burma. Mối quan hệ đó cũng sẽ giúp hàng trăm tù nhân chính trị được trả tự do, thúc đẩy chuyển hướng quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Bởi vậy, đất nước nhỏ bé này nắm giữ tầm quan trọng ngoại hạng đối với cả việc sử dụng quyền lực thông minh trong chính sách đối ngoại, lẫn mục tiêu của Mỹ về tăng cường ảnh hưởng tại châu Á.

Burma đang trên con đường trở thành một câu chuyện thành công phi thường cho Hillary và cả Obama; nhưng khi Hillary và những trợ thủ của mình gặp gỡ hồi tháng Một năm 2012, nhiều mối lo ngại về chính sách đối ngoại rộng lớn hơn của Mỹ vẫn chưa được giải tỏa. Họ thảo luận về phong trào dân chủ ở Syria, sự hồi sinh của nước Nga, đàm phán Israel-Palestine (cuộc đàm phán mà cả hai bên đã từ bỏ hơn hai năm trước đó), bầu cử ở Kenya, ngay cả những nỗ lực chống buôn bán động vật hoang dã, và việc đã rót tiền vào túi của các thủ lĩnh quân phiệt. Có lẽ, dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy Hillary lo ngại về những di sản của mình, theo nguồn tin tại cuộc họp trên cho biết, đó là việc bà thúc đẩy các thuộc cấp tìm cách thể chế hóa những thay đổi đa dạng mà bà đã tạo ra ở Bộ Ngoại giao trong ba năm đầu của nhiệm kỳ. Bà đã phát triển QDDR, làm rõ hơn tầm nhìn và tái cấu trúc Bộ Ngoại giao, tạo ra một loạt mối quan hệ giữa cơ quan công quyền và tư nhân để giải quyết các vấn đề ảnh hưởng đến phụ nữ và trẻ em gái, xây dựng mối quan hệ tốt giữa Bộ Ngoại giao với Lầu Năm góc và các cơ quan an ninh khác. Hillary lo ngại nếu các thuộc cấp của mình không dành thời gian và công sức để gắn kết những đổi mới ăn sâu vào cơ cấu của Bộ Ngoại giao, mọi thứ sẽ dễ dàng tiêu biến trong dưới thời ngoại trưởng tiếp theo.

Sau cuộc họp, Thứ trưởng Ngoại giao Sherman phụ trách các vấn đề chính trị, bước xuống sảnh đi về văn phòng rộng rãi của mình, nơi có quả địa cầu khổng lồ chạy bằng điện mô tả đường biên giới cũ của quốc gia. Bà triệu tập các trợ lý ngoại trưởng phụ trách bảy khu vực trên thế giới để thông báo rằng, chặng cuối trong cuộc chạy tiếp sức kéo dài bốn năm của Hillary sẽ là một cuộc đua nước rút cực kỳ căng thẳng. Bà mở chai rượu, bày một chút đồ ăn nhẹ, nhằm làm dịu bầu không khí. “Quý vị có thể nghĩ là chúng ta sắp trải qua năm cuối cùng,” Sherman bắt đầu. “Và đây là chương trình nghị sự.”

Đó sẽ là một năm bận rộn – bận rộn và nguy hiểm hơn nhiều so với những gì mà Hillary dự kiến, và bà đang tận lực tìm kiếm một thành quả để lại lâu dài trước khi rời vị trí. Khi xây dựng các chính sách giai đoạn 2011 và 2012, bà may mắn gặt hái được “quả ngọt” trong quan hệ công chúng, điều mà đội truyền thông của bà không tài nào tạo ra được dù là trong những giấc mơ ngông cuồng nhất. Hình ảnh Hillary gần như được nâng cao một cách bất ngờ, đến nỗi có thể đóng vai trò như một “cổ phần có giá” làm đổi mới quan niệm của công chúng về phong cách làm ngoại trưởng của bà.

Một buổi tối thứ Tư yên tĩnh đầu tháng Tư, lúc Nghị viện nghỉ họp, Stacy Lambe và Adam Smith, những nhân viên phụ trách quan hệ công chúng trẻ trung và đầy tham vọng, đang nâng ly ở quán Nellie’s, quán đi đầu trong ngành công nghiệp quán bar thể thao đồng tính nam.

Cùng với vodka và soda rẻ tiền, hai người đàn ông bắt đầu nói chuyện về hình ảnh của Hillary trên tạp chí Time do Diana Walker chụp, đang nhanh chóng lan truyền trong nhóm bạn bè. Hillary trông hết sức đặc sắc, Lambe nghĩ.

Lambe hỏi thành tiếng: “Bà ấy nhắn tin cho ai vậy? Bà ấy nhắn gì nhỉ?” Anh ta không thể rời bỏ ý nghĩ đó suốt trên đường trở về nhà, và anh ta bắt đầu tìm những hình ảnh tương tự với bức ảnh của tạp chí Time. Anh ta tìm thấy một bức ảnh của Obama đang nằm trên ghế dài, mắt nhìn vào chiếc điện thoại BlackBerry, với David Axelrod và dòng chữ “Chúng ta có thể tin tưởng vào sự thay đổi,” ký tên ở dưới. Bingo.

Lambe đã tạo ra một cuộc trao đổi giả và đưa những hình ảnh đó lên Tumblr, một dạng blog, nơi mà các bức ảnh có thể được gắn với nhau để tạo thành một câu chuyện. Trang mạng mà Lambe chia sẻ với Smith được dùng để tạo ra hình ảnh giả thiết về những nội dung mà Hillary và những nhân vật nổi danh trong giới chính trị và giải trí có thể nhắn tin cho nhau.

