Đứa trẻ oe oe khóc, chỉ có Súc Súc mới năm tuổi mở to mắt nhìn, người khác đều chẳng có tâm trí gì, như thể tai họa đã ập đến trước mắt, ai nấy đều mày ủ mặt chau. Lâm má nhớ thương nhà ở dưới quê, nhất quyết phải về một chuyến, chúng tôi khuyên can mãi không được. Lão Hoàng má thì đẩy bà mẹ chồng nói rằng từ đầu năm nay đã không làm nổi nữa rồi, để con gái bà lên thay thế rồi đón về; trong nhà mới đổi một Đồng má, lông mày rậm mắt tam giác, vóc người đặc biệt to lớn, tay trái bế Súc Súc, tay phải bưng tách trà đặc đưa cho tôi, ăn nói rất khéo léo, nhưng vẻ ngoài lại hung dữ.
Sùng Hiền nói: "Tôi ngày đó thực sự vội đến chết được, đến Hàng Châu liền gửi điện báo cho cô, về đến nhà lại gửi thêm một bức nữa, dự định vài ngày nữa sẽ về Thượng Hải, không ngờ cô lại vội vã chạy tới!" Tôi không khỏi sầm mặt cười nhạt: "Thật là tôi đến sai rồi, lại phụ mất ý tốt của anh." Sùng Hiền ngẩn người một hồi lâu mới vội giải thích: "Tôi không phải nói cô đến sai, ý tôi là nếu cô không đến thì tôi đã về Thượng Hải rồi, không biết cô có nhận được điện báo của tôi chưa?" Tôi không khỏi hừ trong mũi: "Có lẽ điện báo cũng cùng tâm tư với anh đấy, cứ ở nhà thong thả thêm vài ngày, chọn ngày lành tháng tốt rồi hãy lên đường." Bố chồng ở bên cạnh không nhịn được thở dài: "Giờ là lúc nào rồi, hai đứa còn cãi nhau vì mấy chuyện không đâu? Tôi thấy không lâu nữa e là đến cả thành phố N cũng khó mà giữ được, trong nhà có trẻ nhỏ, lúc nguy cấp thật khó mà trốn thoát. Hạnh Anh mấy hôm trước đã về nhà mẹ đẻ, tôi đã giục nó mau chóng về lại nhà chồng rồi, tôi thấy Hoài Thanh cũng chẳng cần phải liều lĩnh cùng chúng ta, tốt nhất là tạm đến chỗ mẹ cô mà lánh nạn một thời gian đi, bà ấy đã chuyển đến Phụng Thái nửa tháng nay rồi, nơi đó cũng là một chỗ an toàn." Tôi thầm nghĩ các người đúng là tính toán giỏi thật, con gái thì giục về nhà chồng, con dâu thì giục về nhà mẹ đẻ, như vậy thì quá là như ý rồi. Thế là tôi giả vờ không hiểu, nghiêm túc nói: "Bố chồng, bố nói lời gì vậy? Hai người già cùng Sùng Hiền đều ở đây, tôi sao có thể tự mình bỏ đi trước được? Phụ nữ xuất giá tòng phu, bố cứ yên tâm, tôi cái gì cũng không sợ."
Ông ấy cũng không nói được gì, ngày hôm sau, có người đến bảo là sân bay ở trấn Lạc Thổ bị ném bom rồi. Thế là họ lại sợ đến mất hồn mất vía, mẹ chồng cùng bố chồng bàn bạc một hồi, liền nói: "Tôi thấy hay là thế này, Lục Gia Yến gần đây còn coi là thái bình, A Đường bọn họ đều ở cùng một chỗ, chi bằng chúng ta chuyển một nửa đồ đạc qua đó, để Sùng Hiền cùng Hoài Thanh với đứa con gái nhỏ này qua đó ở trước; chúng ta nếu gặp tình thế khẩn cấp, cũng mang theo Súc Súc cùng qua đó là được." Lúc này tôi mới không còn gì để nói, ba ngày sau liền đi xuống dưới đó, đó là chuyện của ngày thứ hai mươi mốt sau khi sinh.
