Ngày 29 tháng Tư năm 2012, hơn 500 nhà tài trợ tập trung tại sân sau tòa lâu đài rộng 7 nghìn ha của Terry McAuliffe nằm trên đường Old Dominion Drive, McLean, khu ngoại ô sang trọng ở Washington, nơi con cái của Robert F. Kennedy lớn lên. Vẫn tràn trề nhiệt huyết thời trai trẻ từng giúp ông trở thành người gây quỹ nổi tiếng, McAuliffe đang muốn tranh cử thống đốc lần thứ hai năm 2013. Nhưng ông chưa mở hết các rào chắn vào buổi tối 600 F ấy để thu đầy tiền vào két sắt của mình. Những nhà tài trợ có mặt tại lâu đài để chứng kiến hai vị tổng thống – Bill Clinton và Barack Obama – tại sự kiện đầu tiên trong một loạt hoạt động gây quỹ cho chiến dịch tái tranh cử.
Việc ve vãn của Obama đối với Bill Clinton đang phát huy tác dụng. Băng giá đã tan, kể cả khi sự hưởng ứng của Bill mang tính tư lợi hơn là chân thành. Quyên góp tiền cho Obama sẽ mở ra những cánh cửa đến với các nhà tài trợ mà Hillary cần để trả những khoản nợ cuối cùng. Nhưng trước khi tiền được đổ vào tài khoản của bà, Bill phải chứng minh được mình là thống soái tận tụy trong chiến dịch của Obama.
Bill thông báo trong buổi tối hôm đó rằng ông đang ủng hộ cho tổ chức Priorities USA, Ủy ban Hành động Chính trị ủng hộ Obama do các trợ lý cũ của Nhà Trắng là Bill Burton và Sean Sweeney sáng lập. Tổ chức này khởi đầu chậm chạp chủ yếu do Obama đã dành quá nhiều thời gian chỉ trích công khai các Ủy ban Hành động Chính trị, đến nỗi nhiều nhà tài trợ tự do không muốn dính líu đến các tổ chức đó. Đến lúc đó mới được vài tháng kể từ khi Obama có những lời khen ngợi tổ chức Priorities USA, và vấn đề quyên góp tiền vẫn chưa được giải quyết. Từng là người gây quỹ tiên phong trong kỷ nguyên “tiền mềm” vô tận, Bill đã ủng hộ Obama để kêu gọi một nhóm nhỏ các nhà tài trợ đóng góp những khoản tiền lớn.
Nhân tố quan trọng hơn với Obama, người đang phải vật lộn với nền kinh tế kém năng động và các khoản nợ công ngày càng cao, đó là các chính sách của mình được thông qua nhờ vị tổng thống tiền nhiệm có được thặng dư ngân sách. Vào thời điểm đó, lời khen ngợi của Bill dành cho Obama có vẻ yếu ớt hơn so với thời gian sau này.
Bill nói, “Obama xứng đáng tái cử. Tôi nghĩ ông ấy đã làm tốt trong nhiệm kỳ vừa qua. Ông ấy đang đấu tranh với những chuẩn mực lịch sử đã gây sụp đổ thị trường tài chính và chứng khoán. Tôi cho rằng, điều cuối cùng bạn nên làm là nhìn quanh mình và khoanh vùng những chính sách đã đẩy chúng ta vào khó khăn.”
Clinton thật sự đã làm nóng bầu không khí. Trong cuộc phỏng vấn trực tiếp sau đó được tổ chức trong một trang trại lớn, đủ cho 80 nhân vật quan trọng, bộ đôi tổng thống tỏ ra khá thoải mái. Ngồi cạnh nhau trên một chiếc ghế dài, Obama và Clinton chơi trò tung hứng, trong đó Clinton đảm nhận vai phụ xuất sắc nhất. Ca sĩ william [William James Adams Jr] hỏi Obama về chính sách giáo dục. Khi chưa hài lòng với câu trả lời, anh ta ép Obama phải trả lời tiếp. Clinton đã đứng ra trả lời và bảo vệ tổng thống. Phiên trả lời trực tiếp kéo dài gần một tiếng. Khi cuộc tung hứng giữa hai người kết thúc, Clinton chào tạm biệt Obama. Không có máy quay hay bóng dáng của phóng viên, hai tổng thống đã chia sẻ với nhau giây phút riêng tư, không bị quấy nhiễu.
Obama nói với Clinton, “Cảm ơn ông đã giúp đỡ.”
Clinton đáp, “Tôi đến đây để làm những gì tôi có thể.”
Họ không bắt tay. Họ ôm nhau.
Một quan chức Đảng Dân chủ chứng kiến cái ôm thắm thiết cả về tình cảm và chính trị giữa hai người đàn ông, nói, “Trong buổi tối hôm đó, có thể thấy rằng cho dù họ có vấn đề gì trong quá khứ, thì sự kiện này đã kéo họ lại gần nhau hơn.”
