Tôi dần mắc chứng buồn nôn, mệt mỏi chỉ muốn nằm. Hiền nói: "Thế này thì làm sao được nhỉ? Lăng Lăng không có ai trông nom, mình tôi không phân thân ra được." Chu mụ tiếp lời: "Giá mà lão thái thái ở đây thì tốt quá." Câu nói ấy đánh trúng tâm khảm Hiền, ngay tối hôm đó anh viết một bức thư dài, tha thiết khuyên bố mẹ và cả gia đình chuyển đến Thượng Hải sống.
Chẳng bao lâu họ đã đến. Tôi nhìn thấy Thốc Thốc mà giật mình! Khuôn mặt tròn trịa vốn thường ngày tôi vẫn tự tay cắt dán hoa văn lên, giờ đã biến thành hình quả trám, sống mũi ngay ngắn ở chính giữa, sắc mặt hơi ngả vàng sạm. Tôi nắm lấy tay con hỏi: "Thốc Thốc, con nhận ra mẹ không?" Con bé ngượng ngùng quay mặt đi, tránh khỏi tay tôi, một mực cung kính gọi "Mẹ", khiến tôi cũng thấy gượng gạo, không tiện trêu đùa với con nữa.
Bà bà mặc chiếc áo sam lụa vũ sa màu xám, quần vải Ấn Độ đen, dáng vẻ cũng có vẻ rất gượng gạo. Tôi thầm nghĩ chắc là do mới đến nên chưa quen, nhưng nghĩ lại thì có lẽ vì gia đình vốn coi trọng lễ nghĩa, cứ "lão thái thái" này, "lão thái thái" kia, sợ thất nghi, sợ bị người làm trong nhà chê cười là người nhà quê nên không biết làm thế nào cho phải. Tôi toan tính trong bụng ngày mai sẽ đi may cho bà một chiếc áo trường sam lụa hương vân màu lập sắc, bên dưới mua đôi giày vải thêu hoa đen nền xanh, mũi giày nhọn xinh xắn, thân giày ôm sát, như vậy phối thêm đôi tất sa trắng muốt tinh tế là vừa vặn.
Công công vừa nâng chén trà, vừa ho sù sụ, nối tiếp bằng tiếng thở dài. Ông nói: "Năm nay đúng là không chịu nổi nữa. Ngày 3 tháng 7 năm 29, thành N thất thủ, sáng mùng 4 là thành N đã rơi vào tay địch. Chúng tôi ở nhà đóng chặt cổng, ban đầu là máy bay oanh tạc, chẳng bao lâu quân đội đã tràn tới. Tôi không nhìn thấy tận mắt, nghe nói ngoài đường có cướp bóc, chúng tôi sợ đến mức không dám động đậy. Cứ trốn trong nhà như vậy tổng cộng bốn ngày, lại nghe người ta bảo có thể đi lại được, liền vội vàng trốn đến Lư gia yển. Đáng thương cho Thốc Thốc, trên đường cứ thấy lính kiểm tra là lại khóc thét." Tôi lặng người lắng nghe như đang nghe kể chuyện. Việc thành N thất thủ tôi từng đọc trên báo, chỉ là mẹ ở dưới quê nên dường như không liên quan gì, chỉ viết một lá thư gửi về là xong. Thư nằm ở bưu cục hơn nửa tháng, vì tàu thuyền ngừng chạy, kết quả chẳng biết vòng vèo ở đâu mất, mẹ gửi thư về bảo người thân đều bình an, không có gì khác, vì sợ thư bị kiểm duyệt. Hiền hình như từng đánh một hai bức điện báo về nhà, nhưng cũng lâu rồi không có hồi âm, sau đó thì nghe nói không sao cả. Thế mà công công lại già đi trông thấy! Hai bên mai trắng xóa, hốc mắt cũng trũng sâu xuống.
Ông nói: "Ai mà ngờ được tôi đã sống đến từng tuổi này rồi mà còn gặp phải chuyện như thế! Khổ cực tích cóp cả đời, cứ tưởng dù sao cũng có chút của cải để lại cho các con, ai ngờ, ai, đã bị cướp bị lấy mất sạch rồi. Mấy năm nay vốn dĩ là ngồi ăn núi lở, giờ đây cái gì cũng đắt đỏ từng ngày, ai, thế là hết rồi."