Nhà ở Lục Gia Yến cũng không ít, gian bên trái họ tự ở, gian bên phải nhường cho chúng tôi sử dụng. Chúng tôi ở quê gọi một người giúp việc, người rất thật thà, chỉ có điều là không biết nấu món ăn. Con gái nhỏ không đủ sữa bú, tôi càu nhàu bắt Sùng Hiền lên thành phố mua sữa bột, bà cụ Lục liên tục nói không cần đến mức đó, chỉ cần ở trong thôn tìm một người có sữa cho bú nhờ là được, vấn đề như vậy cũng coi như giải quyết xong. Người sống ở quê, cuộc sống liền trở nên nhạt nhẽo vô vị, sáng sớm ngủ dậy chỉ liên tục ngáp ngắn ngáp dài. Tôi nói với Sùng Hiền: "Sau khi đầy tháng thì đi ra ngoài cùng anh xem phong cảnh nhé." Sùng Hiền cười khổ đáp: "Một mảnh ruộng bùn lầy cùng mấy nông phu áo quần rách rưới. Trừ phi cô là nhà văn vô sản, nếu không tôi chẳng thấy có gì thú vị cả."
Thực ra tôi không phải nhà văn vô sản, tôi chỉ muốn giữ lại chút phong vị lãng mạn. Thế nhưng phong vị lãng mạn chạm vào hiện thực liền tan nát, tôi đứng bên con sông nhỏ, nhìn thấy mấy gã nhà quê đi chân đất tới liền nghi ngờ bọn họ không phải người tốt, vì vậy đối với chiếc nhẫn kim cương, sườn xám và giày cao gót của chính mình cũng không khỏi cảm thấy nơm nớp lo sợ. Một đôi nam nữ ở trong công viên hoặc những danh lam thắng cảnh khác có lẽ sẽ có những lời tình tự thắm thiết, dao chém không đứt, nhưng ở nơi đồng quê vào ngày thu này lại là một mảnh cô liêu, không sao vực dậy được chút hứng thú nào nữa. Hơn nữa người ở nông thôn phần nhiều đều là loại thấy ít biết lạ, thấy tôi và Sùng Hiền đi trước đi sau nói cười, liền vây quanh lại xem, đến cả con chó vàng to cũng khó hiểu mà sủa ầm ĩ.
Không thể ra ngoài, chúng tôi đành phải chán nản ngồi trong nhà, sáng sớm ngủ dậy liền bàn bạc chuyện mua thức ăn, Sùng Hiền uống chút rượu, ăn cơm trưa xong ngủ trưa, ăn cơm tối xong lại càng danh chính ngôn thuận mà lên giường. Bình thường lúc nhàn rỗi không có việc gì làm, anh ấy cũng bế con gái nhỏ, tôi nhìn vóc người khỏe khoắn cao lớn của anh, xỏ đôi dép lê, cả ngày bế con gái nhỏ đùa giỡn, không khỏi thầm thấy bất bình thay cho anh. Bà cụ Lục nhìn Sùng Hiền như nhìn bảo bối tâm can, chốc lát lại mang điểm tâm đến cho anh ăn, chốc lát lại bảo anh đọc một lượt "Cao Vương Kinh" xem, còn A Đường thì tự làm một cái cần câu, lúc buồn chán thì một mình đi ra ngoài câu cá chơi, thỉnh thoảng lại lôi Sùng Hiền đi cùng, hai người họ câu cả nửa ngày trời cũng không được đến bốn năm con cá nhỏ, lúc về không phải anh oán trách tôi, tôi oán trách anh, thì là mỗi người tự khoe mình tài giỏi, ngoài ra, họ dường như cũng chẳng có chuyện gì khác để bàn tán.
Qua hơn nửa tháng, Sùng Hiền nói với tôi, anh ấy muốn lên thành phố. Tôi hỏi anh lên có việc gì, anh ấy ngoài miệng nói là thăm hai vị bố mẹ già, nhưng theo tôi đoán mục đích của anh nhất định là vì hết tiền rồi, không thể không về nhà để lấy.