Ngay trước khi Bill thông báo chấm dứt cuộc mặc cả về các khoản nợ, thì Matthew Barzun – trưởng nhóm gây quỹ cho Obama, người từng tham dự bữa tối chiêu đãi các đặc sứ của tổng thống và nhóm Hillaryland, tại Cosmos Club hồi đầu năm 2009 – đã phát biểu trước những nhà tài trợ hàng đầu của Obama rằng, đây là thời điểm thanh toán dứt điểm món nợ cho Hillary Clinton. Sự kiện đồng quyên góp được tổ chức tại nhà của McAuliffe ngày 29 tháng Tư, đến tháng Năm và tháng Sáu, hàng chục nhà tài trợ của Obama, gồm cả Tổng Biên tập Anna Wintour của tờ Vogue, đã đóng góp trả nợ cho Hillary, giảm số nợ từ 245.000 đô-la xuống còn 100.000 đô-la vào cuối tháng Sáu. Tuy nhiên, không có nhà tài trợ lớn nào của Obama chi cho Hillary trong năm 2012 trước khi Bill xuất hiện tại buổi gây quỹ của Obama vào tháng Tư. Đó là hành động trả công cho việc Bill đã góp phần kêu gọi quyên góp cho Obama.
Các vết sẹo mà phe Obama và Clinton gây ra cho nhau không thể quên được, nhưng ít nhất chúng cũng được tha thứ. Tuy nhiên, lúc chiến dịch tranh cử bắt đầu nóng dần vào xuân và hè năm 2012, lại phát sinh một câu chuyện chính trị thú vị. Vừa cùng Obama chôn chiếc rìu xuống, Bill Clinton lại đào nó lên, đánh vào những nhà chính trị đã ủng hộ Obama trong chiến dịch tranh cử 2008, tên của những chính trị gia đó được đưa vào “danh sách đen” sau bầu cử sơ bộ. Vì vị trí chính trị của mình và vì tương lai của Hillary, Bill phải cố gắng tạo dựng mối quan hệ thân thiết với Obama, nhưng sẽ không có chuyện tha thứ và xí xóa cho những kẻ phản bội bạn bè và đồng minh. Một kỳ tranh cử tổng thống trôi qua, Bill vẫn quyết tâm lấy lại những gì thuộc về mình. Quá trình tái phân chia địa lý hành chính diễn ra 10 năm một lần đã tạo ra những nhân tố quan trọng của Đảng Dân chủ, trong đó cứ một ứng viên ủng hộ cho Obama thì lại có một ứng viên khác ủng hộ Hillary.
Chỉ vài ngày trước sự kiện gây quỹ tại nhà McAuliffe, tiếng chuông từ nhà Clinton đã vọng đến Jason Altmire, Nghị sĩ bang Pennsylvania, người từng rút lại sự ủng hộ siêu đại biểu của mình vào năm 2008 khiến Hillary tức giận. Đầu năm Bill đã vất vả giúp đỡ Kathleen Kane, một người ủng hộ Hillary, trong cuộc vận động sơ bộ cho chức chưởng lý bang Pennsylvania của Đảng Dân chủ. Bà đang chạy đua với Patrick Murphy, bạn của Altmire, một chính trị gia Đảng Dân chủ, đã ủng hộ ông Obama từ đầu chiến dịch tranh cử 2008 và đang cố gắng trở lại chính trường sau khi bị mất ghế ở Thượng viện vào tay một chính trị gia Cộng hòa năm 2010.
Khi Bill lên tiếng ủng hộ Kane vào cuối tháng Ba năm 2012, Altmire nhận ra đó sẽ là vấn đề nghiêm trọng. Ông ta gọi cho một trong những chuyên gia cố vấn hàng đầu của mình là Rachel Heiser, và nói rằng thật đáng lo ngại nếu Bill can thiệp cuộc đua vào vị trí chưởng lý bang này chỉ để trả thù cho thất bại năm 2008, vì bước tiếp theo của Bill sẽ là đánh bại ông ta. Trong lúc đó, Altmire là ứng viên nặng ký để đánh bại Mark Critz, cũng là đại diện của Đảng Dân chủ trong lần chạy đua trước khi diễn ra việc thay đổi địa phận hành chính, vì địa phận hành chính mới sẽ có nhiều người ủng hộ cho Altmire hơn là cho Critz. Nhưng Bill đã giúp Critz có thành tích hơn cả ông chủ cũ của mình là John Murtha, đại diện Đảng Dân chủ và là người ủng hộ Hillary năm 2008.
