Sự khác biệt giữa Biểu hiệu và Tước hiệu.

Cả trong xã hội hiện đại lẫn trong hình thái ngôn ngữ hiện đại, sự phân biệt giữa các từ ghép mang tính mô tả hay biểu hiệu, và các tước hiệu theo đúng nghĩa đen của chúng, là một ranh giới vô cùng quenເ thuộc.

Một từ ghép mang tính mô tả, dù là danh từ như Δαναοὶ αἰχμηταὶ, hay tính từ như Δαναοὶ φιλοπτόλεμοι, đều dùng để miêu tả một phẩm chất, đồng thời đòi hỏi độc giả — giống như bất kỳ cụm từ nào truyền đạt một ý niệm — phải công nhận sự chính xác của bức tranh miêu tả đó. Qua thời gian sử dụng lặp đi lặp lại, những từ ghép miêu tả này có xu hướng chuyển hóa thành các công thức ngôn từ, rồi dần dần tiệm cận với bản chất của tước hiệu.

Thế nhưng, tước hiệu lại là một khái niệm hoàn toàn khác biệt so với từ ghép mang tính mô tả. Tước hiệu tựa như đồng tiền lưu thông trong ngôn ngữ, được thiết kế để chuyền từ miệng người này sang miệng người khác mà không cần phải qua khâu kiểm tra hay xem xét. Nó giống như đại từ nhân xưng, có chức năng đơn thuần là chỉ định hoặc đại diện cho một cá nhân cụ thể nào đó. Nó là tấm biển chỉ dấu cho một bậc vị thế hoặc chức vụ, một thực thể mang bản chất cố định, tựa như một đơn vị đếm số; và một khi đã được ấn định làm tước hiệu, nó hoàn toàn không còn mối liên hệ nào với phẩm chất cá nhân nữa, dẫu rằng vào thuở ban đầu, nó có thể được xây dựng dựa trên sự tồn tại thực tế hoặc giả định của những phẩm chất ấy. Giống như từ ghép mô tả, tước hiệu có thể là tính từ, chẳng hạn như ‘vô cùng cao quý’, hoặc là danh từ, như ‘hầu tước’.

Rõ ràng là các tước hiệu luôn ngầm giả định một mức độ tiến bộ nhất định trong sự tổ chức của xã hội chính trị; trong khi các biểu hiệu mô tả buộc phải được sử dụng để đáp ứng nhu cầu giao tiếp của con người ngay từ những chặng đường sơ khai nhất.

Mức độ phát triển này chắc chắn đã phải đạt được vào thời đại của Homer; bởi vì việc sử dụng cả tước hiệu lẫn biểu hiệu mô tả trong các khúc ca đều có thể được nhận diện một cách vô cùng rõ ràng.

Trong số các biểu hiệu mô tả của Homer, ta tìm thấy, ở loại danh từ, các từ ἡγεμόνες, ἀριστῆες, và đồng thời cả βασιλεῖς, ἀοιδοί. Về tính từ áp dụng cho các tầng lớp, có σκηπτοῦχοι (βασιλῆες), ὑπερμενέες (βασιλῆες), θεῖοι (ἀοιδοί); và áp dụng cho cá nhân, có ἐχεφρὼν Πηνελόπεια, Τηλέμαχος πεπνυμένος, πολύμητις Ὀδύσσευς, cùng rất nhiều từ khác nữa.

Trong hệ thống từ vựng hiện đại, các từ công tước, bá tước, nam tước, hiệp sĩ, địa chủ đều là tước hiệu; trong khi quý tộc, giáo sĩ, chủ đất tự do, thị dân lại là các cụm từ mô tả. Về một từ ghép hoặc biểu hiệu mô tả đã phát triển thành tước hiệu, ta có thể tìm thấy các ví dụ ngay trong những từ vừa được dẫn chiếu; từ knight (knecht) ban đầu vốn có nghĩa là một người hầu, sau đó chỉ một người thực hiện những nhiệm vụ đặc thù cho nhà vua; còn esquire (scudiero, écuyer) vốn chỉ người mang áo giáp cho hiệp sĩ, đặc biệt là chiếc khiên của họ. Theo dòng thời gian, những từ này đã trở thành tước hiệu. Hơn nữa, có những từ nằm lơ lửng đầy mơ hồ ở ranh giới giữa tước hiệu và biểu hiệu; chẳng hạn như những biểu thức hay bị chỉ trích trong Sách Cầu nguyện Chung của người Anh: ‘(vị vua) vô cùng sùng kính và nhân từ của chúng ta’.

Ta nhận thấy trong thơ Homer rằng từ βασιλεὺς, tức nhà vua, đã bắt đầu chuyển dịch từ chức năng của một từ mô tả thuần túy sang vai trò của một tước hiệu; bởi vì, dẫu hiếm hoi, ông vẫn gắn nó với tên riêng của các cá nhân bên cạnh việc sử dụng nó một cách tự do mà không cần tên đính kèm; và một dấu hiệu thông thường của các tước hiệu thực thụ chính là việc chúng, ngay cả khi là danh từ, có thể hoặc kết hợp với tên của cá nhân, hoặc được dùng để thay thế cho tên khi xưng hô với họ. Trong sử thi Iliad, ta bắt gặp Ἀλεξάνδρῳ βασιλῆι, còn trong Odyssey là Ἔχετον βασιλῆα. Thêm vào đó, ta lại thấy βασίλεια được sử dụng trong sử thi Odyssey ở thể hô cách, qua đó cũng đóng dấu nó như một tước hiệu.

Mặt khác, từ ἄναξ trong thơ Homer — tuyệt đối không được nhầm lẫn với βασιλεὺς — thông thường là một biểu hiệu mô tả, có ý nghĩa gần tương đương với từ lord (chúa tể) trong tiếng Anh của chúng tôi, và cũng giống như từ đó, nó sở hữu một sự uyển chuyển phi thường về mặt ngữ nghĩa; bởi vì cũng như một người hiện nay có thể là chúa tể, vào thời đó người ta có thể là ἄναξ của một vương quốc, một dân tộc, một cánh đồng, một mỏ quặng, một nô lệ, một con ngựa, hay một con chó. Những ví dụ như vậy nhiều không sao kể xiết. Đôi khi ý nghĩa của nó là chúa tể hoặc chủ nhân, gắn liền với một đối tượng cụ thể nào đó, chẳng hạn như những con ngựa của Nestor,

οἱ δὲ ἄνακτος ὑποδδείσαντες ὁμοκλὴν....

Đôi khi nó dùng để chỉ một tầng lớp người theo nghĩa trừu tượng,

οἷοί τε ἀνάκτων παῖδες ἔασιν.

trong đó cụm ἀνάκτων παῖδες gần như tương ứng với cụm từ ‘con cái nhà quyền quý’ của chúng tôi, tức là những chủ nhân của đám nô lệ.

Trái lại, khi quy chiếu về các bậc thần linh bất tử, ἄναξ đôi khi lại đóng vai trò là một tước hiệu: chẳng hạn như trong sách Iliad (XVI, 233),

Ζεῦ ἄνα, Δωδώναιε, Πελασγικέ.

Các ví dụ về tước hiệu.

Tuy nhiên, trong thơ Homer vẫn có nhiều từ mang tính chất tước hiệu một cách chắc chắn và đồng nhất. Tiêu biểu nhất là các tính từ Διοτρεφὴς và Διογενὴς, mang sức nặng ý nghĩa gần như tương đương với cụm từ ‘Điện hạ’ (Royal Highness) thời nay. Chúng thường đi kèm với tên của cá nhân hoặc tên của tầng lớp mà chúng thuộc về; và ngoại trừ một trường hợp duy nhất trong Iliad, chúng chỉ được dành riêng cho những nhân vật ở bậc vị thế cao nhất được biết đến, đó là βασιλεὺς hay nhà vua. Trường hợp ngoại lệ ấy chính là Phœnix, người mà tại một phân đoạn đã được Achilles xưng hô là γέραιε Διοτrefές. Thế nhưng, Achilles nói lời này trong tâm trạng χαριζόμενος, khi đang vuốt ve và dỗ dành vị lão giả, và vì thế trường hợp này không làm suy suyển sức nặng của quy luật chung.

Tại một phân đoạn khác, ta bắt gặp ὁ Διογενὴς được dùng cho Achilles ở ngôi thứ ba mà không kèm theo tên của ông; điều này càng làm nổi bật hơn nữa bản chất tước hiệu của từ ngữ. Hơn nữa, Διοτρεφὴς cũng không ít lần được sử dụng ở thể hô cách, có hoặc không đi kèm với tên của người mà nó hướng tới. Có lẽ cũng đáng lưu ý rằng những từ này — Διοτρεφὴς và Διογενὴς — chưa bao giờ được áp dụng cho Agamemnon, tựa hồ như chúng, một lần nữa giống như cụm từ ‘Điện hạ’, có cả giới hạn ở phía trên lẫn phía dưới, và không thể áp dụng cho vị thủ lĩnh tối cao của toàn dân tộc. Quả thực có một đoạn văn miêu tả Agamemnon được xưng hô là Διοτρεφὴς, nhưng đó lại nằm trong khúc νεκυΐα vốn bị nghi ngờ rộng rãi của sử thi Odyssey (quyển XXIV). Rõ ràng là thực tế này không thể được giải thích bằng các cân nhắc về mặt âm luật, ngay cả đối với từ Διοτρεφὴς, bởi vì dù ở thể thuộc cách hay hô cách, từ này đều rất dễ được bố trí để sử dụng: đặc biệt là ở hình thái biến đổi thứ hai, bởi vì Agamemnon đã được xưng hô bằng thể hô cách khoảng hai mươi lăm lần trong các tác phẩm. Tôi thừa nhận rằng Ulysses có thể ám chỉ ông trong câu thơ,

θυμὸς δὲ μέγας ἐστὶ Διοτρεφέος βασιλῆος.

Thế nhưng cụm từ ở đây mang tính trừu tượng nhiều hơn là cá nhân: có lẽ cũng giống như cách chúng ta nói ‘vị quân vương đáng kính của chúng ta’.

Từ βασιλεὺς thoạt đầu có lẽ chỉ mang một ý nghĩa mô tả thuần túy. Thế nhưng nó chỉ còn giữ lại một vài dấu vết rải rác của nét nghĩa ấy khi được sử dụng trong sử thi Iliad. Dấu hiệu rõ ràng nhất của ý nghĩa đó mà tôi có thể tìm thấy là việc nó được dùng ở cấp so sánh hơn và so sánh nhất để phân biệt dòng dõi Pelops với các vị vua khác. Agamemnon được gọi là βασιλεύτατος (Iliad, IX, 69), và Menelaus rõ ràng được ngầm chỉ qua từ βασιλεύτερος trong sách Iliad (X, 239), nơi Diomed được ra lệnh hãy chọn ra người xuất sắc nhất bất kể địa vị, chứ không được câu nệ vào vị βασιλεύτερος.

Bởi vì sử thi Odyssey phản ánh một giai đoạn tan rã chính trị, hệ quả từ sự vắng mặt kéo dài của các thủ lĩnh, nên chẳng có gì ngạc nhiên khi ta thấy từ βασιλεὺς cùng với biểu hiệu đích thực của nó là Διοτρεφὴς được sử dụng trong tác phẩm này với sự lỏng lẻo lớn hơn. Các βασιλῆες và Διοτρεφεῖς ở đây không phải là những vị vua mà là tầng lớp quý tộc của Scheria và của vương quốc thuộc quyền Ulysses; và đó là một lời ca ngợi mà Theoclymenus dành cho Telemachus khi ông nói,

ὑμετέρου δ’ οὐκ ἔστι γένος βασιλεύτερον ἄλλο

ἐν δημῷ Ἰθάκης.

Thế nhưng, ngay cả ở đây, ý nghĩa đặc thù và chính thức của từ βασιλεὺς vẫn được bảo toàn: chưa từng có ai được gọi đơn lẻ là một βασιλεὺς trừ khi người đó đang ngự trên ngai vàng, dẫu rằng Antinous được mô tả là giống với một người thuộc tầng lớp vua chúa,

βασιλῆι γὰρ ἀνδρὶ ἔοικας.

Và chính Antinous cũng đã bộc lộ niềm hy vọng đầy mỉa mai của mình rằng Jove sẽ không đưa Telemachus lên làm βασιλεὺς ở Ithaca, dẫu cho chàng có quyền kế vị theo dòng máu. Nếu từ βασιλεὺς chỉ đơn thuần chỉ rõ một địa vị nhất định nào đó, thì chắc chắn Telemachus đã là một βασιλεὺς từ lâu rồi.

Ý nghĩa đích thực của từ này trong thơ Homer chính là ý nghĩa mà qua đó, suốt hàng ngàn năm qua, nó dường như vẫn duy trì được danh tiếng vang dội khắp hoàn cầu.

Những cách giải thích phổ biến về ἄναξ ἀνδρῶν.

Và giờ đây, hãy bàn đến những cách cấu giải đã được gán cho cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν. Biểu thức này không được Heyne hay Crusius đả động tới. Các dịch giả thì tôi đã đề cập đến rồi. Về phần các nhà biên soạn từ điển, Scott và Liddell cho rằng ‘Agamemnon với tư cách là tổng tư lệnh chính là ἄναξ ἀνδρῶν theo một nghĩa đặc biệt, trong khi Orsilochos được gọi là ἄναξ ἄνδρεσσιν trong sách Iliad (V, 546);’ thế nhưng cụm từ thực sự ở đó lại là πολέεσσ’ ἄνδρεσσιν ἄνακτα, mà tôi cho rằng chỉ đơn thuần tương đương với ἀνάσσοντα, và hoàn toàn không có mối liên hệ nào với một cụm từ hay công thức cố định cả.

Damm cho rằng nó biểu thị sự tôn nghiêm tối cao kết hợp cùng quyền thống lĩnh quân sự.

Hơn nữa, Mure nhận xét rằng, chung với ποιμὴν λαῶν và κρείων, ‘nó biểu thị chức trách của bất kỳ vị vua hay thủ lĩnh nào, nhưng đặc biệt hơn là chức trách của một nhà cai trị hoặc tư lệnh tối cao.’

Rằng những cách giải thích này hoàn toàn đi chệch hướng, tôi đã hoàn toàn xác tín sau một quá trình cân nhắc có phần tỉ mỉ.

Để đáp lại Damm, tôi xin lưu ý rằng cụm từ này từng được áp dụng cho Æneas, một vị tướng chỉ huy nhưng không phải là một quốc vương; nó được áp dụng cho Anchises, một quốc vương nhưng không nắm quyền chỉ huy quân sự; nó được áp dụng cho Eumelus, người không phải là quốc vương, cũng chẳng phải là một chiến binh có tên tuổi gì, và trong tay chỉ điều hành vỏn vẹn mười một chiến thuyền.

Do đó, nó không hề phụ thuộc vào bậc thang cao nhất của uy quyền quân sự hay dân sự.

Nó cũng không phải lúc nào cũng gắn liền với dòng dõi thần linh, dẫu cho dòng dõi ấy có xuất phát từ Jove đi chăng nữa; thậm chí ngay cả khi đó là dòng dõi trực hệ hay cận kề trực hệ: chẳng hạn như trong số những người còn sống, Sarpedon là con trai của Jove nhưng lại không có tước hiệu này, Polypœtes cháu nội của ngài cũng vậy (Iliad, II, 740). Tương tự, trong số những người đã khuất, tước hiệu ấy cũng không được ban cho Hercules hay Rhadamanthus, những người con của Jove. Nếu như, theo khả năng cao là thế, việc được xem là có họ hàng với Jove trong mọi trường hợp đều đi kèm với nó, thì đó phải là một mối quan hệ họ hàng xa chứ không phải gần, và vì thế tước hiệu này chính là nét chấm phá trang hoàng cho một dòng dõi cổ kính; chắc chắn rằng dòng dõi thần linh không phải là tấm vé thông hành trực tiếp dẫn đến vị thế đặc thù này.

Tôi không hề tranh cãi việc ý niệm về dòng dõi thần linh nhìn chung gắn liền một cách trực tiếp với các quốc vương với tư cách là những quân vương, ít nhất là trong sử thi Iliad. Thế nhưng điều này lại được biểu thị qua các từ Διοτρεφὴς và Διογενὴς, như chứng cứ từ chính từ nguyên của chúng đã minh bạch cho thấy, chứ không phải qua cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν. Quả thực, ta dường như bắt gặp từ Διοτρεφὴς được dùng với nghĩa sinh ra từ chốn thiên thai, hoàn toàn không đả động gì đến quyền lực chính trị, trong câu thơ thuộc sử thi Odyssey (V, 378) khi thần Neptune dùng nó để gọi những người Phæacian:

εἰσόκεν ἀνθρώποισι Διοτρεφέεσσι μιγείης.

Thế nhưng, trong số những tước hiệu mang đậm dấu ấn Hy Lạp của Homer, nổi bật hơn cả bằng tất cả sự kinh ngạc chính là tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν.

Chi tiết về việc sử dụng tước hiệu này.

Nó được Nhà thơ sử dụng năm mươi hai lần: năm mươi lần trong sử thi Iliad, và chỉ đúng hai lần trong Odyssey.

Nó được áp dụng bốn mươi sáu lần cho Agamemnon, và sáu lần cho năm nhân vật khác: mỗi người một lần trong bốn trường hợp, và hai lần trong một trường hợp. Những nhân vật đó là,

Eumelus, một người Hy Lạp còn sống.

Augeias,những người Hy Lạp đã khuất.

Euphetes,

Anchises,những người thành Troy còn sống.

Æneas,

Nó xuất hiện và mai một cùng với Homer, hoàn toàn không được tìm thấy trong trước tác của bất kỳ tác giả Hy Lạp nào khác.

Nó không bao giờ được sử dụng ở bất kỳ cách nào khác ngoại trừ thể chủ cách: không bao giờ tách rời khỏi tên riêng của người mà nó bổ nghĩa, ngoại trừ một lần duy nhất (Iliad, I, 7), và khi ấy cũng chỉ bị ngăn cách bởi tiểu từ τε: nó luôn đứng trước tên riêng ngoại trừ trong câu thơ đơn lẻ ấy: nó luôn kết thúc ở nửa đầu của chân vần thứ năm trong dòng thơ, ngoại trừ cũng chính trong câu thơ đó; và thêm vào đó, từ ἄναξ không bao giờ bị tách rời khỏi từ ἀνδρῶν, ngoại trừ một lần trong sử thi Odyssey bởi từ δέ.

Nó không được áp dụng cho bất kỳ ai có tên không bắt đầu bằng một nguyên âm, và cũng không áp dụng cho bất kỳ ai có tên không đạt đến giá trị âm luật cần thiết để có thể cấu thành chân vần cuối cùng cùng với một nửa chân vần của thể thơ lục ngôn (hexameter): chẳng hạn như Agamemnon, gồm hai âm tiết ngắn và hai âm tiết dài; Euphetes, ba âm tiết dài; Eumelus, hai âm tiết dài và một âm tiết ngắn. Chính những yếu tố sau này, nếu đứng độc lập một mình, sẽ tạo ra một phỏng đoán rằng việc sử dụng tước hiệu ấy hoàn toàn chỉ bị chi phối bởi các cân nhắc về mặt âm luật mà thôi.

Rằng các yếu tố âm luật có một mức độ ảnh hưởng nhất định đến việc sử dụng các cụm từ trong thơ Homer là điều chúng ta có thể nhận định rõ ràng, khi quan sát thấy trong khi Homer sử dụng tên gọi của người Achaean gấp bốn lần so với tên của người Argeian, thì ông chỉ dùng các hình thái Ἀχαίοισι và Ἀχαίοισιν có mười hai lần, trong khi lại sử dụng Ἀργείοισι và Ἀργείοισιν hơn sáu mươi lần.

Thế nhưng ta cũng có thể nhận thấy rằng không có bất kỳ cân nhắc âm luật nào có thể ngăn cản Homer áp dụng cụm từ này cho Diomedes, Polypœtes, hay những người khác — những người có tên chỉ khác với tên của Agamemnon ở chỗ chúng bắt đầu bằng một phụ âm; vậy mà ông đã không làm thế: tên của cả sáu vị ἄνακτες ἀνδρῶν đều khởi đầu bằng một nguyên âm. Do đó, vì ông tự kìm chế bản thân vượt xa hơn những gì âm luật đòi hỏi, nên chắc chắn ông phải có một lý do nào khác ngoài âm luật để chi phối việc sử dụng tước hiệu này.

Vấn đề đặt ra là, liệu có tồn tại rõ ràng hoặc có khả năng cao tồn tại những điều kiện thực chất nào khác, bên cạnh các yếu tố âm thanh, cùng hội tụ ở những nhân vật được tước hiệu này chỉ định, từ đó cho phép chúng ta truy nguyên và xác định ý nghĩa của nó hay không?

Liên quan đến cách giải thích của Mure, tôi xin lưu ý rằng nó dường như đã không màng đến sự khác biệt giữa các từ mô tả nói chung và tước hiệu khi áp dụng vào thơ Homer; mà thay vào đó lại mặc định rằng các cụm từ trong thơ Homer đơn thuần chỉ thuộc về vế đầu tiên.

Hiển nhiên là từ κρείων chỉ là một thuật ngữ thuộc về vế đó mà thôi; điều này, tự thân nó, được biểu thị qua mối quan hệ của từ này với biểu hiệu so sánh quen thuộc và đã được thiết lập sẵn là κρείσσων. Nó mô tả một cách rõ ràng tầng lớp những kẻ nắm giữ quyền thống trị độc tôn, trong lời xưng tụng gửi đến thần Jove, ὕπατε κρειόντων; và nó tương ứng với tính từ mang tính vương giả trong sách Iliad (XXIV, 538):

ὅττι οἱ οὔτι

Παίδων ἐν μεγάροισι γονὴ γένετο κρειόντων.

‘Bởi vì khi ấy trong sảnh đường của ngài vẫn chưa có dòng dõi vương giả.’

Thấp hơn từ Βασιλεὺς — từ tương ứng với bậc vị thế được ngầm hiểu qua thuật ngữ ‘bệ hạ’ của chúng tôi — và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ ἄναξ — từ tương ứng rất gần gũi với ‘chúa tể’, tước hiệu này nhìn chung tương đương về mặt địa vị với hoàng tử hoặc bậc vương giả, theo nghĩa tiếng Anh của các thuật ngữ ấy; thế nhưng trong thơ Homer, nó luôn chỉ là một từ mô tả thuần túy và không bao giờ là một tước hiệu. Phù hợp với điều đó, ta tìm thấy nó xuất hiện ở các nhà văn Hy Lạp hậu thế, thời điểm mà cả ἄναξ ἀνδρῶν lẫn ποιμὴν λαῶν đều đã biến mất.

Biểu thức ποιμὴν λαῶν trong thơ Homer.

Cụm từ ποιμὴν λαῶν được sử dụng rộng rãi hơn so với từ κρείων, và mang nhiều dấu hiệu tiệm cận hơn với bản chất danh từ cũng như khả năng áp dụng cho từng cá nhân vốn là đặc trưng của tước hiệu. Chẳng hạn trong câu,

Οἱ δ’ ἐπανέστησαν, πείθοντό τε ποιμένι λαῶν,

σκηπτοῦχοι βασιλῆες

thì các βασιλῆες chính là các thành viên trong hội đồng βουλὴ của người Hy Lạp, và ποιμὴν λαῶν chính là Agamemnon. Giống như κρείων, nó có thể áp dụng cho những kẻ nắm giữ vương quyền thứ bậc, nói một cách hình tượng thì đó là những chư hầu của các vị thủ lĩnh tối cao: chẳng hạn, ta bắt gặp trong số các chỉ huy thứ yếu của phân đội Pylian,

Αἵμονά τε κρείοντα, Βίαντά τε, ποιμένα λαῶν.

Nó vươn xuống đến cả những con người mà chúng ta chẳng thể biết hay suy luận được gì hơn ngoài việc họ có lẽ từng nắm giữ những thái ấp nhỏ bé (nếu có thể gọi như vậy) cùng quyền lực vương triều phái sinh dưới một hình thức nào đó, chẳng hạn như những nhân vật trong phe Troy như Bienor, Hypeiron, Apisaon, Hypsenor; và nó cũng được áp dụng cho con cái của các vị đại thủ lĩnh, ví dụ như Thrasymedes và Agenor, bên cạnh việc dùng cho chính các vị thủ lĩnh bao gồm cả Agamemnon. Nó cũng được gán cho Ægisthus vào thời điểm ông trên thực tế đang chiếm giữ ngai vàng của Agamemnon. Do đó, nó có thể áp dụng cho ý niệm về quyền thống trị chính trị theo nghĩa rộng lớn nhất, tuy nhiên vẫn khác biệt với từ ἄναξ ở chỗ: trong khi nó được gán cho cả những nhân vật ít tên tuổi hơn về mặt chính trị, thì nó lại chỉ bị giới hạn trong việc diễn đạt loại hình ưuội thế đó, và hoàn toàn không dính líu gì đến quyền sở hữu tài sản cả.

Tóm lại, tôi thấy hoàn toàn không thể dò ra được bất kỳ nét đặc trưng rõ rệt nào trong cụm từ này, ngoại trừ việc nó diễn đạt quyền thống trị chính trị nói chung dưới hình hài của một hình ảnh ví von phù hợp với trạng thái xã hội thời sơ khai và phụ quyền. Do đó, tôi ngập ngừng khi gọi nó một cách quả quyết là một tước hiệu, bởi vì tầng lớp mà nó áp dụng có phần mơ hồ, và vì thế nó thiếu đi một ý nghĩa cụ thể; dẫu vậy, nó có lẽ cũng phảng phất đôi chút bản chất ấy. Tuy nhiên, chúng ta buộc phải phân định rạch ròi giữa yếu tố lệ thuộc vào Agamemnon — như ta thấy ở Nestor và Diomed — với yếu tố thuộc về tầng lớp mà những ποιμένες λαῶν bậc thấp thuộc về. Những thành phần ấy cách xa nhau chẳng khác nào những đại chư hầu của nước Pháp thời trung cổ với tầng lớp tiểu địa chủ nhan nhản trên hòn đảo của chúng ta.

Về mặt hình thức, cụm từ này mang lại sự tương đồng bề ngoài nhiều hơn là tương đồng thực chất với ἄναξ ἀνδρῶν. Bởi vì từ ποίμην được sử dụng theo nghĩa bóng chẳng qua chỉ biểu thị chức trách của một nhà cai trị trong mối quan hệ chính trị của ông ta đối với thần dân; trong khi ἄναξ lại mang bản chất vô cùng đặc thù, bởi vì ἄναξ bày tỏ ý niệm về một người chủ nhân cũng như một nhà cai trị, và ông ta không chỉ là ἄναξ của một dân tộc mà còn là ἄναξ của từng cá nhân riêng lẻ, xét trên phương diện một khía cạnh nào đó thuộc về bản chất con người mà ông ta nắm giữ quyền sở hữu hoặc quyền thụ hưởng. Cụm từ ποιμὴν λαῶν diễn đạt một mối quan hệ ngầm giả định rằng xã hội chính trị đã thành hình, bởi vì λαὸς có nghĩa là một cộng đồng quần chúng đoàn kết trong hình thái đó.

Hơn nữa, chúng ta hầu như không có quyền giả định rằng ἄναξ ἀνδρῶν biểu thị chức trách của ‘bất kỳ vị vua hay thủ lĩnh nào’, khi mà dẫu nó được sử dụng trong khoảng năm mươi đoạn văn, nó lại chỉ được áp dụng cho đúng sáu nhân vật; và việc khẳng định rằng nó đặc biệt chỉ chức trách của một nhà cai trị hoặc tư lệnh tối cao cũng đầy rẫy sự liều lĩnh, khi mà trong sáu nhân vật ấy chỉ có vỏn vẹn một người hoàn toàn khớp với mô tả đó, và ít nhất ba người là những cá nhân có quyền lực vô cùng tầm thường cũng như mờ nhạt về mặt cá nhân.