Lambe viết trên bức ảnh của Obama, “Chào Hil, bà đang làm gì vậy?»

Và viết trên bức hình của Hillary, “Đang điều hành thế giới.”

Tương tự, lúc 1 giờ sáng, một meme [1] đã được tạo ra. Tiếp tục tìm hiểu tại trang mạng truyền thông BuzzFeed và tại VH1, Lambe đã dõi theo ý kiến công chúng để tìm hiểu tính cách của Hillary. Một trang Tumblr có tên là Những tin nhắn từ Hillary đã nhanh chóng biến thành đề tài cuốn hút tại các phòng tin tức ở Washington và New York, sau đó vượt ra khỏi phạm vi của chính nó để trở thành tiêu chuẩn văn hóa cho giới trí thức chính trị. Các cộng sự của Hillary đã không tạo meme, nhưng họ công nhận khả năng lan truyền của công cụ này, biến một lãnh đạo vốn bị xem chỉ như một máy tính kết nối với chiếc Mackintosh của Obama thành một đề tài trong Technorati [2]. Trong chiến dịch bầu cử năm 2008, Hillary đã phát hiện rằng cử tri thích bà bộc lộ phẩm cách cá nhân và tinh thần nhân văn. Bất kỳ vị chỉ huy chính trị hay quân sự nào cũng đều cam đoan rằng bà là một người “nổi loạn“ tại các cuộc họp phía sau cánh cửa đóng kín. Nhưng là một ngoại trưởng, đó thường chỉ là lời nói hơn là biểu hiện.

Chẳng hạn có hai gã xuất hiện bên ngoài khung hình giới thiệu về bà cùng lúc rất oai nghi, rất con người và cũng rất hài hước. Hillary nói với con gái Chelsea rằng, cuộc hội thoại chế mà bà ưa thích là cuộc nói chuyện với Ryan Gosling.

“Này, cô gái…” – Gosling bắt đầu cuộc trò chuyện.

“… Đây là Bà Ngoại trưởng,” tiếng đáp lại.

Chelsea không thể tin mẹ mình thậm chí biết về ngôi sao điện ảnh này. Có lần, Hillary còn tham gia một chuyện khôi hài, khi Reines mời Lambe và Smith đến gặp bà ở Bộ Ngoại giao. Ông ta thậm chí gửi cho họ đề nghị của Hillary, điều mà họ không dám chắc là thật.. Nhưng họ đã tin khi đến Bộ Ngoại giao để thảo luận công khai và chuyển tải nội dung cuộc đối thoại đã được các nhân viên của Hillary ghi chép lại ra toàn thế giới.

Hillary gặp chớp nhoáng Lambe và Smith, chụp ảnh với họ, và chụp các bản in những gì chính bà viết trên trang Tumblr. Bà ký tên với dòng chữ “Thích trang này, ‘Hilz’”.

Sau này Lambe nói: “Trong vài năm cuối, bà ấy thành công, và đây là bức ảnh không liên quan đến Những tin nhắn từ Hillary của chúng tôi, bức ảnh chụp bà ấy trong khoảnh khắc ấy, và tôi nghĩ đó là lý do mà rất nhiều người chia sẻ nó.” Trang Tumblr cập nhật chỉ trong một tuần, nhưng đó là một trong những bài đáng nhớ nhất, và có giá trị chính trị, về những tình tiết quan trọng liên quan đến Hillary trong nhiệm kỳ bốn năm ở Bộ Ngoại giao.

Hai tuần sau đó, Hillary bị chụp ảnh lúc bà đang uống bia và nhảy tại hộp đêm Colombian, các trang Huffington Post, Washington Post, và New York Post đã đưa những bức ảnh đó lên trang web của họ. Tuy nhiên, vụ này bị chìm nghỉm bởi vụ bê bối về mại dâm trong lực lượng Bảo vệ bí mật được nêu lên trong một cuộc họp mà cả Hillary và Obama tham dự. Nhưng, mùa hè năm đó, Hillary lại có một buổi khiêu vũ khác – lần này bị ghi hình – tại một bữa tiệc do Bộ trưởng Ngoại giao Nam Phi tổ chức ở Pretoria.

Hillary, buộc tóc kiểu đuôi ngựa, theo sự hướng dẫn của một nữ ca sĩ vừa lắc vừa vỗ tay và cười. “Đó thật sự là một khoảnh khắc kỳ diệu bởi tất cả chúng tôi đều có thời gian vui vẻ,” Thứ trưởng Bob Hormats nói, ông cùng tham gia nhóm nhảy cùng Đại sứ Mỹ Don Gips và Chủ tịch Ngân hàng Xuất nhập khẩu Fred Hochberg. Một trong những bài hát họ nhảy theo nhạc là “Shosholoza,” dân ca của người Zulu được dùng làm nhạc chính của bộ phim Invictus. Hillary không khó chịu với tên bài hát, có nghĩa là “bước đến người đàn ông kế tiếp.”

Nhưng hôm sau, trong chuyến thăm Nelson Mandela, Hillary tâm sự với Hormats rằng bà không thể hiểu tại sao video ấy lại có trên Internet. “Tôi thật sự không biết phải làm gì với nó,” bà nói. “Tại sao mọi người lại quan tâm đến việc nhảy múa của tôi ở Nam Phi?” Đặt cốc xuống, “bà ngoại trưởng” hằng ngày nghiêm túc lại biến thành một Hillary vui vẻ trong mắt của những người mến mộ. Đó chính xác là kiểu hình tượng mà một chính trị gia muốn xây dựng trước khi chạy đua quyền lực.