Ba ngày sau anh ấy trở về, do dự, nói với tôi rằng anh ấy muốn về Thượng Hải. "Thượng Hải chẳng phải đang đánh nhau sao?" Tôi buột miệng hỏi. Nhưng câu trả lời của anh lại rất nghiêm túc, anh nói: "Học kỳ trước cái trường trung học tôi dạy bây giờ đã dời vào trong tô giới để khôi phục việc học, gần đây có thông báo tới, lương cũng tăng thêm chút ít, nam nhi quý ở chỗ tự lập, lẽ nào tôi có thể dựa dẫm vào cha mẹ đến già sao?" Tôi suy nghĩ một chút lại hỏi: "Vậy còn tôi và con thì sao?" Môi anh mấp máy một hồi lâu nói: "Chuyện đó cũng không còn cách nào, tạm thời cứ ở lại đây một thời gian đi, một là ra ngoài quá nguy hiểm, hai là tiền e là cũng không đủ." Tôi không khỏi ảm đạm hẳn đi, biết rằng cảnh sinh ly tử biệt lại sắp bắt đầu rồi.
Cho đến cái đêm Sùng Hiền quyết định lên đường, trong người anh còn năm trăm đồng, anh tự mình chỉ giữ lại hơn một trăm đồng, bốn trăm đồng bạc trắng đều đưa hết cho tôi. Tôi nhận lấy xấp tiền nặng trĩu này, nước mắt tuôn rơi, nói với anh: "Khi nào có thể gặp lại nhau? Nếu số tiền này dùng hết, lại sẽ đi xin ai đây?" Anh nói: "Cha chắc chắn sẽ đưa cho cô thôi, chỉ cần tằn tiện một chút, tuyệt đối sẽ không để cô phải đói bụng." Tôi nói: "Tôi thà mạo hiểm lên thành phố ở còn hơn, ít nhất vẫn có thể ăn bữa cơm nóng sốt, ở lại đây tiền dùng hết mà họ vẫn không gửi tới, không chết đói cũng khiến tôi lo đến chết mất." Thế là Sùng Hiền trầm ngâm hồi lâu, quyết định mang cả tôi và con gái nhỏ cùng lên thành phố, đồ đạc đều để lại đây, để khi nguy cấp lại chạy về quê.
Bố mẹ chồng thấy tôi cũng không nói gì khác, chỉ nói mẹ đẻ tôi ở dưới quê biết tin cô trở về, cũng sai người đến hỏi mấy lần rồi, chúng tôi bảo với bà ấy là mẹ con đều bình an, hiện đang lánh nạn ở Lục Gia Yến, thế là tôi lại viết một bức thư báo tin cho mẹ biết việc trở về thành phố ở.
Sùng Hiền đi rồi, vào một buổi sáng hiu quạnh, con gái nhỏ còn đang ngủ, tôi lặng lẽ tiễn anh ra cổng lớn. Sắc mặt anh rất thê lương, nhưng không phải là sợ hãi, lúc sắp lên xe mới nói với tôi: "Cứ yên tâm ở đây một thời gian nhé, đợi khi nào cuộc sống của anh ổn thỏa sẽ tới đón mọi người; không cần phải bận lòng vì anh, anh không sợ chết, chỉ sợ không thể tự lập được thôi." Tôi gật gật đầu, lòng cũng dường như dũng cảm lên, liền nói: "Anh cứ yên tâm đi, em nhất định có thể tự bảo vệ mình và con gái nhỏ, chỉ đợi anh tới đón chúng em thôi." Thế là mọi người đều miễn cưỡng tạo ra nụ cười mà từ biệt.