Thêm một lần nữa, đó là phong cách của Homer khi ông áp dụng một biểu hiệu hoặc cụm từ mang tính đặc trưng cho một trong những nhân vật vĩ đại của mình: ông dành cho họ quyền sử dụng độc quyền nó, chẳng hạn như cụm ποδωκὴς δῖος cho Achilles, κορυθαίολος cho Hector, πολύμητις và πολυτλὰς δῖος cho Ulysses. Ví dụ, từ κορυθαίολος được dùng ba mươi tám lần cho Hector, và chưa từng dùng cho bất kỳ anh hùng nào khác, dẫu rằng nó từng xuất hiện một lần cho thần Mars trong sách Iliad (XX, 38). Thật là kỳ lạ nếu ông lại phá vỡ thói quen này trong trường hợp trước mắt chúng ta. Thế nhưng, nếu ἄναξ ἀνδρῶν chỉ là một cụm từ mô tả thuần túy như Mure giả định, thì ông lại đang phá vỡ nó theo cách kỳ quái nhất; bởi vì trong khi áp dụng nó bốn mươi sáu lần cho Agamemnon, ông đồng thời cũng ban nó cho nhân vật vô cùng mờ nhạt Eumelus. Nếu đây chỉ là một cụm từ phục vụ mục đích — tựa như một biểu hiệu — nhằm chỉ rõ địa vị chính trị vĩ đại của Agamemnon, thì làm thế nào mà sức nặng của nó lại có thể bị vùi dập thảm hại đến thế khi được ban phát không chỉ cho Eumelus — kẻ chẳng làm gì ngoài việc đánh xe ngựa — mà còn cho Euphetes — nhân vật chỉ được nhắc đến đúng một lần duy nhất trong toàn bộ thơ Homer, hoàn toàn không có bất kỳ biểu hiệu hay tình tiết nào ngoại trừ chi tiết này để làm nổi bật, và không hề được gọi tên ở bất kỳ nơi nào khác? Nếu nó miêu tả một nhà cai trị với tư cách là tối cao giữa những bậc cai trị, thì tại sao nó lại bị áp dụng một cách hạ giá và lỏng lẻo đến vậy? Còn nếu nó miêu tả một nhà cai trị nói chung, thì tại sao nó lại bị sử dụng một cách quá đỗi hạn chế như thế? Phương thức và điều kiện thực tế của việc sử dụng nó đòi hỏi chúng ta phải xem xét liệu bản thân nó có đang che đậy một ý niệm cụ thể nào đó hay không — một ý niệm xuất phát từ một hình thái xã hội mà ngay cả vào thời của Homer cũng đã trở thành, hoặc chí ít là đang dần trở thành lỗi thời; có lẽ ở một khía cạnh nào đó đã sớm là một hoài niệm của quá khứ, và cắt ngang qua, thay vì hòa hợp với, các sắp đặt cũng như tập tục đương thời của ông.

Ἄναξ ἀνδρῶν mang một ý nghĩa cụ thể.

Công thức đặc thù ‘chúa tể của những con người’ tỏ ra vô cùng thích hợp để đánh dấu thời kỳ chuyển giao từ cấu trúc xã hội phụ quyền sang cấu trúc xã hội chính trị; trong gia đình, quyền tối cao và quyền sở hữu tài sản hòa làm một, và βασιλεὺς một cách tự nhiên nối tiếp và vươn lên từ ἄναξ. Quyền lực ở đây khoác lên mình một hình hài rộng lớn hơn so với một mối quan hệ thuần túy gia đình, thế nhưng ý niệm về nó vẫn còn mơ hồ: chưa có sự hình thành rõ rệt của các tầng lớp; những kẻ bề trên chưa được nhìn nhận dưới lăng kính chính trị trang trọng của các vị vua, và con người cũng chưa tự xem mình là thần dân (như trong khái niệm λαὸς). Ở đó tồn tại những con người cùng một kẻ bề trên của họ, nhưng lại không có một xã hội với một thủ lĩnh tối cao. Trong trạng thái sự việc ấy, quyền lực, dẫu kém phần vững chắc và bám rễ sâu xa hơn, lại tỏ ra tuyệt đối hơn: hãy làm chứng bằng sự kiện Abraham dự định tế thần đứa con trai Isaac của mình.

Tóm lại, dẫu vậy, những gì chúng ta đã bàn luận về các cụm từ khác cho thấy rằng trong thơ Homer, chúng ta có bốn từ thường được sử dụng để diễn đạt chức năng cai trị, từ hình thái cao nhất của chức năng ấy cho xuống các bậc thấp hơn; đó là:

1. βασιλεὺς, từ mang tính giới hạn nhất: trong sử thi Iliad, nó chỉ bó hẹp ở những kẻ vừa nắm giữ quyền tối cao trên thực tế vừa thống trị một lãnh thổ đáng kể, hoặc nếu không thì phải là những nhân vật có tầm quan trọng hàng đầu nhờ vào chiến dũng cá nhân hay các phẩm chất khác.

2. κρείων, từ tiếp theo; bao quát cả những bậc cao nhất nhưng đồng thời hạ xuống đến các bậc vương hầu thứ yếu, dẫu thường vẫn bó hẹp ở những nhân vật có tầm vóc đáng kể hơn.

3. ποιμὴν λαῶν, từ tuy cũng có thể áp dụng cho bậc cao nhất, nhưng vì diễn đạt quyền thống trị chính trị dưới hình thái rộng lớn nhất, nên nó bao hàm cả các vương quốc phụ thuộc, phái sinh và nhỏ bé, thậm chí của cả những cá nhân không có vẻ gì là những quốc vương độc lập theo bất kỳ nghĩa nào.

4. Mang tính biến hóa đa dạng trong cách áp dụng hơn bất kỳ từ nào kể trên, có lẽ cổ xưa hơn, và gắn liền với thời kỳ mà hình thái vương quyền duy nhất được biết đến ngầm bao hàm những quyền lực định đoạt mang tính mơ hồ và do đó tuyệt đối, từ ἄναξ dung chứa ý niệm kép vừa là thẩm quyền chính trị vừa là quyền sở hữu; nó đồng hành với cả hai điều này, giống như từ lord của chúng tôi khi chúng tách rời nhau, và nó bám chặt lấy từng hình thái ấy trong mọi biểu hiện của chúng.

Tôi thừa nhận rằng cấu trúc giải nghĩa mà giờ đây tôi đề xuất gán cho cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν, theo những gì tôi biết, vẫn chưa từng được đưa ra trước đây; và điều này, tự thân nó, là một tiền đề chống lại nó. Thế nhưng thay vì dùng từ pro tanto (tương ứng với chừng mực ấy), trong trường hợp này tôi khẩn khoản xin được dùng từ pro tantillo (tương ứng với một chút xíu ấy thôi); bởi vì có một thực tế là, cũng giống như việc chỉ gần đây bộ môn Dân tộc học mới được nghiên cứu một cách có hệ thống, thì cũng chỉ gần đây văn bản và từ vựng của Homer mới được đặt dưới sự khảo sát tường tận; và thật hợp lý khi kỳ vọng rằng việc tiếp tục dành sự chú ý mang tính phê bình cho nó rất có thể sẽ mở ra trước mắt chúng ta nhiều điều mà trước đây vẫn còn nằm trong vòng bí ẩn. Việc tiến hành theo góc nhìn này đối với cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν càng trở nên khả dĩ hơn, bởi vì có quá ít độc giả của Homer từng lưu ý rằng từ này thỉnh thoảng còn được áp dụng cho bất kỳ ai ngoài Agamemnon, và do đó quan điểm thông thường đang đặt nền móng trên một ấn tượng không chính xác về các sự kiện sơ cấp. Do đó, mục đích của tôi có thể được mô tả một cách công bằng hơn như một nỗ lực nhằm mở ra một vấn đề hoàn thiện mới, chứ không phải là một cuộc công kích nhằm vào một phán quyết phê bình đã được tuyên án theo đúng thủ tục.

Giờ đây, chúng ta hãy tiếp tục tiến hành khảo sát xem thực tế các sự kiện về việc sử dụng cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν trong thơ Homer rốt cuộc ra sao.

Những nhân vật được áp dụng tước hiệu này.

Nó được áp dụng cho Agamemnon trong các phân đoạn sau đây:

Iliad, I: các dòng 7, 172, 442, 506.

Iliad, II: các dòng 402, 434, 441, 612.

Iliad, III: các dòng 81, 267, 455.

Iliad, IV: các dòng 148, 255, 336.

Iliad, V: dòng 38.

Iliad, VI: dòng 33.

Iliad, VII: các dòng 162, 314.

Iliad, VIII: dòng 278.

Iliad, IX: các dòng 96, 114, 163, 672, 677, 697.

Iliad, X: các dòng 64, 86, 103, 119, 233.

Iliad, XI: các dòng 99, 254.

Iliad, XIV: các dòng 64, 103, 134.

Iliad, XVIII: dòng 111.

Iliad, XIX: các dòng 51, 76, 146, 172, 184, 199.

Iliad, XXIII: các dòng 161, 895.

Odyssey, VIII: dòng 77.

Odyssey, XI: dòng 396.

Nó cũng được áp dụng cho:

Anchises, trong Iliad, V, 268.

Æneas, trong Iliad, V, 311.

Augeias, trong Iliad, XI, 701, 739.

Euphetes, trong Iliad, XV, 532.

Eumelus, trong Iliad, XXIII, 288.

Giờ đây, mặc dù như chúng ta đã thấy, thuật ngữ này thực tế chỉ được sử dụng với những cái tên có giá trị âm luật gần gũi nhau, thế nhưng Nhà thơ đã cung cấp cho chúng ta một chứng cứ vô cùng rõ ràng rằng việc sử dụng nó không đơn thuần là một thủ pháp âm luật nhằm hỗ trợ ông trong việc dùng những cái tên vốn khó xử lý. Điều này được chúng ta tường tận qua hai hình thức sau:

1. Tên của Eumelus là một trong những cái tên được ông áp dụng cụm từ này; tuy nhiên, việc kết hợp âm luật của nó với cái tên này hoàn toàn chẳng có gì là thuận lợi đặc biệt cả, bởi vì trong tổng số năm nơi Homer nhắc đến Eumelus ở thể chủ cách, ông chỉ ban cho nhân vật này tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν đúng một lần duy nhất. Hơn nữa, hiển nhiên là ông chẳng hề có sự ưu ái nào dành cho phần cuối dòng thơ như là vị trí độc tôn cho cái tên Eumelus; bởi vì ông đặt nó ở những vị trí khác, chẳng hạn như ở đầu dòng, và trong câu τῇ Εὔμηλος ὄπυιε (Iliad, II, 714; Odyssey, IV, 798) vào đúng hai dịp duy nhất ông sử dụng thể chủ cách mà không đi kèm tước hiệu. Ông chỉ đặt nó ở cuối dòng thơ với mục đích duy nhất là để kết hợp nó với ἄναξ ἀνδρῶν và với κρείων (Iliad, XXIII, 288, 354). Do đó, thay vì là một sự thuận tiện về mặt âm luật, cụm từ này ngược lại còn ép ông phải đi chệch khỏi con đường thông thường của mình để đưa nó vào. Trường hợp của Æneas cũng y chang như vậy. Homer sử dụng tên của vị này rất nhiều lần, nhưng chưa từng có một lần nào đặt nó ở cuối dòng thơ, ngoại trừ trong trường hợp duy nhất mà ông đính kèm nó với tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν. Một lần nữa, cụm từ này lại buộc ông phải chấp nhận một vị trí mà ông luôn cẩn trọng tránh né trong mọi trường hợp khác đối với Æneas, và điều này diễn ra trong suýt soát bốn mươi lần.

Những nhân vật đáng lẽ có thể được áp dụng tước hiệu này.

2. Bên cạnh những cái tên được Homer áp dụng cụm từ này, ông còn sử dụng một số lượng lớn các tên gọi khác của những nhân vật có địa vị cao hoặc cao nhất, sở hữu giá trị âm luật hoàn toàn tương đương với một trong số sáu cái tên đã được liệt kê ở trên; thế nhưng đối với bất kỳ ai trong số họ, ông chưa từng một lần ban phát tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν. Trong số những cái tên như thế, tôi đã quan sát thấy các trường hợp sau đây — và tôi xin loại trừ khỏi danh sách này những nhân vật chỉ mang tính địa phương của sử thi Odyssey cùng tất cả những ai ở hàng ngũ thấp kém:

(1) Có cùng giá trị âm luật với Eumelus:

Patroclus.

Pheidippus.

Euneus.

Eudorus.

Euphemus.

Ægisthus.

Admetus.

Amphius.

Euphorbus.

Và trong số những người đã khuất:

Isandros.

Adrestus.

(2) Có cùng giá trị âm luật với Augeias, Euphetes, Æneas, Anchises:

Antenor.

Sarpedon.

Pyræchmes.

Hercules (Heracles).

Eurystheus.

(3) Có cùng giá trị âm luật với Agamemnon:

Diomedes.

Polypœtes.

Megapenthes.

Thrasymedes.

Eteoneus.

Agapenor.

Euphenor.

Prothoenor.

Hyperenor.

(4) Có cùng giá trị âm luật với Agamemnon, ngoại trừ việc có âm tiết cuối ngắn:

Menelaus.

Echepolus.

Melanippus.

Polydorus.

Và trong số những người đã khuất:

Rhadamanthus.

Meleagros.

Ở đây có đến ba mươi lăm cái tên có khả năng kết hợp với cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν chẳng kém gì sáu cái tên mà ông đã thực sự gắn nó vào. Tại sao tước hiệu này — thoạt nhìn mang đầy ý nghĩa biểu trưng — lại chỉ gắn liền với sáu người, và chưa từng thuộc về ba mươi lăm người kia? Phải chăng nó đến và đi một cách ngẫu nhiên tình cờ, hay Homer thực sự gửi gắm một dụng ý nào đó trong đó?

Hơn nữa, tôi tuyệt đối không muốn bị hiểu lầm là đang thừa nhận rằng những trở ngại về mặt âm luật là đủ để ngăn cản Homer áp dụng hầu như bất kỳ tước hiệu nào cho hầu như bất kỳ cái tên nào: bởi vì đó chính là nguồn tài nguyên vô tận từ thiên tài và thính giác của ông, cũng như sự tự do mà sức sống thanh xuân của ngôn ngữ đã đảm bảo cho ông.

Cũng cần phải ghi nhớ rằng ông đã để lại cho chúng ta một ví dụ (trong Iliad, I, 7) về một vị trí thứ hai — có thể nói là vậy — cho cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν trong thể thơ lục ngôn Hy Lạp, điều mà lẽ ra đã có thể cho phép ông ngay lập tức kết hợp nó với tất cả những tên riêng nằm gọn trong khuôn khổ của một nhịp dactyl và trochee, hoặc một nhịp spondee và trochee. Chẳng hạn như Πουλυδάμας γὰρ ... Καὶ Πρίαμος μὲν ... Καὶ γὰρ Τευκρὸς ... Θησεὺς αὐτὸς ... Δάρδανος αὐτὸς .... Thậm chí ngay cả khi không cần thay đổi vị trí thông thường của nó trong dòng thơ, bằng cách ngắt nhịp hoặc dùng phép dừng (cæsura) — một thủ pháp không hề hiếm gặp ở ông — ông hoàn toàn có thể mang lại cho chúng ta (ví dụ) ἄναξ ἀνδρῶν γὰρ Ἐρεχθεύς. Hoặc thông qua phép tách từ (tmesis) được sử dụng một cách phóng khoáng hơn, ông còn có thể mở rộng hơn nữa mảnh đất cho sự xuất hiện của nó.

Hoặc một lần nữa, theo những quy tắc trong chính cách sử dụng của mình, ông hoàn toàn tự do khi thốt lên ở thể hô cách: ἀνδρῶν ἄνα.

Sự sùng kính của Homer đối với tước hiệu này.

Sự kiềm chế của ông trong việc hoàn toàn không biến đổi hình thái từ, và gần như không bao giờ dùng phép tách từ khi sử dụng cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν, là điều tôi cho rằng rất đáng để lưu tâm. Chúng ta có thể sẽ cảm thấy kinh ngạc, ngay cả khi đọc một tác giả khác, nếu bắt gặp một từ xuất hiện năm mươi sáu lần ở thể chủ cách số ít mà không hề mang bất kỳ hình thái biến đổi nào khác; thế nhưng trong thơ Homer, những chi tiết nhỏ nhặt này lại mang một giá trị và ý nghĩa mà trong các trường hợp thông thường, việc gán cho chúng sẽ bị xem là mạo hiểm hơn nhiều. Đối với tôi, có lẽ sự kìm chế trong việc sử dụng danh xưng này — luôn dành cho nó vị trí uy nghi nhất trong câu — không phải là không có mối liên hệ với một cảm giác tôn kính dành cho nó. Tôi nghĩ rằng nếu chúng ta khảo sát thư tín, chẳng hạn, giữa các Bộ trưởng Anh quốc với Quân vương của họ, chúng ta có lẽ sẽ nhận thấy rằng cụm từ ‘Bệ hạ của ngài’ đã được các tác giả đặt để, dưới một khuynh hướng tự nhiên và vô thức nào đó, ở thể chủ cách với một tỷ lệ số lần vượt xa mức mà đại từ ‘ngài’ có thể cung cấp trong một bức thư thông thường.

Thật khó để định nghĩa thứ tình cảm tinh tế và tế vi này; thế nhưng nó có lẽ có thể được minh họa bằng thứ cảm xúc đặt làm nền móng cho tập quán phổ biến trong việc xưng hô với những bậc cao quý nhất của chúng ta — và trong một số ngôn ngữ là với tất cả những người có thế giá — bằng ngôi thứ ba thay vì ngôi thứ hai. Và một lần nữa, đó cũng chính là loại tình cảm ấy, khi bước vào lĩnh vực tôn giáo, đã khiến Dante nhất mực kiềm chế, mỗi khi ông đưa tên gọi ‘Cristo’ vào cuối một dòng thơ, không bao giờ đặt bất kỳ từ nào khác vần với nó, để rồi ông biến nó thành tiếng vang của chính mình (có thể nói là vậy) và lặp lại nó tận ba lần, trong không dưới bốn đoạn thơ, nhằm thỏa mãn trọn vẹn đòi hỏi về âm luật của ông.

Hoặc một lần nữa, vì Homer dường như sở hữu một thính giác tinh tế không những kỳ diệu mà còn vượt ngoài khả năng cảm thụ ở một mức độ nào đó của chúng ta, nên rất có thể ông đã gán một tầm quan trọng — mà chúng ta không tài nào đong đếm nổi — cho việc duy trì sự đồng nhất hoàn hảo trong tước hiệu uy nghiêm và vang dội này, như một phương thức để tạo ra ấn tượng sâu sắc trong công chúng, đồng thời thỏa mãn gu thẩm mỹ của chính ông.

Những ví dụ khác từ thơ Homer cũng có thể được dẫn ra để làm sáng tỏ trường hợp này.

Từ Ἐνοσίχθων được sử dụng bốn mươi lần, và chỉ đúng một lần xuất hiện ngoài thể chủ cách, dẫu rằng các lý do âm luật không hề trói buộc nhà thơ đối với bất kỳ cách nào khác của danh từ này. Từ Διογενὴς chỉ được dùng ở thể chủ cách và hô cách. Từ Κύδιστος được sử dụng mười sáu lần, và độc nhất vô nhị ở thể hô cách. Tuy nhiên, hình thái giống cái lại được tìm thấy ở thể chủ cách, nhưng chỉ trong hai phân đoạn (một trong số đó có một dị bản) khi áp dụng cho nữ thần Minerva. Từ Εὐρυκρείων được bắt gặp mười hai lần, và tất cả đều ở thể chủ cách.

Có lẽ một lần nữa, sự hiếm hoi và mờ nhạt trong việc sử dụng phép tách từ của ông có thể được giải thích không chỉ bởi tính du dương của âm thanh, mà còn bởi hoàn cảnh rằng hai từ này qua quá trình sử dụng làm tước hiệu đã gần như hòa quyện thành một.

Thực tế là cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν đã biến mất cùng với chính bản thân Homer, trong khi các anh hùng của ông vẫn không ngớt được ca ngợi bởi các nhà thơ hậu thế, tự thân điều đó đã dựng lên một phỏng đoán rằng nó thuộc về một trạng thái sự việc mà khi khoảng cách thời gian trải rộng và dòng dõi những người kế tục ông bắt đầu xuất hiện, thì trạng thái ấy đã hoàn toàn chấm dứt sự tồn tại.

Giai đoạn xã hội mà Homer sống trong những năm tháng hoàng hôn của nó, và mà chúng ta chỉ có thể thấu hiểu thông qua một mình ông trong số các tác giả cổ điển, chính là giai đoạn phụ quyền ở hình thái cuối cùng của nó. Qua giai đoạn phụ quyền của xã hội, ý tôi muốn nói đến chặng đường mà quyền lợi ở một bên, cùng quyền lực và bổn phận ở bên kia, vẫn còn mang tính mơ hồ và đang dần chuyển dịch từ trạng thái tinh vân sang trạng thái định hình. Giờ đây, nếu cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν thuộc về nó, thì không còn nghi ngờ gì nữa, ngay từ bước khởi đầu, nó buộc phải triển hiện đặc tính bất biến của mình: sự dung hợp giữa quyền lực chính trị tối cao không chỉ với dòng dõi huyết thống thừa kế, mà còn với sự hướng về một cội nguồn nguyên thủy như một đối tượng sùng kính sâu sắc, nếu không muốn nói là một mối quan hệ họ hàng máu mủ xa gần nào đó giữa hoàng tộc với thần dân của họ, hoặc với bộ tộc thống trị trong số họ.

Mối quan hệ của nó với chế độ Tù trưởng Phụ quyền.

Chế độ tù trưởng của các bộ tộc Celt trên hòn đảo của chính chúng ta, tồn tại cho đến tận một thế kỷ trước đây, mang lại cho chúng ta một sự tương tự phần nào. Ý niệm tiên khởi ở đây chính là vị thế đứng đầu của một đại gia đình, đôi khi tiệm cận với bản chất của một dân tộc, đôi khi bị thu hẹp hơn để rồi nhiều gia đình hoặc bộ tộc như vậy có thể được xem là thuộc về cùng một quốc gia. Một đặc tính nổi bật của các chế độ tù trưởng này là sự ưu việt và quyền lực mà chúng gắn liền với dòng dõi sinh thành có thể tách rời khỏi — dẫu vẫn có khả năng dung hợp với — vương quyền theo đúng nghĩa nghiêm ngặt, tức là một quyền tối cao chính trị tuyệt đối, và duy trì các chi tiết cốt lõi của nó ngay cả sau sự phân rã; nó cũng không hề trở nên mơ hồ hay bất định ngay cả khi sân khấu cho hoạt động của nó bị thu hẹp. Sự huy hoàng của danh xưng lớn dần theo phạm vi thống trị, thế nhưng tính vẹn toàn của nó vẫn tồn tại ngay cả trong không gian chật hẹp nhất, chừng nào tổ chức mà nó nương tựa vẫn còn đứng vững.

Ít ra thì ta vẫn có thể hình dung rằng chế độ tù trưởng của người Hy Lạp và người Celt có những điểm tương đồng đến mức độ ấy. Chúng chỉ khác nhau ở chỗ: người Hellen, bất cứ khi nào ta nghe nhắc đến họ, đều hiện lên với mức độ rõ rệt ít nhiều như những kẻ chinh phục một chủng tộc chiếm đóng phần đất từ trước, và là những chủ nhân của đám nô lệ; do đó, trong khi mối quan hệ giữa Tù trưởng vùng Cao nguyên với thị tộc của mình được nâng niu và làm cho mềm mại hơn bởi mối dây huyết thống, thì một chế độ tù trưởng Hy Lạp lại thiên về mối quan hệ giữa kẻ đứng đầu bộ tộc với không phải toàn bộ, mà chỉ là một phần đặc quyền của cộng đồng mà thôi.

Ý niệm nền tảng của chế độ tù trưởng này nằm ở việc nắm giữ các quyền lực cai trị — được tổ chức theo lối phụ quyền — thông qua dòng dõi trực hệ, và được truy nguyên ngược lên đến điểm được công nhận là nguồn cội suối nguồn của các truyền thống bộ tộc.

Nơi nào ý niệm về sự kế vị theo quyền con trưởng được xác định rõ ràng, thì ở đó rất có thể sẽ chỉ tồn tại duy nhất một dòng dõi tại một thời điểm có thể nắm giữ tước hiệu cho bất kỳ một bộ tộc nào. Thế nhưng vẫn có những trường hợp quy luật con trưởng chưa được biết đến, hoặc không được áp dụng một cách nhất quán, hoặc nơi mà thực tế dòng dõi trưởng nam bị tranh chấp, hoặc nơi mà nguồn gốc chung từ một bộ tộc và thời điểm được thừa nhận nào đó có thể trao tước hiệu cho vô số các gia đình nằm rải rác ở những vùng xa xôi cách trở nhau, mà tại mỗi nơi trong số đó nó sau đó có thể bị bó hẹp trong người thừa kế trực hệ. Trong những trường hợp như vậy, sẽ xuất hiện một đa số các dòng dõi, tất cả cùng ngược dòng hòa vào thân của một tổ tiên chung, và tất cả đều mang trên những chuỗi kế vị riêng biệt của mình tước hiệu của các chế độ tù trưởng.

Hơn nữa, trong số các tù trưởng này, có thể sẽ có một người nắm giữ quyền tối cao chính trị trên những người khác trong một lãnh thổ nhất định. Chẳng hạn như nhà Macdonald, các Chúa tể Quần đảo ở Scotland, những kẻ tự nhận vừa là vua vừa là tù trưởng; và ở Ireland là các gia đình Kavanagh, O’Rourke, và O’Brien.

Do đó, nếu tôi đúng khi giải nghĩa cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν có nghĩa đích thực là (cùng với một vài yếu tố khác nữa) Tù trưởng, theo một nghĩa bao hàm các yếu tố cốt lõi của chế độ tù trưởng Celt, hoặc Tộc trưởng (tuy nhiên thuật ngữ sau ít thích hợp hơn do mối liên hệ quy ước của nó với tuổi già cao niên), thì chúng ta chẳng có gì phải ngạc nhiên khi bắt gặp một ἄναξ ἀνδρῶν ở cả hai phe chiến tuyến, chứ không chỉ nắm giữ quyền tư lệnh tối cao. Đồng thời, dẫu giữa vị ἄναξ ἀνδρῶν này với vị ἄναξ ἀνδρῶν khác của thơ Homer có những khoảng cách vô cùng to lớn về quyền lực, tất cả bọn họ, theo những gì chúng ta thấy, đều hoàn toàn nằm ở vị thế của những vương hầu vốn độc lập ở mức độ thông thường trong lãnh thổ của họ, dẫu cho họ có thể vẫn phải thừa nhận những đặc quyền của một quyền tối cao chính trị có điều kiện nằm trong tay những kẻ khác.

Phương thức sử dụng tước hiệu này đối với Agamemnon.

Thật vô cùng đáng chú ý khi Homer hầu như chưa bao giờ miêu tả Agamemnon bằng những biểu hiệu cá nhân. Trong một vài đoạn văn (tôi thấy có bảy đoạn được lưu ý), ông sử dụng từ δῖος đi kèm với tên gọi: thế nhưng đây lại là một trong những biểu hiệu kém đặc thù nhất trong số các biểu hiệu của Homer dành cho cá nhân, và không chỉ được dùng cho Achilles, Hector, Ulysses, Nestor và những người khác, mà còn cho cả một đám đông các nhân vật thấp kém, thế nên với tư cách là một từ mang ý nghĩa khái quát nhất, nó có rất ít hoặc hoàn toàn không có khả năng định hình hay cá nhân hóa. Nó mang ý nghĩa về sự vượt trội trong một loại hình cụ thể nào đó giữa một tầng lớp, và có thể áp dụng cho bất kỳ tầng lớp nào; đối với Agamemnon là kẻ vĩ đại nhất giữa các quốc vương, và đối với Eumæus là kẻ đáng kính nhất giữa những người chăn heo. Vài lần Homer gọi ông là ἥρως, một từ mà ông cũng áp dụng cho toàn bộ quân đội Hy Lạp (Iliad, II, 110). Trong tất cả các phân đoạn khác (tất nhiên tôi xin bỏ qua những lời lăng mạ của Achilles), ông chỉ được khắc họa bằng những từ ngữ lấy từ địa vị hoặc dòng dõi của mình. Tiêu biểu nhất trong số đó là Ἀτρείδης — danh xưng ông chia sẻ chung với Menelaus; κρείων — được áp dụng cho ông và nhiều tù trưởng khác; ποιμὴν λαῶν — được sử dụng thậm chí còn rộng rãi và lỏng lẻo hơn; εὐρυκρείων — từ độc quyền thuộc về một mình ông giữa loài người, và là biểu hiệu được Homer sử dụng nhằm miêu tả chính xác quyền lực vươn xa muôn nơi của ông. Nó cũng được áp dụng cho thần Neptune trong số các bậc bất tử, bởi vì sự bao la đối với Homer chính là nét đặc trưng chủ đạo của θάλασσα, vương quốc của vị thần này. Cuối cùng, Agamemnon chính là ἄναξ ἀνδρῶν — theo quan điểm của tôi, từ này miêu tả địa vị dòng dõi của ông với tư cách là người đứng đầu hoặc tù trưởng của những người Achaean theo đúng nghĩa đen.

Có hai phân đoạn đáng chú ý, rõ ràng được dụng ý cung cấp âm chủ đạo — có thể nói là vậy — cho nhận thức của chúng ta về sức mạnh vật chất của Agamemnon: thứ nhất, sách Iliad (II, 108), liên quan đến chiếc vương trượng; thứ hai, trong bản Mục lục chiến thuyền, Iliad (II, 576-580): ở cả hai đoạn này, ông đều được gọi là κρείων, và không nơi nào gọi là ἄναξ ἀνδρῶν. Thực tế này hoàn toàn hòa hợp với giả định rằng cả hình thái quyền lực chính trị được xác định rõ ràng lẫn quyền tư lệnh quân sự đều không phải là ý niệm cốt tử của cụm từ này.