Hiền vội an ủi ông cụ đừng lo lắng, con trai tuy vô dụng nhưng nuôi sống hai cụ thì vẫn chưa đến nỗi phải sầu não. Mẹ ông nghe vậy liền vui vẻ cười, xoa cổ Thốc Thốc nói: "Cho đến giờ chúng tôi vẫn phải trả lại con cho mẹ của con đấy." Thốc Thốc cứ vùi đầu vào đùi bà, nhất quyết không chịu, bà bà định trêu chọc con bé tiếp, thấy sắc mặt công công ngày càng tái nhợt, nên vội nén lại không nói nữa.
Từ đó Hiền thường xuyên đưa ông bà đi xem kinh kịch, dạo công viên, thỉnh thoảng còn mời họ lên tửu lầu ăn cơm, đến các cửa hàng bách hóa mua sắm. Mỗi lần về nhà ông cụ lại hỏi: "Hôm nay tốn nhiều tiền lắm phải không?" Hiền cười nói: "Có đáng là bao, chẳng qua mấy trăm đồng." Ông cụ thầm than thở, tôi nghe thấy thì không đồng tình lắm, thầm nghĩ sao Hiền không cố ý nói giảm đi một chút? Sau đó bạn bè cũng biết chuyện, luân phiên gửi thiếp mời ông bà đi ăn, đương nhiên tôi cũng đi cùng. Họ đều rất quen với tôi, nhưng đối với bà bà thì có phần quá khách sáo, lễ nghĩa tỏ ra quá nhiều, không phải là tôn kính mà gần như trêu chọc, khiến bà lúng túng chẳng ăn nổi mấy món. May mà còn có Thịnh Ngạch ở đó, cô ấy rất vui vẻ và nhiệt tình hỏi han bà bà chuyện này chuyện kia, giúp bà bà nhờ đó mà có thể tìm được vài lời đối đáp với người khác. Tôi thấy thương bà, nhưng Hiền lại đắc ý ra mặt.
Ở nhà, tôi nghĩ chắc là do Hiền thích làm người tốt, mua chút thức ăn ngon cho bố mẹ, hỏi Hiền xin thêm tiền, chắc anh cũng không tiện từ chối. Nhưng người làm thì rất thực dụng, họ không biết kính lão đắc thọ, thấy ai là chủ nhà thì chỉ chăm chăm nịnh hót người đó. Gần đây do thân thể không khỏe, sáng sớm không tránh khỏi dậy muộn, họ rõ ràng đã nấu cháo xong xuôi, nhưng nhất quyết không chịu bưng lên cho ông bà trước. Có khi Thốc Thốc đói quá, mè nheo hỏi bà nội, công công không nói một lời dắt con bé ra đường, mua mười cái bánh bao sống, hai ông cháu chia nhau ăn, lúc này mới thong thả nói cười đi về. Sau đó tôi nghe từ miệng dong phụ mới biết chuyện này, liền nghiêm khắc quở trách họ một trận, dặn dò từ nay về sau không được đợi tôi dậy mới dọn cơm, thế nhưng họ lại giở trò, cơm trắng nấu ngon thì giữ lại cho tôi và Hiền ăn, bưng lên đôi khi không tránh khỏi trộn cơm nguội. Có lần Thốc Thốc vô tình mách tôi: "Hôm nay cơm trộn ít cơm nguội, công công bà bà bảo con ăn, con không chịu, muốn bảo công công dắt ra ngoài mua bánh bao sống." Tôi nghe xong rất tức giận, lại bí mật huấn thị dong phụ vài câu, tuy nhiên những lời này ông bà chưa bao giờ nói với tôi, cũng không nói cho Hiền biết.