Ngày 12 tháng Tư, khoảng hai tuần trước khi cuộc chạy đua quan trọng diễn ra, lo lắng của Altmire đã thành hiện thực. Bill phát biểu, “Tôi rất tự hào khi ủng hộ Mark Critz chạy đua vào Nghị viện. Tôi biết Mark sẽ tiếp tục các nỗ lực của mình để tạo thêm việc làm, củng cố tầng lớp trung lưu, bảo vệ các đạo luật về an ninh xã hội và y tế, và làm tất cả những điều có lợi cho bang Pennsylvania cũng như đất nước chúng ta.”
Critz lập tức biến sự ủng hộ của Bill thành một chương trình quảng cáo trên truyền hình, và trong ngày bầu cử chính thức ông ta giành được nhiều hơn Altmire 1.489 phiếu trong tổng số 63.000 cử tri đi bầu. Critz chiến thắng ở quận Cambria, nơi Bill đã vận động cho ông ta trong cuộc bầu cử đặc biệt năm 2010, với 91% phiếu ủng hộ. Không thể xác định Bill Clinton đã kêu gọi được bao nhiêu phiếu bầu ủng hộ, nhưng mọi người tham gia cuộc đua này đều đồng quan điểm rằng, sự ủng hộ của Bill đối với Critz mang tính bước ngoặt. Altmire nhận định, “Sự ủng hộ này quả thật có tác dụng lớn.”
Cũng trong ngày hôm đó, Kane tiếp tục đánh bại Murphy, người có sự ủng hộ từ cố vấn của Obama là David Axelrod, với tỉ lệ 53% so với 47%. Trong khi Kane tiếp tục chiến thắng ở cuộc tổng tuyển cử, sự ủng hộ của Bill Clinton với Critz có thể khiến Đảng Dân chủ mất một ghế ở Hạ Nghị viện: tháng Mười một, Critz đã thua Keith Rothfus của Đảng Cộng hòa, người bị Altmire đánh bại năm 2010, với tỉ lệ phiếu cao hơn chưa đầy 4%.
Nhưng mọi thứ đã cân bằng lại. Bốn năm sau khi Michelle Obama lôi kéo Altmire và Murphy khi nói rằng Barack Obama sẽ tấn công vào góc mù của Hillary, thì giờ đây Bill cũng tấn công vào góc mù của hai nhân vật này.
Nó cũng giống câu chuyện doanh nhân John Delaney gây chấn động chính giới bang Maryland vì đánh bại Rob Garagiola, lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện trong cuộc bầu cử sơ bộ tại quận mà Đảng Dân chủ chiếm ưu thế, ở ngoại ô hạt Montgomery giàu có thuộc Washington. Garagiola và bạn bè làm trong ngành tư pháp đã vẽ lại bản đồ hành chính của quận này để ông ta có thêm nhiều phiếu bầu vào Hạ viện. Ông cũng nhận được sự ủng hộ của Thống đốc Martin O’Malley, người phụ trách tổ chức của phe thiểu số trong Hạ viện Steny Hoyer (D-Md.), và đa phần các nhóm tự do ở bang này.
Thế nhưng, Delaney, người vận động quyên góp cho Hillary, đã có Bill bênh vực. Delaney giành chiến thắng khá dễ dàng, một phần nhờ cuộc gọi mà Bill đã ghi âm lại cho ông ta. Một cựu trợ lý Bộ Ngoại giao tham gia các hoạt động của Bill kể, “Bill Clinton tham gia và gánh vác nhiều trách nhiệm để Delaney giành chiến thắng như bất kỳ ai.”
Tháng Sáu, Bill đối đầu với Obama trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ tại bang New Jersey, bỏ phiếu lựa chọn hạ nghị sĩ giữa Bill Pascrell, 75 tuổi chuyên hút xì gà và là thành viên Ủy ban Thuế, với Steve Rothman, 59 tuổi thành viên Ủy ban Dự trữ với quyền uy không kém. Cả hai đều lần đầu tiên được bầu vào Hạ viện nhờ ảnh hưởng và thành công của Bill Clinton năm 1996. Pascrell đã ủng hộ Hillary vào năm 2008, trong khi Rothman lại ủng hộ Obama. Khi là tổng thống, Obama quá cẩn trọng, thậm chí khiến một số người cho đó là hẹp hòi, trong việc giúp các ứng viên từng ủng hộ mình chống lại các đối thủ của họ, nhất là trong các cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ. Trong dịp này, tại chính tổng hành dinh của ông ta, một trong số cố vấn của Obama đã tuyên bố ủng hộ một ứng viên được trọng vọng, giống như trường hợp Axelrod đã dành cho Murphy.
