Kể từ đó, Hiền lại ngày ngày ra ngoài, tới nửa đêm mới trở về. Tôi cũng không còn gặng hỏi, anh cũng không giải thích với tôi nữa. Đôi khi anh có vẻ rất phấn khích, dường như muốn kể cho tôi nghe điều gì đó, nhưng mỗi khi anh nhắc tới tên Lệ Anh, tôi lại lập tức chuyển chủ đề đi chỗ khác. Chỉ có một lần Lệ Anh viết thư tới cảm ơn tôi vì đã giúp cô ấy thoát khỏi tình cảnh hiểm nghèo, tôi liền bảo Hiền: "Nếu có dịp gặp Lệ Anh, anh hãy thay em cảm ơn cô ấy nhé, còn về chuyện của Dư Bạch... em hy vọng cô ấy đừng quá đau buồn." Hiền đột nhiên sa sầm mặt mũi, ghen tuông vô cớ đến mức suýt chút nữa là quát mắng tôi: "Dư Bạch bây giờ còn can hệ gì tới cô ta nữa? Anh biết là em có tâm..." Nói tới đây, chính anh cũng cảm thấy không thể nói tiếp được nữa, bèn lấy cớ lúng túng bỏ đi.

Minh Hoa hiện vẫn đang ở nhà bạn, nhưng ngày nào cũng tới nhà tôi để trông nom Lăng Lăng, Lăng Lăng thấy cô ấy liền thân thiết chạy tới gọi chú. Một hôm, tôi buồn bã nói với cô ấy rằng mình hy vọng sau khi hết thời gian ở cữ sẽ tìm được việc gì đó để làm, rồi hỏi cô ấy có cách nào không; cô ấy dường như cũng hiểu ý tôi, chỉ nói: "Bây giờ thì có việc gì hay để làm cơ chứ? Mọi chuyện cứ để nó tự nhiên đi."

Kỳ quái nhất chính là những người thân, bạn bè tới thăm tôi. Họ cũng đều như đã biết chuyện gì rồi, thỉnh thoảng lại đưa mắt nhìn quanh căn phòng. Tất nhiên là không thấy Hiền, họ cũng không hỏi tới nữa, chỉ hạ thấp giọng xuống thật dịu dàng, khuyên tôi hãy bảo dưỡng thân thể cho tốt, rằng đứa con trai ngoan ngoãn này tương lai sẽ rất làm nên trò trống.

Còn những người giúp việc, bà Trần tuy rất đỗi thật thà, cũng biết yêu thương Lăng Lăng hơn, bảo rằng: "Mẹ con sau này còn trông cậy vào con và em trai đấy." Bà Vương dường như cũng mấy lần muốn nói chuyện với tôi, nhưng bị ánh mắt nghiêm nghị của tôi ngăn lại, khiến bà sợ quá phải nuốt lời vào trong.

Trong nhà liên tục nhận được những lá thư, đều là do cha chồng tự tay viết. Ông bảo rằng ông đã giúp Nguyên Nguyên đặt tên rồi, là tên Khôi Hàng Nhật Sinh, rất đỗi phú quý phi phàm, chỉ tiếc là hơi cứng quá, lại xung khắc với mẹ, tốt nhất nên tìm một vú nuôi mang đi nơi khác. Tôi đọc xong chỉ cười khẩy. Hiền dường như thực sự tin vào vận mệnh, không kìm được mà xoa đầu thằng bé rồi thở dài, ánh mắt đăm đăm nhìn tôi. Tôi nói: "Có lẽ đến tiết Thanh Minh thời tiết ấm áp hơn, cha chồng sẽ ra ngoài được chăng?" Hiền gật đầu đáp: "Anh cũng tin chắc là cha sẽ ra ngoài được, chỉ không biết thân thể liệu có chống đỡ nổi không." Trong lòng tôi bỗng sinh ra một loại hy vọng khác.

Đôi khi Hiền cũng muốn bớt ra ngoài, bảo với tôi: "Hôm nay sẽ ở nhà ăn tối cùng em." Nhưng chẳng hiểu sao đến chiều anh lại bồn chồn không yên, cầm sách lên tầng ba ngủ trưa, không bao lâu lại dắt theo con mà đi xuống, tay vẫn cầm nguyên cuốn sách, dường như chỉ mới giở qua vài trang, rồi ngồi thẫn thờ trước giường tôi ngáp ngắn ngáp dài. Minh Hoa hết cách, cố gắng khơi gợi hứng thú của anh, anh cũng miễn cưỡng hùa theo cho có lệ, tôi chỉ lặng lẽ mở to mắt nhìn. Tới khoảng bốn giờ chiều, anh cuối cùng không chịu nổi nữa, ngập ngừng bảo tôi: "Anh ra ngoài tìm một người bạn rồi về nhé." Nhưng tôi đã sớm biết, một khi anh đã ra ngoài lần này thì tới quá nửa đêm cũng không về nữa. Sau này quả nhiên đúng như tôi dự đoán. Minh Hoa chỉ buồn bã an ủi tôi: "Đàn ông khi không đắc ý đều như vậy cả, việc này cũng không trách anh ấy được; em có việc gì cần làm, cứ sai bảo chị là được." Tôi khẽ gật đầu, nhưng cũng không nói cảm ơn.