Ngoài ra còn có vô số chuyện cố làm hài lòng mà không được, ví dụ như thức ăn, tôi luôn mua gà luộc, thịt nướng, lại còn cá, trứng, thứ nào cũng tươi ngon. Nhưng cách nấu nướng ở Thượng Hải khác với người thành N, các loại thức ăn đều thêm đường, ăn vào ngọt lịm. Hơn nữa mùi dầu quá nặng, họ có vẻ không thích ăn lắm. Người thành N thích ăn mặn, thanh đạm, những món dễ đưa cơm như dưa chuột muối, đậu phụ thối... ở đây không dễ mua. Tháng tám đáng lẽ phải ăn cá hoàng ngư hoa quế, bụng cá một vệt vàng tươi, mắt cá như ngọc lục bảo trong suốt, người thành N sống gần biển, đánh bắt lên là ăn ngay nên đương nhiên là tươi. Họ thường cho muối và rượu nấu thanh chưng, cũng có thể thêm nước tương và dầu vừng, nhưng càng thích thanh đạm thì cho nước canh bầu hoặc nước dưa muối thượng hạng, nhưng cá hoàng ngư ở Thượng Hải thì nhất định phải kho đỏ, trước tiên chiên trong dầu nóng, rồi cho nước tương đậm, thêm hành thêm đường, như vậy với người già họ lại chê vị nồng không nuốt nổi. Nhiều lần chính công công phải tự ra ngoài mua loại cá ướp muối đóng lọ, đợi tôi biết thì hôm sau vội vàng đi mua lại, họ ăn nhiều cũng đã ngán rồi.
Còn một việc khiến họ khá bất mãn, đó là Hiền quá cưng chiều Lăng Lăng. Ngày thường tôi mua thức ăn về, luôn chia làm hai phần, Thốc Thốc và Lăng Lăng không có sự khác biệt. Hiền thì không như thế, anh cho rằng người lớn tuổi có món ăn của người lớn, trẻ nhỏ có món của trẻ nhỏ, không thể giống hệt nhau cả về chất lượng lẫn số lượng. Về lý thuyết điều này có thể có căn cứ, nhưng trong lòng trẻ nhỏ và người già thì không theo kiểu này của anh. Có lúc Lăng Lăng mè nheo đòi tranh của Thốc Thốc, Hiền dỗ dành mãi không được, liền bảo Thốc Thốc chia bớt cho em gái đi, Thốc Thốc không dám không nghe, nhưng mắt cứ đăm đăm nhìn bà nội, bà nội không đành lòng nói: "Bảo bảo đừng buồn nhé, ngày mai công công mua cho con thêm chút nữa." Nhưng có lúc Thốc Thốc lại để ý món ăn trong tay Lăng Lăng, con bé không dám đòi em gái, chỉ mím môi làm nũng bà nội: "Bà ơi con cũng muốn cái đó." Công công tức khí muốn dắt con bé ra ngoài mua, tôi vội bảo Lăng Lăng chia cho chị một ít, Lăng Lăng đương nhiên không chịu, Hiền lại nói: "Đứa lớn phải hiểu lý lẽ chứ, Thốc Thốc con cũng có trong tay mà, sao cứ nhất định đòi của em?" Bà bà đến lúc này cũng không nhịn được mà cười lạnh: "Ai đòi của các người? Chẳng lẽ ngay cả nhìn một cái cũng không được?" Tôi nghe thấy rất ngượng, nhưng Hiền dường như chẳng hề chú ý đến điều này.
Khách khứa đến nhà tôi, mọi người chỉ nhớ đến Lăng Lăng, quà cáp ăn uống đều là chuẩn bị cho Lăng Lăng. Đến sau này nhìn thấy còn có đứa chị tám tuổi, liền nói một tiếng: "Ôi chao, đại tiểu thư, tôi đãng trí quên mất có cháu ở đây, ôi, cái trống lắc này chỉ hợp trẻ con quá tuổi chơi, lần sau tôi đến sẽ tặng cháu con búp bê dương nhé." Thế là tôi cảm ơn họ, Thốc Thốc không nhận được gì, tuy nói là không để ý, nhưng mắt nhìn Lăng Lăng thích thú lắc trống, con bé chỉ cúi đầu, lặng lẽ thong thả bước lên cầu thang. Đứa trẻ này hình như quá hiểu chuyện, nó biết đây không phải nhà mình, nó biết những người ở đây đều không coi trọng nó, nó biết cứ nương tựa vào ông bà nội. Tôi rất nghi ngờ loại tâm lý này ít nhiều cũng chịu ảnh hưởng từ sự ám chỉ của ông bà, có lúc quần áo nó bị bẩn một chỗ, không cần giặt cả bộ, bà bà tự đi vào phòng tắm giặt sạch cho nó, cũng không gọi nữ giúp việc. Có lần Lăng Lăng ngậm cái núm vú cao su hồi còn bé, không biết sao lại lọt vào mắt Thốc Thốc, sau bữa sáng bà bà liền hỏi: "Cái núm này rốt cuộc mua ở đâu? Để tôi bảo công công lúc nào tiện thì đi mua một cái cho Thốc Thốc chơi." Tôi nói: "Thì cứ đưa cái này cho Thốc Thốc đi." Bà nói: "Không cần, Lăng Lăng cũng muốn chơi." Tôi nói: "Vậy để con đi mua." Bà nói: "Thế cũng được, tiền bao nhiêu con cầm lấy." Tôi đương nhiên không nhận tiền, nhưng bà nhất định phải đưa, cuối cùng vẫn do Thốc Thốc cầm lấy để trong phòng tôi.