Mặt khác, dẫu Nhà thơ dường như không liên kết cụm từ này với quyền lực đế vương, nhưng việc ông dùng nó trong phân đoạn đáng chú ý nởi đầu sử dụng — nơi mở ra chủ đề của tác phẩm một cách vô cùng súc tích nhưng cũng đầy phóng khoáng — khiến chúng ta ngay lập tức có thể xem đó là một điều hợp lý. Bởi vì ở đây, ông đã nhấc cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν ra khỏi vị trí thông thường — và ở những nơi khác là duy nhất — của nó trong dòng thơ, để đặt nó nối tiếp sau tên của nhân vật được miêu tả, đi ngược lại với thông lệ đồng nhất của ông ở mọi nơi khác. Câu thơ đó là:

Ἀτρείδης τε, ἄναξ ἀνδρῶν, καὶ δῖος Ἀχιλλεύς.

Hiển nhiên là động thái này được thực hiện nhằm gia tăng sức nặng biểu đạt: cũng giống như cụm ‘đại Alexander’ kém sức nặng hơn cụm ‘Alexander Đại đế’, và ‘vua Darius’ kém hơn ‘Darius vị quốc vương’. Có thể thừa nhận rằng biểu hiệu δῖος được sử dụng ở đây cho Achilles không phải là một trong những biểu hiệu mang tính đặc trưng nhất; thế nhưng Achilles vốn đã được miêu tả (từ câu 1) bằng danh hiệu phụ hệ lừng lẫy tạo nên vinh quang chủ chốt của chàng — danh hiệu kết nối chàng, thông qua người cha và ông nội của mình, với thần Jove.

Tất cả những phỏng đoán này được rút ra từ trường hợp của Agamemnon đều quy tụ về một điểm: chúng hướng tới việc chứng minh rằng ἄναξ ἀνδρῶν quả thực mang ý nghĩa vượt trội, nhưng lại là một sự vượt trội mang tính đặc thù; một sự vượt trội tách biệt khỏi, và cụ thể hơn so với, ý niệm chung về vương quyền.

Dòng dõi và địa vị của Agamemnon.

Cái gọi là phả hệ của Agamemnon khác biệt với mọi phả hệ khác được Homer cung cấp ở chỗ nó không miêu tả dòng dõi theo một đường thẳng trực hệ. Bởi vì Thyestes, một trong ba vị tiền nhiệm của ông trên ngai vàng nhà Pelops, chính là cha của Ægisthus — người là đồng thời đại nhưng không phải là anh em với Agamemnon — nên không còn nghi ngờ gì nữa, ông chắc chắn phải là anh em của Atreus, thân phụ của Agamemnon. Trên thực tế, đây không đơn thuần là một bản phả hệ, mà đúng hơn là một chuỗi kế vị các bậc vị thế vinh quang. Địa vị của ἄναξ ἀνδρῶν có lẽ đã kết hợp cùng quyền tối cao chính trị để dẫn dắt Homer bước vào con đường bất thường này. Nếu như, theo phỏng đoán của tôi, ἄναξ ἀνδρῶν đòi hỏi sự xuất phát kép từ cả dòng dõi lẫn vương quyền, thì đây chính là con đường — và là con đường duy nhất — qua đó Homer có thể đạt được mục đích của mình. Và việc ông theo đuổi phương thức này dường như ngầm ám chỉ rằng đó chính là mục đích của ông.

Do đó, dưới những điều kiện của định nghĩa đã nêu ở trên, tôi không thể giải thích việc áp dụng cụm từ này cho Agamemnon chỉ bằng cách quy chiếu đơn thuần vào quyền tối cao chính trị của ông. Sẽ là điều cần thiết nếu muốn chứng minh, thông qua bằng chứng trực tiếp hoặc bằng chứng suy đoán, mối liên hệ dòng dõi của ông với cội nguồn Hy Lạp hoặc Hellen nguyên thủy — thân cây mà từ đó các gia đình Achaean khác chỉ là những nhành và nhánh phụ.

Tôi dự định thực hiện điều này bằng cách chứng minh rằng:

Thứ nhất, không nên gán bất kỳ giá trị đáng kể nào cho những quan niệm xem ông là cháu nội của một kẻ nhập cư châu Á; trong khi ngay cả khi dòng dõi này được xác lập là xác thực, chúng ta cũng không vì thế mà có lý do để ngay lập tức phủ nhận rằng nhà Pelops mang dòng máu Hellen thuần khiết.

Thứ hạ, ông không chỉ đơn thuần là người đứng đầu chính trị của Hy Lạp vào thời điểm đó, mà còn là vị tù trưởng thế tập của người Achaean, lúc bấy giờ là bộ tộc thống trị của xứ sở này.

Thứ ba, bộ tộc Achaean này theo mọi xác suất đều có nguồn gốc từ Thessaly, nơi họ bén rễ sâu xa và nổi bật nhất: cũng chính vì Thessaly bản thân nó được nuôi dưỡng từ vùng núi Helli, và cấu thành suối nguồn thứ cấp lẫn trực tiếp mà từ đó các chủng tộc Hellen lần lượt tuôn trào, lan rộng khắp bán đảo.

Tôi không mạo muội đẩy việc chứng minh vị thế phụ quyền hay chế độ tù trưởng dòng dõi trong trường hợp của Agamemnon đi xa hơn nữa. Chúng ta không tài nào biết được đâu mới là hoàng tộc nguyên thủy đích thực của các bộ tộc Hellen. Truyền thống lưu truyền hiện hành về Hellen và các con trai của ông ta sẽ rất tiện lợi, thế nhưng nó lại quá hiển nhiên bị nhào nặn cho phù hợp với các thời đại sau, và quá mâu thuẫn trực diện với những trang ghi chép cổ xưa nhất — tức là các tường thuật của Homer — để có thể xem là đáng tin cậy dù chỉ một chút dưới góc độ làm nền tảng lịch sử. Chúng ta có thể tiếp nhận truyền thống Hesiod như một bằng chứng cung cấp niềm tin rằng từng tồn tại một hoàng tộc nguyên thủy, và các gia đình thống trị đều bắt nguồn từ đó, bởi vì trong phạm vi này nó không hề mâu thuẫn với Homer; thế nhưng chúng ta không thể đặt bất kỳ điều gì xa hơn lên nền móng ấy. Không còn nghi ngờ gì nữa, chính việc sử dụng cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν, nếu cấu giải được đề xuất cho nó được chứng minh là xác đáng, sẽ củng cố mạnh mẽ niềm tin này. Thế nhưng điều này chỉ có thể được chứng minh theo phương thức phỏng đoán: chẳng hạn như bằng cách chỉ ra rằng tước hiệu này chỉ được ban cho các hoàng tộc; và chỉ trong các dòng dõi đại diện của các hoàng tộc; và chỉ ở những gia đình thống trị các bộ tộc thuộc chủng tộc thống trị; và đã thống trị như thế từ thời hồng hoang — nghĩa là, đó phải là những gia đình không thể chỉ ra được bất kỳ thời điểm nào họ thâu tóm địa vị của mình trong chính bộ tộc của họ. Nếu một vị tổ tiên đầu tiên — có vẻ là kênh dẫn truyền tước hiệu — được chỉ định, thì đó phải là người mà từ đó lịch sử bắt đầu: hoàn toàn không có gì tồn tại trước ông ta, không có gì chứng minh rằng ông hoặc dòng dõi của ông từng kém hơn vị thế mà ông đã đạt được. Cuối cùng, các bộ tộc mà vị ἄναξ ἀνδρῶν thống trị buộc phải nằm trong mối liên hệ trực hữu hoặc phỏng đoán về mặt địa lý với chiếc nôi hoặc cội nguồn ban đầu của dân tộc; và sẽ là một sự củng cố xa hơn cho lập luận nếu, khi lần ngược lên các dòng dõi, chúng ta bắt gặp ở đó xu hướng hội tụ về một cội nguồn thống nhất — một cội nguồn sẽ được chúng ta diễn đạt dưới hình thức thơ ca là nguồn gốc thần thánh từ thần Jove, và do đó được che phủ bởi những đám mây vàng của một thời cổ đại xa xôi đến mức ngay cả mặt trời cũng chẳng thể xuyên thấu. Có lẽ chúng ta thậm chí còn tìm thấy lý do để giả định rằng dòng dõi xuất thân từ thần Jove là một điều kiện thiết yếu đối với tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν.

Các lập luận chống lại dòng dõi Hellen của ông.

Thế thì trước hết, hãy cùng giải quyết các phỏng đoán mang tính phủ định hoặc bất lợi — những giả định hướng tới việc chứng minh rằng Agamemnon hoàn toàn không mang dòng máu Hellen nào cả.

Người ta có thể viện dẫn rằng:

1. Ngay cả từ thơ Homer, chúng ta cũng thấy Pelops chỉ là một anh hùng cận đại, chỉ vỏn vẹn hai thế hệ trước chiến tranh thành Troy, thế nên Agamemnon chẳng có chút cổ kính nào để mà tự hào.

2. Theo truyền thống ngoại lai, hoàn toàn không có mối liên hệ nào giữa Agamemnon với cội nguồn Hellen: bởi vì Pelops được đồn đại là con trai của Tantalus, và Tantalus là vua xứ Phrygia.

Đối với ý kiến thứ nhất, tôi xin đáp rằng danh sách các tên gọi trong sách Iliad (II, 101-108) không đơn thuần là một bản phả hệ, bởi vì nó bao gồm cả Thyestes — người không nằm trên đường thẳng trực hệ; mà đó là một chuỗi kế vị các vị vua trên một ngai vàng chung, và do đó chỉ có thể bắt đầu với Pelops, với tư cách là người đầu tiên ngự trên chiếc ngai vàng ấy.

Thế nhưng hơn thế nữa, ngay cả khi đây thực sự là một phả hệ, Homer dường như vẫn thường bắt đầu các phả hệ của mình không phải bằng tổ tiên đầu tiên được biết đến của một cá nhân, mà bằng người tổ tiên đầu tiên định cư tại vùng đất nơi cá nhân đó thực thi quyền lực. Do đó, Nestor, dẫu chúng ta có được kiến thức gián tiếp về dòng dõi xa xưa hơn của ông thông qua khúc νεκυΐα, lại chẳng có bất kỳ phả hệ nào vượt quá Neleus, thân phụ của ông, bởi vì đó chính là vị tổ tiên đã di cư vào Peloponnesus, hoặc ít ra là người đầu tiên thâu tóm ngai vàng Pylos thông qua cuộc hôn nhân với một gia tộc tiền nhiệm, và có lẽ là mang dòng máu Pelasgian. Ulysses không có phả hệ nào vượt quá Arceisius; và thật hiển nhiên từ những ghi chép về triều đại trước đó ở Ithaca rằng không thể có bất kỳ vị vua nào thuộc gia tộc đó trước ông ta. Dardanus và Minos, những người đứng đầu các phả hệ, đồng thời cũng là những kẻ khai lập các vương triều. Hơn nữa, Portheus được trao cho chúng ta với tư cách là người đứng đầu dòng dõi Œneid ở Ætolia; và chúng ta đã thấy khả năng cao là ông chính là người đầu tiên thuộc chủng tộc của mình di cư vào vùng đất đó. Những cân nhắc tương tự theo mọi xác suất cũng đúng đối với trường hợp của Pelops.

Giờ đây, liên quan đến phản bác thứ hai.

Chúng ta cần phải ghi nhớ rằng Homer chưa từng quả quyết bất kỳ mối liên hệ nào giữa Pelops với Tantalus, hay giữa Tantalus với Phrygia.

Thế nhưng ngay cả mối liên hệ thứ hai, và huống chi là mối liên hệ thứ nhất, cũng chẳng thể bác bỏ tước hiệu đại diện dòng dõi cho bản chất ἄναξ ἀνδρῶν của Agamemnon. Bởi vì như chúng ta đã thấy, tước hiệu ấy vẫn tồn tại trong dòng dõi của Dardanus, và những nguyên nhân chôn cất nó ở đó cũng có thể đã chôn cất nó ở Phrygia — vùng đất không phải là bất hợp lý khi bị xem là con đường hành quân của chủng tộc Hellen trong cuộc di cư ban đầu về hướng tây. Hơn nữa, Phrygia không phải là một cái tên bị bó hẹp trong phạm vi châu Á.

Mối liên hệ giữa Tantalus với người Hy Lạp.

Tuy nhiên, có rất nhiều chỉ dấu gián tiếp trong thơ Homer, cũng như vô số truyền thống ngoài Homer, hướng tới việc kết nối Pelops với cả Tantalus lẫn xứ sở Hy Lạp.

Thứ nhất, ngay cả khi Tantalus được Homer biết đến như là cha của Pelops, ông ta cũng không thể được nêu tên trong truyền thống của sách Iliad (II, 101-108) trừ khi ông từng chiếm lĩnh, giống như Pelops, chiếc ngai vàng mà Agamemnon đã kế vị.

Từ sự xuất hiện của Tantalus trong khúc νεκυΐα, có khả năng cao là Homer đã xem ông ta là người Hy Lạp, hoặc bằng đường sinh thành hoặc bằng thứ mà chúng ta có thể gọi là sự nhập tịch. Ông có thể được nhìn nhận như vậy dưới nhãn quan của Nhà thơ, nếu các truyền thống về ông — dù không gán cho ông nơi sinh hay nơi cư trú ở Hy Lạp — lại biến ông thành cha của một nhân vật trở thành một vị quốc vương vĩ đại của Hy Lạp. Ví dụ, nếu chúng ta lấy cái tên Æolus; đó là cội nguồn của một số gia tộc Hy Lạp lừng lẫy nhất, thế nhưng Homer chưa từng đả động đến nó, ngoại trừ trong danh xưng phụ hệ, và không cung cấp cho chúng ta bất kỳ phương tiện nào để gắn kết tuyệt đối nó với bất kỳ phần nào của Hy Lạp. Æolus có lẽ chỉ được biết đến với tư cách là cha của những người Hy Lạp. Tương tự, Minos không mang dòng máu sinh thành Hy Lạp, nhưng đã được nhập tịch, và do đó xuất hiện trong khúc νεκυΐα với tư cách là vị thẩm phán của thế giới âm phủ. Tất cả các nhân vật khác không ngoại trừ một ai được giới thiệu ở đó dường như đều là người Hy Lạp: Sisyphus, Hercules, Tityus, Theseus, Pirithous — thông qua các dấu hiệu rõ rệt về nơi cư trú; thậm chí cả Orion, vì được biến thành anh hùng của một phân cảnh ở Delos, dẫu nguồn gốc của ông ra sao, cũng có vẻ đã được Hellen hóa bởi truyền thống. Và cũng không dễ gì tránh khỏi giả định tương tự đối với trường hợp của Tantalus.

Một lần nữa, chúng ta hoàn toàn có thể chắc chắn rằng Tantalus là một nhân vật thuộc địa vị và bậc vị thế tối cao. Không có bất kỳ ai khác có vẻ được phân biệt bởi một sự thông báo rõ ràng về số phận của họ sau cái chết. Orion là đối tượng khao khát của thần Aurora (Odyssey, V, 121). Tityus là một kẻ phạm tội vĩ đại đến mức hắn trở thành nguyên nhân cho một chuyến hải trình của chính Rhadamanthus nhằm trừng trị tội ác của hắn. Sisyphus, như chúng ta đã tìm thấy lý do để tin tưởng, xuất thân từ dòng dõi cao quý nhất.

Hình phạt của Tantalus trong thế giới âm phủ có lẽ — cũng như trong các trường hợp khác — là sự phản chiếu của một thảm họa trước đó, và chắc chắn là của một phẩm chất trước đó, trên mặt đất. Bản chất hình phạt của hắn là một sự cám dỗ vĩnh hằng với sức mạnh không thể cưỡng lại, được bày ra trước những thèm khát về đói khát, trong khi việc thỏa mãn nó lại bị từ chối hoàn toàn và vĩnh viễn. Điều này cho thấy tội lỗi của hắn trên mặt đất hẳn phải là một hình thức πλεονεξία nào đó — của sự tham lam, kiêu ngạo hay tham vọng. Do đó, không loại trừ khả năng thông qua những nỗ lực bứt phá không ngừng nhằm thâu tóm của cải, hắn đã làm rung chuyển vương quốc của mình và khiến con trai hắn buộc phải di cư.

Giờ đây, mạch tính cách được giả định này ở Tantalus hoàn toàn hòa hợp với mạch tính cách của dòng dõi Pelops. Hắn bị trừng phạt vì tội tham lam hoặc thói thâu tóm của cải. Con trai hắn giành được vương quốc thông qua thần Mercury — vị thần của sự gia tăng tài sản bằng những thủ đoạn công minh hoặc bất chính. Cháu nội hắn là Thyestes thâu tóm của cải (πολύαρς, Iliad, II, 106): chắt nội hắn là Agamemnon bị hằn sâu bởi thói tham lam xuất hiện bàng bạc khắp nơi trong sử thi Iliad: và cuối cùng chúng ta có những ham muốn bất chấp thủ tục và tội lỗi từ tham vọng của Ægisthus.

Chúng ta hoàn toàn không thiếu những lý do rút ra từ các tác phẩm để đặt Tantalus — giống như truyền thống hậu thế — vào hàng ngũ những anh hùng thuộc dòng dõi thần Jove. Một căn cứ được cung cấp bởi phần văn bản của sử thi Odyssey (XI) để giả định rằng ông ta — tôi không nói là con trai, nhưng chí ít là hậu duệ của thần Jove. Đó là: dường như tất cả các anh hùng được giới thiệu với chúng ta theo cách này đều ít nhất mang dòng dõi thần thánh. Ngoại trừ Tantalus ra, họ bao gồm:

1. Minos, người là con trai của thần Jove (Odyssey, XI, 568).

2. Orion: ông mang dòng dõi thần thánh theo truyền thống hậu thế. Trong thơ Homer, ông không có phả hệ nào cả, thế nhưng chí ít ông cũng đạt được những vinh dự thần thánh ở chỗ ông được cất nhắc biến thành một vì sao (Odyssey, V, 274 và các đoạn khác).

3. Tityus, con trai của thần Γαῖα (Odyssey, XI, 596; VII, 324).

4. Sisyphus, con trai của Æolus; do đó là hậu duệ của thần Jove.

5. Hercules, con trai của thần Jove (đoạn 620 cùng sách).

Thế nhưng tôi đặt niềm tin đặc biệt vào các đoạn văn ở phần cuối — nơi tất cả những nhân vật này được gọi là ἄνδρες ἥρωες, và nơi Ulysses nói rằng ông có thể đã nhìn thấy những người khác, cụ thể là Θήσεα Πειρίθοόν τε, θεῶν ἐρικύδεα τέκνα, những đứa con lừng lẫy của các vị thần: tựa hồ như việc trở thành con cái của các vị thần là một điều kiện để được xuất hiện trong hội đồng uy nghiêm nhưng đượm buồn này.

Hereas, một tác giả người Megara sống vào thời đại không xác định, đã được Plutarch dẫn lời khi tuyên bố rằng câu thơ vừa được dẫn chiếu nằm trong số những đoạn bị chắp vá của Pisistratus. Thế nhưng Hereas hoàn toàn có khả năng sai lầm trong lời tuyên bố này, xuất phát từ sự thù ghét đối với người Megara, chẳng kém gì việc Pisistratus chắp vá câu thơ nhằm phục vụ cho sự tự phụ của người Athens. Bằng chứng nội tại, theo tôi, nghiêng về phía ủng hộ câu thơ đó. Bởi vì cụm từ θεῶν ἐρικύδεα τέκνα, theo góc nhìn được trình bày ở đây, thực sự mang tính đặc trưng. Đồng thời, nó mang tính đặc trưng thông qua trung gian của một ý niệm — dẫu có thể được suy luận một cách công bằng từ phần văn bản, nhưng không hiển lộ trên bề mặt của nó; cụ thể là ý niệm rằng tất cả các anh hùng trong khúc νεκυΐα đều mang bản chất thần thánh. Do đó, câu thơ này được củng cố bởi một cái gì đó mang bản chất của một sự trùng hợp tự phát hoặc vô tình.

Truyền thống hậu-Homer biến Niobe thành con gái của Tantalus; và nếu điều này là sự thật, thì chúng ta có thể rút ra từ địa vị vô cùng cao quý của bà một sự củng cố xa hơn cho phỏng đoán rằng Tantalus thuộc về chủng tộc của thần Jove, cũng như cho giả thuyết về mối liên hệ cá nhân của ông với Hy Lạp. Bởi vì chúng ta thấy truyền thống về Niobe mang tính chất Hy Lạp qua việc nó được dẫn chiếu bởi Achilles; và việc bà là một vị quốc vương được ngầm ngụy rõ ràng bởi hiệu ứng kết hợp của vô số tình tiết. Thứ nhất là việc bà được Achilles so sánh với Priam. Thứ hai là việc lời khoác lác của một nhân vật thấp kém sẽ khó lòng thu hút được sự chú ý bởi sự can thiệp trực tiếp của các vị thần. Thứ ba là quy mô và sự tôn nghiêm kỳ lạ của sự can thiệp đó: thần Apollo tiêu diệt các hoàng tử, nữ thần Diana tiêu diệt các công chúa, thần Jove biến dân chúng thành đá; các vị Thần linh nói chung chôn cất những người đã khuất. Thứ tư là việc sử dụng thuật ngữ λαοὺς — từ mang ý nghĩa rõ ràng là thần dân của vương quốc nơi Niobe làm nữ hoàng.

Giờ đây, chúng ta không thể đẩy những phỏng đoán về việc Tantalus là hậu duệ của thần Jove và Agamemnon là hậu duệ của Tantalus đi xa hơn nữa; thế nhưng nếu trong quá trình xem xét các trường hợp của những thành viên khác trong tầng lớp của ông, chúng ta chứng minh được đầy đủ rằng tất cả bọn họ đều xuất thân theo truyền thống chung từ thần Jove, thì khi đó chúng ta có lẽ sẽ được bảo đảm để đặt niềm tin quả quyết hơn vào mối liên hệ được gợi mở bởi phần văn bản trong trường hợp của Agamemnon thông qua vị tổ tiên được giả định là Tantalus của ông.

Thật khó để tìm kiếm nhiều hơn những dấu vết mờ nhạt về sào huyệt quyền lực của Tantalus từ thơ Homer.

Ông nhắc đến một ngọn núi có tên là Sipylus, nằm gần sông Achelous, và do đó nằm gần tuyến đường giao thương huyết mạch từ Bắc và Trung Hy Lạp vào Nam Hy Lạp. Chính tại nơi đây, ông đặt hình ảnh Niobe đang than khóc. Thế nhưng Pausanias lại đặt lăng mộ của Pelops trên đỉnh núi Sipylus, dường như có ý chỉ ngọn đồi mang tên đó ở Lydia. Một lần nữa, người Phryges — những kẻ mà truyền thống hậu thế thuật lại rằng ông từng cai trị — cũng được giới thiệu cho chúng ta như một dân tộc xứ Thracian: một định danh hoàn toàn có đủ khả năng bao hàm bất kỳ bộ tộc vùng cao nào lân cận Thessaly. Chúng ta lại có một dấu hiệu khác về sự bành trướng của danh xưng này ở những người Phrygian thuộc Attica, được nhắc đến bởi Thucydides (II, 22); và bảng chữ cái Phrygian có mối quan hệ vô cùng gần gũi với bảng chữ cái của Hy Lạp.

Tuy nhiên, Strabo quan sát thấy rằng trạng thái của những truyền thống này hỗn loạn đến mức khiến chúng trở nên vô phương cứu chữa cho các mục đích của lịch sử.

Vị trí của Pelops trong lịch sử Hy Lạp.

Mối liên hệ của Pelops với Nam Hy Lạp được củng cố vững chắc bởi cái tên cổ xưa Peloponnesus. Không có bất kỳ lưu ý nào về cái tên này được tìm thấy trong thơ Homer; thế nhưng chúng ta chẳng cần phải ngạc nhiên, nếu Pelops là kẻ tiên phong thuộc chủng tộc của mình đặt chân đến phần đất đó của đất nước, khi thấy ông được nhắc đến một cách thưa thớt bởi Nhà thơ: đó là phong cách đồng nhất của nhà thơ khi đối mặt với những kẻ lạ mặt hoặc những kẻ vừa phất lên (novi homines).

Những lời tường thuật của Homer về Pelops không hề rộng rãi hơn so với Tantalus. 1. Ta bắt gặp ông được gọi là πλήξιππος theo một cách thức cho thấy điều gì đó gắn liền với nghệ thuật điều khiển xe ngựa hẳn đã phải đính kèm với những tập tục được biết đến, hoặc với một biến cố vĩ đại nào đó trong cuộc đời ông, hoặc với cả hai. Dù ở phương thức nào, nó cũng hoàn toàn hòa hợp với truyền thống chung, theo đó nhờ chiến thắng trong cuộc đua xe ngựa, ông đã giành được bàn tay của Hippodameia — con gái vua Œnomaus — và cùng với đó là ngai vàng Pisa. Chúng ta lại có một sự kiện khác từ thơ Homer củng cố truyền thống này, cụ thể là vào thuở thiếu thời của Nestor đã từng có — như chúng ta đã thấy — các đại hội thể thao công cộng bao gồm cả đua xe ngựa ở Elis.

2. Truyền thống chung cũng được củng cố thêm bởi đoạn văn trong sách Iliad (II) — đoạn cung cấp cho chúng ta dòng dõi các quốc vương nhà Pelops. Bởi vì ở đó chúng ta được bảo rằng thần Vulcan đã rèn chiếc vương trượng nhà Pelops cho thần Jove; thần Jove trao nó cho thần Mercury, và thần Mercury trao nó cho Pelops — kẻ đánh xe ngựa — người đã truyền lại nó cho Atreus và những người khác. Từ lời tuyên bố này, hai điều hiện lên một cách minh bạch. Thứ nhất, ngai vàng của Pelops giành được hoặc bằng mưu mẹo, hoặc ít ra bằng chính doanh nghiệp mạo hiểm của bản thân ông. Thứ hai, đó là một quyền lực hoàn toàn mới mà ông đã gầy dựng nên, và ông không đơn thuần là kẻ tiếp quản quyền lực của dòng dõi nhà Perseus.

Và cũng chẳng khó khăn gì để nhận thức rõ sự mới mẻ ấy nằm ở đâu. Chiếc vương trượng này mang theo quyền lực thống trị tối cao trên toàn bộ Hy Lạp —

πολλῇσιν νήσοισι καὶ Ἄργεϊ παντὶ ἀνάσσειν —

trong khi nhà Perseus trước đó chỉ là những vị quốc vương mang tính địa phương, dẫu có lẽ là những kẻ đứng đầu về địa vị và quyền lực giữa những người đồng thời của họ ở phần đất liền Hy Lạp.

Giờ đây, vương quyền này, với phạm vi được mở rộng như thế, rõ ràng là một vương quyền Achaean. Bởi vì như chúng ta đã thấy, đồng thời với sự thiết lập của nó, Homer đã từ bỏ việc sử dụng mang tính độc quyền và đánh dấu rõ ràng từ Ἀργεῖοι để chỉ cư dân vùng đất đó, và thay vào đó gọi họ bằng ưu tiên Ἀχαιοί, khiến cái tên cổ xưa hơn chìm khuất vào bóng tối. Do đó, người Achaean đã trỗi dậy cùng với gia tộc của Pelops; và khi sự việc đã diễn ra như vậy, chúng ta càng có thể thấu hiểu lý do tại sao gia tộc ấy lại vươn lên đạt được một tầm vóc cao cả đến thế. Đó là bởi vì chủng tộc Achaean lúc bấy giờ đã thâu tóm được sự bành trướng ở miền Bắc và miền Nam Hy Lạp, ở miền Đông và miền Tây Peloponnesus, và bởi vì nó thường chiếm ưu thế bất cứ nơi nào nó đặt chân đến. Nhờ thế, gia tộc Pelops có cơ hội thâu tóm ảnh hưởng và quyền lực — điều chưa từng được tận hưởng bởi các triều đại tiền nhiệm, dẫu họ ngự trị từ cùng một chiếc ngai vàng tối cao. Họ chỉ là những gia tộc thuần túy: còn nhà Pelops chính là những tù trưởng của một chủng tộc.

Những gì chúng ta đã chứng kiến từ thơ Homer, liên quan đến địa vị cao cả mà Pelops đạt được, đã được củng cố bởi truyền thống hậu thế.