Mãi mới chờ được đến ngày đầy tháng, vì người ta đều gửi quà, tôi bèn hỏi Hiền có nên mời khách không. Hiền ủ rũ đáp: "Em thấy thế nào? Không... Nhưng thôi, mời một lần cũng được." Nói rồi anh lại ra ngoài, không để lại tiền, thậm chí một câu nhắc tới tiền cũng không có. Minh Hoa biết tính khí của tôi, sợ ngày mai lại xảy ra chuyện, bèn ngập ngừng một lát, lấy ra năm trăm tệ đưa tôi bảo: "Số này em cứ cầm lấy dùng tạm, đợi khi nào anh ấy đưa tiền cho em thì trả lại chị cũng được, ngày mai đừng có đòi tiền anh ấy." Tôi đỏ mặt, đành mượn tạm. Tối ngày mai khi mời khách, Hiền đến muộn nhất. Ban đầu có người hỏi han liệu hôm nay Lệ Anh có đến không, một người khác cười đầy ẩn ý: "Cô ta e là không đến được đâu." Nghe vậy lòng tôi đau như cắt, nghĩ thầm chẳng lẽ các người coi tôi là kẻ gỗ không có tri giác hay sao? Hoặc giả cho rằng tôi quá khờ khạo không có bản lĩnh, nhưng tôi xin hỏi, khi một người đàn ông đã thay lòng, thì cho dù người vợ có thông minh thế nào đi nữa cũng có cách gì chứ? Hung dữ cũng không ích gì, thật thà cũng vô dụng, sức mạnh của người phụ nữ chỉ có thể đặt lên người yêu mình, giả như người kia đã không còn yêu mình nữa, thì nước mắt chỉ chuốc lấy sự chán ghét, nụ cười cũng khiến người ta khó chịu. Chi bằng sớm thức thời mà giấu mình vào trong bóng tối, đừng gây ra tiếng động, để anh không nhìn thấy, không nghe thấy mình là xong.

Đến tối khi khách khứa ra về, Lệ Anh một mình tới tìm tôi, Hiền không biết từ lúc nào đã lấy cớ tiễn khách mà chuồn mất, tôi nghi ngờ bọn họ đã bàn bạc trước với nhau. Thái độ của cô ta rất ngượng nghịu, nhưng cố giữ vẻ thản nhiên, vừa cười vừa nói với tôi: "Người phụ nữ sinh con cho người mình yêu chắc hạnh phúc lắm nhỉ?" Tôi đáp: "Cái đó còn phải xem hạnh phúc có thể duy trì được bao lâu." Cô ta nói: "Đó là hoàn toàn nhờ vào sự nỗ lực của bản thân cô thôi." Tôi bảo: "Nếu như có kẻ khác cũng đang nỗ lực tranh giành hạnh phúc của cô thì sao?" Cô ta không kìm được mà nhíu mày hồi lâu, đáp: "Thế thì cũng không còn cách nào khác, bởi vì con người vốn là loài ích kỷ."

Con người thật sự ích kỷ đến vậy sao? Tôi không tin. Từ đó tôi biết Hiền không còn dựa dẫm được nữa, nhưng vì muốn bảo vệ hạnh phúc của con cái, tôi phải nhẫn nại, trên đời này làm gì có người mẹ nào giữa đường lại thay lòng đổi dạ! Nhìn xem, lúm đồng tiền của Nguyên Nguyên sâu biết bao, đôi chân nhỏ mũm mĩm làm sao. Thằng bé bây giờ tuy chỉ biết bú sữa, nhưng tôi tin tương lai nó nhất định sẽ hiểu được những thứ sâu sắc và vĩ đại nhất trên thế giới này. Lăng Lăng thì nhỏ nhắn linh hoạt, cử chỉ nào cũng khiến người ta yêu mến. Ngay cả cô con gái lớn Thốc Thốc của tôi nữa, tuy tôi đã vài tháng không gặp nó, nhưng tôi biết cử chỉ nó văn tĩnh, đọc sách thông minh, tương lai cũng là một đứa con gái tốt. Tôi luôn tự hỏi lòng mình, tự đo đếm, thấy rằng một người phụ nữ có thể không tiếc từ bỏ mười người chồng, chứ không thể từ bỏ lấy một nửa đứa con. Chúng đều là con của tôi, là của tôi mà, tôi phải nuôi nấng chúng lớn khôn, tôi muốn! Tôi muốn! Tôi muốn!

Thế là tôi ăn diện cho Lăng Lăng thật xinh xắn, Nguyên Nguyên cũng rất sạch sẽ. Mùa xuân đến rồi, tôi mặc chiếc sườn xám vải nhung màu hồng nhạt, khoác thêm chiếc áo choàng dài màu đen thắt eo. Bà Vương giúp tôi bế Lăng Lăng, còn tôi đẩy xe nôi của Nguyên Nguyên. Người đi đường nhìn vào không biết còn tưởng tôi là người mẹ trẻ vui vẻ hạnh phúc, nào hay tâm can tôi vừa giận vừa bi ai, ngày ngày tính toán xem làm thế nào kiếm tiền mua sữa, còn bột gạo thì vẫn còn, nhưng sau khi ăn hết chỗ này thì phải làm sao, tôi cũng không biết nữa.