Bố mẹ chồng từ sau khi Sùng Hiền đi, cũng chăm sóc tôi mọi bề, chỉ là con gái nhỏ không có sữa bú, thường xuyên đói mà gào khóc. Nhìn lại thì đã hơn ba tháng rồi, một hôm, tôi đang ở trong phòng khách thay tã cho con bé, không ngờ chạm trúng chỗ nhột của nó, nó liền co người lại cười khanh khách. Tôi mừng rỡ cuống cuồng cảm thấy không có ai để khoe, liền gọi Súc Súc lại xem: "Súc Súc mau lại nghe em gái cười kìa, thông minh quá, ba tháng rồi..." Lời còn chưa dứt, chỉ nghe thấy một hồi còi báo động vang lên, bố chồng hoảng hoảng hốt hốt lao vào nói: "Mấy đứa mau đừng nói cười nữa, mau đừng..." Nói đến đây, còi báo động khẩn cấp lại vang lên liên hồi.
Tiếng máy bay ầm ầm vang qua trên mái nhà, tôi đặt con gái nhỏ vào trong nôi, tự mình chạy ra sân xem, đếm thấy tổng cộng mười hai chiếc, lúc bay thấp hình vẽ trên cánh rõ mồn một, đến mức dùng sào tre cũng có thể khều nó xuống được. Đang lúc định thần, chỉ nghe thấy một tiếng nổ long trời lở đất, khung cửa kính cái nào cái nấy đều rung bần bật, trên trần nhà rơi xuống từng lớp bụi, hai chân tôi mềm nhũn như bông, từng bước từng bước lê vào phòng khách, con gái nhỏ đã ngủ say trong nôi, Súc Súc rúc trong lòng bà nội nó, bố chồng hai tay ôm cái đầu điểm bạc than thở thấp giọng: "Không ngờ tôi sống đến hơn năm mươi tuổi rồi mà còn phải chết oan uổng, Sùng Hiền lại ở xa tận Thượng Hải, haizz, hai đứa đều là cháu gái..." Lòng tôi cũng cảm thấy chua xót, cũng không trách ông trọng nam khinh nữ, chỉ là rất lo lắng, như thể cái chết chỉ trong gang tấc. Tiếp đó lại ném xuống mấy quả bom, máy bay cứ lượn lờ trên mái nhà, nghe tiếng nó gần là tôi liền nín cả thở, bay xa chút mới thở được một hơi. Cứ tiếp tục như vậy đến ba bốn mươi phút đồng hồ, tiếng máy bay mới không còn nghe thấy nữa, ném bom thật là sảng khoái. Rất lâu, rất lâu sau, mới phát ra còi giải trừ báo động.
Đêm đó mẹ tôi liền sai người đến thăm, bà đã biết tin thành phố bị ném bom, chính là mời cả nhà chúng tôi đến Phong Vị để lánh nạn, bố mẹ chồng cũng cảm thấy đi đến nơi đó là thích hợp, lý do thì sau này tôi mới biết là để giảm bớt trách nhiệm đối với tôi và các con, có người nhà đẻ của cô ở trước mắt nhìn, thì dù có bị ném bom chết cũng không bị người ta bàn tán lung tung nữa. Đêm đó chúng tôi thu dọn rất nhiều đồ đạc quý giá, nhưng cũng là bỏ vào rồi lại lấy ra, cảm thấy không mang theo thì tiếc, mà mang nhiều quá thì lại không tiện. Sáng sớm hôm sau trời còn chưa sáng tỏ đã xuống thuyền, e là máy bay lại tới, thuyền mui đen đòi mười đồng tiền, thật là chưa từng nghe thấy bao giờ. Lúc qua cửa thành đợi đủ nửa tiếng đồng hồ, vội cũng chẳng ích gì, các loại thuyền bè chạy nạn nhiều vô kể, người lái thuyền giận dữ gào thét.
Mẹ thấy tôi vừa bi vừa hỉ, thế là dốc sức lo liệu cho bố mẹ chồng, cá thịt thì không ra chợ là không mua được, trứng gà thì sẵn có, rau củ đang nhiều lắm, lại thêm cá khô các loại, cũng coi như tạm ổn. Bố mẹ chồng trong lòng rất bất an, nói là dự định tìm nhà ở trong thôn này, để tiện nhờ bà giúp đỡ chăm sóc lũ trẻ, mẹ tôi tự nhiên là vô cùng vui vẻ đồng ý, nhà ngày hôm đó liền tìm được, đồ đạc mang theo, giường bàn các loại đều là đi mượn. Sau khi ở được ba năm ngày, nghe nói máy bay không quay lại nữa, bố mẹ chồng hai người không yên tâm đồ đạc trong thành phố, thế là để lại tôi và hai con gái cùng Đồng má ở Phụng Hương, tự mình đi thẳng lên thành phố.