Người không biết thông cảm nhất có lẽ là nữ giúp việc. Chu mụ vốn được phân công chuyên trông Lăng Lăng, tuy nhiên có nhiều việc Hiền không yên tâm giao cho bà ta, không cho bà ta làm, nhưng bà ta luôn tự cho mình là bảo mẫu của Lăng Lăng, đi đâu cũng khoe khoang, mượn đó để nâng cao thân phận mình. Có lúc Thốc Thốc vui vẻ chạy tới chơi với Lăng Lăng, muốn nắm tay hôn môi, Chu mụ liền lớn tiếng nói: "Thốc Thốc, con mà thế nữa là ta đi mách thiếu gia đấy. Thiếu gia đã dặn rồi, trẻ con không được để người khác hôn hít chạm tay chạm chân vào." Bà bà nghe thấy liền đứng ngoài cửa phòng gọi: "Thốc Thốc mau lại đây!" Công công bưng chén trà cũng bước ra hỏi có chuyện gì, thực ra ông nghe thấy hết, bà bà ậm ừ bảo không có gì, ông liền lầm bầm ngoài cửa phòng: "Thiếu gia với chả thiếu gia gì? Là do tôi tự tay nuôi lớn đấy nhé? Còn chưa đến ba mươi tuổi... Đúng là lão già này cũng chẳng được coi trọng nữa, chỉ biết yêu mỗi một con bé con đỏ hỏn." Tôi nghe thấy cũng không dám ra giải thích, muốn mắng giúp việc một trận tơi bời, nhưng lại sợ "ném chuột vỡ bình", chỉ đành đợi sau này khẽ quở trách vài câu là xong. Có lúc tôi cũng đưa Thốc Thốc ra ngoài chơi, để Lăng Lăng ở nhà nhờ bà bà trông nom, Thốc Thốc về nhà, bà bà luôn cười hỏi nó: "Đi chơi với mẹ vui không?" Bà bà liền nói với nó: "Vậy sau này con cứ đi theo mẹ con mãi nhé? Ta với công công về thành N đây." Thốc Thốc đương nhiên khóc lóc không chịu, bà bà hài lòng. Còn Lăng Lăng ở nhà thì sao? Bà đương nhiên chăm sóc rất cẩn thận, đến khi tôi về bà kể lại tỉ mỉ đã cho nó ăn gì, Chu mụ thay tã cho nó mấy lần, chạng vạng lạnh bà dặn Lai mụ mặc thêm áo vest cho nó nhưng Chu mụ không nghe, bảo là thiếu gia đã dặn trẻ con không được mặc quá nhiều, những chuyện tương tự thế này làm tôi nghe xong vừa thấy băn khoăn bất an vừa không tiện cảm ơn, sau này đành phải ít đi chơi hơn. Hơn nữa có lúc Lai mụ cũng phải than vãn trước mặt tôi, bảo là lão thái thái lấy khăn tay của chính mình lau mắt cho Lăng Lăng, tôi lại chẳng biết nói sao. Lăng Lăng khóc đòi mẹ, lão thái gia bảo trẻ con mè nheo thật đáng ghét. Sau đó vất vả lắm mới dỗ được Lăng Lăng ngủ, lão thái thái nhất định đòi đóng chặt cửa sổ, tôi bảo thiếu gia đã dặn trẻ con ngủ không cần đóng kín cửa sổ... không đợi bà nói hết, tôi liền át đi: "Lão thái thái bảo bà làm thế nào thì cứ làm thế ấy, ai bảo bà lắm lời?"