Tôi nói với Hiền: "Mỗi tháng dùng bao nhiêu tiền anh cũng phải đưa cho em một con số cố định, bớt xén cũng không sao, em sẽ dựa vào con số anh định ra mà phân phối, chứ không thể cứ hễ anh vui thì cho tiền, không vui thì một xu cũng không có." Hiền nói: "Anh làm gì có thu nhập cố định, cho nên cũng không thể đưa em con số cố định, em muốn thế nào thì tùy, đằng nào anh cũng đâu có ăn cơm ở nhà." Tôi nghe vậy liền trách anh không nên vô lý như thế, giả như em cũng giống anh, chỉ biết lo mình ăn no bên ngoài mà không màng nhà cửa có đủ dùng hay không, con cái và người làm phải làm sao? Anh nói: "Thế thì cũng chỉ đành kệ bọn họ thôi, cô có bản lĩnh thì tự mình đi mà quản lý. Nói thật, muốn xin tiền anh thì cũng nên có thái độ tử tế, vừa mở miệng đã chất vấn như thể anh nợ cô từ kiếp trước vậy. Số tiền này nếu đưa cho vũ nữ hay kỹ nữ, bọn họ chẳng biết sẽ phụng sự anh đến nhường nào!" Tôi nghe xong đương nhiên rất tức giận, nhưng tiền là thứ thực tế, tức giận cũng phải hỏi xin anh. Thế là tôi không màng sĩ diện mà nói với anh bao lời xu nịnh, anh cũng biết tôi nói không thật lòng, vẫn chẳng hề cho tôi sắc mặt tốt. Đôi khi ba mươi, năm mươi tệ tiền khó khăn lắm mới xin được, một phần vẫn tiêu vào anh, phần lớn là mua đồ cho con. Bản thân tôi ngoài mỗi ngày ăn hai bữa cơm trắng ra, các hưởng thụ khác có thể nói là hoàn toàn không có. Người thân bạn bè nhìn thấy đều bất bình thay tôi, ai cũng bảo tôi quá thật thà, tại sao không thế này thế kia đối phó với anh, không cho anh làm thế này, không cho anh làm thế kia. Nhưng tôi biết tất cả đều vô ích, thứ nhất anh gần đây đã thực sự thay lòng, cô không cho phép, anh cứ làm thì sao nào? Thứ hai, có đối phó cũng chẳng có kết quả, anh hiện tại đang lúc thất ý, không có địa vị xã hội gì, có làm loạn anh cũng chẳng sợ mất mặt. Huống hồ chuyện vợ chồng tuyệt đối không phải là thứ có thể dùng lý lẽ tranh giành mà được, tình cảm phải xuất phát từ ý nguyện của anh. Mọi người chỉ có thể nói mấy lời phong lương mát mẻ, ai dám thực sự giúp đỡ mình đi gây sự với chồng? Còn chuyện vay tiền thì càng không cần phải nói. Vì thế tôi vẫn nhẫn nhục chịu khổ.

Đôi khi Hiền cũng phát hiện ra chút thiên lương, không thể hoàn toàn dửng dưng được nữa, anh bồn chồn không yên liền đi uống rượu giải sầu, một mặt tần ngần nhìn tôi và con cái rồi thở dài. Có một lần anh say, anh nắm lấy tay tôi nói: "Thanh Muội, em phải cứu anh, anh làm sai một việc rồi, giờ đây hối hận cũng không kịp nữa, em phải cứu anh..." Tôi không kìm được cũng mơ hồ rơi lệ, vài phần vì lo lắng cho anh, vài phần vì tủi thân cho mình, nhưng phần lớn tâm tư là lo cho các con.

Thế là anh thường xuyên ăn tối ở nhà. Tôi biết cơ hội của mình đã đến, cố ý giả vờ như không cố ý mà nói rằng hôn nhân "tiên tốt hậu thú" không thể dựa dẫm được; lại nói phàm là người phụ nữ ly hôn rồi tái giá thì không thể đem chân tâm ra yêu chồng, vì nội tâm họ đã bị những gã đàn ông phụ bạc trước đó làm cho khiếp sợ, việc tái giá của họ có lẽ chỉ để trả đũa, vớt vát chút thể diện cho chồng cũ xem; những lời ấy khiến lòng Hiền càng thêm dao động. Nhưng tôi biết những lời mình nói thực ra đều là trái lương tâm. Trinh tiết và người phụ nữ thực sự có liên quan gì chứ? Một người phụ nữ phải bán thân nuôi con, trong mắt tôi chẳng phải là một trong những người thông minh, thánh thiện và vĩ đại nhất sao? Nhưng Lệ Anh dù sao cũng đã từ bỏ con gái, tôi không biết tại sao, tôi rất tiếc cho cô ấy; nhưng trước mặt Hiền, vì có mục đích khác, tôi đành phải nói chuyện này một cách thật tồi tệ. Tôi nói: "Giả như một người phụ nữ đã sinh con, lại bảy tám tuổi rồi, còn đi nói chuyện yêu đương kết hôn với người đàn ông khác thì còn ra thể thống gì nữa? Trừ phi người đàn ông này không cần thể diện, nếu không thì sau lưng người ta chỉ trỏ bàn tán lịch sử của cô ta..." Nói tới đây, mặt Hiền liền dài ra, đến cả cổ cũng đỏ ửng lên.