Phụng Vị toàn là núi non xanh biếc, theo người dân dưới quê nói, máy bay tới có thể tự mình đi tìm hang núi mà chui vào. Ruộng đồng cũng ngay ngắn, trước cửa là một dải đất lớn, xanh mướt một màu. Có đôi khi máy bay cũng chậm rãi đi qua, chỉ là không ném bom, cũng không có còi báo động gọi các người trốn chạy, chỉ là có mấy người dân quê đặc biệt nhát gan, như một người tên là chú Tam Quan, có một lần đang đi bên ruộng, liếc thấy máy bay từ xa tới, sợ không chạy kịp, liền vội nhảy xuống ruộng nước ngồi bệt xuống, đào một cục bùn lầy bôi loạn xạ lên mặt, còn nhổ một nắm cỏ xanh rắc đầy trên đầu, để tránh bị người lái máy bay nhìn thấy. Kết quả người lái máy bay tuy không nhìn thấy, nhưng lại làm thím Đại Mao sợ chết khiếp, thím ấy đang thay quần áo, nghe tiếng máy bay lướt qua trên mái nhà, liền vội vàng lao ra chạy bán sống bán chết về phía đồng ruộng, đôi vú của thím lắc lư loạn xạ, nhìn thấy chú ta, tưởng là ma quỷ, sợ đến mức kêu gào thảm thiết, chú ta cũng run cầm cập giải thích, hỏi thím máy bay rốt cuộc có ném bom không, thím nói hình như nghe thấy ném rồi, nhưng kết quả nhận được tin tức nói là không ném, người báo tin này ban đầu còn nghiêm túc, sau đó nhìn thấy hai người một nam một nữ làm thành ra thế này, không khỏi cười khinh bỉ.
Tôi hằng ngày dẫn Súc Súc và con gái nhỏ đến chỗ mẹ, mẹ tìm cho tôi một người có sữa cho bú nhờ. Bà cũng rất sợ máy bay, lúc đi qua, nhất định gọi tôi cũng phải trốn dưới bàn Bát Tiên cùng, tôi ban đầu cảm thấy ngại ngùng, sau đó miễn cưỡng đồng ý, nhưng Súc Súc lại không chịu ngồi yên, chốc lát là muốn chạy ra, tôi thấy nó ra liền theo đó cũng ra ngoài, mẹ thấy tôi ra cũng tự nhiên không muốn trốn nữa, vì con cái thường thường có thể giảm bớt bất kỳ nỗi sợ hãi nào, sau đó chúng tôi liền tự nhiên ở lại đó.
Đêm đến Súc Súc ngủ cùng Đồng má, có một lần tôi nghe thấy con bé trong giấc ngủ kêu muốn đi tiểu, Đồng má lẩm bẩm mắng chửi cái thứ tiểu tiện đoản mệnh gì đó, vừa nói vừa đặt nó xuống giường, bảo nó tự ngồi lên bô mà đi, đi tiểu xong lại gào khóc đòi lên giường, Đồng má đưa tay kéo mạnh một cái, miệng không biết lẩm bẩm cái gì nữa, bản thân suốt từ đầu tới cuối không hề xuống giường dìu đỡ. Tôi lén nhìn rất bất mãn, định nói nó vài câu, nhưng nghĩ lại nó ngày thường rất được lòng mẹ chồng, bớt một chuyện thì hay chuyện đó, thế là lại qua hai đêm liền mượn cớ gọi Súc Súc về ngủ dưới chân mình, nửa đêm vỗ đứa này lại thay đứa kia đắp chăn gãi ngứa, qua mấy ngày liền đổ bệnh.