Khi Bill có mặt ở Paterson để vận động cho Pascrell, Obama phản đối với tư cách cá nhân. Tổng thống mời Rothman tới gặp ở Nhà Trắng, người ta đã chụp được ảnh hai người đi qua Rose Garden (Vườn Hồng). Những bức ảnh này không phải giả mạo. Rothman nói, “Tổng thống nói, ông ấy mời tôi đến Phòng bầu dục là để mọi người biết rằng ông ấy ủng hộ tôi tái tranh cử vào Nghị viện, như vậy tôi sẽ có thể giúp đỡ được ông ấy trong chương trình nghị sự nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, như tôi từng giúp ông ấy trong lần tranh cử thứ nhất.”
Nhưng, Obama đã không ủng hộ Rothman hết mình như Bill ủng hộ Pascrell. Trong cuộc chạy đua được xem là ngang sức, Pascrell đã giành 61% số phiếu so với 39% của đối thủ.
Obama có rất nhiều lý do để tránh những mâu thuẫn trong Đảng Dân chủ càng xa càng tốt, và đặc biệt là tránh thay mặt ứng viên khác xuất hiện tại các sự kiện vận động trước công chúng. Đứng ngoài việc ủng hộ trong các cuộc chạy đua khác, ông không tránh khỏi phải xa lánh một số người ủng hộ mình; hoặc sẽ bị xem là một nhà chính trị bè phái trong thời điểm những hy vọng của chiến dịch tái tranh cử phụ thuộc khả năng của ông trong việc nắm được lực lượng chính trị trung lưu. Tất nhiên, ông không có nhiều thời gian để vận động cho người khác. Còn Bill lại không bị bó buộc bởi hai vấn đề đó, nhưng vì Hillary có thể tham gia chạy đua thêm một lần nữa, nên Bill phải tránh tham gia các hoạt động vận động tranh cử có thể chọc giận các cơ sở của Hillary.
Có một trường hợp thay đổi, đó là khi Bill thôi ủng hộ cho Howard Berman, người đã phát động một chiến dịch toàn diện để thuyết phục ông không quyên tiền hoặc vận động cho Brad Sherman. Do hệ thống bầu cử mới ở bang California, Berman và Sherman đã đối đầu nhau hai lần, lần đầu trong cuộc bầu cử sơ bộ quan trọng vào mùa xuân và lần thứ hai là cuộc tổng tuyển cử bang diễn ra vào tháng Mười một. Tháng Năm năm 2012, Obama chính thức ủng hộ Berman bằng cách cho phép ông ta đi cùng xe với mình đến nhà George Clooney, một ngôi sao điện ảnh và cũng là nhà gây quỹ cho chiến dịch tái tranh cử của ông. Nhưng sau khi phát biểu công khai ủng hộ Sherman, Bill đã không tham gia cuộc đua này nữa.
“Tôi tin rằng nỗ lực đó đã ngăn cản ông ấy làm thêm bất cứ điều gì,” Berman nói. “Ông ấy đã cân nhắc... Ông ấy không tiếp tục gây quỹ cho Brad, cũng không tới các sự kiện của Brad. Tôi không hiểu cặn kẽ lắm chuyện này.”
Nhưng tuyên bố này đã gây ra nhiều tác hại. Sherman vượt Berman 10 điểm trong vòng bầu cử sơ bộ và 21 điểm trong vòng bầu cử cuối cùng diễn ra vào tháng Mười một.
“Tôi không đổ lỗi cho Bill Clinton hay những gì ông ấy đã làm,” Berman nói. “Đó là về lòng trung thành. Tôi không thích điều đó, nhưng đó không phải là một sự thù địch với tôi. Đó là chính trị.”
Với Berman, Bill và Hillary đã giành chiến thắng kép. Với bạn bè của Berman, Bill được xem là một người trí tuệ. Nhưng chiến thắng của Sherman được chào mừng trên báo chí như thêm một dấu ấn trong chuyên mục về Bill, nó nuôi dưỡng quan niệm trong Đảng Dân chủ cho rằng, vượt mặt nhà Clinton là việc rất nguy hiểm.
Tất nhiên những thành viên khác trong Đảng Dân chủ đều hiểu được thông điệp của Bill. Cái giá phải trả khi vượt mặt gia đình Clinton đôi khi đắt bằng cả sự nghiệp chính trị. Hạ Nghị sĩ Gerry Connolly (D-Va.), ngưỡng mộ Hillary, đã nói về chiến dịch trả đũa của Bill Clinton như sau, “Chúng ta cần thừa nhận rằng, họ thậm chí đã suy nghĩ về việc Hillary sẽ tranh cử tổng thống vào năm 2016. Nếu bà ấy bị đánh bại tại vòng bầu cử sơ bộ, thì sau đó, nhiều người sẽ phải suy nghĩ rất lâu và rất khó khăn để quyết định ủng hộ đối thủ của bà. Việc ấy sẽ phải trả giá.”