Hillary sẽ phải tiếp tục bảo vệ, che chắn những sơ hở đối ngoại của Obama khi ông tái tranh cử, vì ứng viên Đảng Cộng hòa Mitt Romney đã tìm cách khai thác những gì mà các chiến lược gia của ông tin là nhược điểm, ngoài những ưu thế trong chính sách đối ngoại của Obama mà các cử tri ủng hộ. “Sẽ luôn có sức mạnh về chính sách đối ngoại khi bạn đương nhiệm. Nhưng chúng tôi luôn thấy, những con số ủng hộ ông ấy lúc tại vị lẽ ra phải cao hơn thế, và phải cao hơn nữa,” cố vấn Kevin Madden của Romney nói. “Những con số đó rất tốt, nhưng không tuyệt vời. Chúng tôi thấy vẫn có thể thuyết phục và giành thêm sự ủng hộ của cử tri.”

Cuộc công kích của Romney vào chính sách đối ngoại của Obama nổi lên hai vấn đề tranh cãi: Obama thực hiện một “chuyến đi tạ lỗi” làm hạ thấp vị thế kiêu hãnh của người Mỹ trước các nước khác, và Obama đã không làm những việc cần thiết đủ để thúc đẩy các phong trào dân chủ trên thế giới. Những tuyên bố của Romney không có đủ bằng chứng, nhưng điều này đặc biệt quan trọng đối với nỗ lực tái cử của Obama để tránh rơi vào kịch bản mới trong chiến lược của Romney. Trong giai đoạn đầu của chiến dịch, Hillary đối mặt với hai vấn đề góp phần gia tăng sức mạnh cho các cuộc công kích của Romney: một là, năng lực của Chính phủ trong việc thúc đẩy các giá trị dân chủ; và hai là, thông qua Hillary, thực sự Mỹ đã xin lỗi Pakistan.

Vào một đêm tháng Tư, Hillary nhận được điện thoại của Jake Sullivan. Anh nói với bà rằng mình đang trên đường đến Bộ Ngoại giao tổ chức một cuộc trao đổi bí mật trực tuyến để Hillary có thể thảo luận các vấn đề nhạy cảm với các trợ lý cấp cao. Luật sư khiếm thị Chen Guangcheng (Trần Quang Thành), một nhân vật bất đồng chính kiến người Trung Quốc bị cầm tù vì chỉ trích vấn đề phá thai cưỡng bức, đã chạy trốn khỏi nơi bị quản thúc tại gia ở tỉnh Sơn Đông. Ông ta bị ngã gãy chân khi chạy trốn, và hiện có mặt ở Đại sứ quán Mỹ ở Bắc Kinh để xin tị nạn.

Giúp đỡ hay từ chối ông ta đều có sự rủi ro. Cung cấp nơi ẩn náu an toàn cho một tù nhân Trung Quốc chạy trốn có thể phá hỏng quan hệ hai nước. Nhưng giao trả ông ta sẽ là một cái tát vào nhân quyền và những tuyên bố hùng hồn về tự do của Mỹ. Và khi lực lượng chống nạo phá thai ở Mỹ ủng hộ ông ta, rủi ro càng cao.

Sullivan và Kurt Campbell, trợ lý ngoại trưởng về các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương, họp mặt tại Bộ Ngoại giao và thực hiện một loạt các cuộc gọi bảo mật tới Đại sứ quán Mỹ với một vài quan chức cấp cao, trong đó có Hillary và Thứ trưởng Ngoại giao Bill Burns, Cheryl Mills, và Harold Koh – luật sư chủ chốt của Bộ Ngoại giao, nhà hoạt động nhân quyền kỳ cựu và là người, theo lời một đồng nghiệp, “đã có mặt tại nơi xa xôi hẻo lánh nào đó ở Trung Quốc.”

Có hai vấn đề cần giải quyết. Đầu tiên, liệu Mỹ có thừa nhận Trần đã đến Đại sứ quán Mỹ đúng với luật pháp quốc tế hay không? Thứ hai, lý do nào để Mỹ chấp nhận ông này mà không dẫn đến tình huống bất kỳ người bất đồng chính kiến nào trên khắp thế giới cũng có thể xin tị nạn với cách thức tương tự?

Nhóm của Hillary đã phải đối mặt với một câu hỏi hóc búa tương tự trong tháng Một, khi Wang Lijun (Vương Lập Quân), một quan chức địa phương tại thành phố Trùng Khánh, xin tị nạn vì sợ bị trả thù khi ông buộc tội vợ của một quan chức tham gia vụ giết một doanh nhân người Anh. Vương được cho phép trú chân trong Lãnh sự quán Mỹ để bảo đảm tính mạng của mình trước sự truy lùng của các quan chức Trung Quốc, nhưng ông ta không được hưởng quy chế tị nạn lâu dài vì Bộ Ngoại giao xác định ông ta không có đủ yếu tố hợp pháp để xin định cư ở Mỹ theo luật pháp của Mỹ, theo hồ sơ vi phạm nhân quyền. Tuy nhiên, vụ này đã cho các nhân viên ngoại giao Mỹ một trải nghiệm hữu ích để xử lý vấn đề nhạy cảm liên quan đến yêu cầu tị nạn.