Tôi bị đau họng, ở quê chỉ có bác sĩ làng, nhưng cũng đành phải nghe theo ông ấy. Mẹ hằng ngày mang cháo loãng đến, con gái nhỏ do bà trông, Súc Súc đành phải lại giao cho Đồng má. Đồng má hằng ngày dẫn nó ra ngoài đồng, cũng không ở nhà phục vụ tôi, mẹ rất tức giận, nhưng lại không tiện nói, đành tự mình qua chăm sóc.
Đến ban đêm, tôi không thể làm phiền mẹ nữa, liền nói mình đã đỡ rồi, mời bà cứ về đi, để tôi yên giấc. Nhưng yên giấc chưa được bao lâu con gái nhỏ lại gào khóc, bản thân bị bệnh không có sữa, gọi Đồng má thì bà ta chết cũng không thèm đếm xỉa đến. Thế là tôi đành chậm rãi lê xuống giường, tự mình cầm chiếc nồi nhỏ đi nấu bột sữa, ở quê không có bếp điện, đốt lửa rất bất tiện, tôi tìm cọng củi nhỏ mãi không nhóm được lửa, đành đổ chút dầu hỏa trong đèn dầu Mỹ vào, kết quả bột sữa còn chưa chín hẳn, đèn đã cạn dầu tắt lửa, đành phải mò mẫm trong bóng tối, từng chút từng chút dùng ngón tay múc cho đứa bé ăn.
Sau này nghe nói Đồng má ở bên ngoài thường xuyên bắt nạt Súc Súc, con nít ham chơi, chỉ cần hơi không vừa ý bà ta là bà ta liền nhấc bổng Súc Súc lên, cố ý làm động tác như muốn ném xuống sông, sợ đến mức Súc Súc gào khóc liên hồi cầu xin nói không dám nữa, lúc đó mới chịu thôi sau khi đã huấn giáo mấy lần. Thỉnh thoảng tôi thấy con bé ngẫu hứng hái cọng cỏ làm kèn thổi, vừa cầm chạy qua định báo cáo với Đồng má là Súc Súc ngoan không, biết thổi kèn. Đồng má nhướng đôi lông mày rậm, mắt tam giác lườm nó nói: "Ngoan cái gì mà ngoan, con ranh con không chịu ngồi yên ở đây lại cứ đi hái cỏ hoang."
Không lâu sau bệnh của tôi dần dần khỏi, nhưng dáng vẻ lại gầy gò. Lúc đó quân đội Thượng Hải đã rút lui, nghe nói thị trường đã rất thái bình, Sùng Hiền viết thư nói anh năm sau chuẩn bị làm luật sư rồi. Có một lần mẹ thấp giọng nói với tôi: "Tôi thấy cô vẫn nên mang con gái nhỏ về Thượng Hải đi, chỉ mong Sùng Hiền có thể kiếm được nhiều tiền hơn, Súc Súc cũng đỡ phải chạy đi chạy lại." Tôi nghĩ cứ ở mãi dưới quê cũng không phải là đạo lý, thế là liền lên thành phố nói ý kiến đó với bố mẹ chồng.
Bố mẹ chồng suy nghĩ một đêm, hôm sau liền do bố chồng đứng ra nói với tôi: "Con muốn đến Thượng Hải ở cũng được, chỉ là mang theo con gái nhỏ thì không tiện, vạn nhất lại có biến cố, chẳng phải sẽ làm vướng chân Sùng Hiền không thoát thân được sao?" Tôi nói: "Vậy thì phải làm sao?" Thế là mẹ chồng xen vào: "Tôi thấy hay là cứ để lại quê tìm người nuôi đi, đợi đến khi cai sữa, con lại đến đón về, lúc đó thiên hạ cũng thái bình rồi."