Ngay cả khi Bill và Obama đối đầu trong “cuộc chiến tranh ủy nhiệm” thông qua các ứng viên là Pascrell và Rothman, họ vẫn theo đuổi ý tưởng Clinton ủng hộ Obama tái tranh cử. Một vài ngày sau vòng bầu cử sơ bộ ở bang New JerSey, cố vấn của Obama là Jim Messina và Axelrod đến thăm Bill ở phòng trên tầng chót khách sạn Sheraton gần cửa sông Chicago. Clinton có mặt ở đây để tham dự đại hội toàn quốc hằng năm của Đảng Dân chủ cùng với Doug Band, Justin Cooper, Jon Davidson và phát ngôn viên Matt McKenna. John Podesta, từng là Chánh văn phòng Nhà Trắng dưới thời Bill và là Giám đốc nhóm chuyển giao chức vụ tổng thống dưới thời Obama, gốc Thụy Sĩ.
Đó lẽ ra phải là một cuộc nói chuyện căng thẳng. Bill chỉ đưa ra hai tuyên bố đang tồn tại trong công luận có thể gây suy yếu sức tấn công của Obama đối với Romney: câu hỏi về vấn đề không gia hạn luật cắt giảm thuế đối với những người có thu nhập từ 250 nghìn đô-la trở lên; tiếp theo là sự kháng cự của Romney cùng các công ty tư nhân khi chiến dịch của Obama nhắm tới chỉ trích hồ sơ của ứng viên Đảng Cộng hòa tại Bain Capital.
Nhưng các trợ lý của Obama lại cho rằng, những bình luận của Bill chỉ có tính phi thực tế, chứ không mang ý nghĩa phá hoại. “Tôi không nghĩ rằng có bất kỳ ai tham gia chiến dịch tranh cử này nghĩ rằng ông ấy cố ý xới tung mọi thứ lên,” một trợ lý cấp cao của Obama nói. “Ông ấy muốn để lại một tài sản, và bản thân ông ấy là một tài sản lớn.”
Messina, người từ cửa sổ của phòng khách sạn của Clinton có thể nhìn thấy trụ sở chiến dịch tranh cử của Obama, chỉ muốn chắc chắn rằng “tài sản” đó được sử dụng một cách đúng đắn. Ông bắt đầu nói rất chi tiết với Bill về thông tin bỏ phiếu, số lượng cử tri và cơ sở hạ tầng chiến dịch. Những người khác rời khỏi phòng khi Bill và Messina dành hẳn một tiếng đồng hồ để bàn về những chi tiết cần thiết của chiến dịch tranh cử.
Theo một nguồn tin trong buổi họp, đây là thời điểm Bill bắt đầu quan tâm đến chiến dịch tái tranh cử của Obama. “Giống như hai gã mọt sách chuyên phân tích dữ liệu lớn nhất mà tôi từng biết, họ rà soát số liệu từng khu vực bầu cử, từ năm 2008 đến 2012.”
Messina đã thấy Bill Clinton đúng là người mà mình mong đợi – một cố vấn và chiến lược gia chính trị đẳng cấp thế giới. Trong khi đó, Clinton thích tính khẳng khái của Messina khi đặt tất cả những con bài trong chiến dịch tái tranh cử lên bàn. Cuộc trao đổi giữa hai người đi từ những thông tin chính trị sơ sài, đến những thông điệp chính trị và cách thức mà Bill có thể thể hiện được vai trò tích cực trong chiến dịch tranh cử. Clinton và Messina đã trao đổi thường xuyên suốt cả hè và thu.
Bill có một khả năng đặc biệt mà chỉ thấy ở một người khác: ông đã đánh bại một tổng thống đương nhiệm. Trên thực tế, kỳ tích này chỉ xuất hiện ba lần kể từ năm 1932 – một trong những người đang tại vị bị đánh bại trong các cuộc bầu cử là Tổng thống Gerald Ford. Chiến thắng của Bill trước Tổng thống George H. W. Bush vào năm 1992 và tái cử thành công trước Bob Dole vào năm 1996 đã cho ông cái nhìn đặc biệt sâu sắc về những điều cấu thành nên những quan điểm và đánh giá của cử tri đối với một tổng thống đương nhiệm. Yếu tố phổ biến gây ra thất bại khi tái tranh cử chính là nền kinh tế yếu kém và những nỗ lực của Obama trong việc vực dậy nền kinh tế Mỹ đã không thành công như mong đợi. Nếu Romney giành chiến thắng và nền kinh tế hồi phục, như nhiều chuyên gia dự đoán, điều này sẽ gây nhiều khó khăn cho Hillary khi bà tranh cử tổng thống năm 2016. Vì thế, kết quả tốt nhất cho Hillary là một chiến thắng của Obama kéo theo sự bùng nổ kinh tế. Cuối cùng, Bill không có lý do gì để ủng hộ Obama nửa vời, mà có đủ lý do để ủng hộ hết mình.