Pausanias lưu ý đến những dấu vết địa phương của Tantalus, cũng như của Pelops, ở Elis. Một hải cảng tại đó mang tên Tantalus; và Pelops được sùng bái trong một ngôi thánh điện ngay sát bên ngôi đền thờ thần Jove Olympius. Nó nằm ở phía bên phải, ngay trước ngôi đền đó — một vị trí theo mọi xác suất vô cùng nổi bật; và Pausanias cho biết người Elis tôn kính Pelops giữa các anh hùng, hệt như tôn kính thần Jove giữa các vị thần. Có lẽ chính vì lý do này, và như một đài tưởng niệm cho sự sùng bái từ những chốn cao sơn, chiếc θρόνος, tức ngai tòa của Pelops, như ông kể lại, không chỉ nằm ở Sipylus mà còn ngự trị trên đỉnh ngọn núi ấy.

Một truyền thống khác biến Pelops thành vị vua nguyên thủy của Pisa — thành phố đối địch với Elis, nơi cuối cùng đã phải khuất phục trước nó. Và một truyền thống xa hơn tường thuật rằng ông trở thành con rể của Œnomaus, vua xứ Pisa, bằng cách đánh bại vị vua này trong cuộc đua xe ngựa; đồng thời với sự kiện đó, ông khôi phục lại các Đại hội Olympic. Một truyền thống khác thuật lại rằng ông đến từ Olenos ở Achaia; và cũng giống như người Dorians, cùng với nhà Heraclids, đã tiến vào Peloponnesus theo con đường đó — có lẽ vì đó là tuyến đường dễ dàng nhất, Pelops rất có thể cũng đã hành động tương tự và vì chính lý do ấy. Cuối cùng, trong khi Homer đặt người Achaean ở Ægina và Mases (với vị trí hiện còn chưa rõ), Pausanias (sách II, chương 34) lại tuyên bố rằng chín hòn đảo (νησίδες) ngoài khơi Methana — nằm đối diện trực diện với Ægina — vào thời đại của ông vẫn được gọi là Quần đảo Pelops.

Trước khi khép lại chủ đề về Pelops, tôi xin lưu ý rằng sự sùng bái dành cho ông ở Olympia với những vinh dự đặc biệt như thế có mối liên hệ với một truyền thống rằng ông đã nâng các Đại hội Olympic lên một tầm cao danh tiếng chưa từng có trước đó. Giờ đây, nếu chúng ta nhìn nhận ông với tư cách là vị tù trưởng chủ chốt đã đưa người Achaean vào Peloponnesus, truyền thống này hướng tới việc củng cố góc nhìn đã được tiếp nhận trong một phần trước về mối liên hệ giữa chủng tộc Hellen với thiết chế Đại hội Thể thao công cộng. Và cũng chẳng có điều gì mang tính bản chất có xác suất cao hơn việc một vị tù trưởng đến từ vùng chăn nuôi vĩ đại Thessaly đã hoặc là khai lập các cuộc đua xe ngựa hoặc đua ngựa ở Olympia, hoặc đã nâng chúng lên một danh tiếng chưa từng thấy, đồng thời bảo đảm cho chúng một vị thế mang tính quốc gia thực thụ mà chúng đã duy trì trong suốt một khoảng thời gian dài đằng đẵng.

Cho đến nay, chúng ta đã chứng kiến rằng:

1. Tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν được Homer sử dụng làm dấu ấn vinh quang chủ chốt của Agamemnon.

2. Rất có khả năng Agamemnon là hậu duệ của Tantalus, cũng như của Pelops; rằng dòng dõi này xuyên suốt là một chuỗi các quốc vương, và Tantalus theo mọi xác suất là một hậu duệ được đồn đại của chính thần Jove.

3. Người Achaean trỗi dậy cùng với nhà Pelops từ hang động của bóng tối tiền sử, và do đó nhà Pelops phải được nhìn nhận theo mọi xác suất là gia tộc chủ chốt và cao niên nhất của bộ tộc Achaean.

Thế nhưng chúng ta vẫn còn phải đặt câu hỏi: bản thân người Achaean xuất thân từ đâu? và làm thế nào để chúng ta chứng minh được mối liên hệ của họ với danh xưng và chủng tộc Hellen?

Và trước hết, hãy bàn về các bằng chứng từ Homer.

Người Achaean xuất thân từ Thessaly.

Chúng ta đã chứng kiến, khi xem xét tường thuật của Homer về lực lượng của Achilles, và đồng thời từ sách Iliad (IX, 395), rằng chủng tộc Achaean có vẻ là chủng tộc thống trị trong vùng đất nguyên thủy và chính thống Hellas của Thessaly: điều này dường như đặt ra ngoài vòng nghi vấn rằng người Achaean chính là những kẻ đầu tiên mang theo danh xưng Hellen lan rộng khắp Hy Lạp — một danh xưng luôn theo sát gót danh xưng Achaean, và trong thơ Homer vươn tới toàn bộ Hy Lạp, ngoại trừ phần đất vốn là ngai vàng vương quyền của sức mạnh Achaean.

Hình thái thứ nhất của danh xưng gắn liền với người Helli ở Bắc Thessaly: hình thái thứ hai phát triển thành vùng Hellas chính thống ở Nam Thessaly; chúng ta tìm thấy hình thái thứ ba trong việc sử dụng danh xưng một cách rộng rãi và ít xác định hơn để chỉ miền đất Hy Lạp nằm về phía bắc eo đất Isthmus. Danh xưng này dường như đạt được sự bành trướng đó đúng vào giai đoạn người Achaean đang di chuyển về phía nam — như gia tộc của Ulysses tiến về Ithaca, gia tộc của Neleus — có lẽ cùng đoàn quân Achaean — tiến về Pylos, nhà Pelops tiến về Mycenæ và Sparta, Tydeus từ Ætolia tiến về Argos.

Và một lần nữa, chúng ta buộc phải lưu ý đến sự phân biệt này. Chúng ta chứng kiến người Achaean tiến vào Peloponnesus, và chúng ta có thể, từ văn bản của Homer, chỉ ra thời điểm họ chưa hề có mặt ở đó. Thế nhưng chúng ta lại không thấy họ tiến vào Thessaly từ giữa đám đông người Helli trên các ngọn núi. Chúng ta đơn thuần bắt gặp tên tuổi của họ nổi bật tại đó; từ đó chúng ta buộc phải kết luận rằng Homer hàm ý chỉ ra họ với tư cách là những đại diện đầu tiên trên một quy mô tương xứng của Hellas tại vùng đất ấy.

Tất cả những điều này được củng cố mạnh mẽ bởi truyền thống hậu thế về mối liên hệ giữa Pelops với người Achaean ở Thessaly, cùng những chứng cứ lịch sử rõ ràng trong tầm tay chúng ta về cội rễ sâu xa mà danh xưng Achaean đã bám lấy tại đó.

Strabo, trong một đoạn văn ông lựa chọn một truyền thống cụ thể giữa muôn vàn truyền thống khác như một điển tích vô cùng xứng đáng để ghi chép, đã viết:

Ἀχαιοὺς γὰρ τοὺς Φθιώτας φασὶ συγκατελθόντας Πέλοπι εἰς τὴν Πελοπόννησον, οἰκῆσαι τὴν Λακωνικὴν· τοσοῦτον δ’ ἀρετῇ διενεγκεῖν, ὥστε τὴν Πελοπόννησον, ἐκ πολλῶν ἤδη χρόνων Ἄργος λεγομένην, τότε Ἀχαϊκὸν Ἄργος λεχθῆναι.

Qua đó, ông đồng thời khẳng định mối liên hệ của Pelops với người Achaean, và của người Achaean với Thessaly. Ông tiếp tục kể rằng Laconia được xem là sở hữu một quyền ưu tiên đặc biệt đối với danh xưng Achaic Argos; rằng một số người giải thích câu thơ trong sách Odyssey (III, 251) như sự củng cố cho điều đó, và rằng người Achaean, bị đuổi khỏi Laconia bởi người Dorians, đến lượt mình lại đánh bật một chủng tộc Ionian khỏi Achaia và chiếm lấy xứ sở này.

Herodotus, khi bàn về Peloponnesus, mô tả người Arcadians và Cynurians là αὐτόχθονες — những kẻ chưa từng thay đổi chốn ở; bốn chủng tộc khác, bao gồm cả người Dorians, là ἐπήλυδες — những kẻ tha hương; và người Achaean là những kẻ từng di cư quanh Peloponnesus nhưng chưa bao giờ rời bỏ nó. Ông không tường minh đặt người Achaean vào bất kỳ nhóm nào trong hai nhóm đó; và truyền thống này không hé lộ nhiều ánh sáng về nguồn gốc của người Achaean — vốn dường như nằm ngoài tầm hiểu biết của ông — mà chỉ đề cập đến những vấn đề diễn ra sau khi họ đặt chân vào Peloponnesus.

Pausanias, ngược lại, có vẻ muốn quy người Achaean ở Thessaly xuất phát từ Peloponnesus thay vì ngược lại. Ông kể cho chúng ta nghe rằng sau cái chết của Xuthus, Achæus đã cùng một đạo quân rời khỏi Ægialus và thiết lập cơ ngơi của mình ở Thessaly. Thế nhưng với thơ Homer nằm ngay trước mắt, chúng ta có thể mạnh dạn khẳng định rằng hoàn toàn không tồn tại bất kỳ nhân vật nào như Xuthus hay Achæus theo truyền thống hậu thế, và mặt khác, từng có người Achaean ở Thessaly từ lâu trước thời điểm được gán cho Achæus này — cụ thể là kỷ nguyên khi chủng tộc ấy tìm kiếm chốn dung thân ở Ægialus. Do đó, truyền thống này mang tính hậu đại và vô giá trị, và ngay cả khi nó mâu thuẫn trực diện với truyền thống của Strabo — điều mà thực tế không phải vậy — thì nó cũng chẳng thể nào được đặt lên bàn cân so sánh với truyền thống ấy.

Truyền thống biến Phthiotis ở Nam Thessaly thành chiếc nôi của chủng tộc Achaean — nơi nó lần đầu vươn mình vào ý thức cuộc sống — dường như là một truyền thống bất tử.

Sự trường tồn của danh xưng ở Thessaly.

Lại một lần nữa, lịch sử bước đến giải cứu chúng ta. Xuyên suốt các thời kỳ lịch sử của Hy Lạp, và kéo dài cho đến tận kỷ nguyên của Polybius, vẫn luôn tồn tại những người Achaean ở Phthiotis. Khi vào 205 năm trước Công nguyên, Quintius, vị tướng La Mã, tiến hành khảo sát nguồn gốc các thành phố Hy Lạp và thực hiện một sự phân loại chúng, những người Achaean ở Phthiotis đã được tuyên bố là người Thessalians; và ông dường như sử dụng danh xưng này cho tất cả cư dân Phthia, khi gọi Phaxidas là một người Achaean, có vẻ không vì lý do gì khác ngoài việc người đó là cư dân của Melitea — một thành phố thuộc Phthiotis.

Do đó, tôi cho rằng điều này đã được chứng minh đầy đủ: Agamemnon và gia tộc của ông chính là những người đứng đầu đích thực của chủng tộc Achaean — chủng tộc đã trỗi dậy cùng với họ. Chứng cứ ấy được nhân đôi bởi thực tế rằng họ đã lụi tàn cùng với nó: bởi vì trong văn chương hậu-Homer — toàn bộ đều tuân theo cuộc chinh phạt của người Dorian — danh xưng Achaean đã chấm dứt việc là một danh xưng sống động dành cho dân tộc Hy Lạp.

Và giống như nhà Pelops là những thủ lĩnh của người Achaean, giờ đây tôi giả định rằng đã được chứng minh đầy đủ từ thơ Homer: vào thời đại của ông, người Achaean đứng đầu tất cả các gia đình và bộ tộc Hellen; của người Dorians, người Æolids, người Cephallenes, và bất kỳ ai khác xuất phát từ cùng một cội nguồn, và trên thực tế, đối với thời đại của họ, chính là hình mẫu đích thực của chủ nghĩa Hellen.

Sự tối cao vô cùng đáng chú ý ấy của Agamemnon đối với dân tộc Hy Lạp — được khắc họa đậm nét trên trang sách của Homer, và mang lại sức mạnh mà Thucydides quy cho chiến dịch kỳ diệu của cuộc chiến tranh thành Troy — đã để lại đằng sau một truyền thống mà chủng tộc thống trị là người Dorians đã xem là xứng đáng để thâu tóm cho riêng mình, ngay cả sau khi hệ thống chính trị cổ xưa đã đắm tàu.

Orestes bước lên ngai vàng của Agamemnon, và Tisamenus kế vị ngai vàng của Orestes. Ông bị đánh đuổi bởi nhà Heraclids cùng người Dorians, và họ biến Sparta thành sào huyệt chủ chốt cho quyền lực của mình. Cứ thế thiết lập vị thế đứng đầu ở Hy Lạp, họ duy trì nó dưới danh xưng Ἡγεμονία, dẫu có lúc bị tranh chấp — nhưng chỉ sau khi nhiều thế hệ trôi qua — bởi Athens; và chưa từng bị cướp đoạt tuyệt đối cho đến khi nó rơi vào tay người Thebes một cách bất ngờ, như lời Polybius đã kể, vào thế kỷ thứ tư trước Công nguyên.

Tisamenus và những người Achaean của ông di cư vào Ægialus và ban cho vùng đất này danh xưng của chính họ. Thế nhưng những bậc đế vương Sparta lại nhận thấy việc thâu tóm tước hiệu cổ xưa của Agamemnon phục vụ cho lợi ích của họ là điều có lợi. Do đó, như Pausanias thông báo cho chúng ta, cho đến tận thời đại của ông, Lăng mộ của Tisamenus vẫn được trưng bày ở Sparta, và ngay sát bên cạnh đó là lễ hội Pheiditia theo luật của Lycurgus; đi kèm với truyền thống rằng tổ tiên của họ, được nhắc nhở bởi một lời sấm truyền, đã đến rước hài cốt của vị quốc vương Pelops cuối cùng từ Helice ở Achaia. Mặt khác, những người Achaean — vào thời của Polybius vẫn chưa ngừng giữ gìn hình tượng vị tổ tiên huyền thoại Achæus của họ, và quyền đối với hình tượng ấy được công nhận bởi vị tướng La Mã — cũng nâng niu truyền thống rằng gia tộc Tisamenus đã được nối dõi và từng trị vì trong số họ cho đến tận thời đại của Ogygus, khi Liên minh của họ được hình thành trên nền tảng của các thiết chế dân chủ.

Người Dorians thâu tóm quyền kế vị của nhà Pelops.

Giờ đây, điều này chẳng có gì vượt ngoài những gì chúng ta có thể trông đợi: người Achaean, trong những vận mệnh điêu đứng của mình, cưng nựng một cách đầy hoài niệm những ký ức về vinh quang xưa bằng cách bảo tồn và tôn vinh ký ức về kẻ cuối cùng trong chủng tộc ấy — người vừa là quốc vương của họ vừa là thủ lĩnh của dân tộc Hy Lạp. Thế nhưng tại sao người Dorians lại bộc lộ một sự lo lắng mang một hình thái vô cùng đáng chú ý trong vị thế của họ đến vậy? Một thứ cảm xúc như thế sẽ khó lòng tồn tại nếu không có một bản chất đặc thù đính kèm với dòng dõi Pelops, với tư cách là những kẻ không chỉ sở hữu quyền tối cao thực tế mà còn nắm giữ một tước hiệu kỳ lạ nào đó thông qua dòng dõi — một tước hiệu biến các quốc vương Dorian thành những kẻ thấy rằng việc cậy nhờ vào nó như một dạng người thừa kế thông qua con đường nhận nuôi là điều xứng đáng. Chúng ta không hề thấy rằng khi nhà Pelops tiến vào cùng với những người Achaean của họ, họ lại bộc lộ bất kỳ sự quan tâm tương đương nào nhằm kết nối bản thân với ký ức của nhà Danaids hay nhà Perseus: trái lại, Homer đã cắt đứt mối liên hệ giữa các vriều đại một cách tường minh bằng cách trao cho nhà Pelops một chiếc vương trượng hoàn toàn mới, vừa rời khỏi đôi tay của thần Mercury từ thần Jove. Hệ quả rút ra là theo mọi xác suất, nhà Pelops sở hữu thứ gì đó mà cả nhà Danaids lẫn nhà Perseus trước đó không hề có, và người Dorians cũng không nắm giữ chút nào, hoặc không nắm giữ bằng một tước hiệu rành mạch đến thế: vinh quang không chỉ mang dòng máu Hellen, mà còn là vinh quang được thống trị bởi một gia tộc đại diện cho một vương quyền nguyên thủy và sơ khai đối với dân tộc Hellen, thông qua bộ tộc đứng đầu của họ — người Achaean.

Điều này càng trở nên đáng chú ý hơn nữa, bởi vì các quốc vương Dorian của Sparta đã tuyên nhận Hercules, và thông qua ông là thần Jove, làm tổ tiên của họ. Thế nhưng chế độ tù trưởng phụ quyền, dẫu không kết nối trực tiếp hơn với một cội nguồn thần thánh, lại được bồi đắp thêm lớp lang vinh quang phụ trội — thứ phụ thuộc vào sự truyền nối không đứt đoạn của quyền lực từ cội nguồn lịch sử xa xôi nhất; và Hercules trở nên quá đỗi hiện đại nếu đem so sánh với những kẻ mà một số gia tộc Hellen đã có thể (như chúng ta đã thấy) truy nguyên dòng dõi của mình về đó.

Nếu chúng ta đặt niềm tin vào truyền thống phổ biến liên quan đến Hellen và các con trai của ông ta, tôi thừa nhận rằng nó sẽ dựng lên một khó khăn mới ngáng đường cấu giải mà tôi đề xuất gán cho ἄναξ ἀνδρῶν. Thay vì nhìn thấy Agamemnon được trao tước hiệu này bởi vì ông là người đứng đầu người Achaean, và được sủng ái sâu sắc bởi một sự độc quyền đặc biệt — phải nói là gần như độc quyền — tước hiệu ấy bởi vì họ là bộ tộc Hellen đứng đầu, chúng ta sẽ buộc phải thừa nhận họ là những nhánh trẻ nhất trong số tất cả các nhánh vươn ra từ thân cây đó, trong khi người Dorians, Æolians và cả Ionians lại xếp trên họ; và chúng ta sẽ phải đi tìm kiếm — nhưng tìm kiếm trong vô vọng — bất kỳ dấu vết hay phỏng đoán nào dù là nhỏ nhất về dòng dõi của ông xuất thân từ vị Achæus mà truyền thống thêu dệt nên.

Thế nhưng với sự thừa nhận dành cho thẩm quyền lịch sử của Homer, uy tín của truyền thống đó sụp đổ; hệt như bản thân nó đã tự kết án chính mình về mặt từ nguyên thông qua sự cấu thành của cái tên chủ chốt Hellen.

Sự nổi bật của người Achaean trong thơ Homer đặt nền móng trên những căn cứ đủ rõ ràng: đối với người Ionians — những kẻ hiện lên thậm chí không phải là một chủng tộc Hellen; đối với người Dorians — ẩn mình trong thị trấn Dorium thuộc Pylos hoặc giữa các chủng tộc chị em ở Crete, nơi họ hoàn toàn chưa hề nổi danh; đối với người Æolids (bởi vì hoàn toàn không có người Æolians nào cả), bởi vì đây chỉ là những chồi non đơn lẻ, trong khi người Achaean là một nhánh lớn, một phân đoạn chủ chốt của chủng tộc Hellen; và đồng thời, như tôi nghĩ có thể được chứng minh, bởi vì trong số tất cả người Hellen, họ tỏ ra thực sự sở hữu mối liên hệ chuẩn mực nhất với suối nguồn nguyên thủy của chủng tộc mình.

Hoàn toàn không nơi nào trong số người Dorians, và (tất nhiên nếu người Ionians là người Pelasgian) hoàn toàn không nơi nào trong số người Ionians, chúng ta tìm thấy bất kỳ dấu vết nào của danh xưng ἄναξ ἀνδρῶν, hay của thực thể được chỉ định bởi nó. Phải chăng đây chính là lý do khiến các vị vua Dorian của Sparta tìm cách (có thể nói là vậy) tự xem mình là những người thừa kế dòng dõi nhà Agamemnon?

Tôi xin lưu ý nhân tiện, liên quan đến người Ionians, rằng gần đây người ta cho rằng họ không chỉ mang dòng máu Hellen, mà còn là những người Hellen cổ xưa nhất: rằng họ tách ra khỏi phần còn lại của chủng tộc ở châu Á, tiến vào Hy Lạp qua các hòn đảo, và là chủng tộc đi biển vĩ đại của xứ sở này. Thuyết này, dù được ủng hộ một cách tài tình đến đâu, cũng chỉ mang lại sự đồng thuận đầy nghi vấn đối với bằng chứng mang tính khẳng định hoặc phủ định của Homer; tuy nhiên, nó cũng chẳng kém phần hủy diệt đối với truyền thống lưu hành về Hellen và gia tộc của ông ta, chẳng khác nào học thuyết nhìn nhận người Ionians có mối liên hệ gần gũi hơn với người Pelasgians.

Chỉ trong số người Achaean, Æolids và Dardanians, chúng ta mới tìm thấy tước hiệu phụ quyền ἄναξ ἀνδρῶν. Gia tộc Dardan sụp đổ cùng với cuộc chiến tranh thành Troy. Ngai vàng của Augeias thậm chí đã sụp đổ trước cả biến cố vĩ đại đó. Có khả năng dòng dõi của Euphetes khi ấy cũng không còn tồn tại nữa; nếu không, chúng ta hẳn đã nghe nói về nó trong bản Mục lục chiến thuyền hoặc trong diễn biến hành động. Vương quốc của Eumelus vừa xa xôi lại vừa nhỏ bé, và nếu nó bị đắm tàu trong những cơn bấn loạn của thời kỳ đó, nó sẽ chẳng để lại bất kỳ điểm tựa nào để người Dorians có thể bấu víu làm điểm nối với quá khứ. Thế nhưng họ đã tiến thẳng vào chính những lãnh thổ của gia tộc Pelops, dù với sự chuyển dịch trung tâm quyền lực từ Mycenæ sang Sparta. Nơi đây chính là Chế độ Tộc trưởng Hy Lạp đích thực — thứ mà vì các mục đích chính trị, họ hoàn toàn có mong muốn trở thành những đại diện bề ngoài của nó.

Truyền thống ngụy tạo về nhà Hellenidæ.

Huyền thoại về nhà Hellenidæ có lẽ được dụng ý phối hợp hướng tới cùng một cái đích. Hình thái xác định của nó đã bị tôi mạnh dạn vứt bỏ; thế nhưng tinh thần và dụng ý của nó vẫn sở hữu tầm quan trọng gắn liền với chủ đề về cội nguồn dòng dõi của người Hy Lạp. Nó cung cấp bằng chứng từ sớm cho niềm tin phổ biến về nguồn gốc của các chủng tộc Hy Lạp xuất phát từ Thessaly: và dẫu nó không đủ tự thân chứng minh rằng một Dorus hay một Ion xuất phát từ đó, nó vẫn có tầm quan trọng to lớn với tư cách là một lời chứng thực cho mối liên hệ chung của họ với Thessaly, đồng thời củng cố một cách mạnh mẽ những bằng chứng mà Homer cung cấp theo hướng đó trong trường hợp của người Achaean. Chúng ta cũng không hoàn toàn thiếu vắng các bằng chứng từ Homer về mối liên hệ giữa người Dorians với người Achaean, và do đó giữa người Dorians với Thessaly. Bởi vì người Dorians được tìm thấy ở Crete cùng với người Achaean (Odyssey, XIX), và trong lãnh thổ của Nestor được cư ngụ bởi người Achaean, chúng ta bắt gặp thị trấn mang tên Δώριον (Iliad, II, 594). Tuy nhiên, vì đại đa số người Dorian tiến vào Peloponnesus không dưới sự lãnh đạo của một triều đại vương quyền Dorian, mà dưới sự dẫn dắt của nhà Heraclids, mối liên hệ của họ với vùng đất Hellas cổ xưa đã không được duy trì bởi bất kỳ truyền thống vương triều nào, và do đó có lẽ đó là lý do cần đến huyền thoại về Hellen nhằm hồi sinh ký ức về nó.

Giờ đây, chúng ta hãy nỗ lực tóm thâu lại các sợi chỉ của lập luận.

Hiển nhiên là Agamemnon không được gọi là ἄναξ ἀνδρῶν bởi vì đại vương triều của ông; bởi vì những đại vương triều khác hoàn toàn thiếu vắng tước hiệu này, và ngược lại, những lãnh chúa tầm thường khác lại nắm giữ nó.

Ông cũng không sở hữu nó trên nền tảng của chủ nghĩa thổ dân tự nhiên (autochthonism): bởi vì người Achaean là những kẻ nhập cư vào Peloponnesus chứ không phải thổ dân, và họ đã bị đi trước bởi các chủng tộc khác.

Nó cũng không phải là thứ được ông mang trên nền tảng của một dòng dõi thần linh trực tiếp hơn hay lừng lẫy hơn những kẻ khác: bởi vì dòng dõi thần thánh của ông trong trường hợp đó ít nhất phải được nêu rõ một cách cụ thể, thay vì bị bỏ mặc cho những suy luận xa xôi và đầy mạo hiểm. Tước hiệu này cũng không được mang bởi Achilles — người là chắt nội của thần Jove, hay bởi Hercules hoặc Minos — những người con của ngài.

Nếu vương quyền và tính cổ kính được kết nối với tước hiệu, thì tự thân chúng vẫn chưa đủ để trao tặng nó; và nếu dòng dõi thần thánh là một điều kiện của nó, thì điều kiện này buộc phải gắn liền với các điều kiện khác.

Những điều phủ định này, được xác lập trong trường hợp của Agamemnon, theo tôi chỉ để lại chỗ trống cho duy nhất một giả định; cụ thể là ἄναξ ἀνδρῶν buộc phải chỉ định chế độ tù trưởng, hay nói cách khác là quyền đứng đầu dòng dõi, truyền qua bậc cao niên, của một nhân vật thuộc một trong những hoàng tộc hoặc gia tộc thống trị — những kẻ đại diện cho thân cây của một chủng tộc cụ thể, trong trường hợp của ông là nhánh Achaean của gia đình Hellen; và là những kẻ thống trị, cùng đã thống trị liên tục, những kẻ mang cùng tên gọi hoặc nhánh chủng tộc của chính họ. Trong số những hoàng tộc này, có thể tồn tại rất nhiều gia tộc liên minh với nhau thông qua nguồn gốc chung, tại cùng một thời điểm hoặc những kỷ nguyên khác nhau, xuất phát từ một thân cây chung.

Tóm lược các bằng chứng.

Tóm lại, bức tranh của thơ Homer hiện lên như sau.

Thứ nhất, chúng ta có vùng Dodona giá lạnh và xa xôi của Thessaly — sào huyệt cổ xưa nhất và đáng sợ nhất của tín ngưỡng tôn giáo người Hy Lạp; liên quan đến nơi này, Achilles khẩn cầu thần Jove cho sự thành công và bình an trở về của Patroclus.

Xung quanh Dodona cư ngụ người Selli hoặc Helli. Sự tôn sùng đặc biệt dành cho vùng đất này chỉ ra nó là địa điểm cổ xưa nhất của tín ngưỡng quốc gia; và việc nắm giữ địa điểm cổ xưa nhất này một lần nữa chỉ ra bộ tộc ấy chính là bộ tộc mẹ của chủng tộc Hy Lạp kỳ diệu — chủng tộc có danh tiếng được khắc sâu không thể phai mờ trên vách đá bằng ngòi bút sắt.

Xuất phát từ giữa đám đông người Helli trên các ngọn núi — những kẻ hoàn toàn không xuất hiện trong lực lượng của quân đội Hy Lạp — hẳn phải là những đoàn quân di cư đã ban cho vùng đồng bằng Thessaly cái tên Hellas. Hậu duệ của họ tự thiết lập mình làm cư dân định cư tại đó. Bị dụ dỗ bước vào nền văn minh, họ trở thành người Hellen; họ bành trướng, thông qua năng lượng co giãn bẩm sinh của mình, về phía nam, và mang theo cùng họ, chỉ cách phía sau một chút, chính danh xưng về nguồn gốc Hellen của họ, cùng với danh xưng đặc thù của chính họ.

Các hoàng tộc thuộc thị tộc hoặc bộ tộc của họ trao cho thủ lĩnh đương nhiệm của mình, nếu không muốn nói là người thừa kế, phẩm giá của ἄναξ ἀνδρῶν, và tước hiệu này được họ mang theo cùng mình xuôi về các tỉnh thành phía nam nơi họ đặt chân chôn nhau cắt rốn.

Một trong những hoàng tộc thống trị đó — người đứng đầu đại thị tộc Achaean — mang theo quyền đối với tước hiệu này trong trường hợp của Agamemnon; và chừng nào nó biểu thị thứ vừa cổ xưa nhất vừa cao cả nhất trong dòng dõi lẫn thẩm quyền dân sự trong toàn bộ nhóm các bộ tộc Hellen, nó cấu thành một định danh thích hợp và đặc trưng cho nhà cai trị tối cao cùng thủ lĩnh của họ.