Tối ngày hôm sau, Lệ Anh quả nhiên lại lén lút chạy tới thăm tôi, Hiền vẫn không có nhà. Cô mặc chiếc áo khoác hoa nhí đã cũ nửa phần, trông có vẻ tiều tụy, gặp tôi một lúc lâu không mở miệng được, cuối cùng mới ngập ngừng hỏi: "Tôi cảm thấy mình mạo muội, có một câu muốn hỏi cô: Rốt cuộc cô và Hiền còn yêu nhau không?" Trong bụng tôi cười lạnh, nhưng ngoài mặt vẫn cố giả vờ chân thành đáp: "Tôi tin chúng tôi vẫn luôn yêu nhau." Cô ta lặng đi hồi lâu, đành phải thật thà nói ra: "Cô cảm thấy anh ấy... anh ấy thật sự dựa dẫm được sao? Bởi vì anh ấy đối với tôi... anh ấy cùng tôi... người khác..." Tôi vội vàng ngắt lời cô: "Tôi hết sức tin tưởng cô, cũng tin tưởng anh ấy, lời người khác nói tôi quyết không nghe, chúng ta vốn là bạn tốt." Cô vô phương cứu chữa đành rơi lệ nói: "Tôi... nhất thời lầm lạc... đã... đã được hai tháng rồi..."

Tôi ngạc nhiên đứng dậy, cảm thấy mọi thứ đều đã thay đổi, mọi thứ đều nên kết thúc. Hãy mời cô ấy về làm vợ của Hiền đi! Tôi và Hiền từ trước đến nay chưa từng chung sống một cách vui vẻ, tính từ ngày kết hôn sớm nhất, chúng tôi cứ thế ma sát làm tổn thương tình cảm của nhau. Hiện tại mọi người khổ sở chịu đựng đã qua gần mười năm rồi, mười năm thanh xuân đấy! Ngay cả đóa hoa đẹp nhất cũng sẽ phai màu, từng lớp bụi trần của nhân sinh phủ lên, ảm đạm rồi, cũ kỹ rồi, dần dần mất đi sự tươi mới và sức sống ban đầu. Hoa nở tất có lúc tàn, ai có quả mới là chân thật. Hãy mang con đi cho tôi, đợi lát nữa tôi sẽ tự nói với Hiền, tôi thà ly hôn.

Nhưng Hiền lại kiên quyết trả lời tôi: "Anh không thể mất Lăng Lăng được, còn có Nguyên Nguyên, còn có Thốc Thốc. Ngay cả em, Thanh Muội, anh cũng không muốn ly hôn."

Lệ Anh ghé tai nghe, che mặt chạy ra ngoài; không lâu sau nghe tin cô đã phá thai, lặng lẽ rời Thượng Hải, Hiền lại càng say rượu phát cáu. Tôi nghĩ: "Lệ Anh đi rồi cũng là chuyện tốt, mình phải nhẫn nại đợi anh quay đầu lại." Nhưng anh dường như trút hết mọi oán hận lên người tôi, cho rằng vì tôi mà anh đã hy sinh một thứ cực kỳ quan trọng, đòi tôi bồi thường, đòi tôi bù đắp. Tôi dâng hiến tất cả cho anh, phàm là những gì tôi có, những gì năng lực tôi có thể làm được; chỉ là không muốn nuôi con nữa, anh ở tầng trên, tôi ở tầng dưới. Đôi khi anh về rất muộn, tôi nghe thấy tiếng anh, nhưng không dám chạy lên xem anh; đôi khi anh không về cả đêm, tôi dỏng tai lặng nghe, trong lòng có chút bi ai, nhưng tuyệt không nhắc tới việc truy vấn. Có một lần anh cười thảm nói với tôi: "Bây giờ tôi đã hiểu lòng cô rồi, lần này tôi mắc mưu cô rồi; thực ra cô chẳng hề cần tôi, chỉ khiến tôi thay cô gánh cái hư danh, để hoàn thành hạnh phúc của bọn trẻ thôi."

Anh lại nói: "Tôi muốn báo thù, muốn cho cô nếm chút khổ sở! Từ nay cô đừng hòng hỏi tôi một xu, vì cô không làm tròn nghĩa vụ người vợ, tôi hà tất phải làm tròn nghĩa vụ người chồng?" Tôi nghĩ phen này xong rồi, tối hôm đó liền viết thư chi tiết gửi cho cha mẹ chồng, nói rằng cuộc sống ở đây khó khăn, Hiền thế nào thế nào chống đối với tôi, cuối thư lại viết: "Thiếp mệnh bạc như tơ, sống không luyến tiếc, chết cũng không tiếc, nhưng con thơ còn nằm trong tã lót thì phải làm sao đây?" Thư gửi đi rồi, tôi luôn hy vọng cha chồng sẽ có cách, hoặc là ép Hiền quy định tiền trợ cấp hàng tháng, hoặc là để tôi đưa Lăng Lăng và Nguyên Nguyên về N thành sống.