Do ngày càng không thích Romney, Bill lôi kéo được những người ủng hộ chủ chốt ở Charlotte tại DNC. Thời điểm mọi thứ bộc lộ là tháng Tám, khi Romney cố gắng khắc chế Obama bằng việc đề xuất quay lại luật cải cách phúc lợi xã hội mà Bill ký khi còn là tổng thống. Một nguồn tin thân cận của Bill Clinton cho biết, “Những người ủng hộ Romney quyết định nên tỏ ra thân thiện với Bill. Họ cố gắng chia rẽ Bill Clinton và Barack Obama trong vấn đề phúc lợi xã hội. Đó là một trong ba sai lầm chiến thuật lớn nhất của họ trong chiến dịch tranh cử.”
Một nửa nội dung cuốn sách của Bill viết rất hay về những thủ thuật lừa bịp hữu dụng trong cuộc chạy đua vào cơ quan chính quyền của một thị trấn, nhưng lại hoàn toàn vô ích trong chiến dịch tranh cử tổng thống. Nhạy cảm nghề nghiệp của ông bị xúc phạm một chút. Cuộc gặp Messina ở Chicago đã thuyết phục Bill đầu tư vận động cho Obama, và chương trình phúc lợi xã hội cho ông thêm động lực để đập lại Romney. “Càng ngày, người ta càng cảm thấy ông là một phần trong nhóm vận động tái tranh cử,” một cố vấn của Obama nhận xét.
Bill rất háo hức đẩy mạnh chiến dịch tái tranh cử không chỉ cho Obama, mà còn cho các ứng viên Thượng viện của Đảng Dân chủ – những chủ thể mạnh mẽ cho các cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng trong tương lai. Nhưng ông cần biến bài phát biểu của mình tại DNC thành bàn đạp thích đáng cho những nỗ lực đó. Romney đã chỉ trích Obama vì nền kinh tế thiếu vững chắc, và mục tiêu chính của Bill là biến thế giới quan của Romney thành cái nhìn của một gã nhà giàu cổ hủ, trong khi khoác lên vai Obama những thành tựu kinh tế mà nước Mỹ đạt được dưới thời ông làm tổng thống. Năm 2008 mọi người đều biết Bill bất đắc dĩ ủng hộ Obama, nhưng thời điểm hiện nay khi chiến dịch tái tranh cử diễn ra, Bill đã có những hành động để mọi người hiểu rõ ông đang đứng ở bên nào.
Để chuẩn bị cho cuộc xuất hiện mang tính bước ngoặt trước công chúng – thời điểm của sự hồi sinh, hưng phấn về chính trị, Bill đã tập hợp quanh mình một nhóm như thời ông còn là tổng thống, những người có thể họp liền suốt 13 giờ: Paul Begala, Mark Penn, Joe Lockhart, Sandy Berger, Bruce Reed và Gene Sperling. Lockhart từng là Thư ký báo chí Nhà trắng dưới thời Bill, Berger là cố vấn an ninh quốc gia, Reed đứng đầu Hội đồng lãnh đạo Đảng Dân chủ theo hướng ôn hòa, và Sperling là cố vấn kinh tế hàng đầu. Reed và Sperling hiện làm việc cho Obama, họ là những nhân tố liên kết giữa hai nhóm Clinton và Obama. Người của Obama xem hai nhân vật này là cánh tay đắc lực làm nên điều thần kỳ cho Bill Clinton. Còn những người của Clinton xem họ là bạn bè cũ cho dù giờ họ đang làm việc với Obama. Theo thời gian, nhóm này đã thay đổi vai diễn, và khi Bill có bài phát biểu cổ điển đầy những nét thông thái tương phản, đã khiến người nghe nhớ đến cách ông nói hơn là nội dung bài phát biểu hơi dài.
Bill thu thập ý tưởng về bài phát biểu trước đó vài tuần, nói chung vẫn như bài phát biểu đã gửi cho Obama dù có chút thay đổi. Như cách Sinatra hâm nóng khán giả với bài “New York, New York”,[1] Bill không cần luyện tập nhiều. Ông tập dượt phát biểu chỉ một lần. Khi ông phát biểu thử, cộng sự biết rằng ông sẽ phát biểu như vậy trên sân khấu. Văn bản bài phát biểu được chuyển đến văn phòng của Obama, nơi có David Plouffe, David Axelrod, Jon Favreau, và cả Obama đang lo lắng chờ đợi. Họ đã chỉnh sửa một chút. Sau đó, Bill bổ sung một số dữ liệu cũ không có trong bản nháp. Các nguồn tin nhanh chóng nhận ra những ghi chú mới của Bill so với văn bản được chuẩn bị sẵn mà nhóm vận động tái tranh cử của Obama gửi cho các báo. Đến 9 giờ 45 tối, Bill đã hài lòng với bài phát biểu; và nửa giờ sau, ông đã lên bục phát biểu.