Sau khi đã xem xét trường hợp của Agamemnon — vị tù trưởng Achaean vĩ đại — dưới góc nhìn này, chúng ta có thể tiếp tục tiến bước đến các trường hợp khác của Anchises và Æneas, của Augeias, Euphetes và Eumelus.

Tuy nhiên, trong không một trường hợp nào trong số này, chúng ta lại sở hữu quyền giả định ngay từ đầu (in limine) về bản chất của chế độ tù trưởng thông qua dòng dõi được biết đến từ một gia tộc Hellen, như trong trường hợp của người Achaean. Các trường hợp của Anchises và Æneas quả thực có thể được xử lý dựa trên những nền tảng riêng của họ. Trong các trường hợp khác, chúng ta buộc phải gạn hỏi xem Homer cung cấp những nền tảng nào nhằm đặc biệt kết nối những nhân vật này với vị thế đứng đầu của các hoàng tộc thống trị, và với Hellas hay Thessaly.

Tôi sẽ thực hiện điều này, tuân thủ quy luật chung rằng nếu trong bất kỳ trường hợp cụ thể nào có thể tìm thấy một dấu hiệu đặc biệt về mối liên hệ với Thessaly hoặc Hellas tại hoặc xung quanh một điểm cụ thể nào đó, thì từ đó có thể suy ra rằng tại địa điểm cụ thể ấy, mối liên hệ đã được biết đến và kỷ niệm. Ví dụ, nếu chúng ta bắt gặp tại một điểm cho trước một ἄναξ ἀνδρῶν, lý trí buộc chúng ta phải phỏng đoán rằng, giống như danh xưng địa phương có thể cho thấy nguồn gốc từ cội nguồn đầu tiên của chủng tộc, thông qua tước hiệu này, dòng dõi trực hệ từ một hoàng tộc tại đó được dụng ý tưởng nhớ và đánh dấu.

Thế nhưng trước hết, hãy bàn về Anchises và Æneas.

Homer vừa là nhà sử học vừa là nhà thơ của Hy Lạp; thế nhưng ông không phải là nhà thơ cũng chẳng phải là nhà sử học của thành Troy, ngoại trừ ở mức độ cần thiết cho ông nhằm miêu tả chung cho người Hy Lạp về chủng tộc mà họ từng vướng vào một cuộc chiến sinh tử.

Sự tương đồng mạnh mẽ giữa hai quốc gia, và đặc biệt là việc họ cùng chia sẻ ở một mức độ nào đó một cội nguồn chung, dường như cấu thành một khó khăn cản trở con đường của ông. Ngay vào thời đại của ông, tâm lý dân tộc chủ nghĩa Hy Lạp đã vô cùng mạnh mẽ. Dù ông chủ yếu tìm thấy hay tạo ra nó như vậy, điều đó chẳng ảnh hưởng gì đến mục đích hiện tại. Tâm lý dân tộc chủ nghĩa này đòi hỏi phải được bao bọc bởi một ranh giới rõ ràng, đánh dấu phạm vi tổ chức chính trị của Hy Lạp; và nếu nó bất lợi cho việc thừa nhận mối quan hệ họ hàng với bất kỳ chủng tộc nào nằm ngoài ranh giới đó, thì điều đó đặc biệt đúng trong trường hợp của một chủng tộc mà người Hy Lạp đã chinh phục. Do đó, rất có thể dụng ý của Homer đòi hỏi ông — có thể nói là theo bản năng — phải giữ cho các dấu hiệu họ hàng giữa hai quốc gia chìm trong một sự mờ mịt đặc biệt.

Trong trường hợp của người Hy Lạp, Homer đã chỉ ra một cách dễ hiểu nguồn gốc của chủng tộc này giữa những ngọn đồi ở Bắc Thessaly xung quanh vùng Dodona cổ xưa, và gần ngọn núi Olympus — đối trọng về mặt thơ ca của nó, cùng là nơi cư trú của thần Jove với đoàn tùy tùng lộng lẫy của ngài. Thậm chí rõ ràng hơn thế, trong trường hợp của người thành Troy, ông đã cho phép chúng ta truy nguyên họ đến tận suối nguồn nguyên thủy của họ, một lần nữa trong các ngọn núi, và sát bên những chân móng của ngọn Ida, nơi họ sùng bái vị thần Jove xứ Ida. Chúng ta tìm thấy ở đây chủng tộc không có tiền nhiệm, cư trú ngay tại địa điểm chính xác nơi họ được gieo trồng bởi vị tổ tiên thần thánh của mình, và bước xuống qua một chuỗi dòng dõi rõ ràng gồm bảy thế hệ cho đến hai người anh em họ Hector và Æneas.

Các trường hợp của Anchises và Æneas.

Thế nhưng mặc dù các điều kiện của chế độ tù trưởng được thỏa mãn một cách hiển nhiên trong chủng tộc của Dardanus, khó khăn vẫn hiện hình dưới một hình thái mới. Tại sao thuật ngữ ἄναξ ἀνδρῶν lại được áp dụng cho Anchises và người con trai Æneas của ông, nhưng chưa từng được áp dụng cho Priam, hoặc cho người con trai Hector của ông, hay cho bất kỳ ai trong gia tộc của ông?

Câu trả lời cho câu hỏi này mở ra một chương đầy tò mò về lịch sử và tư biện của Homer. Khi đi qua chương này, tôi sẽ nỗ lực hết sức để tách bạch cẩn trọng giữa tuyên bố tích cực, với sự giải nghĩa hoặc phỏng đoán.

Do đó, những sự thật này hiện diện ngay trên bề mặt của sử thi.

1. Anchises hoàn toàn không xuất hiện trực tiếp cá nhân ở bất kỳ nơi nào trong đó. Thế nhưng tại thành Troy lại tồn tại một hội đồng δημογέροντες (Iliad, III, 146-148). Trong số những nhân vật được nhắc đến ở đó, Lampus, Clytius và Hiketaon là anh em của Priam; những người khác, ví dụ như Panthus và Antenor, đang thực thi ít nhất là một quyền lực vương triều cấp dưới. Họ hiện diện tại thành Troy, trong khi các con trai của họ chiến đấu trong hàng ngũ người Troy. Do đó, lý do cho sự vắng mặt của Anchises không thể được tìm kiếm ở việc ông được đại diện bởi Æneas. Nó cũng chẳng nằm ở sự miễn nhiễm khỏi chiến tranh của lãnh thổ ông nhờ vào việc nó được đặt giữa các vùng núi: bởi vì bản thân Æneas, trước khi đặt chân đến thành Troy, cũng chỉ vừa được giải cứu khỏi bàn tay của Achilles nhờ sự can thiệp thần thánh. Vậy tại sao Anchises chưa từng xuất hiện? Chắc chắn hoặc là vì địa vị cao ngất ngưởng trong vương quyền của ông, hoặc vì một sự kình địch chưa được giải thích nào đó giữa các gia tộc.

Bằng chứng về Æneas.

2. Không có bằng chứng nào cho thấy Æneas tham gia vào bất kỳ hội đồng nào của người thành Troy. Thế nhưng ông vẫn luôn được miêu tả như một nhân vật mang tầm quan trọng lớn lao nhất. Người ta nói về ông, cũng như về Hector, θεὸς δ’ ὡς τίετο δήμῳ. Thế nhưng tính cách của ông dường như hoàn toàn không bị đánh dấu bởi bất kỳ phẩm chất vĩ đại hay nổi bật nào, chẳng hạn như những gì chúng ta tìm thấy ở Sarpedon và Polydamas. Do đó, một điều gì đó kỳ lạ trong sinh thành và địa vị của ông hẳn phải là nguyên nhân cho tầm quan trọng được gán cho ông, vì nó hoàn toàn không được tìm thấy trong các phẩm chất cá nhân của ông.

3. Do đó, tồn tại những chỉ dấu rõ ràng về một sự đố kỵ giữa chính bản thân Æneas với hoàng tộc thành Troy. Trong trận đại chiến ở sách Iliad (X, 118), Deiphobus đang cần sự trợ giúp, liền đi tìm Æneas (459-461):

τὸν δ’ ὕστατον εὗρεν ὁμίλου

ἐστάοτ’· αἰεὶ γὰρ Πριάμῳ ἐπεμήνιε δίῳ

οὕνεκ’ ἀρ’, ἔσθλον ἔοντα μετ’ ἀνδράσιν, οὔτι τίεσκεν.

Giờ đây, sự thù hận này hoàn toàn xa lạ với tính cách của Priam — vốn cởi mở và đôn hậu: nó cũng không thể được giải thích bởi bất kỳ điều gì trong tính cách mang tính trung lập cao độ của Æneas. Tồn tại một quan điểm từ một số nhà phê bình rằng ông và Anchises từng gây ra sự phật ý bằng cách đưa ra lời khuyên phục hồi nàng Helen. Thế nhưng điều này (sách III, 159) dường như là mong muốn chung của hội đồng δημογέροντες, nơi nó được quy định một cách tường minh; và chính Antenor là kẻ đề xuất nó trong Hội đồng; vậy tại sao nó lại không được Homer nhắc đến — nếu nó thực sự tồn tại — trong trường hợp của Æneas và Anchises? Thế nhưng hoàn toàn không có lấy một bóng dáng mờ nhạt nào quy chiếu đến điều đó. Nó dường như vẫn tỏ ra không đủ để giải thích cho thứ tình cảm được gán cho Priam. Khi kết hợp điều này với địa vị cao ngất ngưởng của Æneas, và sự vắng mặt của Anchises, tôi không tài nào không nghĩ rằng rất có khả năng ở đây có một sự quy chiếu đến ngôi vị đứng đầu gia tộc — được chỉ định bởi thuật ngữ ἄναξ ἀνδρῶν. Không có gì tự nhiên hơn sự đố kỵ này giữa một bên là thành phố mới mẻ và giàu có nằm dưới vùng đồng bằng, với một bên là thành phố cổ kính nhưng tương đối nghèo khó nằm trên các ngọn núi, nếu như hoàng tộc nhà Dardania tuyên nhận quyền ưu tiên theo bậc cao niên đối với chế độ tù trưởng của chủng tộc này.

4. Một chỉ dấu đáng chú ý khác về địa vị kỳ lạ của Æneas được cung cấp bởi lời lăng mạ của Achilles (Iliad, XX, 179-183):

ἦ σέ γε θυμὸς ἐμοὶ μαχέσασθαι ἀνώγει

ἐλπόμενον Τρώεσσιν ἀνάξειν ἱπποδάμοισιν

τιμῆς τῆς Πριάμου;

‘Nhưng ngươi sẽ chẳng đời nào đạt được nó,’ ngài tiếp tục, ‘bởi vì Priam có con cái của riêng ngài, và không hề là một kẻ ngốc.’

Đối với lời lăng mạ này, Æneas hoàn toàn không đưa ra bất kỳ lời đáp trả nào, ngoại trừ việc thuật lại phả hệ của chính mình — thứ mà Achilles hoàn toàn không hề yêu cầu. Điều này há chẳng rất giống với việc biện minh cho niềm hy vọng của hắn đối với ngai vàng hay sao? Hoặc còn mối liên hệ nào khác có thể được chỉ ra giữa lời lăng mạ của Achilles với bản phả hệ được cung cấp để đáp lại lời thách thức mà nó mang theo?

5. Trong khi Ilion — thành phố của Priam — muộn hơn vài thế hệ, có lẽ được khai lập dưới triều đại của Ilus, thì Anchises trị vì ở Dardania, cội nguồn nguyên thủy (Iliad, XX, 216) của chủng tộc này. Thực tế về vương quyền của ông tại đó dường như được chỉ định bởi việc chúng ta bắt gặp Æneas nắm quyền chỉ huy người Dardanians, cùng hai người con của Antenor — những kẻ có lẽ phục vụ với tư cách là các thuộc cấp của ông (II, 819-823); bởi mối liên hệ mà đoạn văn đó thiết lập giữa Anchises với vùng đất đồi núi được cư ngụ (Iliad, XX, 216) bởi người Dardanians; bởi sự phân chia dòng dõi vương triều tại điểm mà danh xưng Ilian lần đầu xuất hiện (Iliad, XX, 231); và bởi một loạt các địa điểm thể hiện địa vị cao ngất ngưởng trong quân đội mà Æneas nắm giữ với tư cách là thủ lĩnh lực lượng Dardanian.

6. Địa vị của Æneas hoàn toàn không có đối thủ hay kẻ song hành nào trong quân đội thành Troy, ngoại trừ Hector. Dẫu nói theo nghĩa nghiêm ngặt là người Dardanian, ông vẫn được xưng hô là:

Αἰνεία, Τρώων βουλήφορε·

Tên của ông thường được kết hợp với tên của Hector, và khi được kết hợp như thế thường đứng trước tên vị kia. Do đó chúng ta có (VI, 75):

εἰ μὴ ἄρ’ Αἰνείᾳ τε καὶ Ἕκτορι εἶπε κ.τ.λ.

Đi kèm theo sau đây, bởi Helenus, là những từ ngữ trao cho Æneas quyền tư lệnh ngang hàng với Hector:

Αἰνεία τε καὶ Ἕκτορ, ἐπεὶ πόνος ὔμμι μάλιστα

Τρώων καὶ Λυκίων ἐγκέκλιται.

Nếu người ta cho rằng những cân nhắc về mặt âm luật có liên quan đến việc đặt Æneas vào các vị trí này cũng như trong sách XX, dòng 240, trước cả Hector, thì chúng cũng có thể liên quan đến việc đặt Ilus trước Assaracus trong phả hệ.

Ông được thần Mars — dưới thân xác của Acamas — quả quyết trong sách Iliad (V, 467):

κεῖται ἀνὴρ ὅντ’ ἶσον ἐτίομεν Ἕκτορι δίῳ,

Αἰνείας, υἱὸς μεγαλήτορος Ἀγχίσαο.

Cuối cùng, chúng ta có lời tiên tri của thần Neptune rằng vương trượng của Dardanus sẽ tiếp tục duy trì trong dòng dõi của Anchises (Iliad, XX, 302-308).

Và, liên quan đến việc áp dụng cho Æneas tước hiệu vốn thuộc về Anchises, điều này dường như gắn liền với tập quán của thời đại anh hùng về sự chuyển giao vương quyền — một phần hoặc toàn bộ — bởi những bậc cao niên cho những người thừa kế của họ. Chúng ta dường như tìm thấy một ví dụ khác về điều này trong trường hợp của Eumelus; và các trường hợp của Achilles, đặc biệt là Ulysses, cũng hoàn toàn tương tự.

7. Giống như tính cách của Æneas không giải thích được sự đố kỵ hướng về ông, hạnh kiểm của ông cũng không làm được điều đó. Ông hoàn toàn không cản trở Hector bằng sự chống đối, hay thử thách vị này bằng những lời khuyên mà bản thân ông không sẵn lòng đón nhận. Chúng ta có một ví dụ về tiến trình hành động này; thế nhưng nó lại thuộc về Polydamas. Do đó, nếu cả tính cách lẫn hạnh kiểm của Æneas đều không cung cấp lời giải thích, chúng ta buộc phải tìm kiếm nó trong một số quyền lợi mà ông có tư cách đòi hỏi nhờ vào dòng dõi, và do đó thu hút sự đố kỵ chĩa vào mình.

8. Mặc dù người ta đã mặc định rằng Priam là người đứng đầu chủng tộc và liên minh thành Troy, điều này không hề được tuyên bố bởi Homer. Trong sách Iliad (XXIV, 544), người ta chỉ nói rằng ông vượt trội hơn các vương hầu khác trong vùng đó ở (1) sự giàu có của ông, và (2) số lượng, hoặc có lẽ mang ý nghĩa sự xuất sắc của các con trai ông. Trái lại, thật đáng ngờ, chỉ qua những từ ngữ đơn thuần của sử thi, liệu Priam đại diện cho dòng dõi cao niên hay dòng dõi trẻ hơn, và khi chúng ta so sánh và rút ra suy luận từ phần văn bản, chúng ta hoàn toàn có thể đi đến kết luận rằng đó là dòng dõi trẻ tuổi, dễ dàng chẳng kém gì kết luận ngược lại; đặc biệt nếu chúng ta nhận thấy rằng các quyền lợi của chính bậc cao niên kém phần xác định ở thành Troy hơn là ở Hy Lạp.

Trong phả hệ của Sách Hai Mươi, chúng ta không tìm thấy bất kỳ sự hỗ trợ nào nhằm làm sáng tỏ vấn đề này, ngoại trừ sự ưu tiên về thứ tự được trao cho các tên gọi. Ba người con của Tros đứng theo thứ tự sau:

1. Ilus.

2. Assaracus.

3. Ganymedes.

Sau đó (1) số phận của Ganymedes được miêu tả;

(2) dòng dõi của Ilus được truy ngược xuống Priam;

(3) dòng dõi của Assaracus được truy ngược đến Anchises.

Ở đây dòng dõi của Priam chiếm ưu thế; thế nhưng mặt khác, cuối cùng, Æneas lại tiến hành tuyên bố dòng dõi sinh thành của chính mình từ Anchises, trước cả Hector từ Priam,

αὐτὰρ ἔμ’ Ἀγχίσης, Πρίαμος δ’ ἔτεχ’ Ἕκτορα δῖον.

9. Trong sách Iliad (V), chúng ta biết được rằng thần Jove từng trao tặng một số chú ngựa thuộc một giống loài đặc biệt cho Tros, như một sự đền bù cho sự mất mát đứa con trai Ganymedes của ông. Anchises mang những con ngựa cái của mình đến với chúng vào thời đại của Laomedon mà không xin phép, và qua đó thâu tóm quyền sở hữu giống loài ấy. Và chính tại phân đoạn này, Homer gọi ông là ἄναξ ἀνδρῶν. Người ta cũng có thể lưu ý rằng đây là hành động của một thanh niên; bởi vì Laomedon — kẻ bị ông chơi khăm trò này — thuộc về một thế hệ cao hơn trong cây phả hệ gia tộc. Nơi đây minh bạch chứng minh rằng những chú ngựa của Tros — vị tổ tiên chung — đã truyền xuống dòng dõi của Priam; kẻ giàu có và hùng mạnh hơn, đồng thời chiếm lĩnh vùng đất đồng bằng, nơi lũ ngựa ăn cỏ với số lượng lớn (XX, 221); thế nhưng một lần nữa, điều này há chẳng có vẻ như chính hành động này của Anchises có mối liên hệ với một cuộc kình địch giữa hai gia tộc, và một yêu sách từ phía ông đối với vị thế đứng đầu gia tộc hay sao? Đặc biệt từ việc sử dụng trong chính câu chuyện này cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν cho Anchises (v. 268), và ngay sau đó cho người thừa kế Æneas của ông (v. 311).

Tóm lược các bằng chứng.

Tóm lại các bằng chứng. Chúng ta bắt gặp cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν được áp dụng cho đúng hai nhân vật trong số những người thành Troy. Hai nhân vật đó là một người cha cao tuổi và người con trai trưởng của ông. Người cha hiển nhiên là quốc vương của Dardania, cũng như là hậu duệ của Dardanus; và Dardania, dẫu có vị thế thứ cấp về quyền lực, lại chính là cội nguồn nguyên thủy của chủng tộc này. Chúng ta không thể khẳng định một cách quả quyết liệu Anchises đại diện cho nhánh trưởng hay nhánh thứ của gia tộc: bởi vì sự ưu tiên về tên gọi đôi khi được trao cho nhánh này, đôi khi lại cho nhánh kia. Thế nhưng khi thành Troy hùng mạnh còn Dardania nghèo khó, chúng ta có thể thấu hiểu sự ưu tiên của dòng dõi thành Troy, ngay cả khi giả định rằng đó là nhánh thứ; trong khi lại rất khó để giải thích thực tế rằng sự ưu tiên đôi khi được trao cho Æneas, hoặc lý do của sự đố kỵ hiện hữu cả hướng về ông lẫn do chính ông cảm nhận, ngoại trừ dựa trên giả định rằng gia tộc của ông trong hoàn cảnh khiêm nhường hơn của họ hoặc là những đại diện hợp pháp của Dardanus — kẻ mà chiếc vương trượng của hắn, sau sự sụp đổ của thành Troy, chắc chắn sẽ được truyền lại bởi Æneas và các con trai ông; hoặc chí ít cũng nằm trong một vị thế, dù thông qua quyền con trưởng ở Assaracus, hay thông qua việc nắm giữ cội nguồn nguyên thủy của chủng tộc, có thể đưa ra những yêu sách công bằng và hợp lý đối với tước hiệu ấy.

Điều quan trọng cần phải ghi nhớ là chúng ta không sở hữu sự xác nhận rõ ràng tương tự về quyền của nhánh trưởng được kế vị quyền lực ở Asia, giống như các trường hợp của Agamemnon, Protesilaus, Thrasymedes, và có lẽ những người khác ở Hy Lạp. Trái lại, chúng ta sẽ thấy Sarpedon là thủ lĩnh đầu tiên của người Lycians, dẫu thuộc một nhánh thứ so với Glaucus, và tương tự chỉ đại diện cho dòng dõi nữ giới. Chúng ta cũng sẽ tìm thấy lý do to lớn để đặt dấu chấm hỏi liệu Hector, ngay cả khi là người thừa kế tương lai của chuỗi kế vị, có phải vẫn kém tuổi hơn Paris hay không. Sự thiếu vắng tính xác định trong quy luật kế vị này chính xác là điều sẽ kéo nó vào vòng tranh chấp, và có lẽ là một cuộc tranh chấp kéo dài. Và nếu quyền của bậc cao niên không được thừa nhận hoàn toàn ở Asia, điều này sẽ ngay lập tức giải thích tại sao Homer không tuân thủ một thứ tự đồng nhất trong phả hệ: có lẽ nó cũng sẽ giải thích việc ông không tường tận về mặt lịch sử thứ tự đó rốt cuộc ra sao.

Nếu sự việc là như vậy, sự bất thường mang tính bề ngoài của việc áp dụng — về phía phe Troy — chỉ cho các nhân vật thứ cấp tước hiệu vốn được trao không ngớt cho bậc cao nhất của Hy Lạp, sẽ biến mất, và trở thành việc áp dụng nhất quán của một quy luật. Và Anchises cùng Æneas khi đó có thể cung cấp mô hình hoàn hảo nhất của ἄναξ ἀνδρῶν, khi dung hợp với vương quyền liên tục không chỉ dòng dõi trực hệ được biết đến từ vị tổ tiên đầu tiên và từ thần Jove, mà còn cả sự sở hữu liên tục cội nguồn nguyên thủy.

Tuy nhiên, người ta có thể đặt câu hỏi: ngay cả khi chúng ta cho phép rằng ἄναξ ἀνδρῶν trong số những người Hy Lạp là một tước hiệu chỉ chế độ tù trưởng phụ quyền, tại sao chúng ta lại buộc phải giả định rằng nó mang ý nghĩa được xác định tương tự giữa một dân tộc mang dòng máu và thiết chế khác?

Xin cho phép tôi được trả lời ngắn gọn câu hỏi này.

Chính hướng về người Helli mà chúng ta đã ngoảnh đầu nhìn lại như là nguồn cội khả dĩ nhất của những ý niệm và thiết chế thị tộc — những thứ đã làm nảy sinh tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν. Thế enviable thay, người Helli là một dân tộc miền núi (bởi vì họ cư ngụ xung quanh vùng Dodona giá lạnh), và người Dardanians cũng vậy; và các thiết chế của người vùng cao ở các vùng khác nhau, ngay cả tại những khoảng không gian và thời gian cách trở lớn, thường biểu lộ sự tương đồng mạnh mẽ lẫn nhau. Các phương tiện và mưu cầu hạn hẹp của con người ở một vị thế địa lý như thế kìm hãm sự phát triển, và có xu hướng duy trì tính đồng nhất.

Những người vùng cao Dardan sùng bái thần Jove trên ngọn Ida, hệt như người Helli sùng bái ngài ở Dodona. Rằng đó là cùng một vị thần Jove, chúng ta có thể suy luận với mức độ tin cậy cao nhất từ thực tế rằng Homer biến một công thức khab cầu chung cho cả người thành Troy lẫn người Hy Lạp:

ὧδε δέ τις εἴπεσκεν Ἀχαιῶν τε Τρώων τε·

Ζεῦ πάτερ, Ἴδηθεν μεδέων, κύδιστε, μέγιστε, κ.τ.λ.

Phần lớn tôn giáo gần như y hệt ở cả hai phe, chừng nào các vị thần chủ chốt còn liên quan.

Dấu hiệu họ hàng giữa người thành Troy và người Hy Lạp.

Với tư cách là người đầu tiên trong số các bằng chứng về sự tương thân về dòng máu, tôi nghiêng về việc dẫn chiếu chính chuyến viếng thăm của Paris đến gặp Menelaus — chuyến viếng thăm đã khơi mào cho cuộc chiến. Chúng ta không ghi nhận bất kỳ trường hợp nào khác trong thơ Homer về một vị vương tử ngoại quốc được tiếp đón với tư cách như vậy trong lòng mến khách gia đình bởi một vị tù trưởng Hy Lạp. Và ngược lại, chúng ta cũng chẳng thể tìm thấy việc các vị tù trưởng Hy Lạp được tiếp đón tương tự bởi những kẻ ngoại quốc. Quả thực chúng ta có tường thuật về những món quà được Menelaus tiếp nhận ở Ai Cập; và chúng ta có sự tiếp đón đôn hậu bởi vị vua Ai Cập và thần dân của ông dành cho Giả-Ulysses với tư cách là một kẻ cầu khẩn; cùng sự tiếp đón tương tự dành cho Ulysses, một lần nữa với tư cách là kẻ cầu khẩn, ở Scheria. Thế nhưng những trường hợp này vẫn thua kém rất xa trường hợp của Paris. Hơn nữa, Homer gọi người Ai Cập là ἀλλόθροοι ἄνθρωποι — và cụm từ đó là một cụm từ quen thuộc đối với ông, rõ ràng đại diện cho một ý niệm quen thuộc. Thế nhưng ông chưa từng gọi người thành Troy là ἀλλόθροοι, cũng không bao giờ bàn về họ như những kẻ mang phong tục hay tôn giáo khác biệt so với người Hy Lạp. Từ mạnh mẽ nhất được áp dụng cho họ là ἀλλοδάπος. Thế nhưng từ này dường như chỉ mang nghĩa đơn thuần là ‘đến từ một nơi khác’, và không chuyên chở ý niệm đích thực và trọn vẹn của một kẻ ngoại quốc. Bởi vì không chỉ Sarpedon người Lycian là một ἀλλοδάπος đối với người thành Troy, mà những tên cướp biển Hy Lạp thường được kể là tấn công ἀλλοδάποι, trong khi trên thực tế chúng vốn có thói quen cướp bóc những kẻ cùng quốc tộc với mình, thậm chí kéo dài cho đến tận thời đại của Thucydides; và trên hết, Eumæus — cảm thấy ghê tởm và kiệt quệ trước những hành vi đồi bại vô liêm sỉ của đám Cầu hôn — nghĩ đến việc dắt dắt ra đi ἄνδρας ἐς ἀλλοδάπους, cùng với bầy bò của mình (ἰόντ’ αὐτῇσι βόεσσιν), qua đó ông hoàn toàn không thể có ý gì khác hơn là một chuyến vượt biển ngắn sang lục địa Hy Lạp. Tóm lại, tôi nghĩ rằng tất cả những điều này cho phép giả định rằng người thành Troy được thừa nhận là một dân tộc có họ hàng, dẫu họ không phải là một dân tộc Hy Lạp.

Thế nhưng hơn thế nữa, các sử thi tràn ngập bằng chứng về sự tương thân giữa người thành Troy và người Hy Lạp. Đúng là chúng đồng thời làm chứng cho những khác biệt đáng kể; thế nhưng cả hai quốc gia đều đã định cư ở vùng đồng bằng trong vài thế hệ trước cuộc chiến tranh thành Troy; và cùng với sự phát triển của nông nghiệp, thương mại, nghệ thuật và của cải, họ hoàn toàn có thể đã rẽ nhánh khỏi sự song hành khép kín của một thời đại thô sơ hơn.

Tuy nhiên, tại điểm này, chúng ta buộc phải nhớ lại một số vấn đề đã được bàn luận kỹ càng hơn trước đây.

Trong số những sự tương đồng mang tính khái quát này, có thể lưu ý rằng rõ ràng tồn tại những người Pelasgi ở cả hai chiến tuyến của cuộc đại chiến. Người Πελασγοὶ thuộc phe thành Troy nằm trong số các ἐπίκουροι (Iliad, II, 840): người Πελασγοὶ thuộc phe Hy Lạp hiện lên như một trong những chủng tộc Crete, tách biệt khỏi người Dorians và Achaean, và có lẽ là những kẻ khai lập đầu tiên các khu định cư vùng đồng bằng ở Thessaly (II, 681) — nơi mà danh xưng Hellen và Achaean dường như chiếm ưu thế chủ đạo. Do đó, danh xưng Pelasgian cấu thành một mối liên kết quyết định giữa hai chủng tộc: dẫu từ việc Nhà thơ nhắc đến nó ở phe thành Troy và giấu nhẹm nó ở phe Hy Lạp, chúng ta ngay lập tức suy ra rằng yếu tố Pelasgian mạnh mẽ và hiển hiện rõ ràng hơn ở người thành Troy.