Không ngờ bốn năm ngày sau, Hiền nhận được một lá thư của cha, mắng nhiếc anh đủ điều, nói rằng cha chồng tự mình không ngày nào không nhăm nhe cái mạng già này mà ra ngoài để lý luận với anh. Hiền đọc thư xong liền ném về phía tôi, bảo tôi tự đọc. Tôi đọc chưa hết hai đoạn liền nói: "Ai da, ông cụ tự mình không thể ra ngoài được đâu, sức khỏe cha..." Chưa đợi tôi nói hết, Hiền đã xị mặt đứng trước mặt tôi, mũi hừ hừ nhưng không phát ra tiếng, nghiến răng giơ tay lên, tôi liền biết anh sắp đánh, tôi cũng đứng thẳng đối diện với anh chờ đợi bàn chưởng như bão táp giáng xuống, không tránh né cũng không rơi một giọt nước mắt. Anh trợn đôi mắt đỏ ngầu trừng trừng nhìn vầng trán đang phát sốt của tôi, tôi cũng nhìn anh trong bóng tối mà nghiến răng, hai người ước gì có thể nuốt chửng đối phương mới hả dạ, tình nghĩa vợ chồng có thể nói là hoàn toàn tiêu diệt.

Giọng anh bỗng trở nên khàn đặc, dùng tay mạnh mẽ bóp chặt lấy vai tôi mà lay liên hồi: "Sao em không khóc ra? Hoặc là đánh lại anh đi." Tôi đau đớn đẩy tay anh ra, tự đưa mắt nhìn về phía chân trời nói: "Không có gì, xin anh tha lỗi cho em."

Thế là Hiền bảo chiều nay tranh thủ đánh một bức điện báo đi ngăn cha lại, bảo tôi viết một lá thư khác giải thích. Anh nói: "Sau này anh đưa tiền cho em là được, bất kể đi cướp hay đi trộm, quyết không thiếu của em một xu." Tôi lặng lẽ suy nghĩ, thầm nghĩ chuyện này không còn là chuyện tiền nong nữa, dù thế nào mình cũng không thể sống chung với anh nữa. Đang định nói thì bà Vương lại gửi lên một bức điện báo, nói rằng cha chồng bệnh nặng.

Ngày thứ ba Hiền lên đường đi N thành. Tôi đưa cho anh một lá thư, nội dung là giải thích an ủi cha chồng; anh cũng tự tay lấy ra năm trăm tệ đưa cho tôi, nói rằng lần này chữa bệnh cho cha cần nhiều tiền, hiện tại anh chỉ có thể đưa cho em chừng này, đằng nào anh đi cũng không lâu sẽ về. Tôi lặng lẽ nhận hai trăm tệ, trả lại ba trăm tệ kia cho anh và nói: "Anh hãy mua thêm nhiều đồ bồi bổ cho cha chồng, chỗ này em sẽ tự tìm cách."

Nói là tìm cách, thực ra tôi cũng hoàn toàn không nắm chắc, chỉ đành từ biệt bà Trần trước. Ban ngày tôi trông nom hai đứa con, ban đêm viết bài, nhuận bút mỗi nghìn chữ khoảng hai ba mươi tệ tùy loại, tôi thường ngồi một mình dưới đèn dầu viết tới nửa đêm. Những đêm mùa hè nóng nực, tôi đổ mồ hôi, một mặt viết bài một mặt vẫn quạt nhẹ cho bọn trẻ, nếu không chúng sẽ tỉnh giấc, cắt đứt mạch suy nghĩ của tôi, hơn nữa viết xong cũng sắp đến canh năm. Nhưng dù tôi có cần cù viết lách thế nào, các ông biên tập cũng đều cần cù đăng tải, có bài tuyển đăng rất nhanh, nhưng nhuận bút lại chậm trả, làm tôi thực sự mong mỏi đến mòn cả mắt.

Tôi rất muốn vào cơ quan thương nghiệp làm một chức viên nhỏ, họ bảo chỗ đó bắt buộc phải biết tiếng Nhật. Thế là tôi bắt đầu tối nào sau bảy giờ cũng đến trường bổ túc tiếng Nhật tập hội thoại, lúc đó bà Vương đã dọn dẹp bát đĩa xong, giúp tôi trông con. Ở trường này tôi gặp một nữ bác sĩ từng du học Đức là Tằng Hòa, cô ấy sinh ra thật xinh đẹp, cử chỉ cao quý, nhưng thái độ lại từ tốn vô cùng. Dần dần tôi thân với cô ấy, tôi biết thân thế của cô, cô là thanh niên đã ly hôn với chồng, vì thế đặc biệt dễ đồng cảm với người khác, cũng thấu hiểu tình hình xã hội. Tôi kể hết quá trình kết hôn của mình cho cô ấy nghe, cô ấy thực sự rất thấu hiểu; những người bạn khác vì quá hạnh phúc, không thể đặt nỗi khổ của người khác vào lòng, họ đôi khi gặng hỏi tôi, nhưng lại đem những tư liệu đó ra thêm mắm dặm muối làm câu chuyện làm quà sau trà dư tửu hậu. Nhưng bác sĩ Tằng Hòa không như vậy.