Bà bà rất ít khi sai bảo hai nữ giúp việc này, ngờ đâu đám người hầu này không biết điều, bà không sai bảo thì chúng cũng chẳng bao giờ làm việc cho bà nữa. Có lúc cần món gì đó, bà bà đành tự thân xuống bếp bưng lên, một lần Lệ Anh cùng Dư Bạch cãi nhau, hằm hằm chạy đến mách tôi, đi vào cửa sau thì vừa khéo không thấy dong phụ nào, bà thấy bà bà đang ở trong bếp, cũng không hỏi bà là ai, mở miệng liền nói: "Nãi nãi của các người có nhà không?" Bà bà nhẫn nhịn nói: "Ở trên lầu." Thế là Lệ Anh xông thẳng lên lầu, cửa sau cũng là do bà bà đóng lại giúp nó. Nó ở trong phòng tôi nói rất nhiều điều không hay về Dư Bạch, nói thà ly hôn với anh ta, tôi đương nhiên khuyên nhủ. Đến khi nó xuống lầu, ở đầu cầu thang đụng phải Thốc Thốc, hỏi là ai, tôi bảo nó đây là con gái lớn của tôi, nó nhìn một lúc lâu rồi cười khẩy: "Khuôn mặt cũng không đến nỗi tệ, chỉ là không tránh khỏi hơi thở nhà quê, làm sao sánh được với Lăng Lăng xinh đẹp? Hèn gì luật sư Từ của các người lại thích con bé đó." Lời này bà bà nghe thấy lại càng không vui, sau này tôi muốn đưa Thốc Thốc ra ngoài chơi với bạn bè, bà liền nói, đừng mang cái hơi thở nhà quê đó đi để người ta chê cười. Tôi biết bà đang nói Lệ Anh, nên cũng không dám thường xuyên qua lại với nó nữa.
Sau Tết Trung Thu thì Hạnh Anh cũng ra ngoài. Chồng nó năm nay không được như ý, hiện tại tạm thời đến chỗ bố vợ kinh doanh, nên đưa nó đến Thượng Hải ở tạm. Hiền rất vui bảo hiện giờ cốt nhục đoàn tụ rồi. Tôi cũng chỉ đành cười theo, trong lòng lại thấy hơi ghét cô ta. Cô ta ở căn phòng nhỏ trên tầng ba, tầng dưới là phòng khách, tầng hai là phòng ngủ của ông bà và Thốc Thốc, tầng ba là phòng của tôi với Hiền và Lăng Lăng. Có lẽ cô ta thấy buồn chán, sau khi chúng tôi ai về phòng nấy, cô ta luôn thích rón rén đi đến trước cửa phòng tầng hai nghe ngóng, lúc lại đi đến trước cửa phòng tầng ba. Vừa khéo có hôm Chu mụ đang ở trên sân thượng thu đồ thì đụng phải cô ta, cô ta liền giận quá hóa thẹn, gây sự với Chu mụ.
Cô ta nói mình có một chiếc khăn tay vắt trên kính cửa sổ phòng tắm, qua một đêm thì không thấy đâu nữa, chỉ có Chu mụ buổi sáng ở đó giặt đồ. Chu mụ nghe xong liền kêu oan, nói ai từng thấy đâu, tối qua tôi chỉ thu một mảnh vải lau của bà nãi nãi. Thế là cô ta giảo hoạt khẳng định khăn tay là do người của tôi lấy, ban đầu hỏi tôi, tôi bảo đợi tôi đi tìm xem. Sau đó tôi tìm không thấy, liền đi trả lời cô ta, cô ta bĩu môi cười lạnh: "Tôi biết là không có, mảnh khăn này rõ ràng chiều qua vẫn còn, chắc là mọc cánh bay mất rồi." Sau đó ngày nào cô ta cũng cười lạnh bóng gió trong phòng tắm, nói: "Trộm cũng không có mắt, sao cứ chọn chỗ người nghèo chúng tôi mà lấy trộm nhỉ, muốn hiếu kính chủ tử thì lấy cái gì của mình ra cũng được, sao cứ phải trộm khăn tay của tôi?" Lại nói: "Tôi ở đây ăn cơm trắng mà đã có kẻ đau lòng rồi, còn xúi giục mẹ nuôi của trộm đến trộm khăn tay của tôi làm của." Một tràng lời lẽ hồ đồ, nói khiến Chu mụ tức giận vô cùng, tôi lại không cho bà giải thích, sợ rắc rối thêm, thế là Chu mụ đến ngày thứ tư thì nghỉ việc.