Các dấu hiệu liên quan đến người Helli.

Kế đến, có thể ghi nhớ rằng, theo cả xác suất tiền đề lẫn truyền thống, những người Helli từng thuộc địa hóa vùng đất xung quanh Dodona hẳn phải xuất phát từ — nghĩa là đi qua con đường của — Dardania. Do đó, tồn tại toàn bộ xác suất về một sự tương đồng, hoặc về chủng tộc hoặc về phong tục, giữa những kẻ tiếp tục tiến bước với những kẻ buông rơi cuộc di chuyển và ở lại phía sau.

Cũng không thiếu vắng những chỉ dấu, dẫu nhỏ nhoi về mặt số lượng nhưng đáng tin cậy về mặt bản chất, về sự đồng nhất nguyên thủy giữa người Dardans, hoặc một phần của họ, với người Helli.

Bản Mục lục chiến thuyền thành Troy chia làm hai phần chính. Phần sau của nó (840-877) kể tên các quốc gia đồng minh. Phần trước (816-839) hoàn toàn không nhắc đến tên của bất kỳ chủng tộc nào ngoại trừ người Troy và người Dardanian; vốn thực chất là một, và thậm chí trong tên gọi đôi khi được đối xử như thể đồng nhất: bởi vì Æneas được xưng hô — dẫu là tư lệnh của người Dardanians — là:

Αἰνεία, Τρώων βουλήφορε.

Phần này của Mục lục được chỉ định rõ ràng bởi câu thơ giới thiệu nó:

ἔνθα τότε Τρῶές τε διέκριθεν ἠδ’ ἐπίκουροι·

nơi từ Τρῶες rõ ràng bao hàm cả người Dardanians.

Và rằng mọi thứ thuộc về thành Troy hoặc Dardan, nằm trong phân đoạn các dòng 816-839, có thể được suy ra xa hơn từ miêu tả của Dolon về trại đóng quân tạm thời của người ἐπίκουροι trong sách Iliad (X, 428-431). Hắn liệtτι kê chín quốc gia, một số trong số đó xuất hiện trong số mười một quốc gia được miêu tả ở sách Iliad (II, 840-877), nhưng không có lấy một quốc gia nào trong số các bộ phận lực lượng được miêu tả ở các dòng 816-839. Do đó tôi suy ra rằng mọi thứ trong phần này của Mục lục đều hoàn toàn thuộc về người Troy hoặc Dardan. Thế nhưng ở đây chúng ta bắt gặp:

Ἄσιος Ὑρτακίδης, ὃν Ἀρίσβηθεν φέρον ἵπποι

αἴθωνες μεγάλοι, ποταμοῦ ἀπὸ Σελλήεντος.

Việc nhắc đến con sông này được lặp lại trong sách Iliad (XII, 96-97).

Giờ đây, tên gọi của con sông Selleeis ngay lập tức gợi ý một mối liên hệ với bộ tộc Selli hoặc Helli; và xa hơn nữa, chúng ta sẽ thấy rằng Ephyre là một dấu hiệu của người Helli, cũng như Larissa là của người Pelasgi, và ít nhất một trong số các thành phố Ephyres của Hy Lạp — có lẽ là một thành phố tọa lạc ở Thessaly — nằm bên dòng sông Selleeis. Vào thời hậu thế, Sicyon, và trong thơ Homer là Elis — nếu không phải Thessaly — mỗi nơi đều trưng bày thành phố Ephyre của riêng mình cùng một dòng sông Selleeis.

Đã từng được lưu ý trước đó rằng trong các Trò chơi của sách Iliad (XXIII), Homer kể cho chúng ta nghe rằng viên σόλος, hay quả cầu sắt được Achilles trao làm phần thưởng, trước đó từng được ném bởi cánh tay mạnh mẽ của vua Eetion. Và vì tất cả các dấu vết của các bài tập thể dục thẩm mỹ trong thơ Homer đều dẫn dắt chúng ta quy chiếu chúng về các gia đình thuộc dòng dõi Helli, chúng ta có lẽ được bảo đảm khi xem đây như một chỉ dấu rằng Eetion — thân phụ của Andromache — thuộc về chủng tộc này.

Eo biển Hellespont của Homer.

Một dấu vết khác về tên gọi của người Helli được tìm thấy trong cấu trúc ngữ pháp của từ cổ xưa Hellespont trong thơ Homer. Sự cấu thành của nó tuyên bố đó chính là vùng biển của Helle. Helle chính là danh xưng mô tả của một người phụ nữ thuộc bộ tộc Helli. Cũng chẳng có điều gì tự nhiên hơn việc eo biển và vùng nước lân cận mang tên gọi được lấy từ bộ tộc Helli, hoặc thậm chí từ một cá nhân thuộc bộ tộc đó, khi chúng ta sở hữu mọi lý do để tin tưởng rằng họ đã thực hiện cuộc vượt biển trong tiến trình di cư về phía tây của mình.

Vào thời hậu thế, danh xưng Hellespont bị bó hẹp trong eo biển hẹp nằm giữa Biển Marmora và quần đảo Aegean. Trong thơ Homer, nó mang ý nghĩa này, ít nhất thỉnh thoảng hoặc bao hàm, bởi vì ông gọi nó là ἀγάῤῥοος. Ở những thời điểm khác, ông gọi nó là πλατὺς, và các nhà chú giải đã phải vắt óc suy nghĩ để chứng minh làm thế nào một eo biển hẹp có thể là một eo biển rộng, trong khi nghĩa ‘nước mặn’ cũng được đề xuất cho biểu hiệu này. Rất có thể tính từ này áp dụng cho thứ sau này được biết đến với tên gọi Hellespont, và miêu tả nó là rộng, khi đem so sánh với vịnh nơi hạm đội Hy Lạp thả neo; thế nhưng tự nhiên hơn nhiều nếu cấu giải nó một cách phóng khoáng hơn, và hiểu qua nó là vùng biển rộng Hellespont, đối lập với Hellespont hẹp; tức là vùng biển mở, đối lập với ἀγάῤῥοος — từ chỉ Eo biển. Biểu thức πλατὺς Ἑλλήσποντος chỉ được sử dụng đúng ba lần; một lần cho vùng nước gần phần doanh trại được chiếm đóng bởi Achilles — nơi chúng ta biết nằm bên vùng biển mở, và hai lần liên quan đến các gò mộ sẽ được dựng lên ở đó, và đối với chúng vị trí nổi bật nhất dĩ nhiên sẽ được lựa chọn. Những gì πλατὺς gợi ý, một biểu hiệu khác là ἀπείρων, chắc chắn đòi hỏi: bởi vì thật khó tin rằng từ này lại được áp dụng cho một Eo biển đơn thuần. Và quả thực, độc lập với các biểu hiệu, có thể chứng minh được rằng từ này trong thơ Homer đôi khi mang nghĩa, không phải là eo biển, mà là Quần đảo Aegean. Bởi vì Achilles, khi loan báo dự định giương buồm về nhà, nói rằng người ta sẽ thấy ông lướt qua Ἑλλήσποντον ἐπ’ ἰχθυόεντα — vượt qua vùng Hellespont — mà với việc các chiến thuyền của ông đã neo sẵn tại cửa biển của nó, rõ ràng ông không tài nào làm thế được nếu từ này chỉ mang nghĩa là eo biển. Và quả thực, từ nguyên của từ này tự nó đã lên tiếng: người Hy Lạp không bao giờ đời nào ban danh xưng πόντος cho một dải nước hẹp. Mối liên hệ được thiết lập giữa khu vực này với Hy Lạp thông qua trung gian của danh xưng Helle đã được công nhận bởi những người Hy Lạp hậu thế; thế nhưng họ tự nhiên cải biến hình thái của nó bằng cách giữ lại cho đất nước của mình vinh quang của cội nguồn suối nguồn, trong khi biến các dấu vết hướng về phía đông của cái tên thành thứ mang tính thứ cấp và phái sinh. Trong tác phẩm của Apollonius, Phryxus và Helle là con cái của Athamas, và là cháu nội của Æolus; và họ được chở từ Thessaly trên tấm lưng một con cừu đực đến vùng biển Troy, nơi nàng rơi xuống, và ban danh xưng của mình cho nó. Truyền thống này được tóm lược trong phần mở đầu của Argonautica, và biểu lộ niềm tin của người Hy Lạp vào mối liên hệ họ hàng từ sớm của các quốc gia.

Tất cả những điều này đánh dấu người Helli không chỉ với tư cách là một dân tộc từng vượt qua các eo biển, mà còn là một dân tộc từng để lại danh xưng của mình gắn liền với bờ biển phía bắc của biển Aegean, và hơn thế nữa là trên vùng đất vùng lân cận các eo biển, vươn lên đến tận dòng sông Selleeis — một dòng sông mà chúng ta thấy hẳn phải nằm ở một khoảng cách đáng kể vượt ra ngoài thành Troy, bởi vì tất cả các dòng sông đổ xuống từ núi Ida đều được sử dụng trong việc cuốn trôi các công sự phòng thủ của người Hy Lạp, và dòng sông này không nằm trong số đó.

Món quà của Echepolus.

Chúng ta tìm thấy một ghi chép đơn độc nhưng vô cùng đáng chú ý về mối quan hệ họ hàng giữa gia tộc Dardan với người Hy Lạp trong trường hợp của Echepolus. Ông là con trai của Anchises, và cư ngụ ở Sicyon. Ông sở hữu của cải to lớn, và hiển nhiên ông cũng nắm giữ giống ngựa tuyệt hảo vốn có trong gia tộc mình: bởi vì ông đã tặng cho Agamemnon con ngựa cái Αἴθη, như một vật đổi chác để không bị buộc phải đi theo vị này trong chiến dịch đánh thành Troy.

Giờ đây, hiển nhiên là vào thời điểm này không có tầng lớp thương mại nào được hình thành ở Hy Lạp. Do đó Echepolus hẳn phải sở hữu một gia sản điền địa. Việc bắt gặp một thành viên giàu có thuộc gia tộc Dardan thuần hóa ở Hy Lạp, và bình yên ở lại đó trong suốt chiến dịch, hẳn phải gây ra chút ít ngạc nhiên. Nó dường như cung cấp một phỏng đoán mới mẻ và mạnh mẽ về nguồn gốc Hellen của các hoàng tộc ở vùng Troas. Tên gọi và món quà là một chú ngựa cũng nằm trong sự tương hợp đáng chú ý với các mưu cầu chăn nuôi ngựa và huấn luyện ngựa của những nhân vật tối cao thành Troy.

Chúng ta đã bắt gặp những dấu vết rải rác về mối liên hệ Pelasgic giữa hai bên giao chiến; thế nhưng giờ đây có vẻ như đã từng tồn tại những mối liên hệ trong dòng dõi Hellen nữa; và nếu vậy, thì thiết chế chế độ tù trưởng này — đứng cao hơn quyền lực chính trị thuần túy, và được chỉ định bởi cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν — rất có thể đã tồn tại giữa những người thành Troy cũng như người Hy Lạp.

Tính cách ít hiếu chiến hơn của người thành Troy, phong tục mang màu sắc phương Đông nhiều hơn của họ, cùng tín ngưỡng kém đa hình thái và ít giàu trí tưởng tượng hơn của họ, tất cả đều hướng tới những khác biệt đáng kể trong thành phần cấu thành nên dân tộc đó. Yếu tố Pelasgic có lẽ mạnh mẽ hơn ở thành Troy: nó có vẻ sở hữu ảnh hưởng lớn hơn đối với tôn giáo, phong tục và thiết chế. Thế nhưng các hoàn cảnh được đề cập ở trên lại là những dấu hiệu của một sự pha trộn dòng máu Hellen trong các cư dân cư ngụ ở Troas. Giờ đây, điều này chẳng ở đâu có nhiều khả năng được tìm thấy hơn là trong hoàng tộc; bởi vì chúng ta thấy năng lực thống trị đi kèm ở khắp mọi nơi với các chủng tộc Hellen xuyên suốt Hy Lạp, và tự khẳng định mình thông qua việc thâu tóm quyền lực chính trị, cũng như qua việc sử dụng nó một cách đầy năng nổ. Ở khắp mọi nơi, nó vươn lên, bằng sức nổi tự nhiên, đến đỉnh cao của xã hội; và trao cho năng lượng của họ sự trút bỏ đầu tiên dưới hình thái thu nhỏ — những năng lượng mà sau đó sẽ thách thức, hoặc thậm chí chinh phục thế giới.

Đồng thời, dẫu rằng chỉ trong mối liên hệ với các gia đình Hellen mới thuần túy, chúng ta tìm thấy từ ἄναξ ἀνδρῶν giữa những người Hy Lạp, chúng ta không cần phải đẩy đi xa đến mức phủ nhận khả năng rằng đây cũng có thể là một thiết chế Pelasgic, và việc nó không xuất hiện trong mối liên hệ với danh xưng của họ có thể được giải thích thỏa đáng đơn thuần bởi sự mất mát quyền lực chính trị của họ. Chúng ta hoàn toàn không sở hữu lý do nào để giả định rằng người Pelasgians và Helli là những chủng tộc nhân loại có tính cách đối lập triệt để và tuyệt đối với nhau: sự hoàn thiện trong sự hòa nhập của họ sau một khoảng thời gian ngắn dường như chứng minh rằng, dẫu với sự phân phối các năng lực và khuynh hướng khác nhau, họ hẳn đã có vô số điểm tiếp xúc quan trọng.

Hãy cùng chuyển sang trường hợp của Augeias.

Ông xuất hiện trong ba phân đoạn của sử thi Iliad.

1. Người Epeans — những kẻ cư ngụ ở Elis, cùng với Bouprasium và các thị trấn khác được liệt kê trong bản Mục lục chiến thuyền, nằm ở góc tây bắc của Peloponnesus — đã cử đến chiến tranh thành Troy bốn mươi chiến thuyền, chia thành bốn phân đội, dưới sự chỉ huy của bốn vị thủ lĩnh độc lập và hoàn toàn không có bất kỳ kẻ đứng đầu nào thống lĩnh toàn bộ lực lượng. Người đứng thứ tư được nêu tên trong số đó là Polyxeinus — con trai của Agasthenes, bản thân là một lãnh chúa (ἄναξ), và là con trai của Augeias.

2. Trong sách Iliad (XI), Nestor kể lại câu chuyện đầy tò mò về cuộc chiến tranh thời niên thiếu hoặc thuở thiếu thời của ông, diễn ra giữa người Elians (v. 671) — còn được gọi là người Epeans (v. 688) — với người Pylians.

Neleus từng cử đến Elis một cỗ xe bốn ngựa để tranh tài trong các đại hội thể thao, với phần thưởng là một cái vạc ba chân. Những con ngựa đã bị Augeias giữ lại (v. 701):

τοὺς δ’ αὖθι ἄναξ ἀνδρῶν Αὐγείας

κάσχεθε.

Nestor và người Pylians liền đáp trả bằng cách xâm lược Elis và cướp đi một chiến lợi phẩm khổng lồ. Người Elians sau đó cầm vũ khí và vây hãm Thryoessa (trong Mục lục chiến thuyền gọi là Thryon), thành phố biên ải của Pylos, tại khúc cạn sông Alpheus. Nữ thần Minerva mang tin báo đến Pylos. Lực lượng Pylian dành ra một đêm bên dòng sông biên giới Minyeius, và hành quân đến sông Alpheus — nơi họ trải qua đêm thứ hai.

3. Vào buổi sáng, trận chiến nổ ra: người Epeans bại trận, và bị truy đuổi toàn bộ quãng đường đến tận Bouprasium và vách đá Olenian, nằm trên bờ biển ở phần phía tây của xứ sở sau này gọi là Achaea. Tại đó nữ thần Pallas quay đầu họ lại. Người Pylians — những kẻ trở về nhà — được gọi là người Achaean.

Trường hợp của Augeias.

Nestor trong trận chiến đầu tiên từng tiêu diệt một chiến binh mang tên Μούλιος. Hắn là con rể của Augeias, kết hôn với người con gái cả Agamemnode — người vô cùng uyên bác về các loại dược thảo (v. 741):

ἣ τόσα φάρμακα ᾔδη, ὅσα τρέφει εὐρεῖα χθών.

K. O. Müller suy luận từ bản Mục lục chiến thuyền rằng Augeias chỉ là lãnh chúa của một phần tư xứ Elis. Thế nhưng giả định này có vẻ hoàn toàn vô căn cứ khi gắn liền với phân đoạn trong Mục lục chiến thuyền, và hoàn toàn mâu thuẫn với mạch tường thuật về chiến dịch đột kích Pylian trong sách XI. Trái lại, tôi suy ra với một mức độ tin cậy đáng kể, từ trạng thái vô chủ của phân đội Elian trong quân đội — nơi nó khác biệt với các phân đội khác — rằng đã từng có một cuộc cách mạng xảy ra trong nhà nước đó kể từ thời đại của Augeias; và nếu vậy, thì một cách gián tiếp, Mục lục chiến thuyền củng cố vương quyền Elian được miêu tả trong sách XI.

Do đó, chúng ta bắt gặp vị ἄναξ ἀνδρῶν này — Augeias, lãnh chúa xứ Elis hai thế hệ trước chiến tranh thành Troy. Ông là láng giềng của người Achaean — những kẻ mà chúng ta đã truy nguyên trước đó ở Hellas; và ông có vẻ thuộc về cùng một nguồn gốc quốc gia với họ, bởi vì họ đã cử những cỗ xe ngựa của mình đến tranh tài trong các đại hội thể thao do ông tổ chức. Hơn nữa, thực tế việc ông tổ chức những đại hội thể thao này, và tại một địa điểm sau đó từng tranh chấp và giành được quyền giám sát các đại hội tập trung quốc gia vĩ đại cử hành ở Olympia, làm chứng cho mối liên hệ được biết đến của ông với chiếc nôi của chủng tộc có tập tục tổ chức chúng; bởi vì những lễ hội này mang bản chất tôn giáo và quốc gia, và với tư cách đó chắc chắn phụ thuộc rất lớn vào tước hiệu truyền thống. Chủng tộc này từng được chúng ta tìm thấy trước đó chính là chủng tộc Hellen.

Các dấu hiệu kết nối giữa Elis và miền Bắc.

Tuy nhiên, chúng ta có thể tìm thấy những chỉ dấu khác về dòng dõi của Augeias xuất phát từ một hoàng tộc Hellen, trong các thông báo địa phương và cá nhân — những thông báo kết nối Elis, lãnh thổ của chính ông, với miền Bắc, và cụ thể hơn là với Thessaly.

Ví dụ: chính tại sông Alpheus ở Elis, Thamyris đã hứng chịu tai họa của mình; và vào thời điểm đó, ông đang đi tới từ Œchalia, trong thung lũng Thượng Peneus — một phần của vùng Thessaly thuộc thơ Homer hay Hellas chính thống (Iliad, II, 730).

Danh xưng Θρῂξ, áp dụng cho ông, dường như chưa từng bành trướng xa hơn về phía nam các ngọn đồi xung quanh Thessaly.

Hơn nữa, ông đang đi tới từ Eurytus xứ Œchalia — nhân vật một lần nữa được điểm danh với tư cách là lãnh chúa, rõ ràng của thành phố đó, trong sách II, dòng 730. Thế nhưng danh xưng Eurytus là một danh xưng phổ biến trong số các hậu duệ của Actor — bởi vì một hậu duệ của Actor mang danh xưng này được điểm danh trong Mục lục chiến thuyền ngay phía dưới; và Eurytus sau này là một tù trưởng Epean; và các hậu duệ của Actor được tìm thấy trong quân đội Epean hoặc Elian của sách XI (XI, 709, 739).

Hơn nữa, họ được tìm thấy ở Thessaly hoặc Phthiotis, bởi vì khi thần Mercury làm nhục Polymele — con gái của Phylas người Thessalian — Echecles, một hậu duệ của Actor, đã kết hôn với nàng; và một lần nữa, họ lại được tìm thấy gần Aspledon và vùng Minyeian Orchomenos, nằm giữa Bœotia và Phocis.

Một lần nữa, quân đội Pylian dừng chân, sau một ngày hành quân từ sông Alpheus, tại dòng Minyeius — một dòng sông rõ ràng được đặt tên theo người Minyæ ở Peloponnesus. Thế nhưng đồng thời cũng tồn tại một vùng Minya ở Thessaly — nơi có vị trí không được xác định chính xác trong các thời kỳ lịch sử; và vùng Orchomenos miền bắc từng được gọi là Minyeius.

Không có bất kỳ phần nào thuộc Trung hoặc Nam Hy Lạp lại dồi dào các dấu hiệu địa phương và cá nhân về mối liên hệ với Thessaly và miền Bắc cho bằng Elis cùng vùng lân cận của nó. Một số chỉ dấu đã được cung cấp trước đó, và vô số chỉ dấu khác có thể được bổ sung thêm. Ví dụ, từng tồn tại một dòng sông Enipeus ở Elis, cũng như ở Pieria và Phthiotis. Vùng Doris, nằm dưới chân núi Œta, được phản chiếu hoặc dự báo trước trong vùng Dorium thuộc lãnh thổ Pylian của thơ Homer; vùng Larissa xứ Thessalian trong một Larissa, và một dòng sông Larissus, của Elis. Danh xưng Œchalia xứ Thessalian được lặp lại trong khu vực mà Nestor cai trị vào kỷ nguyên của cuộc chiến thành Troy; và có một vùng Orchomenos xứ Arcadian cũng như một vùng Orchomenos miền bắc. Cyparissus ở Elis tương ứng, một lần nữa, với Cyparissus ở Phocis. Một vài chỉ dấu đáng nghi ngờ hơn có thể khép lại danh sách này. Vùng Parrhasie xứ Arcadia có thể xuất phát từ cùng một gốc với vùng Πύρασος thuộc lãnh thổ Protesilaus. Có lẽ vùng Helos và Pteleos xứ Thessalian có họ hàng với Alos trong lãnh thổ của Peleus. Sự tương morphological của các tên gọi không bị bó hẹp ở các điểm cực biên của tuyến đường, mà rải rác dọc theo con đường di cư từ bắc chí nam. Nó đồng thời bành trướng đến cả Laconia.

Nestor trong thuở thiếu thời từng được triệu hồi từ tận Pylos (τηλόθεν) để chiến đấu chống lại Pirithous và những người khác ở Thessaly (nơi Polypœtes — con trai của Pirithous — lãnh đạo một phân đội quân đội Hy Lạp) chống lại người Φῆρες.

Cho đến nay, chúng ta tìm thấy một vài phỏng đoán liên quan đến dòng dõi của Augeias, liên quan đến mối liên hệ của ông với thiết chế các đại hội thể thao mang tính chất Hellen, và liên quan đến mối liên hệ giữa Elis — nơi ông cai trị — với tuyến đường hướng bắc tiến vào Thessaly; tất cả đều quy tụ, cùng với bản chất mang đậm tính chất Hellen của người Epeans, nhằm chứng minh rằng ông là đại diện của một trong các bộ tộc thống trị của họ.

Thế nhưng ông đồng thời cũng mang một dấu vết địa phương rõ rệt, bản chất của nó giờ đây sẽ được tôi nỗ lực khảo sát.

Chế độ tù trưởng của Agamemnon đã được truy nguyên và nhận diện thông qua mối liên hệ Achaean của ông, hoàn toàn không cần đến bất kỳ sự hỗ trợ nào từ các tên gọi địa phương hoặc lãnh thổ gắn liền với sào huyệt gia tộc của ông.

Trong một trường hợp như của ông, chúng ta không thể trông chờ sự hỗ trợ từ mô tả đó: bởi vì gia tộc của ông chỉ mới sở hữu lãnh thổ của mình được hai thế hệ: chúng ta không sở hữu bất kỳ kiến thức chính xác nào trước thời điểm đó về địa điểm cư trú của họ; và khi họ vươn lên nắm quyền lực, điều đó diễn ra trong một lãnh thổ, và tại các thành phố, vốn có vẻ đã mang danh tiếng lịch sử từ trước. Do đó, sào huyệt của họ không có khả năng mang những cái tên kiểu như — nếu họ đặt chân đến dưới tư cách là những kẻ khai lập thay vì những kẻ kế vị — họ hẳn sẽ gắn vào đó.

Trong trường hợp của gia tộc Dardan, chúng ta đã tìm thấy, giữa vô số chỉ dấu khác về mối liên hệ Hellen của họ, hai tên gọi rõ ràng mang tính chất Hellen là Hellespont và Dòng sông Selleeis.

Danh xưng Ephyre.

Tồn tại một tên gọi địa phương khác trong thơ Homer sở hữu tầm quan trọng tối cao với tư cách là chiếc chìa khóa cho câu hỏi liên quan đến các bộ tộc Hellen thống trị, đó là danh xưng Ephyre (Ἐφύρη).

Hãy cùng nỗ lực gom góp những ánh sáng rải rác — được cung cấp bởi từ nguyên, hoặc bởi việc sử dụng cùng các sự liên tưởng của thuật ngữ này trong thơ Homer.

Các tên gọi có cùng gốc từ của nó.

Và trước hết, chúng ta có thể lưu ý trong thơ Homer một cụm lớn các tên gọi chạy dọc khắp Hy Lạp, và hiển nhiên nằm trong sự liên tưởng về mặt từ nguyên với nhau: tôi sẽ gom góp chúng lại, trước khi nỗ lực đánh giá mối liên hệ của chúng với danh xưng Ephyre.

1. Φᾶρις, trong Iliad (II, 582). Ở Lacedæmon.

2. Φεραὶ, trong Iliad (II, 711). Ở Thessaly.

3. Φήρη, trong Iliad (V, 543). Giữa Pylus và Sparta.

4. Φήραι, trong Iliad (IX, 151, 293); Odyssey (III, 488). Cũng là địa điểm trên.

5. Φεαὶ, trong Odyssey (XV, 296). Còn được đọc là Φεραὶ, và theo nhà chú giải, đồng nhất với Φῆραι. Vị trí nằm bên bờ biển, giữa Pylus và Sparta.

6. Φεῖα, trong Iliad (VII, 135). Trên dòng Iardanus: và có lẽ cũng ở biên giới Arcadia hướng về phía Pylus; thế nhưng, theo quan điểm của nhà chú giải, đồng nhất với Φεαί.

Bên cạnh những tên gọi địa phương này, chúng ta đồng thời còn có:

1. Φηρητιάδης, trong Iliad (II, 763; XXIII, 376), tên gọi của Eumelus; người là con trai của Admetus, lãnh chúa xứ Φεραὶ trong sách Iliad (II, 711).

2. Φέρης, một trong những người con của Cretheus, một vị vua Thessalian (Odyssey, XI, 259).

3. Người Φῆρες, được gọi là ὀρέσκῳοι trong sách Iliad (I, 268) và λαχνηέντες trong sách Iliad (II, 743); những kẻ miền núi rậm rạp lông lá, bị Pirithous đánh chiến tranh, khi ông được đồng hành bởi Nestor.

Đối với sáu tên gọi địa phương, và hai tên gọi cá nhân đầu tiên trong số ba tên gọi cá nhân, gần như không có chút hoài nghi nào về sự đồng nhất về gốc từ của chúng. Xác suất trực tiếp từ phần văn bản cho thấy Φήρη và Φήραι thực chất là một địa điểm. Tên gọi của Eumelus — kẻ cư ngụ ở Φεραὶ và là cháu nội của Φέρης, nhưng lại được gọi là Φηρητιάδης — thiết lập một cách rõ ràng mối liên hệ về mặt từ nguyên. Do đó, một lần nữa, hoàn toàn không có bất kỳ khó khăn nào trong việc nhận diện giữa Φεραὶ và Φεαὶ, hoặc lại giữa Φεαὶ và Φείαι; và phong cách của Homer là ban danh xưng của cùng một quốc gia ở cả hình thái số ít lẫn số lẫn, như Μυκήνη (Iliad, IV, 52) và Μυκηναὶ (Iliad, II, 569). Từ Φᾶρις — tên gọi địa phương duy nhất còn lại — cung cấp cho chúng ta âm a gốc Dorian hoặc Æolic thay cho âm η, cùng một hình thái biến cách bị thay đổi. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không mâu thuẫn chút nào với phong cách của Homer — người không chỉ sử dụng Πηνελόπη và Πηνελόπεια, Ἀστυόχη và Ἀστυόχεια, Πηρείη (theo một dị bản trong Iliad, II, 766) và Πιερίη (Odyssey, V, 50), mà còn cả Ἑρμῆς và Ἑρμείας, Πατροκλέης và Πατρόκλος; và đối với các thị trấn, từ Θρύον trong sách Iliad (II, 591) lại hiện lên dưới hình thái Θρυόεσσα trong sách Iliad (XI, 711).