Đôi khi tôi viết đến mệt mỏi, cũng thường nảy sinh ý nghĩ chán đời; bác sĩ Tằng Hòa luôn ôn tồn động viên tôi, bảo rằng người phụ nữ có con thì không sợ bất cứ khó khăn nào, bởi vì trên đời tuyệt không có người mẹ nào trốn tránh trách nhiệm. Cô ấy dường như rất thích con tôi, lúc đầu tôi còn tưởng là do con tôi đặc biệt sinh ra đáng yêu, cho đến một ngày tôi nhìn thấy cô ấy nắm tay ân cần hỏi han một cô bé có khuôn mặt vàng vọt đang ho khan, lúc đó tôi mới hiểu tính từ bi của cô ấy. Hóa ra cô bé đó đang sống trong nhà cha dượng, mẹ vì cô mà chịu không ít ủy khuất, vì thế cũng không tránh khỏi ghét lây sang cô. Mỗi lần cô bé bị bệnh đến chẩn trị, bác sĩ Tằng luôn bán thuốc cho cô ấy với giá lỗ vốn, vì sợ thuốc đắt, cha dượng sẽ không cho phép cô đi chữa bệnh.

Một nhân vật quang minh, có thể tăng thêm dũng khí sống cho vô số người bất hạnh. Đến nay tôi vẫn không thể quên được bác sĩ Tằng, vì cô không những cứu giúp tôi trong hoạn nạn, mà còn tôn kính tôi, khiến tôi biết được cái lợi của việc nỗ lực hướng thượng. Tôi biết một cô tiểu thư xinh đẹp khinh khỉnh bịt mũi ném cho gã ăn mày què chân một đồng xu, đó không phải là kích động sự phẫn nộ và tâm lý báo thù của gã ăn mày, thì cũng lâu dần thành thói quen, quên đi sự xấu hổ, vĩnh viễn ngửa tay chờ đồ ăn mang tới. Ai dùng nhiệt tâm và sự tôn kính để cổ vũ người bất hạnh mới là sự giúp đỡ lớn nhất trên thế giới, cô khiến tôi nhận ra lòng đồng cảm sâu sắc nhất của nhân loại, thế là tôi kiên quyết sống tiếp.

Mùa hè đã qua, mùa thu thê lương lại một lần nữa kéo đến, Hiền lâu không có tin tức, tôi mấy lần gửi thư đánh điện hỏi thăm cha chồng, ông luôn không hồi âm. Tôi nghi ngờ; có lẽ ngay cả cha chồng cũng không thể tha thứ cho tôi chăng? Tôi như bị mọi người gạt ra một bên, dưới sự hỗ trợ của bác sĩ Tằng Hòa, chỉ biết khổ thủ chăm sóc một đôi con.

Có một ngày, Nguyên Nguyên bỗng phát sốt, trên mặt ẩn hiện những đốm ban đỏ. Nhưng chuyện đó có gì quan trọng chứ? Thằng bé vẫn có thể bú mẹ chơi đùa, tôi cũng không để ý, đến hai ngày tối hôm đó Lăng Lăng cũng bị lây nhiễm. Đêm đó tôi vẫn viết bài, ánh đèn dường như nhạt vàng vô lực, chiếu vào người thật thê lương. Hai đứa con đều há miệng, hơi thở khò khè, mắt dường như đã lộn ngược lên. Trong lòng tôi một trận xót xa, nghĩ thầm bản thân vất vả khổ sở là vì sao? Một đôi con đều mắc bệnh, có lẽ càng đồng thời mất đi, chuyện này lại sẽ là nỗi bi kịch thế nào đây, thế là tôi nghĩ tới phương diện mệnh vận, chẳng lẽ bát tự của mình quá cứng không nuôi nổi con chăng? Sau lại nghĩ đáng lẽ không nên sớm ngày từ bỏ chúng, như thế không chỉ thành toàn cho Lệ Anh, mà thành toàn cho mảnh đất của Lệ Anh, có lẽ đồng thời càng có thể khiến Hiền hạnh phúc.

Nghĩ đi nghĩ lại trời đã sáng, hay là ra ngoài gọi điện thoại cho bác sĩ Tằng Hòa đi, có những lúc hoạn nạn, tôi chẳng hiểu sao luôn nhớ tới cô ấy. Tôi không thể quên được cô ấy đã vội vã chạy đến ngay khi nhận được điện thoại thế nào, chẩn đoán xác định Nguyên Nguyên mắc bệnh viêm phổi, Lăng Lăng thì chưa đến mức đại ngại. Tôi bế chúng cho bú vất vả bận rộn suốt nửa tháng trời, bà Vương cũng không chống đỡ nổi nữa, bác sĩ Tằng Hòa lại tìm cách giới thiệu cho tôi một bà già giúp việc. Răng bà đã rụng hết, người già thường trọng nam khinh nữ, huống hồ Nguyên Nguyên bệnh lại nặng, vì thế bà chỉ cẩn thận chăm sóc thằng bé, ngày đêm luân phiên với tôi đút cho thằng bé, khi bệnh của Nguyên Nguyên khỏi rồi, tôi cũng không nỡ bảo bà rời đi, chúng tôi cứ ngày ngày bữa cơm bữa cháo rau dưa qua ngày, may mà hai người giúp việc này đều tốt, còn chưa có lời oán trách.