“Tất cả những người ở Bộ Ngoại giao phụ trách vụ việc [Trần] đều tham gia giải quyết vụ Vương Lập Quân,” một quan chức Bộ Ngoại giao cho biết.

Koh quả quyết là có đủ tiền lệ để cấp cho Trần nơi ẩn náu trong ngắn hạn, và được chăm sóc y tế. Thật trớ trêu, chính cái chân bị gãy đã giúp ông được phép bước vào Đại sứ quán. Nhưng còn có những vấn đề phức tạp khác nữa, không chỉ là một cuộc khủng hoảng ngoại giao phát sinh nếu Mỹ can thiệp vào mối quan hệ giữa chính quyền Trung Quốc với công dân của họ. Hillary sắp có chuyến công du Trung Quốc để tham gia vòng đàm phán Đối thoại Chiến lược và Kinh tế, và bà biết rõ vụ của Trần có thể gây cản trở cuộc đàm phán.

“Thật ra, việc này dễ dàng với tôi,” Hillary nói lúc 1 giờ sáng. “Chúng ta không thể quay lưng với ông ấy được. Tôi hiểu rất rõ những vấn đề sẽ phát sinh, nhưng chúng ta xử lý được, và tôi thấy tự tin về việc này. Cứ làm đi. Cho Nhà Trắng biết được chúng ta làm điều này thế nào, để họ có cái nhìn khác. Đưa ông ta đến đây.”

Sau đó, bà tiếp tục ngủ, để các trợ lý của mình hoàn tất nốt các thủ tục cuối cùng.

“Đó là một ví dụ nữa về việc bà không né tránh vấn đề phức tạp,” một người tham gia cuộc thảo luận nói. “Bạn có thể lập luận rằng trước những vấn đề đặc biệt liên quan đến tính mạng, nếu bạn không muốn dính líu, bạn sẽ im lặng, và sự im lặng cũng có sức nặng của nó, như vậy rốt cuộc ông ta sẽ không vào được Đại sứ quán.”

Nếu đó là quyết định dễ dàng, thì sự khó khăn trong việc thi hành lại chứng tỏ vấn đề phức tạp hơn. Trên thực tế, Trần là một kẻ chạy trốn. Nếu ông ta đi nhờ xe của một người bạn Trung Quốc đến Đại sứ quán, có thể cả hai sẽ bị chặn lại và bị bắt giữ. Cách giải quyết là Mỹ đưa một chiếc xe tải nhỏ đến điểm hẹn để đón, còn Trần cũng đến điểm hẹn bằng một chiếc xe tải nhỏ khác. Xe của Mỹ sau đó sẽ đưa ông ta đến Đại sứ quán an toàn. Về mặt kỹ thuật, ông ta không có quyền ưu tiên miễn trừ ngoại giao chỉ nhờ việc nhảy lên xe của Đại sứ quán Mỹ, nhưng các quan chức Bộ Ngoại giao khẳng định không có khả năng Trung Quốc sẽ tạo ra một vụ đụng độ để chặn chiếc xe của người Mỹ lại.

Giống một cảnh rượt đuổi xe trong phim, nhưng ở ngoài đời thực, lái xe của cả hai chiếc xe tải nhận ra họ bị theo đuôi đến điểm hẹn. Một xe tải rẽ vào một con hẻm, chiếc còn lại đã ở đó, hướng theo chiều ngược lại. Cửa xe trượt mở và các nhân viên sứ quán Mỹ nắm lấy vạt áo của Trần, kéo mạnh ông ta vào xe họ, rồi phóng nhanh đến nơi an toàn là Đại sứ quán. Các xe của Trung Quốc đang ráo riết truy đuổi, đành dừng lại khi xe chở Trần đi vào trong cổng sứ quán.

Vài ngày sau, Đại sứ Mỹ Gary Locke, cùng Koh và Campbell đến Bắc Kinh để “tìm hiểu Trần muốn gì và sau đó thỏa thuận với Trung Quốc đáp ứng những gì ông ta muốn,” theo một nguồn tin tham gia các cuộc thảo luận.

Trần là người nổi tiếng trong cộng đồng nhân quyền quốc tế, nhưng không nổi tiếng với công chúng. Ông muốn được điều trị ở một bệnh viện và đoàn tụ với gia đình, sau đó được phép nhập học tại một trường đại học ở Trung Quốc. Ông ta không muốn tị nạn lâu dài tại sứ quán hoặc tới Mỹ. Phía Trung Quốc cơ bản đồng ý yêu sách đó. Campbell gọi điện cho Hillary khi máy bay của bà đang trên đường đến Bắc Kinh để dự Đối thoại Chiến lược và Kinh tế, thông báo rằng thỏa thuận đã được thông qua. Bộ Ngoại giao đã tung một đòn mạnh mẽ vì tự do. Hoặc gần như thế.

Ít giờ sau, Campbell gọi điện lại thông báo Trần có thái độ ngần ngại và vẫn ở trong Đại sứ quán Mỹ, không muốn rời nơi trú ẩn an toàn này để đến điều trị ở bệnh viện, dù chính quyền Trung Quốc đã bảo đảm không bắt giữ ông ta. Một quan chức Mỹ cho biết, “Trần là người dễ bị kích động. Ông ta có lý do để lo sợ.” Dù trong tay đã có thỏa thuận giữa Trung Quốc và Mỹ, nhưng ông ta vẫn không thấy an toàn.