Nói chung, cần phải ghi nhớ rằng công cụ ngôn ngữ, vào thời điểm Homer sinh sống, vẫn đang ở trong một trạng thái vô cùng uyển chuyển: nó nằm trong trạng thái tựa như sụn; nó chưa hề hóa xương, cũng chưa gánh vác các hình thái quy ước nghiêm ngặt mà một nền văn chương định hình đòi hỏi. Và vì những lý do tương tự khiến nó biểu lộ những biến đổi từ thời điểm này sang thời điểm khác, nó cũng buộc phải làm điều tương tự giữa địa điểm này với địa điểm khác.

Chính những nguyên nhân tương tự biến sự thay đổi thành quy luật của ngôn ngữ sẽ trao cho tiến trình thay đổi ấy tại một địa điểm vận tốc lớn hơn, và tại địa điểm khác vận tốc nhỏ hơn, khi các hình thái cổ xưa gục ngã tại một thời điểm cho trước ở vùng này, nhưng vẫn sinh tồn tại vùng khác. Một trạng thái sự việc như thế xung quanh ông sẽ trao cho một nhà thơ sự tự do lớn lao, độc lập với những đòi hỏi khắt khe từ dòng thơ của ông; thứ mà trên thực tế dường như đã gây ra cho một con người như thế, và với một ngôn ngữ như thế, rất ít khó khăn.

Thế nhưng chúng ta hầu như chẳng cần đến ân huệ từ những cân nhắc khái quát này để bao quát trường hợp biến đổi cách biến cách cho tên gọi của một thị trấn. Lời giải thích thực sự có lẽ là điều vô cùng đơn giản: rằng trong một cách biến cách, nó được sử dụng theo tư cách danh từ, và trong cách kia là tính từ. Và điều này sẽ càng trở nên hiển lộ rõ ràng hơn nếu chúng ta xem xét rằng tên gọi của thị trấn thường sẽ là đại diện của một ý niệm, hoặc kết hợp với một cá nhân, hoặc trực tiếp. Do đó θρύον là một loài sậy, và θρυοεὶς là có nhiều sậy. Thị trấn Θρύον trong Mục lục chiến thuyền nằm tại khúc cạn sông Alpheus, và trong sách Iliad (XI, 711) đó là τις Θρυόεσσα πόλις, αἰπεῖα κολώνη, biểu lộ cho chúng ta thấy cách sử dụng tính từ trong một ví dụ thực tế. Do đó, một lần nữa thông qua phép loại suy, chúng ta hoàn toàn có thể sở hữu từ Φῆρις từ Φήρα hoặc Φήρη, cũng như πάτρις từ πάτρα, ἀναλκὶς từ ἄλκη.

Chúng ta sở hữu một tàn tích ngoài Homer đầy tò mò về bằng chứng địa lý liên quan đến vùng Pharis này. Pausanias thuật lại cho chúng ta rằng địa điểm được đồn đại là nơi nó từng tọa lạc vào thời của ông được gọi là Alesiæ, và ngay gần đó có một dòng sông mang danh xưng kỳ lạ Phellias; mà xem ra tự nhiên nhất là nhìn nhận nó như một hình thái bị biến dạng từ danh xưng Selleeis trong thơ Homer. Mối liên hệ này của Pharis với Selleeis đến lượt nó lại trở thành một lập luận cho mối quan hệ họ hàng giữa Pharis với Ephyre — nơi Selleeis gắn liền trong các phân đoạn mà Homer nhắc đến nó với tư cách là tên gọi của một con sông Hy Lạp.

Chúng ta cũng không thiếu các dấu vết khác, trong khu vực này, về danh xưng thường xuyên tháp tùng Ephyre: bởi vì Laconia sở hữu chìa khóa ở phía bắc của mình là thị trấn Sellasia. Nhóm từ Προέληνοι của Arcadia cũng nên được ghi nhớ tại đây.

Do đó, chúng ta dường như tìm thấy danh xưng Ephyre — theo một trong các hình thái của nó — ở Laconia, ở Pylus, và ở phần Thessaly từng được trị vì bởi Admetus. Chủng tộc thống trị ở hai nơi đầu tiên mang bản chất Achaean, và do đó mang bản chất Hellen. Bản thân Admetus là một ἄναξ ἀνδρῶν, và nguồn gốc Hellen của ông sẽ được chứng minh ngay sau đây. Cho tới lúc này, chúng ta thiết lập được một phỏng đoán rằng danh xưng Ephyre biểu thị một mối liên hệ đặc thù nào đó với người Helli.

Về mặt từ nguyên, thật hiển nhiên khi kết nối những từ này với ἔρα làm gốc rễ của chúng, và giả định rằng chúng gìn giữ tiền tố — thứ mà tiếng Hy Lạp thông thường đã đánh mất ngay cả trước thời đại của Homer, khi ông sử dụng từ ἔραζε mà không cần digamma; và tiền tố này được chúng ta tìm thấy tái sinh trong từ terra của tiếng Latin.

Người Φῆρες.

Giờ đây, hãy cùng bước tiếp đến người Φῆρες.

Người Φῆρες trong thơ Homer — giống như người Ἕλλοι — là một dân tộc vùng núi (Iliad, I, 268), thô lỗ trong phong tục (II, 743), và chuyên xâm lấn cư dân vùng đồng bằng; bởi vì chiến dịch mà Nestor tham gia rõ ràng mang bản chất trả đũa, khi biểu thức được sử dụng là ἐτίσατο, Pirithous ‘trả sòng phẳng cho bọn chúng’; và ông là lãnh chúa của một phần vùng đất đồng bằng mang tên Pelasgic Argos. Không có bất kỳ phỏng đoán bất lợi nào nảy sinh từ việc chúng ta bắt gặp một bộ tộc Hellen (nếu họ thực sự là như vậy) thuộc vùng núi gây chiến với các bộ tộc có cùng nguồn gốc ở đồng bằng: chẳng khác nào chúng ta không hề ngạc nhiên trước cuộc chiến giữa người Pylians với người Epeans — cả hai đều mang bản chất Hellen, dẫu có lẽ không đồng thời cùng là người Achaean.

Có lẽ sẽ là điều hữu ích khi ghi nhớ rằng người Dardans trong thơ Homer thường được bao hàm trong người thành Troy; đồng thời cũng thường xuyên được định danh một cách tách biệt; và rằng người Cephallenians cũng rõ ràng được bao hàm trong số những người Ἀχαιοί của ông. Không một cặp tên gọi nào trong hai cặp này mang tính lãnh thổ; trong khi ở mỗi cặp, một tên gọi có lẽ chỉ định một phân đoạn của tên gọi kia.

Do đó, người Φῆρες có sự tương đồng với người Ἕλλοι, dẫn dắt chúng ta thông qua định danh của họ đến một mối liên hệ khác giữa danh xưng Φῆραι cùng các từ phái sinh của nó với chủng tộc Hellen. Tới đây, có vẻ như Φηραὶ là danh xưng thích hợp của một khu định cư được hình thành bởi người Φῆρες.

Sau khi đã tiến bước đến đây, giờ đây chúng ta có thể quan sát mối liên hệ của từ Φὴρ:

1. Với từ ἔρα của Hy Lạp — rõ ràng từ việc nó chuyển hóa thành terra trong tiếng Latin, từng có một thời điểm mang tiền tố Hy Lạp. Đi kèm với điều này, chúng ta có lẽ có thể liên tưởng đến từ ἔαρ của Hy Lạp, và từ ver của tiếng Latin.

2. Với từ θὴρ của Hy Lạp, chỉ một loài mãnh thú hoang dã.

3. Với từ fera của tiếng Latin, mang cùng ý nghĩa.

4. Với từ terra của tiếng Latin, mang nghĩa là mặt đất.

5. Với từ terra của tiếng Ý, danh xưng cổ điển truyền thống trong ngôn ngữ tuyệt đẹp đó — không dùng cho một quận huyện, mà dùng cho một địa điểm được bao quanh, có tường thành hoặc được gia cố. Từ này trong tiếng Ý có vẻ hiếm khi, nếu có thì rất hiếm, được dùng cho một quận huyện, mà thông thường dùng cho một thị trấn, đến mức thật khó để giả định rằng ý nghĩa được phái sinh theo cùng một phương thức như từ Argos trong tiếng Hy Lạp, từ dải đất mà nó tọa lạc. Trong tiếng Ý, terra thường mang nghĩa tellus, hoặc humus, rất hiếm khi là ager, và liên tục là oppidum hoặc castrum. Chẳng hạn trong Dante (Inferno, C. V, v. 97): ‘Siede la terra, dove nata fui.’

Sự việc là như vậy, thật tự nhiên khi giả định rằng, trong khi từ tương đương của từ ἔρα trong tiếng Hy Lạp đã biến thành terra trong tiếng Latin, trực tiếp mang nghĩa tellus hoặc humus, thì từ tương đương của từ Φηρὰ trong tiếng Hy Lạp lại biến thành terra trong tiếng Ý, mang nghĩa là một địa điểm có tường thành; hoặc nói cách khác, từ nguyên thủy, bất kể nó là gì, của ngôn ngữ mẹ đẻ chung — thứ đã biến thành Φηρὰ trong tiếng Hy Lạp — ở Ý lại trở thành terra cho mục đích sau này. Sự hoán đổi giữa θ và t được chúng ta quan sát thấy trong từ ἐσθὴς biến thành vestis: và giữa t và f (= φ) trong từ τρυγάω khi so sánh với fruges.

Ý nghĩa này của từ terra dường như đã rơi rụng hoàn toàn khỏi nhánh Latin, và đặc biệt là nhánh Pelasgian, của ngôn ngữ Ý cổ đại.

Mối liên hệ giữa Φὴρ và θὴρ — một từ áp dụng cho con người và từ kia cho mãnh thú — rõ ràng đưa chúng ta quay ngược trở lại với những gì các bộ tộc người vùng núi có điểm chung với động vật, cụ thể là một cuộc sống hoang dã dã man, cùng quyền sở hữu tự do mặt đất. Do đó, cả hai đứng trong một mối liên hệ chung và gần gũi với từ ἔρα — mặt đất, và chúng dường như sở hữu ἐρ hoặc ἠρ làm gốc rễ chung.

Trước khi chuyển sang từ Ἐφύρη, tôi xin lưu ý rằng trong trường hợp này một lần nữa chúng ta dường như rút ra ánh sáng từ sự sắc bén và chuẩn xác vô song của Homer trong việc sử dụng các biểu hiệu. Người Φῆρες của ông trên thực tế hiện lên như những kẻ miền núi thô lỗ và chải chuốt tóc tai, đồng thời cũng mang danh xưng Ἕλλοι trong cùng các bộ tộc đó hoặc các bộ tộc khác. Những người Φῆρες này là λαχνηέντες, rậm rạp lông lá. Họ tiến xuống các vùng đồng bằng, và thâu tóm các tập tục định cư và văn minh: từ Φῆρες họ trở thành Ἀχαιοὶ, thế nhưng mái tóc dài của họ vẫn chưa rời bỏ họ, và từ λαχνηέντες giờ đây họ là καρηκομόωντες.

Giờ đây, chúng ta bắt gặp từ Ἐφύρη được sử dụng rất nhiều lần trong thơ Homer; và một lần nữa chúng ta có danh xưng Ἔφυροι, áp dụng cho một dân tộc có vẻ mang bản chất Thessalian, trên người họ thần Mars — cùng với người con trai Φόβος của ngài — phát động chiến tranh xuất phát từ Thrace.

Từ nguyên của từ Ἐφύρη.

Liệu chúng ta có thể phỏng đoán một mối liên hệ về mặt từ nguyên giữa danh xưng Ἐφύρη, với nhóm các từ mà chúng ta đang thảo luận, và những từ mà chúng ta đã tìm thấy có các dấu hiệu liên hệ với người Helli hay không?

Bởi vì nếu thế, chúng ta sẽ được củng cố bởi vô số các lý do khác — như chúng ta sẽ thấy — kết nối danh xưng Ephyre với các chủng tộc Hellen theo một phương thức vô cùng đáng chú ý.

Những gì chúng ta phải xem xét ở đây là:

1. Tiền tố ε.

2. Sự biến đổi của ε hoặc η thành υ.

Tiến sĩ Donaldson từng cung cấp một danh sách các từ Hy Lạp sở hữu các tiền tố không liên quan đến gốc rễ, thỉnh thoảng là chữ cái α, thỉnh thoảng là ε, thỉnh thoảng là ο.

Thuộc loại thứ hai như vậy bao gồm các từ:

ἐ-ρέφω, phát sinh ra từ roof.

ἐ-λεύθερος, phát sinh ra từ liber.

ἐ-ρυθρὸς, phát sinh ra từ ruber, rufus.

ἐ-ρετμὸς, phát sinh ra từ remus.

Khi điểm này đã được giải quyết, làm thế nào để chúng ta giải thích việc tìm thấy φυρη, thay vì φερη hoặc φηρη?

Phải chăng bởi vì, trong các trường hợp gia tăng âm tiết Hy Lạp, có một xu hướng tránh sự lặp lại, hệt như trong từ ἀτιτάλλω thay vì ἀτατάλλω? Chỉ trong một tỷ lệ nhỏ các trường hợp được cung cấp bởi bảng của Tiến sĩ Donaldson, tiền tố nguyên âm mới đồng nhất với nguyên âm theo sau.

Phải chăng nó xuất phát từ xu hướng của thứ mà chúng ta gọi một cách khái quát là digamma trượt ngã vào âm υ, được quan sát bởi Heyne?

Hoặc, chúng ta sẽ đặt nền móng của nó trên các nguyên lý được vạch ra bởi Bopp trong Ngữ pháp So sánh của ông, rằng âm α có xu hướng làm suy yếu chính nó thành âm υ, và các phụ âm lỏng sở hữu sự ưu ái đối với nguyên âm sau đó, chi phối sự sinh ra của nó? Các điều kiện trao đổi giữa α và υ nằm trên, theo lời ông, các định luật về trọng lực hoặc sự cân bằng nguyên âm.

Cần phải lưu ý rằng nguyên âm gốc ban đầu trong trường hợp này có lẽ chính là âm α mà chúng ta bắt gặp trong từ φᾶρις.

Không chỉ có âm α mà chúng ta có thể tìm thấy bị thay thế bởi âm υ. Nguyên âm ε gánh chịu số phận tương tự trong từ Siculus của tiếng Ý — từ hiện lên như đại diện của từ Σίκελος trong tiếng Hy Lạp. Một lần nữa, chúng ta có trong tiếng Latin các từ họ hàng furo và fera. Có lẽ tôi sai lầm khi xử lý một cách quá mức cẩn trọng với sự biến đổi từ ε sang υ, như thể nó có khả năng tác động mang tính sống còn đến câu hỏi về sự đồng nhất trong gốc rễ. Bởi vì khi khảo sát một gốc rễ khác (gốc rễ của từ κεφάλη), chúng ta đã chứng kiến rằng các từ phái sinh của nó có vẻ bao hàm toàn bộ, hoặc gần như toàn bộ phạm vi các nguyên âm trong bảng chữ cái.

Ý nghĩa khả dĩ của nó.

Nhìn chung, dường như không phải là điều bất an toàn — mà không cần mạo muội đưa ra bất kỳ giải pháp mang tính thẩm quyền nào cho một vấn đề phù hợp với các học giả ngữ văn, trong số đó tôi không dám tự xưng mình nằm trong hàng ngũ — khi giả định rằng Ἐφύρη và Φεραὶ có thể được rút ra về mặt từ nguyên từ cùng một gốc rễ. Nếu thế, gốc rễ đó có lẽ sẽ đồng nhất với gốc rễ của từ ἔρα, và của từ φῆρ mà chúng ta đã xác định được rằng nó có liên quan đến các chủng tộc Hellen; và trên những giả định này, chúng ta có lẽ đã chuẩn bị sẵn sàng — tôi không nói là kết luận, mà là nghi ngờ — rằng Ἐφύρη và Φεραὶ có thể biểu thị một cách đích thực, và có lẽ là danh xưng Hellen nguyên thủy và đích thực cho vùng terra (tiếng Ý), hoặc các địa điểm có tường thành, được khai lập bởi các chủng tộc Hellen; hệt như từ Ἄργος biểu thị các vùng đất mở nơi người Pelasgians có thói quen định cư κωμηδὸν cho các mục đích nông nghiệp.

Tôi không có ý nói qua điều này rằng các khu định cư Pelasgian hoàn toàn không chứa đựng sự tập hợp các ngôi nhà, hay các khu định cư Hellen hoàn toàn không kết nối với việc canh tác đất đai. Trái lại, hệt như người Pelasgians rõ ràng xây dựng các thành Larissa của họ vì mục đích phòng thủ, chúng ta dường như sở hữu các chỉ dấu kết nối danh xưng Ephyre với một vùng đất phì nhiêu. Khi Homer đại diện cho người Ἔφυροι như những đối tượng bị xâm lược bởi thần Mars từ Thrace, ông có lẽ mang ý nghĩa qua danh xưng này là cư dân của một quốc gia định cư ở vùng đồng bằng, là nạn nhân của các cuộc đột kích cướp bóc được thực hiện bởi những người vùng cao Thrace. Thế nên nếu chúng ta thành công trong việc chứng minh một mối liên hệ đặc thù giữa danh xưng địa phương Ephyre và các bộ tộc Hellen, chúng ta hoàn toàn có thể — thông qua ánh sáng phản chiếu từ kết luận đó — thậm chí mạo muội thấu hiểu từ Ephyri mang ý nghĩa là người Helli, những kẻ từng tiến xuống vùng đất thấp, thiết lập các khu định cư, và thâu tóm ít nhất một phần các tập tục của đời sống văn minh.

Chúng ta cũng không thiếu các bằng chứng xa hơn từ thơ Homer với hiệu ứng rằng, bất cứ nơi nào thành phố Ephyre được tìm thấy, ở đó thường xuất hiện sự dồi dào của đồng cỏ trù phú cùng đất đai canh tác được, thế nên danh xưng này vô cùng thích hợp để đánh dấu những điểm đất mà một chủng tộc chinh phục sẽ có xu hướng lựa chọn làm nơi cư ngụ cho mình.

Ví dụ, Elis sở hữu thành phố Ephyre của riêng mình; và từ thực tế rằng Elis chính là sân khấu của các đại hội đua xe ngựa quốc gia, chúng ta ngay lập tức có thể kết luận rằng nó nổi tiếng với những chú ngựa của mình, và nếu thế, nó dồi dào đất đai cùng đồng cỏ tốt, và vùng đồng bằng mở rộng. Bất cứ nơi nào trong thơ Homer chúng ta bắt gặp hình ảnh con ngựa nổi bật, chúng ta đồng thời cũng bắt gặp những vùng đất tốt và sự giàu có, dù đó là ở Troas, ở xứ Thrace mang biểu hiệu ἐριβώλαξ, ở Thessaly, hay ở Elis. Bởi vì Homer cung cấp cho chúng ta, đối với địa điểm sau này, bằng chứng trực tiếp về thực tế đó, thông qua các biểu hiệu εὐρύχορος — rộng mở, và ἱππόβοτος — nuôi dưỡng ngựa. Thực tế, Elis rất có phần chắc chắn là đối với Peloponnesus những gì Bœotia là đối với Trung Hy Lạp: điểm dừng chân đầu tiên, xuất phát từ thổ nhưỡng phì nhiêu của nó, của những kẻ đặt chân vào khu vực; do đó là sân khấu của các cuộc kế vị diễn ra chớp nhoáng, và do đó là các cuộc cách mạng thường xuyên, nhưng đồng thời cũng là nơi mang trên mình những dấu vết mạnh mẽ nhất, thông qua hệ thống danh pháp, của quốc gia mà những kẻ mới đến đã xuất phát từ đó.

Một lần nữa, thành phố Ephyre của sử thi Odyssey được gọi một cách tường minh (Odyssey, II, 328) là πίειραν ἄρουραν. Và khi Hercules cướp đi Astyoche từ Ephyre (Iliad, II, 659), sau khi tàn phá nơi đó cùng vô số thành phố khác, chúng ta có thể suy luận một cách minh bạch rằng đó là những vùng đất giàu có chứ không phải nghèo nàn mà ông đã cướp bóc, do đó Ephyre này cũng rất trù phú, và nếu thế, trù phú về thổ nhưỡng — thứ tài sản duy nhất đối với các vùng đất được biết đến đối với Hy Lạp lúc bấy giờ. Một lần nữa, thành phố Ephyre của Sisyphus (Iliad, VI, 152) đã biến thành Corinth, và Corinth ngay vào thời đại của Homer cũng từng được gọi là ἄφνειος. Biểu hiệu này được quy chiếu bởi một số người về vị thế thuận lợi của nó cho thương mại. Thế nhưng một lời giải thích như thế hoàn toàn không phù hợp với thời đại của Homer. Bởi vì sự nổi bật về mặt thương mại của Corinth thuộc về một thời kỳ hậu đại; và chúng ta hoàn toàn không có gì để củng cố ý niệm rằng sự giàu có thương mại từng tồn tại ở Hy Lạp vào thời kỳ này chút nào. Lời giải thích tự nhiên có vẻ là: độ phì nhiêu của thổ nhưỡng ở vùng đồng bằng nằm giữa vách đá Corinth và Sicyon. Điều này có vẻ đã trở thành, trong thời hậu thế, chủ đề của một câu tục ngữ. Do đó vị χρησμόλογος trong vở kịch Aves của Aristophanes đã phát biểu (phần 968):

ἀλλ’ ὅταν οἰκήσωσι λύκοι πολιαί τε κορώναι

ἐν ταυτῷ τὸ μεταξὺ Κορίνθου καὶ Σικυῶνος.

Theo cùng một nghĩa với câu nói của Shakespeare:

When Birnam wood shall move to Dunsinane.

Nhà chú giải cung cấp hai lời giải thích, trong đó lời giải thích hay nhất là εὔφορος γὰρ αὕτη ἡ χώρα.

Hơn nữa, việc Ἐφύρη là danh xưng của khu định cư Hellen nguyên thủy — hệt như Ἄργος là của khu định cư Pelasgic — hoàn toàn được củng cố khi chúng ta nhận thấy rằng cái trước, dẫu rõ ràng mang ý nghĩa là một địa điểm định cư, về mặt từ nguyên hoàn toàn không có sự quy chiếu đến lao động nông nghiệp, trong khi cái sau lại hoàn toàn đặt nền móng trên ý niệm đó; bởi vì những ý nghĩa này của từ được lựa chọn nhằm biểu thị sự định cư, trong hai trường hợp, đồng thuận, trong sự khác biệt tương hỗ của chúng, với bản chất đặc thù khác biệt của các bộ tộc Hellen và Pelasgic — bộ tộc trước vươn lên từ các ngọn núi, mang bản chất cướp bóc và nghèo khó, nhiệt huyết, táo bạo và mạo hiểm; bộ tộc sau thanh bình trong các tập tục của họ, và không nhìn ngó gì xa hơn việc canh tác thổ nhưỡng.

Bấy nhiêu đó là đủ cho gốc rễ của Ephyre và Pheræ, cùng mối liên hệ giữa hai từ này.

Những địa điểm mang danh xưng trong thơ Homer.

Giờ đây, chứng cứ từ thơ Homer về sự phổ biến của những danh xưng này chính xác là thứ thiết lập một cách hiệu quả nhất mối liên hệ giữa chúng ở một bên, và Thessaly cùng các chủng tộc Hellen ở bên kia.

Trước hết, đối với Ephyre.

1. Năm thế hệ trước chiến tranh thành Troy, Sisyphus — con trai hoặc hậu duệ của Æolus — từng định cư, có vẻ với tư cách là một vương hầu hoặc lãnh chúa cấp dưới, tại một thành phố Ephyre nằm gần lãnh thổ của Prœtus, và tọa lạc μύχῳ Ἄργεος ἱπποβότοιο. Bellerophon — cháu nội của Sisyphus — bị đuổi đi bởi Prœtus, vua của người Argives; và là một ξεῖνος của Œneus — tổ tiên của Diomed. Những hoàn cảnh này, kết hợp cùng truyền thống gắn liền danh xưng Ephyre với vị trí của Corinth, không để lại chút nghi ngờ nào rằng Homer dụng ý đặt Sisyphus vào vùng đất sau này trở thành Corinth. Hoàn toàn không tồn tại bất kỳ thành phố Ephyre nào khác được biết đến trong một góc khuất của vùng Ἄργος, hoặc thứ có thể được định danh nằm trong tầm với của Prœtus và Œneus: trong khi Ephyre này nằm trên tuyến đèo giao thương kết nối với miền Bắc từ phần đó của Peloponnesus.

Thế nhưng dòng dõi của Sisyphus đã bị hất cẳng dưới nhân vật Bellerophon, hai thế hệ trước chiến tranh thành Troy. Cùng với dòng dõi này, danh xưng cổ xưa Ephyre cũng đã biến mất: chúng ta chỉ nghe nói về nó trong sử thi Iliad với tư cách là Corinth, và như một phần lãnh thổ của vương quốc Mycenæ. Giờ đây, truyền thống kết nối tước hiệu Æolid một cách đặc biệt với Thessaly, khi người Æolids luôn được công nhận là một trong những chủng tộc Hy Lạp nguyên thủy vĩ đại. Và Homer cung cấp cho chúng ta những người Æolids ở Thessaly, cũng như ở Peloponnesus. Vào thời đại của Sisyphus, chúng ta chứng kiến danh xưng Æolid này — vốn mang bản chất Eteo-Hellenic — kết hợp cùng danh xưng địa phương Ephyre: tại kỷ nguyên của cuộc chiến thành Troy, cả hai đều đã biến mất khỏi địa điểm đó.

Danh xưng truyền thống Ephyre trên thực tế vẫn lưu tồn trong vô số phần của Hy Lạp kéo dài cho đến các thời đại hậu thế. Strabo (trang 338) liệt kê một thành phố ở Elis, một ở Thesprotia, và một ở Thessaly, bên cạnh Corinth; đồng thời cũng liệt kê năm κωμαὶ mang danh xưng này. Thế nhưng ngay cả vào thời đại của Homer, hoặc là những khu định cư này đã suy tàn, hoặc điều này có xác suất cao hơn, hình thái cụ thể Ἐφύρη chưa từng đạt được sức mạnh chính xác của một danh xưng riêng biệt, mà vẫn nằm trong phạm trù của một từ mô tả: bởi vì nếu không, sẽ rất khó xảy ra chuyện một trong các thành phố Ephyres lại không được điểm danh trong Mục lục chiến thuyền của Homer. Nếu là một từ mô tả, nó theo mọi xác suất đơn thuần miêu tả sự định cư nguyên thủy dành cho chủng tộc Hellen. Có lẽ những Ἐφύραι này thô sơ và nhỏ bé; và theo đúng nghĩa đen, là sự tập hợp của một vài công trình kiến trúc, thay vì những thành phố được hình thành có quy củ.

2. Phân đoạn thuộc sách Iliad (XIII) đã được nhắc đến trước đó, đặt danh xưng này ở miền Bắc. Nhà thơ phát biểu, khi nói về thần Mars và người con trai Φόβος của ngài:

τὼ μὲν ἄρ’ ἐκ Θρῄκης Ἐφύρους μέτα θωρήσσεσθον,

ἠὲ μετὰ Φλέγυας μεγαλήτορας.

Hai hoàn cảnh đảm bảo cho việc đặt những người Ἔφυροι này ở Thessaly: thứ nhất, danh xưng Thrace không bành trướng xa hơn về phía nam; và thứ hai, đây chính là sún huyệt duy nhất được biết đến của người Phlegyæ.

3. Có lẽ sẽ thuận tiện hơn nếu kế đến chúng ta tiếp nhận thành phố Ephyre — được nhắc đến hai lần trong sử thi Odyssey.

Trong phân đoạn đầu tiên trong số đó, nữ thần Pallas — dưới thân xác của Mentes, Lãnh chúa xứ Taphians — hồi tưởng về Ulysses trong những ngày khi ông dấn thân vào những chuyến hành trình khác trước chuyến hải trình thành Troy của ông: hồi tưởng về ông,

ἐξ Ἐφύρης ἀνίοντα παρ’ Ἴλου Μερμερίδαο.

ᾤχετο γὰρ καὶ κεῖσε θοῆς ἐπὶ νηὸς Ὀδυσσεὺς

φάρμακον ἀνδροφόνον διζήμενος.

Và một lần nữa, khi đám Cầu hôn lo sợ rằng Telemachus mưu đồ điều ác, chúng gạn hỏi liệu chàng có đem về các đồng minh từ Pylus, hay thậm chí từ Sparta (nơi xa xôi hơn):

ἤ τινας ἐκ Πύλου ἄξει ἀμύντορας ἠμαθόεντος

ἢ ὅγε καὶ Σπάρτηθεν, ἐπεί νύ περ ἵεται αἰνῶς·

ἠὲ καὶ εἰς Ἐφύρην ἐθέλει, πίειραν ἄρουραν·

ἐλθεῖν, ὄφρ’ ἔνθεν θυμοφθόρα φάρμακ’ ἐνείκῃ.