Vào một buổi chiều lá rụng tiêu điều, tôi vội vã gửi bản thảo đến tòa soạn, vừa đi được một đoạn bỗng có một chiếc xe ba bánh hai chỗ ngồi từ bên cạnh tôi lao vút qua, bên trên ngồi chễm chệ một đôi nam nữ, trông rất thân mật. Tôi cảm thấy trong lòng vô cùng ê chề, cũng đều là con người cả, sao mình lại không thể có cuộc sống ngọt ngào? Tuổi thanh xuân còn sót lại đã chẳng còn nhiều, "Tha sinh vị bặc thử sinh thể", tôi dọc đường mê man nghĩ. Dần dần, dưới chân dường như cảm thấy khó đứng vững, con đường phía trước thì như nổi lên trên, càng nổi càng cao, bầu trời hiển hiện lạnh lẽo, lá cây rơi đầy trời làm người ta hoa mắt, trái tim tôi chỉ rung động theo gió chiều mùa thu, tôi bước từng bước qua đi, dường như muốn ngã xuống, thế là đành nhẫn đau bỏ tiền đi xe bao, ngồi về nhà, bỗng mấy tiếng ho nhẹ, thổ ra một ngụm máu tươi mang vị mặn! Mình xong thật rồi, nhưng vẫn không cam tâm thử ho vài lần nữa, ngụm nào cũng mang theo máu, khiến bà Vương và bà lão giúp việc sợ đến ngẩn người.

Căng thẳng, run rẩy, tôi đứng trước gương X-quang, bác sĩ Tằng Hòa lặng lẽ bảo tôi: "Là lao phổi đấy, cần tiêm khí, cô hãy cai sữa cho con đi!" Mấy câu này như sấm sét đánh thẳng vào tâm phòng tôi, tôi lặng lẽ nghe lời cô rồi lùi ra ngoài, đột nhiên cảm thấy luyến tiếc vô hạn với thế giới bên ngoài, một chiếc lá ngô đồng Pháp rơi xuống, tôi nhẹ nhàng nhặt nó lên ngắm nghía, tạo hóa tại sao có sinh ắt phải có tử, tôi không nỡ vứt bỏ nó, vì tôi tin nó có lẽ vẫn còn chút hơi thở luyến tiếc tàn sinh.

Về đến nhà, tôi nói chuyện này cho hai người giúp việc nghe, nhờ họ chăm sóc con cái, bản thân chuyển chăn màn dụng cụ lên tầng ba. Từ đó không thể hôn Nguyên Nguyên nữa rồi, cũng không tiện trông nom việc ăn uống của Lăng Lăng nữa, tôi bàng hoàng nghĩ, trong lòng chỉ thấy cảm giác thê lương. Đêm đến bà cụ cho Nguyên Nguyên uống sữa bột, tôi nghe thấy tiếng khóc lặng lẽ xuống lầu đứng trước cửa phòng họ nghe, là tiếng của trẻ sơ sinh đòi sữa mẹ, một sự phát tiết khổ sở khi bách thiết nhu cầu mà không đạt được, Hiền có lẽ cũng đang khổ sở như vậy chăng, tôi bây giờ cái gì cũng không thể cho, cái gì cũng không còn sức lực nữa. Cánh cửa khóa lò xo, chỉ cách một tấm ván, dùng ngón tay búng mấy cái là có thể mở ra; nhưng đó là sự ngăn cách giữa bệnh tật và sức khỏe của tôi, ngày nào mới có thể hủy bỏ, có thể để tôi tự do gần gũi cốt nhục của mình đây? Tôi ngây dại đứng ngoài cửa, tâm trí chỉ muốn gõ cửa vào trong vỗ về cho thằng bé ngủ; nhưng lý trí ức chế khiến tôi không thể không nắm chặt cổ tay mình, tôi đành nén lòng bịt tai chạy ngược lên tầng ba.

Dần dần lũ trẻ đều quen rồi, bà cụ dẫn hai chị em chúng chơi trong sân. Tôi ở tầng ba đẩy cửa sổ nhìn xuống vẫy tay với chúng, bà cụ chỉ cho chúng xem, chúng cũng ngẩng khuôn mặt nhỏ tròn trịa lên, Lăng Lăng nhảy nhót hoan hô "Mẹ!" Tôi chỉ cảm thấy đây là một loại giải trí tàn nhẫn, vì chúng không thể lên, tôi lại không thể xuống. Dục vọng gần gũi vì sự vẫy tay gặp mặt mà dấy lên, nhưng lại không có cách nào thỏa mãn được, thứ ngăn cách ở giữa chính là vi khuẩn chứ không phải là cầu thang.

Tại sao Hiền vẫn không về? Cứ cho là anh cưới Lệ Anh cũng được, cưới người khác cũng được, anh tổng nên có một người vợ, con cái tổng nên có một người trách nhiệm trông nom chứ? Mẹ kế dù có ngược đãi thì cũng chỉ là nỗi đau da thịt, không giống như ở với tôi, bất cứ lúc nào cũng có khả năng lây nhiễm lao phổi, nếu lây nhiễm bệnh phổi thì cả đời không xong.