Khi máy bay chở Hillary hạ cánh, bà đến dự khai mạc cuộc đối thoại, còn Sullivan quay lại sứ quán để thuyết phục Trần tới bệnh viện điều trị. Cuối cùng, ông ta đồng ý đi với sự hộ tống của nhân viên Đại sứ quán Mỹ. Trên đường đến bệnh viện, ông ta yêu cầu được nói chuyện điện thoại với Hillary. “Tôi muốn hôn bà để cảm ơn,” ông ta nói.

Hillary ra tuyên bố, khẳng định Trần đã được đưa ra khỏi sứ quán.

Trong một nỗ lực nhằm giữ thể diện, Trung Quốc đưa ra chỉ trích cay nghiệt với tuyên bố này. Sự can thiệp của Mỹ là “hành động can thiệp công việc nội bộ của Trung Quốc và hoàn toàn không chấp nhận được,” yêu cầu Mỹ phải “xin lỗi về điều đó” và “tiến hành điều tra kỹ lưỡng vụ việc này, giải quyết với tinh thần trách nhiệm và hứa sẽ không để lặp lại sự việc tương tự.” Việc chỉ trích công khai đó chỉ là cái giá nhỏ mà Mỹ phải trả để bảo đảm tự do của Trần. Nhưng sau đó tình hình diễn biến phức tạp hơn. Sáng hôm sau, Trần nói với các quan chức Mỹ là đã đổi ý. Ông ta muốn rời Trung Quốc đến Mỹ cùng gia đình, và điều này bắt đầu gây áp lực chính trị mạnh mẽ với Hillary.

Khi các quan chức Trung Quốc và Mỹ còn đang nỗ lực giải quyết vụ việc, Trần đã tận dụng các mối quan hệ với giới hoạt động nhân quyền nhằm kêu gọi một buổi điều trần tại Ủy ban về vấn đề Trung Quốc của Nghị viện, cơ quan do Nghị viện lập ra để giám sát mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Phiên điều trần do Nghị sĩ Chris Smith (R-NJ.), một nhân vật bảo thủ hàng đầu chuyên vận động về quyền con người và là người luôn chỉ trích Hillary, chủ trì; tại đó Trần cho biết ông ta không hài lòng với thỏa thuận về vụ việc vừa qua.

Sau khi kết thúc cuộc đua trở thành ứng viên tổng thống của Đảng Cộng hòa, Romney đã chộp ngay được cơ hội từ vụ việc đó. Ông ta có thể tấn công tổng thống vì buông lỏng chính sách đối ngoại, và chia rẽ Obama với Hillary. Romney phát biểu trong chiến dịch tranh cử ở bang Virginia, “Theo các báo cáo, và nếu những thông tin đó là đúng, dường như Đại sứ quán của chúng ta đã thất bại trong việc áp dụng những biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn cho Trần và gia đình ông ta. Nếu các báo cáo trung thực, thì đây là một ngày đen tối của tự do và cũng là ngày tủi hổ của chính quyền Obama. Chúng ta ủng hộ tự do tại đất nước này và cả trên thế giới, chúng ta phải bảo vệ tự do khỏi bị xâm phạm, ở bất cứ nơi nào.”

Chuyện này đã tiếp thêm sức nặng cho chỉ trích của Romney rằng chính quyền Obama đang suy yếu trong việc đề cao các giá trị dân chủ. Romney thậm chí đã sử dụng từ “tự do” đến ba lần để đóng đinh quan điểm này. Một số nhân viên ngoại giao đã đọc các bài báo được chuyển đến từ Mỹ, trong đó dường như đang đổ lỗi cho họ vì đã quá tin người Trung Quốc – mặc dù đó chỉ là Trần, chứ không phải chính quyền Trung Quốc – trong khi họ đã không giữ lời hứa.

Sullivan và Campbell đã gặp Thứ trưởng Ngoại giao Cui Tiankai (Thôi Thiên Khải). Campbell nói rằng, nước Mỹ cảm ơn phía Trung Quốc về những nỗ lực chung, nhưng hai bên phải thay đối thỏa thuận.

Sẽ không có thay đổi nào cả, Thôi nói.

Campbell cố thuyết phục rằng Sullivan rất có ảnh hưởng với Hillary và Obama, và ông ta sẽ trực tiếp chuyển thông điệp tới họ.

Khi đoán rằng chuyện có vẻ đã đi quá xa, Sullivan liền quay lại với nội dung chính. Sullivan nói, tổng thống và ngoại trưởng đều muốn thực hiện những điều đó cho Trần.

Nhà ngoại giao kỳ cựu Thôi vẫn không đổi thái độ.

Hai nhân viên cấp cao của Mỹ, vốn đang mệt và đói sau các chuyến ngoại giao con thoi liên tục, đã nhận ra đây là sự trách phạt nghiêm trọng khi Thôi không cho đem đồ ăn ra.

Khi vụ bê bối này bị tiết lộ, Hillary nhận được những thông tin cập nhật từ các trợ lý trong giờ nghỉ tại cuộc họp Đối thoại Chiến lược và Kinh tế. Sau đó, bà triệu tập một số quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao vào một phòng họp nhỏ để lên dây cót tinh thần.