Sau đó chúng tôi thuê một bà Trần. Bà Trần là người thật thà, không nói nhiều, nhưng cũng không biết dỗ trẻ con. Có lúc tôi và Hiền buổi tối đi xem phim, ông bà liền thay chúng tôi trông nom Lăng Lăng cả đêm, Hạnh Anh cũng ham vui, cười lạnh châm chọc không ngớt, Vương mụ nghe không lọt tai thường đến kể lại cho tôi nghe. Chúng tôi về đến nhà đã hơn mười một giờ, phòng khách vẫn đăng hỏa huy hoàng, hóa ra Lăng Lăng không chịu ngủ, khóc lóc ầm ĩ, ông bà đang dỗ dành nó chơi. Hạnh Anh nghe tiếng cửa sau của chúng tôi liền xông tới bảo: "Thịnh Nhi, hai người về đúng lúc lắm, Lăng Lăng khóc chết rồi, mẹ nó gào khản cả cổ rồi!" Vì vậy tôi không dám đi chơi với Hiền nữa, trái lại Hạnh Anh cứ kích bác tôi, có lúc không thể không đi chơi cùng cô ta khắp nơi.
Bụng tôi dần to lên, công công và bà bà bàn bạc một phen, bà bà lên tiếng: "Con cứ phải lo đông lo tây thế này cũng vất vả quá, thôi thì ta cùng công công, Hạnh Anh, Thốc Thốc, bốn người bọn ta tự nấu cơm ăn, đỡ cho người làm làm không xuể." Tôi can ngăn mãi không được, Hiền đành đưa phí sinh hoạt mỗi tháng cho họ tự quản lý; họ không nhờ dong phụ nữa, bà bà và Hạnh Anh cùng xuống bếp rửa rau vo gạo, làm đủ mọi việc, tôi nhìn thấy trong lòng thực sự khó chịu, chỉ không rõ Hạnh Anh lại nói những lời gì, không tiện hỏi thẳng, bảo Vương mụ đi giúp thì họ cũng khéo léo từ chối không để bà nhúng tay vào.
Cuối cùng cũng đến ngày 8 tháng 12 năm 30, mọi thứ đều thay đổi, Hiền không làm luật sư nữa. Gia đình chúng tôi buồn bã ngồi trong nhà, công công chỉ thở dài; thở dài xong lại uống trà, vị trà đắng chát, nhưng cuộc đời còn đắng cay hơn. Một lúc lâu sau, ông mới từ tốn nói: "Hoài Thanh sắp sinh rồi, Hiền cũng tạm thời không có việc gì làm, chúng ta không thể ở lại Thượng Hải làm vướng bận các con nữa. Hạnh Anh là con gái đã gả chồng, chúng ta tiễn nó về nhà chồng; Thốc Thốc cũng theo chúng ta quen rồi, lần này hay là cùng về thành N đi, chỉ mong sang năm sinh được thằng cu, ông già này dù có phải dốc nốt tàn hơi ra xem, chỉ cần nhìn thấy nó một lần, thì có nhắm mắt cũng thỏa lòng." Tôi chỉ lặng lẽ cúi đầu, không dám nhìn ông thêm một lần nữa —— tóc ông đã bạc trắng cả đầu, hốc mắt trũng sâu xuống, e là thật sự không còn ở trên đời được bao lâu nữa chăng? Nếu không được nhìn thấy cháu nội thì làm sao đành lòng?