Đầu tôi cúi gằm xuống, nước mắt trào ra, nhưng tôi mở to mắt không cho nó rơi thành dòng. Lòng nghĩ chuyện này lại phải làm sao đây? Không có tiền, không có chồng, cơ thể lại không tốt, còn mang theo hai đứa con gái, ở vùng quê nghèo khó muốn phấn đấu cũng không biết bắt đầu từ đâu, dưới quê đầy rẫy những gã đàn ông ngu xuẩn, những người phụ nữ xấu xa tục tĩu, những con bò bẩn thỉu, những ngọn núi hoang vu cùng những cánh đồng tầm thường đến mức không thể tầm thường hơn... tất cả đều không phải là thứ tôi cần, tất cả đều không phải là thứ tôi có thể chịu đựng được, tôi không thể tiếp tục ở lại với chúng thêm nữa. Mà vẻ hung hãn của Đồng má, nhất là khiến tôi chướng mắt; lương của bà ta không phải là do tôi trả, tôi cũng không quản được bà ta — bà ta hiểu rất rõ điều này, nên mới coi thường tôi. Tôi không thể nói điểm này với mẹ chồng, nếu không bà ấy có lẽ sẽ nghĩ là mẹ tôi đang xúi giục. Giả sử bà ấy dỗi việc mà nghỉ thì rắc rối to. Tôi sẽ phải chịu trách nhiệm như thế nào để đi tìm cho bà ấy một người tốt đây, bởi vì tiêu chuẩn tốt xấu rất khó nói, thiên hạ chỉ có những người vừa ý mình, chứ không có những việc vừa ý mình đâu.
Tôi đi rồi, tôi tin rằng tôi nên đi, vào một buổi sáng con gái nhỏ của tôi vì mất sữa mà khóc thét đau đớn, tôi hạ quyết tâm mình sắp phải đi rồi. Tôi thừa nhận tôi là một người mẹ hèn nhát, ích kỷ, và có lẽ là một người mẹ tàn nhẫn nhất, hôn từ biệt con gái nhỏ, nó còn chưa có tên nữa, từ nay về sau sẽ mãi mãi không có, nó bị Đồng má bế đi cho cháu dâu của bà ta nuôi, không cho nó bú sữa — chỉ cho bú con của chính bà ta — chỉ cho tôi vặn vẹo tìm cách cho ăn ít khoai lang nát các loại, quần áo giày tất mẹ chồng tôi mang tới cái nào tốt đều nhặt hết cho con bà ta mặc, lúc khóc còn đánh đập, khiến nó quanh năm suốt tháng ốm đau, lừa lấy tiền thuốc men mà không chịu tìm bác sĩ cho nó uống thuốc, cho đến khi nó chết hẳn mới hoảng hốt lên thành phố thông báo cho bố mẹ chồng tôi, chuyện đó vì giao thông bất tiện nên bố mẹ chồng cũng không báo cho chúng tôi, chỉ đưa thêm một khoản tiền thuốc men và tiền mai táng, họ liền vứt xác con gái nhỏ của tôi ra ngoài đồng, sau này cũng không biết là bị chó ăn hay là bị con gì tha đi, nhưng tóm lại là tôi đã mất nó rồi, mãi mãi mất nó rồi!
Một sinh mạng vừa mới bước ra từ trong tiếng súng đạn, chưa kịp đợi đến khi tiếng súng chấm dứt đã bị vò xé đến chết, vỏn vẹn trải qua hai mươi mốt tháng cuộc đời khổ sở, sự đến đi của nó sao mà vội vàng quá vậy? Cả đời chưa từng nhìn thấy thái bình. Tôi cũng biết trong muôn vàn cái chết và mất mát, nó tự nhiên chỉ là một cái rất nhỏ bé, nhưng nếu nó được nuôi lớn, có lẽ là một tuyệt thế mỹ nhân, có lẽ là một thiên tài vĩ đại, có lẽ là một giáo chủ từ bi, có lẽ là một con người có quyền lực nhất, có khả năng làm việc nhất, được người ta tôn kính nhất thì sao, lại có ai dám khẳng định không phải, nhưng nó rốt cuộc đã đi rồi, tôi cùng Sùng Hiền ở Thượng Hải còn chưa kịp hay biết, chỉ một mực lên kế hoạch làm sao để kiếm nhiều tiền hơn, mua sữa bột, dầu gan cá cho nó uống, mua con búp bê lớn nhất lớn nhất cho nó chơi thôi.