Bà nói, “Chẳng ai làm sai điều gì cả.” Cả Bộ Ngoại giao và nhân viên Đại sứ quán đã làm việc “bằng niềm tin” và nỗ lực hết mình trong mọi tình huống. Bà không muốn việc Trần thay đổi quyết định lại gây ảnh hưởng xấu đến những người đang làm việc chăm chỉ để bảo vệ ông ta. Vẫn còn thời gian để cứu vãn mọi thứ.

Một nhân viên có mặt trong phòng cho biết, “rõ ràng Hillary đang bảo vệ nhân viên của mình.”

Khi trở về Washington, các quan chức Nhà Trắng quan tâm sát sao tình hình đang diễn biến phức tạp, được đưa tin trên mặt báo và trở thành vấn đề lớn trong chiến dịch tranh cử. Sullivan gọi cho Denis McDonough thông báo rằng vẫn có một số vướng mắc trong việc giải quyết tình hình.

McDonough trả lời ngắn ngọn, “Tôi biết rồi.”

Tham khảo ý kiến các trợ lý của Nhà Trắng sau khi trở về Washington, các quan chức Bộ Ngoại giao quyết định rằng chỉ có Hillary mới có thể ép phía Trung Quốc đồng ý với bản thỏa thuận thứ hai – và sẵn sàng đối mặt với thất bại.

Một quan chức Mỹ đang làm việc tại Trung Quốc nói, “Chúng tôi biết rằng bà ấy sẽ có một vở diễn lớn.”

Kế hoạch là ngày hôm sau phải đưa Hillary tới gặp Dai Bingguo (Đới Bỉnh Quốc), Ủy viên Bộ Chính trị Trung Quốc đầy quyền lực, bà sẽ trình bày trực tiếp, rõ ràng sự việc với ông ta và khẳng định đây là thời điểm tốt nhất để cả hai bên điều chỉnh tình hình. Theo một nguồn tin khác, “chúng tôi đã thống nhất về kế hoạch, các điểm cần thực hiện.”

Sáng hôm sau, các trợ lý của Hillary đã chuyển lời đến các đồng cấp Trung Quốc rằng Hillary muốn gặp riêng Đới bên lề bữa sáng chính thức của hội nghị. Phía Trung Quốc từ chối, nhưng người Mỹ đã chuẩn bị sẵn lý lẽ thuyết phục. Họ nói đây là lời đề nghị cá nhân của Hillary, và rằng Đới sẽ khó từ chối một lời đề nghị lịch sự. Khi Hillary gặp Đới ở trong phòng nhỏ, bà nói với ông ta rằng vấn đề của Trần đang nóng ở Mỹ. Hôm trước, Trần đã yêu cầu một buổi điều trần tại Nghị viện Mỹ.

Đới rất ngạc nhiên. Ông nói, Hillary đã nghe sai thông tin. Hẳn là Trần đã không gọi điện để yêu cầu điều trần tại Nghị viện Mỹ, đúng không?

Quyền lực và uy tín của Hillary có thể sẽ tạo cho bà không gian để hành động, nhưng bà cũng phải đặt uy tín bản thân lên hàng đầu. Mỹ đã phớt lờ tính hợp pháp để dành cho Trần quy chế tị nạn, rồi còn thương lượng với chính quyền Trung Quốc về tự do của ông ta, nhưng sau đó lại quay lưng với chính thỏa thuận đã được công khai giữa hai bên. Trần có thể là một người lập dị, nhưng có nhiều vấn đề đặt ra cho Hillary, cho Obama, và tất nhiên cho cả nhân vật bất đồng chính kiến khiếm thị thiếu tính nhất quán đó.

Nhưng Hillary vẫn cứng rắn, thể hiện bản lĩnh của mình. Bà nói, nếu Trung Quốc không thỏa thuận, thì niềm tin đang dần được xây dựng giữa hai quốc gia thông qua Đối thoại Chiến lược và Kinh tế cũng như các hoạt động khác sẽ đổ vỡ. Các quan chức Mỹ và Trung Quốc chuẩn bị hoàn tất cuộc đối thoại, và đã đi được nửa chặng trong nhiều vấn đề, từ biến đổi khí hậu đến luật biển quốc tế. Nhưng, một số vấn đề có thể không có kết quả cuối cùng nếu giải pháp cho câu chuyện của Trần không đạt được.

“Với cái nhìn sắc sảo và giọng nói bình tĩnh nhưng cương quyết, bà ấy đã cho Đới biết rằng, chúng tôi không nói đùa – đây là một vấn đề nghiêm trọng,” một quan chức Mỹ cho biết.

Hillary nói, “Nếu chúng ta không giải quyết vấn đề này, thì giữa chúng ta sẽ nảy sinh vấn đề.”

Nếu đây là một trò bịp, thì Đới đã không nhìn nó như thế.

Hillary nghĩ bà có giải pháp phù hợp với tất cả các bên. Nếu Trung Quốc tuyên bố Trần tự do và cấp hộ chiếu cho ông ta, thì ông ta sẽ có thể đến Mỹ. Trung Quốc có thể nói họ đã xử lý vụ việc trực tiếp với công dân của họ. Phía Mỹ có thể chắc chắn rằng, nỗ lực bảo vệ Trần không vô ích. Và Trần có thể đưa gia đình tới Mỹ. Đới đồng ý với quan điểm đó và bảo trợ lý của mình làm việc với người của Hillary để lập kế hoạch cụ thể trình Thủ tướng Ôn Gia Bảo và Chủ tịch Hồ Cẩm Đào.