Kế hoạch của Romney thiếu một phần quan trọng, như nhóm của Obama đã đề cập, đó là toán học. Nhưng Bill nói theo một cách khác. Với giọng điệu bình dân của một người thuộc tầng lớp thấp ở bang Arkansas dùng để nói với giới bình dân Mỹ trong hơn hai thập niên vừa qua, Bill đã sử dụng cách nói dài hơn để diễn đạt một khái niệm đơn giản mà mỗi người Mỹ từng học phổ thông đều hiểu được – đặc biệt là những từ ngữ cổ mà Obama thấy khó hiểu. “Hiện tại, mọi người luôn hỏi tôi, chúng ta đạt được thặng dư ngân sách bốn con số liên tục bằng cách nào? Những ý tưởng mới mà chúng ta mang đến Washington là gì? Tôi luôn có câu trả lời chỉ bằng một từ: Số học.” Số học, chứ không phải toán học. Đó là Clinton cổ điển, và khán giả nồng nhiệt tán thưởng. “Nếu họ áp dụng kế hoạch cắt giảm thuế năm tỷ đô-la – trong kế hoạch giảm thâm hụt ngân sách – thì dù họ có nói gì đi nữa số học sẽ cho chúng ta thấy một trong ba khả năng sẽ xảy ra.” Ông liệt kê ba vấn đề: các gia đình trung lưu phải nộp thuế nhiều hơn, những dịch vụ cơ bản bị cắt giảm, hoặc nợ công thậm chí cao hơn.
Sau đó, Clinton chuyển sự chú ý đến Paul Ryan, ứng viên phó tổng thống của Đảng Cộng hòa, người đã chỉ trích Obama về chương trình bảo hiểm y tế mặc dù Ryan cũng đề xuất cắt giảm ngân sách tương tự. Bill Clinton nói trong tiếng cười và vỗ tay tán thưởng, “Cái gã đó cần phải chịu vài roi vào mông vì đã làm đúng điều bạn làm.” Sperling sau này mới tâm sự rằng từ “roi” vốn không có trong bất cứ bản phát biểu nháp nào của Bill. Một trong những lời lẽ hay nhất được phát biểu trong đêm đó là do Bill ứng khẩu, hoặc được nhóm Obama thêm vào.
Obama theo dõi bài phát biểu từ một màn hình tivi ở bên cánh gà. Một trong những trợ lý quan trọng của tổng thống kể rằng, trong thời gian vận động tái tranh cử, có lúc Obama quên mình cũng cần phát biểu khi theo dõi Bill diễn giải những con chữ trong bài phát biểu thành một câu chuyện cuốn hút người nghe. Trợ lý của Obama nói, tổng thống thấy Bill rất “thú vị và vui tính,” và hứa với bản thân cùng những người khác rằng ông sẽ có những bài phát biểu cởi mở hơn khi không còn là tổng thống.
Có rất nhiều cách để nhìn nhận tình cảm mới mà Bill dành cho Obama, nhưng tựu trung ở một tính cách đặc trưng của gia đình Clinton trong công việc, đó là lòng trung thành. Từ quan điểm cao thượng nhất, Bill đã thể hiện được lòng trung thành với đất nước qua việc khích lệ ứng viên mà ông thấy là xứng đáng dẫn dắt đất nước nhất. Từ khía cạnh khác, Bill đã chứng minh được lòng trung thành với Đảng Dân chủ, như ông từng có từ ngày còn là lái xe cho Thống đốc Orval Faubus cho đến tận thời điểm bây giờ.
Ông cũng trung thành với việc đặt nền móng cho Hillary chạy đua chức tổng thống vào năm 2016. Nếu Hillary hy vọng giành được quyền đề cử rồi trở thành tổng thống, bà sẽ cần một Đảng Dân chủ thống nhất, vượt qua vết thương của cuộc bầu cử sơ bộ cay đắng năm 2008. Bill đã đề cập đến Hillary trong phần đầu bài phát biểu. Ông nói, Obama đủ khôn ngoan để lôi kéo những đối thủ của mình, với khả năng phán đoán rất tốt nên đã bổ nhiệm Hillary làm nhà ngoại giao. Kể từ năm 2008, một thế cờ chính trị được cả hai bên triển khai một cách hoàn hảo, Obama và Hillary liên kết với nhau trong vận mệnh chính trị của chính mình, cũng như trong những toan tính lợi ích của Bill nhằm chấn hưng hình ảnh của mình và đưa Hillary vào thế thuận lợi sẵn sàng cho cuộc vận động tranh cử tổng thống lần thứ hai. Mối lương duyên chính trị giữa Clinton và Obama mang lại nhiều trái ngọt hơn những gì họ có thể tưởng tượng trước đó bốn năm.