Mãi mới có một ngày, Hiền cuối cùng cũng đã về. Trên tay anh đeo băng tang, tôi không khỏi kinh hãi hỏi anh: "Cha chồng hiện tại có an ổn không?" Anh nhìn tôi trân trối một hồi, bỗng nhiên gào khóc: "Ông ấy không bao giờ muốn gặp em nữa, cũng không muốn gặp đứa con kia nữa! Mẹ con đã hại chết ông ấy rồi, đáng thương thay lúc lâm chung ông còn gào khóc hận anh, thở dài rằng không thể nhìn thấy Nguyên Nguyên lớn lên!"

Tôi nói: "Em đang đợi anh về làm thủ tục ly hôn, đã như vậy rồi, hôm nay làm ngay đi!" Anh ngạc nhiên nhìn tôi hồi lâu, cười lạnh nói: "Tôi sớm biết trong mấy tháng này cô nhất định đã tìm được lang quân như ý, nếu không, cuộc sống của những người này lại sống thế nào chứ?"

Thế là chúng tôi thảo luận, làm thủ tục ly hôn thế nào. Tôi nói mọi người cũng không cần đăng báo thông báo, chia tay thì khách khí mà chia tay, không cần mời luật sư, chỉ cần tìm một người bạn tới làm chứng là được. Lăng Lăng nghe chúng tôi nói bèn vội vã lấy chiếc khăn tay lớn gói đồ chơi, bà cụ hỏi nó cái này để làm gì? Nó nói: "Mẹ muốn đi rồi, con cũng theo đi."

Chỉ có Nguyên Nguyên không biết, thằng bé vẫn lộ ra lúm đồng tiền sâu hoắm vui vẻ, mong thằng bé vĩnh viễn vui vẻ, quên đi trên đời này từng có người mẹ bất hạnh này, mẹ thực sự quá có lỗi với các con, quá có lỗi với các con rồi! Thốc Thốc cũng không thể lại nói lời từ biệt với nó, nó sớm năm theo bà nội rồi, duy nguyện bà nội khỏe mạnh trường thọ thường xuyên chăm sóc nó; còn đứa con gái thứ hai đã chết kia, mẹ vẫn luôn sám hối với con, hiện tại có lẽ không cần phải sám hối nhiều nữa, để mẹ xuống địa phủ tìm con, thay con làm chút việc, liều lấy chút bù đắp phần nào nỗi nhớ mong của mẹ!

Nhưng trong người thân bạn bè, chẳng ai chịu ký tên làm chứng cho chúng tôi, sợ rắc rối, dường như một đôi vợ chồng dù thế nào đang chịu uất ức cũng là lẽ đương nhiên. Có người còn trách tôi quá nhẫn tâm, chuyện bỏ con bỏ cái mà cũng làm ra được, tôi lặng lẽ càng không muốn giải thích, vì nói với những kẻ không có não cũng không có tâm can này thì cũng vô ích. Cuối cùng tôi nảy ra một ý, lập tức nghĩ ngay đến người bạn trong hoạn nạn cần nhớ tới là bác sĩ Tằng Hòa, tôi nói với Hiền, chúng tôi liền cùng đến nhà cô, kể cho cô nghe xin cô giúp đỡ, nước mắt cô rơi, mấy cô y tá đều khóc, nhưng kết quả rất sảng khoái đồng ý ký tên. Thế là Hiền lui ra trước, cô giữ tôi lại tiêm tĩnh mạch, các y tá run run tay đến giúp. Đầu kim trực tiếp đâm ra ngoài ống tĩnh mạch, da thịt sưng tấy lên, cô nói: "Ai da! Tôi thật đáng chết, quên mất mình là bác sĩ, sao có thể tình cảm xúc động đến mức này chứ?"

Thế là cô nghiêm túc băng bó cho tôi, xin lỗi, kéo tôi ngồi xuống ghế sofa. Cô nói: "Bây giờ tôi có thể hỏi cô rồi, cô trước đây đã từng yêu ai chưa. Nói thật đi!" Tôi kể cho cô nghe câu chuyện hai quả anh đào, nhưng dường như đó không phải là tôi, năm tháng đã xa, ấn tượng đã mơ hồ. Cô đối diện với tôi, nghiêm sắc mặt nói: "Vậy thì tôi phải khuyên cô một câu: Giả như cô gặp lại Ứng Kỳ Dân, cô vẫn không thể kết hôn với anh ta —— không, cô với bất kỳ ai cũng không thể kết hôn, cho đến khi bệnh phổi của cô thuyên giảm thì thôi."

Khuôn mặt cô thật xinh đẹp, cử chỉ cao quý, thái độ lại từ tốn như vậy; giống như một thiên thần áo trắng đang tuyên đọc phúc âm trước mặt tôi, tôi bỗng dấy lên sự thành kính của tôn giáo, trong lòng bàng hoàng chỉ muốn quỳ dưới chân cô mà cầu nguyện: Nguyện cho con cái tôi hạnh phúc, nguyện Hiền hạnh phúc, nguyện bà bà hạnh phúc! Chuyện mười năm trước đều tan biến như mây khói, hãy quên tôi đi, để tôi độc tự dưới vầng hào quang vĩnh hằng mà lặng lẽ chúc phúc cho mọi người.