Hồ đã gặp Đới và Thôi sau cuộc tiếp đoàn Mỹ, các quan chức xem đây là tín hiệu cho thấy kế hoạch được xem xét một cách nghiêm túc. Giữa ngày hôm đó, sau khi làm việc với các cộng sự Mỹ, các quan chức Trung Quốc đưa ra tuyên bố rằng Trần có quyền hợp pháp nộp đơn xin cấp hộ chiếu. Sau đó, phải mất vài tuần để mọi thứ được thực hiện đúng kế hoạch. Cuộc nói chuyện mặt đối mặt của Hillary với Đới đã biến một thảm họa chính trị thành một thành công ngoại giao cho chính quyền Obama và bảo toàn thành công cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế mà Hillary đã dày công xây dựng.

Một trợ lý cấp cao của Hillary cho biết, “Bà ấy đầu tư rất nhiều vào các mối quan hệ cá nhân. Bà dành nhiều thời gian trong các cuộc họp, không chỉ đưa ra những vấn đề cần xử lý, mà còn để tìm hiểu về những người khác, hỏi về những điều họ quan tâm. Vì thế bà ấy tạo dựng niềm tin cơ bản với người khác rằng mình không phải có mặt ở đó chỉ để làm việc, mà thực chất đang xây dựng các mối quan hệ. Với Đới, bà ấy có mối quan hệ từ rất lâu rồi.”

Thay vì là “ngày đen tối cho tự do” và “ngày tủi hổ” của Obama như Romney tuyên bố, hoạt động ngoại giao của Hillary đã tạo ra thành công lớn về nhân quyền. Nước Mỹ đã giải phóng được một người Trung Quốc xin tị nạn bằng chính sự đồng ý của Trung Quốc. Bà đã quyết định giải quyết vấn đề của Trần mà không xin phép Nhà Trắng, và trong ít nhất một ngày, mọi chuyện diễn ra như thể bà sẽ thất bại, mất mặt và gây thiệt hại ghê gớm cho chiến dịch tranh cử của Obama. Nhưng cuối cùng, chỉ trích của Romney đã thất bại ngay từ đầu. Phần thắng trong “vở kịch” Trần đã thuộc về Obama.

Cùng thời gian đó, Hillary đang vận động Nhà Trắng về một vấn đề khác có nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng đối với chiến dịch tranh cử. Bà muốn đưa ra lời xin lỗi với Pakistan về sự kiện NATO không kích vào Peshawar khiến hơn hai tá binh lính Pakistan thiệt mạng hồi tháng Mười một năm 2011. Cuối năm 2010 và đầu 2011, khi những nỗ lực của Hillary nhằm lôi kéo các lãnh đạo phụ trách ngoại giao và phát triển của Pakistan bị phá hỏng bởi các cuộc không kích bằng máy bay không người lái và các chiến dịch chống khủng bố của Mỹ, mối quan hệ giữa hai nước xấu đi, không còn nhiều lý do để Mỹ trở lại chú trọng vấn đề đó nữa. Mối quan hệ giữa hai nước hầu như tan vỡ khi biệt đội SEAL 6 của Mỹ tập kích khu nhà mà Bin Laden ẩn náu và NATO tấn công, phá tanh bành những gì còn lại của khu nhà. Ngay lập tức, Pakistan yêu cầu CIA ngừng ngay các hoạt động của máy bay không người lái ở một căn cứ không quân; và quan trọng hơn, Pakistan đóng cửa các tuyến tiếp viện từ cảng Karachi ở biển Ả-rập, đến Afghanistan, buộc Mỹ phải dựa vào tuyến đường phía bắc đi qua Nga. Điều này đã giúp Nga có thêm đòn bẩy trong mối quan hệ chính trị nhạy cảm với Mỹ.

Hillary cho rằng, Mỹ cần làm theo yêu cầu của Pakistan và đưa ra lời xin lỗi – một lỗi lầm đã cướp đi sinh mạng của các binh lính Pakistan, và ít nhất trước khi trả lời câu hỏi liệu việc làm này là đúng hay sai, thì một lời xin lỗi sẽ phục vụ tốt nhất lợi ích của Mỹ, gìn giữ mối quan hệ đang dần lạnh nhạt với một đất nước vừa là nơi ẩn náu của bọn khủng bố vừa là nơi cất chứa đầu đạn hạt nhân. Hơn nữa, sử dụng tuyến đường qua Nga sẽ tiêu tốn tiền và thời gian của Mỹ. Bà nghĩ, việc đứng lên xin lỗi công khai chẳng gây hại gì cho nước Mỹ, trong khi việc từ chối xin lỗi sẽ phải trả giá cả bằng tiền của lẫn cuộc chiến ở Afghanistan.

Nhưng Hillary vấp phải phản ứng của Nhà Trắng, Lầu Năm góc và cộng đồng tình báo. Bộ Quốc phòng và CIA nghĩ rằng, Pakistan nợ nước Mỹ một lời xin lỗi vì ít nhất họ đã thất bại trong việc ngăn chặn các cuộc tấn công vào quân đội Mỹ. Một số quan chức tin rằng chính quyền Pakistan phải chịu trách nhiệm về điều này.

Thứ trưởng Quốc phòng Tom Nides, người kế nhiệm Jack Lew, nói rằng, “Có nhiều lo ngại về những hành vi của phía Pakistan, họ nên xin lỗi chúng ta vì những gì họ gây ra cho binh lính Mỹ trên đất Pakistan.”