Một buổi chiều ở Dili, thủ đô của Đông Timor, Hillary kết thúc cuộc họp với tổng thống, thủ tướng nước chủ nhà và các nhân viên Đại sứ quán Mỹ sở tại. Trước khi bay sang Brunei để dự bữa tối với nhà vua, bà tới nhà riêng của Đại sứ Mỹ để xem lại bản ghi âm bài phát biểu của Bill. Các trợ lý đã thực hiện vài thao tác để bà xem được hình ảnh. Đầu tiên, sau một vài thử nghiệm, họ khẳng định máy tính cá nhân của đại sứ là chiếc máy tính duy nhất tải được bản ghi mà Philippe Reines gửi bằng thiết bị Slingbox từ căn hộ của mình ở Washington DC.
Sau đó, không cảnh báo trước, họ ngắt kết nối Internet của tất cả phóng viên để bảo đảm đường truyền đến nhà đại sứ đủ mạnh. Khi Hillary ngồi xuống ghế, các trợ lý đã ngồi chật kín giường của đại sứ đặt phía sau ghế bà ngồi để theo dõi đoạn ghi hình.
Nick Merrill, một thư ký báo chí có sở thích chụp ảnh, cố lén chụp bà khi bà đang dán mắt vào màn hình. Nhiệm vụ này khá khó khăn bởi âm thanh khá to phát ra từ chiếc máy ảnh Canon 7D khi ở chế độ chụp nhanh tám ảnh mỗi giây. Merrill chuyển sang chế độ chụp đơn, cúi người xuống phía sau tủ quần áo để chụp, tránh để Hillary nhận ra mình đang bị chụp trộm. Cuối cùng, ông ta rón rén lại gần và chụp được một bức ảnh đáng nhớ khi Hillary đang mỉm cười, bàn tay đặt lên ngực, một cử chỉ biểu hiện lòng tự hào khi bà xem đoạn ghi hình. Trong bức ảnh, người ta thấy một chiếc bánh sandwich ăn dở trên bàn làm việc. Hillary tỏ ra hài lòng khi Obama bước ra sân khấu chúc mừng chồng bà. Sau đó, những trợ lý của bà cũng hơi ngạc nhiên khi thấy Hillary như bị thôi miên cho dù bà đã nghe chồng bà diễn thuyết không biết bao nhiêu lần suốt hơn 30 năm qua.
Khi Bộ Ngoại giao cho đăng tải vào buổi sáng hôm sau, bức ảnh do Merrill chụp có đủ sức nặng để trở thành bức ảnh ấn tượng nhất trên gần như tất cả các tờ báo quan trọng của Mỹ. Không thốt ra một lời, không cần mạo hiểm xuất hiện gây tranh cãi hoặc gây mất đoàn kết nội bộ, Hillary chuyển tải thông điệp rằng bà luôn theo dõi cuộc chạy đua tổng thống, cũng như vai trò của chồng bà trong cuộc vận động này.
Mặc dù muốn theo truyền thống của đa số các ngoại trưởng từ chối tham gia tái tranh cử tổng thống, nhưng Hillary vẫn theo dõi tỉ mỉ diễn biến cuộc bầu cử, đặc biệt là cuộc chiến ở Thượng viện. Trong năm bầu cử 2012, theo một nguồn tin của Đảng Dân chủ ở Capitol Hill, Hillary đã nói chuyện với Harry Reid, lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện, Thượng Nghị sĩ bang Nevada, tới năm lần về chính trị bầu cử. “Câu chuyện mở đầu đơn giản như ‘Tôi chỉ muốn biết,’” một nguồn tin cho biết. “Bà ấy không yêu cầu ai làm bất cứ điều gì. Tất nhiên, chúng tôi cũng không yêu cầu phải làm bất cứ điều gì. Nhưng bà ấy vẫn muốn chỉnh sửa, một chút thôi.”
Hillary đã có thể thấy được Bill quan tâm đến sự nghiệp chính trị của bà trong khoảng cách rất gần. Bà tập trung phần lớn nỗ lực của mình để làm tốt công việc hiện tại. Trong một vài tháng nữa, bà sẽ rời nhiệm sở; và có vẻ bà sẽ rời khỏi công việc với một hồ sơ không tì vết.
❀ ❀ ❀
[1] Năm 1979, Frank đã ghi âm bài hát “New York, New York”, vào năm 1993 ông lại đưa bài này vào một album nhạc khác. Chính nhờ ông, bài hát này trở nên nổi tiếng. Ở đây tác giả dùng hình ảnh này ý nói Bill đã quá quen, thạo và nổi tiếng với tài phát biểu, ông không cần mất công chuẩn bị quá nhiều cho nó. (BT)