Việc Romney cáo buộc Obama thực hiện “chuyến đi tạ lỗi” càng khiến tình hình trở nên khó khăn hơn để tổng thống có thể đưa ra lời xin lỗi Pakistan, nơi mà người Mỹ biết rằng Bin Laden đã lẩn trốn từng đó thời gian. Romney có thể lợi dụng điều này để công kích Obama rằng tổng thống thích xin lỗi.

Nides, nhà phân tích kỳ cựu về Wall Street và các vấn đề chính trị trong nước, nói về mối lo ngại ngấm ngầm hiện nay trong các cuộc tranh cãi nội bộ như sau, “Khi bạn ra trước công chúng và nói xin lỗi, thì một số người thuộc Đảng Cộng hòa sẽ nhảy lên và hỏi ‘Ôi Chúa ơi, tại sao bạn phải xin lỗi Pakistan?’”

Nhưng Hillary nghĩ rằng, việc xin lỗi rất quan trọng đối với lợi ích của Mỹ và bà sẵn lòng chấp nhận chỉ trích nếu đó là một bước lùi chính trị của Mỹ. Bà nói, “Nếu người ta chỉ trích tôi vì đã nói xin lỗi, kệ họ. Tôi chấp nhận hết.”

Bà cử Nides đến Pakistan để mở một kênh liên lạc không chính thức với Bộ trưởng Tài chính Abdul Hafeez Shaikh. Pakistan đang mất dần nguồn thu do đóng cửa tuyến tiếp viện, và Hillary tin rằng họ cũng muốn giải quyết xung đột vì lợi ích của chính mình.

Nides và Shaikh thảo luận kỹ lưỡng về ngôn từ mà Hillary muốn thể hiện nhẹ nhàng trong lời xin lỗi, và Pakistan sẽ mở lại tuyến tiếp viện. Hillary tin rằng “khả năng chấp nhận mình có lỗi thể hiện sức mạnh, chứ không phải nhược điểm.”

Sự đề cao Pakistan của Hillary thông qua những chuyến công du và gặp mặt trực tiếp với các nhà lãnh đạo và người dân hai nước, đã giúp bà trở thành quan chức Mỹ có uy tín cao nhất ở đất nước này. Một quan chức cấp cao trong chính quyền Obama phụ trách về Pakistan nói, “Tôi thật sự ngạc nhiên khi thấy người dân Pakistan yêu quý Hillary và ghét Obama, về cùng một chính sách. Đây đúng là một thành công.”

Văn bản đó được hoàn thành sau một cuộc điện thoại đường dài vào ngày 3 tháng Sáu giữa Hillary và Hina Rabbani Khar, người đồng cấp phía Pakistan. “Chúng tôi rất lấy làm tiếc về những mất mát mà quân đội Pakistan đã phải gánh chịu. Chúng tôi cam kết hợp tác chặt chẽ với chính quyền Pakistan và Afghanistan để không xảy ra điều tương tự,” Hillary nói trong phát biểu xin lỗi. “Bộ trưởng Khar đã thông báo với tôi rằng các tuyến tiếp viện trên bộ đến Afghanistan đã được mở cửa trở lại.”

Romney, người đặt tên cho cuốn sách trước chiến dịch tranh cử là No Apology (Không xin lỗi), đã chấp nhận không chỉ trích Obama vì đã đáp ứng yêu cầu đòi Mỹ xin lỗi của Pakistan. Ông ta bảo các cố vấn rằng mình thấy có sự khác biệt giữa một lời xin lỗi vô hại vì nước Mỹ và nói “lấy làm tiếc” trong một tình huống cụ thể. “Đại diện cho một quốc gia, bạn không xin lỗi vì quốc gia của mình, vì lợi ích quốc gia của mình hay vì quan điểm của mình.” Romney nói. “Tất nhiên bạn phải xin lỗi vì lỗi lầm, nhưng điều đó khác với việc xin lỗi vì bạn là ai.”

Một trong những cố vấn của Romney nhớ lại, “Đó là một trong những tình huống mà ông ta không muốn dự vào.”

Thông qua Nides, Hillary đã tìm ra cách thức vượt qua mối quan hệ đang căng thẳng giữa các lực lượng quân đội và tình báo hai nước để tìm ra giải pháp mang lại lợi ích cho cả Mỹ và Pakistan. “Lời xin lỗi đầy nghệ thuật” của Hillary – một trợ lý cấp cao của bà gọi như vậy – đã mở lại những tuyến tiếp viện, chứ không mở ra cơ hội nào cho Romney lợi dụng cả.

❀ ❀ ❀

[1] Thuật ngữ “meme” lần đầu tiên được giới thiệu bởi nhà sinh vật học tiến hóa Richard Dawkins trong một nỗ lực để giải thích cách mà các thông tin văn hóa lan truyền. Meme internet là một bộ phận của meme nói chung, trong đó meme hình ảnh lại là một bộ phận của meme internet. Tuy nhiên trong những tình huống thông thường, khi chúng ta nhắc đến meme là đang đề cập đến meme hình ảnh. Một hình ảnh chỉ trở thành meme khi nó đã nổi tiếng đến mức được đa số người dùng Internet biết tới và công nhận, và sử dụng các câu nói chế vào ảnh nhằm truyền tải một nội dung hài hước nào đó. (BT)

[2] Technorati là một công cụ tìm kiếm Internet dùng để tìm blog, cạnh tranh với Google, Yahoo! và IceRocket. Cho đến tháng Tư năm 2007, Technorati index có hơn 75 triệu trang blog. (BT)