Vì một vài lý do, có vẻ khả dĩ rằng thành phố Ephyre được ngụ ý ở đây nằm ở Elis, và do đó chính là thành phố Ephyre của Augeias.

1. Về mặt địa lý, nó có vẻ mang lại xác suất nằm ở Peloponnesus. Telemachus rất ít có khả năng thực hiện bất kỳ chuyến hải trình xa xôi nào hơn nữa. Sự giao thương của gia tộc chàng nhìn chung diễn ra với vùng Iasian Argos, hoặc miền Tây Peloponnesus. Do đó, người ta mới nói về Penelope: ‘Ước gì tất cả những người Achaean ở Iasian Argos đều có thể nhìn thấy ngươi.’ Và do đó, trong sách Odyssey (XXIV), kẻ thù của Ulysses dự đoán rằng, trừ khi bị ngăn cản bởi chúng, ông sẽ quay về hoặc Pylus hoặc Elis — nơi có những người Epeans — để tìm kiếm sự hỗ trợ. Do đó, một lần nữa, trong sách Odyssey (II), chúng ta bắt gặp Ephyre kết hợp với Pylus và Sparta (nơi sau được nhắc đến như một điểm cực biên, ἢ ὅγε καὶ Σπάρτηθεν) với tư cách là những bến bờ mà ông có thể quay về tìm kiếm sự hỗ trợ. Danh xưng Elis và người Epeans không xuất hiện: và tự thân điều này tiến gần đến một sự minh chứng rằng Ephyre không chỉ nằm ở Elis, mà thực sự đứng thay chỗ cho Elis ở phân đoạn này.

Tuy nhiên, chúng ta có thể lưu ý một hoặc hai điểm thứ cấp.

2. Corinth lúc bấy giờ đã đánh mất danh xưng Ephyre, nghĩa là một danh xưng mới đã làm lu mờ danh xưng cũ. Thế nhưng Ephyre này, nếu không phải Corinth, thì chỉ có thể là Ephyre của xứ Elis.

3. Truyền thống hậu-Homer đặt một thành phố Ephyre ở Elis.

Chúng ta đã chứng kiến trước đó rằng Augeias là lãnh chúa xứ Elis, rằng ông trị vì một chủng tộc Hellen, rằng ông là một ἄναξ ἀνδρῶν: phải chăng Ephyre này chính là sào huyệt vương triều của ông?

Ngay từ thực tế trần trụi là nằm ở Elis, nó đứng trong mối liên hệ đầy ý nghĩa với Augeias; thế nhưng đặc biệt hơn thế nữa, có vẻ như không tài nào không kết nối sự uyên bác đặc thù về các loại dược thảo — được bảo tồn tại thành phố Ephyre nơi Ulysses quay về — với danh vọng trước đây của Agamede — con gái của Augeias (Iliad, XI, 740) — nhân vật từ đó, theo mọi xác suất, nó đã được truyền lại cho thế hệ tiếp theo.

Người ta có thể đặt câu hỏi: Ilus — con trai của Mermerus — sở hữu địa vị gì ở một thành phố Ephyre, nơi Augeias từng là vua hoặc lãnh chúa? Chúng ta ít nhất có thể cung cấp câu trả lời phủ định này: Mục lục chiến thuyền cho thấy Elis, vào thời điểm chiến tranh thành Troy, không còn được cai trị theo lối phụ quyền nữa; bởi vì người Epeans nắm giữ bốn vị thủ lĩnh đồng cấp; trong đó cháu nội của Augeias chỉ là một. Do đó, một nhân vật Ilus hoàn toàn có thể vào thời đại của Ulysses chiếm giữ địa điểm từng thuộc về Augeias trong thuở niên thiếu của Nestor; và chúng ta có thể lưu ý rằng không có vị thủ lĩnh Epean hay Elian nào đồng thời với cuộc chiến thành Troy xuất hiện trong thơ Homer dưới tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν.

Khi dung hợp tất cả những hoàn cảnh này, chúng ta dường như nắm giữ sự bảo đảm mạnh mẽ nhất để tin tưởng rằng Augeias là lãnh chúa xứ Ephyre; rằng ông là người đứng đầu một trong những hoàng tộc thống trị xuất phát thông qua một dòng dõi được biết đến và ghi chép từ Hellas cùng một bộ tộc Hellen; và hệ quả là tước hiệu cổ xưa ἄναξ ἀνδρῶν được áp dụng cho ông, không phải một cách ngẫu nhiên tình cờ, mà với một ý nghĩa xác định, và tuân thủ một quy luật đã được thiết lập.

Tóm lược các bằng chứng cho Augeias.

Bản tóm tắt ngắn gọn sau đây, sau những gì đã được trình bày, sẽ phục vụ cho việc chỉ định các căn cứ phỏng đoán chủ chốt cho tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν của Augeias:

1. Augeias kết nối với các φάρμακα (Iliad, XI, 739-741).

2. Các φάρμακα với Ephyre (Odyssey, I, 259).

3. Ephyre với Sisyphus (Iliad, VI, 152-153).

4. Sisyphus là con trai của Æolus (Iliad, VI, 154).

5. Æolus mang bản chất Eteo-Hellenic, với tư cách là tổ tiên chung của một số đại gia tộc Hy Lạp, và là tổ tiên trực hệ của ít nhất một vị ἄναξ ἀνδρῶν.

6. Æolus đồng thời cũng mang dòng dõi thần thánh, bởi vì hậu duệ Bellerophon của ông là θεοῦ γόνος (Iliad, VI, 191).

7. Nghĩa là, ông là con trai của thần Jove; bởi vì θεὸς thông thường mang nghĩa thần Jove, khi không có sự quy chiếu cụ thể nào đến bất kỳ vị thần nào khác trong ngữ cảnh, và khi một hành động hoặc thuộc tính cá nhân được miêu tả.

Truyền thống ngoài Homer hoàn toàn củng cố niềm tin này, bởi vì nó biến Augeias thành con trai của Salmoneus, và Salmoneus là con trai của Æolus.

Và giờ đây, sau khi đã xem xét một cách đầy đủ thuật ngữ Ἐφύρη cùng các từ họ hàng của nó, chúng ta sẽ làm tốt nếu lưu ý rằng ít nhất các lãnh thổ của Agamemnon không hề trống vắng một số mối liên hệ với gia đình các danh xưng này; chừng nào từ Φᾶρις, trong Mục lục chiến thuyền, là một trong các thị trấn cung cấp lực lượng cho ông, và Φῆραι, trong sách Iliad (IX), là một trong các thị trấn mà ông hứa hẹn biến Achilles thành lãnh chúa của nó. Về Phellias và Sellasia, chúng ta đã bàn luận trước đó.

Trường hợp của Euphetes.

Tôi xin chuyển sang trường hợp của Euphetes.

Ông chỉ được nhắc đến đúng một lần trong các sử thi Homer.

Đó là khi, trong sách Iliad (XV), Dolops tung đòn tấn công Meges — con trai của Phyleus — người được cứu mạng bởi chiếc giáp ngực vững chãi của mình: bởi chiếc giáp ngực ấy,

τόν ποτε Φύλευς

ἤγαγεν ἐξ Ἐφύρης, ποταμοῦ ἀπὸ Σελλήεντος.

ξεῖνος γάρ οἱ ἔδωκεν ἄναξ ἀνδρῶν Εὐφήτης.

Trường hợp này, như nó đang hiện diện, vô cùng đơn giản. Euphetes hiển nhiên là quốc vương xứ Ephyre: danh xưng của địa điểm cung cấp mối liên hệ với chiếc nôi của người Hellen; chiếc cầu nối được nhân đôi bởi danh xưng của dòng sông Σελληείς, và địa vị của ông phỏng đoán đóng dấu ông thuộc về một hoàng tộc thống trị trong vùng; bởi vì ông là một ξεῖνος đối với một quốc vương, và mối quan hệ hiếu khách hình như luôn là mối quan hệ giữa những cá nhân bình đẳng, hoặc gần như vậy.

Tuy nhiên, phân đoạn này hoàn toàn không cung cấp cho chúng ta bất kỳ sự hỗ trợ nào nhằm xác định Ephyre này nằm ở đâu; bởi vì nó không bảo chúng ta phải tìm kiếm sào huyệt của Phyleus ở đâu.

Phải chăng đó là thành phố Ephyre ở Elis, hay đó là một thành phố Ephyre khác, được nhắc đến trong một phân đoạn mà chúng ta chưa hề khảo sát? Hãy cùng chuyển đến phân đoạn này.

Trong Mục lục chiến thuyền Hy Lạp, Tlepolemus — con trai của Hercules — chỉ huy chín chiến thuyền từ Rhodes, nơi ông di cư, vì tội lỡ tay sát hại người ông chú Licymnius của mình. Sự sinh thành của ông được miêu tả như sau:

ὃν τέκεν Ἀστυόχεια βίῃ Ἡρακληείῃ·

τὴν ἄγετ’ ἐξ Ἐφύρης, ποταμοῦ ἀπὸ Σελληέντος,

πέρσας ἄστεα πολλὰ Διοτρεφέων αἰζηῶν.

Do đó Hercules từng dẫn Astyocheia rời khỏi Ephyre bên dòng Selleeis, sau khi tàn phá vô số thành phố. Quan điểm có lẽ có thể được duy trì từ phân đoạn này rằng thành phố Ephyre được nhắc đến trong đó không phải là Ephyre của Elis, vì những lý do sau đây:

1. Tlepolemus di cư đến Rhodes hệ quả từ tội ác ngộ sát. Ông có khả năng thực hiện điều này từ Thessaly cao hơn Elis, bởi vì chúng ta hoàn toàn không bắt gặp các dấu hiệu giao thương nào giữa miền Tây Peloponnesus với các hòn đảo ở Tiểu Á lân cận phần chân của biển Aegean.

2. Nếu Astyocheia — thân mẫu của Tlepolemus — đồng thời cũng là Astyoche — người từng sinh hạ Ascalaphus và Ialmenus cho thần Mars (Iliad, II, 513) — thì ông có khả năng mang bản chất Thessalian hơn là Elian; bởi vì thần Mars, cư ngụ ở Thrace, giáp ranh với Thessaly, nhưng hoàn toàn không được nghe nói đến ở Nam Hy Lạp; và những vị vương tử này trị vì vùng Minyeian Orchomenos — vốn nằm xa Peloponnesus, nhưng lại gần Nam Thessaly.

3. Một lần nữa, Nestor, trong sách Iliad (XI), khi vạch ra sự suy tàn mà người Pylians sa lầy, thông qua các cuộc cướp bóc từ những người láng giềng Elians của họ, tuyên bố rằng họ từng bất lực trong việc tự bảo vệ mình trước những sự tàn phá đó, bởi vì Hercules từng tàn phá lãnh thổ của họ và tàn sát các vương tử của họ. Giờ đây, ông sẽ khó lòng phát biểu điều này nếu thành phố Ephyre xứ Elis cùng vùng lân cận của nó đồng thời cũng bị tàn phá bởi Hercules, bởi vì khi đó lời tường thuật của ông sẽ thất bại trong việc giải thích sự thua kém tương đối của người Pylians. Thế nhưng nếu đó không phải là Ephyre xứ Elis, và vì vị thế của eo đất Isthmus cùng trạng thái của nó khiến phân đoạn trở nên không thể áp dụng cho Ephyre xứ Corinth, khi đó vẫn tiếp tục tìm kiếm một quốc gia được biết đến trong mối liên hệ với các chiến công của Hercules, chúng ta tự nhiên buộc phải xem nó là Ephyre của Thessaly — nơi danh xưng Selleeis, với tư cách là dòng suối lân cận, sẽ là nơi người ta tự nhiên tìm kiếm nhất.

Đúng là các nhà địa lý hoàn toàn không cung cấp cho chúng ta bất kỳ ghi chép nào về một dòng sông Selleeis gần thành phố Ephyre xứ Thessalian. Thế nhưng bản chất dễ thay đổi của danh xưng Ephyre hiển lộ rõ ràng từ thực tế rằng, dẫu từng tồn tại vô số thành phố Ephyres vào thời đại của Homer, không một thành phố nào trong số đó sở hữu tầm quan trọng đủ để cung cấp một phân đội quân sự đáng để điểm danh. Nếu ý nghĩa của Ephyre là địa điểm đầu tiên của một thuộc địa mới, danh xưng đó hoàn toàn có thể tự nhiên biến mất, không chỉ với một cuộc di dời đến một địa điểm an toàn hơn hoặc thuận tiện hơn, mà thậm chí có lẽ ngay cả khi một cụm các công trình kiến trúc đơn thuần phình to thành một thị trấn có tường thành. Do đó, chẳng có gì là kỳ lạ nếu địa điểm của vô số thị trấn này bị lãng quên, hoặc nếu các dòng sông lân cận kết quả là không thể nhận diện được.

Vị trí của thành phố Ephyre thuộc về ông.

Tồn tại một truyền thống, nằm ngoài thơ Homer, nhưng không mâu thuẫn với ông, rằng Astyocheia mà Hercules cướp đi chính là con gái của Phylas; và nếu thế, Phylas dĩ nhiên là lãnh chúa của thành phố Ephyre từ nơi nàng bị cướp đi. Nếu chúng ta giả định tính xác thực của truyền thống này, chúng ta có thể xác định sào huyệt của thành phố Ephyre thuộc về Astyocheia nằm ở Thessaly. Bởi vì năm vị chỉ huy dưới quyền Achilles đương nhiên đều xuất phát từ quốc gia đó. Thế nhưng trong số họ có Eudorus — con trai của Polymele và là cháu nội của Phylas.

Người ta có thể đặt câu hỏi nhân tiện tại đây: tại sao Eudorus này lại không phải là một ἄναξ ἀνδρῶν? ngay cả tên gọi của ông cũng mang hình thái vô cùng thích hợp cho cụm từ này. Câu trả lời là, dẫu ông là con trai của Polymele và là cháu nội của Phylas từ dòng ngoại tộc, thân phụ được đồn đại của ông lại là thần Mercury, và do đó ông không mang dòng dõi sinh thành từ dòng nam hệ, và không thể được gọi là tù trưởng của một bộ tộc.

Nếu thế, giả sử Phylas là lãnh chúa của thành phố Ephyre xứ Thessalian, và Euphetes cũng là lãnh chúa của thành phố Ephyre xứ Thessalian, chúng ta buộc phải phỏng đoán họ đứng trong mối liên hệ nào với nhau về mặt thời gian? Không hề xuất hiện bất kỳ sự mâu thuẫn nào ở đây. Phyleus — với tư cách là thân phụ của Meges — chính là ξεῖνος của Euphetes một thế hệ trước chiến tranh thành Troy. Tlepolemus — người đồng thời với Meges — theo giả định của chúng ta là cháu nội của Phylas. Do đó, Phylas — lãnh chúa xứ Ephyre — có lẽ đi trước một thế hệ so với Euphetes, và có thể là thân phụ của ông.

Và cũng chẳng phải là một phản bác đối với lập luận này khi cho rằng Meges — con trai của Phyleus — là lãnh chúa xứ Dulichium, và rằng chúng ta không thể giả định Phyleus là ξεῖνος của một kẻ cư ngụ ở một nơi xa xôi như thành phố Ephyre xứ Thessalian. Bởi vì trước hết, Nestor người Pylian từng chiến đấu ở Thessaly. Và kế đến, Meges từng là kẻ lưu vong rời khỏi sào huyệt của thân phụ mình vì một mối thù hằn với ông ta: điều này thậm chí khiến ta có xác suất rằng ông sẽ di dời đến một nơi xa xôi, hệt như chúng ta chứng kiến Tlepolemus dấn thân vào một chuyến đi tương tự xuất phát từ Thessaly, hoặc ít ra từ một phần của Hy Lạp, để đến Rhodes.

Nếu thế, khi ấy Euphetes — người là một ἄναξ ἀνδρῶν — cai trị một thành phố Ephyre, và đặc biệt nếu nó nằm ở Thessaly — sào huyệt đặc thù của người Helli — chúng ta hoàn toàn chẳng gặp khó khăn gì khi kết luận rằng ông mang tước hiệu như một tước hiệu phụ quyền, dựa trên quyền lợi từ dòng dõi của mình.

Mặt khác, thành phố Ephyre của Tlepolemus chắc chắn nằm dưới góc nhìn chung được phỏng đoán là thành phố Ephyre của Elis. Nếu quan điểm này chính xác, việc kết nối ông với tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν thậm chí còn dễ dàng hơn nữa. Augeias sinh sống hai thế hệ trước chiến tranh thành Troy, trị vì ở Ephyre, và là một ἄναξ ἀνδρῶν. Euphetes là người đồng thời với thân phụ của Meges — kẻ chiến đấu trong cuộc chiến; và do đó ông đi sau một thế hệ so với Augeias, trong khi trị vì tại cùng một địa điểm, và mang cùng một tước hiệu. Nếu thế, giả sử thành phố Ephyre của Euphetes thuộc về Elis, có vẻ như không tài nào né tránh phỏng đoán rằng Euphetes chính là con trai của Augeias.

Góc nhìn này liên quan đến thành phố Ephyre của Euphetes nhìn chung sẽ thỏa mãn một cách trọn vẹn phần văn bản của Homer. Bởi vì chúng ta bắt gặp Meges trong sách Iliad (XIII) chiến đấu ở vị trí đứng đầu lực lượng quân đội Epean. Thế nhưng lực lượng mà ông dẫn dắt đến thành Troy lại xuất phát từ Dulichium và quần đảo Echinades. Do đó chúng ta chỉ có thể kết luận một trong hai điều: hoặc Meges chỉ huy người Epeans xứ Elis nhờ vào mối liên hệ của gia tộc ông với quốc gia đó; hoặc ông chỉ huy người Epeans mà thân phụ Phyleus của ông từng dẫn dắt cùng mình rời khỏi Elis vượt qua vịnh Corinth. Dù theo hướng nào, mối liên hệ giữa Elis với gia tộc của Meges được thiết lập vững chắc, điều có xu hướng đặt Euphetes — với tư cách là người bạn của gia tộc ấy — vào thành phố Ephyre xứ Elis.

Vẫn tồn tại một giả định khác được mở ra. Homer từng bảo chúng ta rằng Phyleus là Διὶ φίλος — một sự phân biệt vô cùng hiếm hoi ông ban tặng — và rằng ông di cư, theo cách ông ngụ quyết nhiều hơn là tuyên bố, từ Elis, vì nguyên nhân mâu thuẫn với thân phụ mình:

ὃς πότε Δουλίχιόν δ’ ἀπενάσσατο πατρὶ χολωθείς.

Ông không nhắc đến nguyên nhân; thế nhưng sự ám chỉ đột ngột này đến thân phụ của Phyleus ngầm ngụy rằng ông ta là một nhân vật có tên tuổi. Do đó, Strabo chỉ đang lấp đầy một khoảng trống trong thơ Homer, khi ông kể cho chúng ta nghe, dẫu chắc chắn xuất phát từ một truyền thống nào đó, rằng Augeias chính là thân phụ của Phyleus.

Nếu sự việc là như vậy, chúng ta buộc phải đặt câu hỏi: tại sao Phyleus lại không phải là một ἄναξ ἀνδρῶν? và ai, trên giả định này, có thể là Euphetes?

Bởi vì chúng ta buộc phải suy luận từ Mục lục chiến thuyền rằng vương quốc Elian của Augeias đã sụp đổ tại kỷ nguyên của chiến tranh thành Troy, và do đó trong Mục lục chiến thuyền chúng ta không bắt gặp Polyxeinus — cháu nội của ông — được gọi bởi tước hiệu đang được bàn luận, chúng ta cũng chẳng cần phải trông đợi điều đó ở Phyleus.

Nếu Phyleus là con trai của Augeias, Euphetes không thể là quốc vương xứ Ephyre thuộc Elis, bởi vì trong trường hợp này họ sẽ không phải là ξεῖνοι, mà là anh em.

Thế nhưng ông vẫn có thể là quốc vương của hoặc thành phố Ephyre được nhắc đến bởi Homer, μυχῷ Ἄργεος — hiện lên như Corinth trong Mục lục chiến thuyền; hoặc có lẽ là thành phố Thesprotian Ephyre mà chúng ta làm quen thông qua Strabo.

Nếu Euphetes đại diện — với tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν — cho một trong các chế độ tù trưởng Hellen cổ xưa tại một trong hai địa điểm đó, không có gì tự nhiên hơn việc mối liên hệ hiếu khách tồn tại giữa ông và Phyleus, con trai của một tù trưởng Hellen khác thuộc cùng tầng lớp đó.

Trong bất kỳ trường hợp nào, dẫu bằng chứng từ Homer mang tính thiếu sót một cách hiển lộ, nhưng thông qua việc kết nối tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν với danh xưng địa phương vô cùng đặc trưng Ephyre, và danh xưng của dòng sông Selleeis, nó ủng hộ một cách không quanh co cấu giải của tước hiệu đó như một tước hiệu chỉ định chế độ tù trưởng nguyên thủy và thuần túy mang bản chất Hellen.

Trường hợp của Eumelus.

Giờ đây, nhiệm vụ còn lại duy nhất là xem xét trường hợp của Eumelus, nhân vật cuối cùng trong sáu nhân vật được Homer ban cho tước hiệu đặc thù ἄναξ ἀνδρῶν.

Ông được giới thiệu với chúng ta trong Mục lục chiến thuyền với tư cách là φίλος παῖς (φίλος mang nghĩa có lẽ là con trai cả hoặc con trai duy nhất) của Admetus — nhân vật chưa từng được nhắc đến ngoại trừ ở các cách biến cách gián tiếp, và do đó, tuân thủ thói quen của mình, Homer chưa từng áp dụng tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν cho Admetus. Ông nắm quyền chỉ huy lực lượng của thân phụ mình; và, vì Pheræ là thành phố được điểm danh đầu tiên trong danh sách này, chúng ta có thể suy luận rằng đây chính là thành phố thủ phủ của ông.

Trước hết, tôi xin lưu ý rằng chúng ta sở hữu đối với xứ Pheræ này một dấu hiệu về sự giàu có — đã được lưu ý trước đó — cụ thể là sự xuất hiện tuyệt vời của giống ngựa của họ. Tồn tại đồng thời vô số bằng chứng về sự giàu có và tầm quan trọng của xứ Pheræ trong các thời kỳ lịch sử. Do đó, dấu hiệu này hòa hợp với giả định rằng nó có lẽ là một trong những khu định cư vùng đồng bằng nguyên thủy được thực hiện bởi chủng tộc Hellen ở Thessaly. Thực tế, Pheræ đứng tương đối đối với Admetus, hệt như Ephyre đứng tương đối đối với Augeias, Euphetes, và vị Æolid cao niên hơn là Sisyphus.

Thông qua trung gian của danh xưng Pheræ, chúng ta kết nối gia tộc này với Ἐφύρη, như một danh xưng đồng nghĩa của nó, và với tư cách là danh xưng mà chúng ta đã bắt gặp, trong các trường hợp của Euphetes và Augeias, vô cùng đặc trưng cho các khu định cư dưới quyền một vị ἄναξ ἀνδρῶν.

Kế đến, có vẻ như thân phụ hoặc tổ tiên của Admetus lấy danh xưng của mình từ địa điểm mà ông cư ngụ, và được gọi là Pheres, bởi vì nhà thơ phát biểu:

Ἵπποι μὲν μέγ’ ἄρισται ἔσαν Φηρητιάδαο,

τὰς Εὔμηλος ἔλαυνε.

Sự liên minh giữa danh xưng của địa điểm và danh xưng của cá nhân cung cấp một dấu hiệu khác về khu định cư nguyên thủy. Pheres có lẽ chính là kẻ khai lập thị trấn Φηραὶ.

Kế đến, một phân đoạn trong sử thi Odyssey cung cấp cho chúng ta một tường thuật về Pheres này. Ông là con trai của Cretheus, do Tyro sinh ra:

τοὺς δ’ ἑτέρους Κρηθῆϊ τέκεν βασίλεια γυναικῶν,

Αἴσονά τ’ ἠδὲ Φέρητ’ Ἀμυθάονα τ’ ἱππιοχάρμην.

Giờ đây, Cretheus là con trai hoặc hậu duệ của Æolus:

Φῆ δὲ Κρηθῆος γυνὴ ἔμμεναι Αἰολίδαο.

Và chúng ta đã bắt gặp những người Æolids trong thơ Homer kết nối trực tiếp với danh xưng đặc trưng Ephyre trong nhân vật Sisyphus (Iliad, VI, 152, 211). Bên ngoài phần văn bản của Homer, toàn bộ truyền thống quy cho người Æolians, chẳng kém gì người Achaean, một nguồn gốc Eteo-Hellenic. Một lần nữa, chúng ta có thể lưu ý rằng trong số các phả hệ Hy Lạp của Homer, những phả hệ dài nhất chính là phả hệ của nhà Æolids. Từ Æolus đến Glaucus II, trong sách Iliad (VI), gồm sáu thế hệ: và ở đây theo cách tương tự từ Cretheus đến Eumelus gồm bốn thế hệ — con số này sẽ gia tăng lên năm hoặc sáu, tùy thuộc vào việc chúng ta xem Cretheus là con trai hay cháu nội của Æolus, hoặc ước tính độ tuổi của Eumelus. Theo lực lượng phụ hệ của thơ Homer, ông có thể là cả hai. Tuy nhiên, bản thân Eumelus, như chúng ta đã thấy, có lẽ không còn trẻ vào kỷ nguyên của chiến tranh thành Troy; bởi vì ông kết hôn với Iphthime — em gái của Penelope, nhân vật buộc phải được xem xét, cùng với phu quân Ulysses của nàng (Iliad, XXIII, 791), ở trên mức tuổi trung bình của quân đội.

Tóm lại; cho đến nay hiện lên rằng:

1. Eumelus là người thừa kế của Admetus, một vương hầu trị vì xứ Thessaly hoặc Hellas.

2. Thủ phủ của vị vương hầu này trưng bày bằng chứng thông qua danh xưng của nó về bản chất nguyên thủy hoặc Eteo-Hellenic của nó.

3. Eumelus là một hậu duệ theo dòng nam hệ xuất phát từ Æolus — mà theo Homer, vô số hậu duệ của ông từng sở hữu bản chất và mang tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν.

4. Dựa trên dòng dõi của mình xuất phát từ Æolus, ông vươn lên từ thần Jove.

Nhằm đánh giá trọn vẹn sức nặng của bằng chứng, sẽ là điều hữu ích nếu lưu ý rằng vô số vương hầu và thủ lĩnh Thessalian được điểm danh trong Mục lục chiến thuyền bên cạnh Eumelus; tuy nhiên, chỉ riêng nhân vật sau mới được áp dụng tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν. Thế nhưng không một ai trong số những người còn lại mang bất kỳ dấu hiệu nào, cá nhân hay địa phương, về dòng dõi đặc thù và địa vị xã hội mà tước hiệu này có vẻ thuộc về: mặc dù trong số họ người ta bắt gặp Podaleirius và Machaon — các con trai của Asclepius; Polypœtes — con trai của Pirithous, và là cháu nội của thần Jove; Eurypylus — chiến binh lừng lẫy; Protesilaus và Philoctetes — mỗi người là chủ đề của các thông báo lịch sử riêng biệt.

Một lần nữa, tôi xin — từ trường hợp của Eumelus — minh họa cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν dưới một góc độ khác.

Ông là hậu duệ thông qua thân mẫu Alcestis của mình xuất phát từ thần Neptune. Nàng là con gái của Pelias — người con trai mà Tyro sinh ra cho vị cai trị huyền thoại của các đại dương. Dòng dõi xuất phát từ thân mẫu này được điểm danh trong Mục lục chiến thuyền, nơi sự im lặng toàn diện được tuân thủ đối với dòng dõi phụ hệ từ Æolus và Cretheus của ông.

Εὔμηλος, τὸν ὑπ’ Ἀδμήτῳ τέκε δῖα γυναικῶν,

Ἄλκηστις, Πελίαο θυγατρῶν εἶδος ἀρίστη.

Thế nhưng hiển nhiên là dòng dõi của ông xuất phát từ thần Jove thông qua phe người cha đáng chú ý hơn nhiều so với dòng dõi của ông xuất phát từ thần Neptune thông qua kẻ hoang đàng Pelias. Thế nhưng Homer hoàn toàn không ở đâu lưu ý đến dòng dõi xuất phát từ thần Jove trong trường hợp của Eumelus, trừ khi nó được ngầm ngụy trong ý nghĩa của thuật ngữ ἄναξ ἀνδρῶν, mặc dù chúng ta biết dòng dõi đó như một sự thật: chắc chắn là một chứng cứ mạnh mẽ rằng đó là một phần ý nghĩa của cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν, và là một thực tế không chỉ không thể tách rời khỏi nó, mà còn được chuyên chở bởi nó.

Vị ἄναξ ἀνδρῶν xuất thân từ thần Jove.

Liên quan đến dòng dõi thần thánh của các vị tù trưởng thơ Homer mang tước hiệu này, bằng chứng trực tiếp của chúng ta từ Nhà thơ đứng đắn như sau:

1. Dòng dõi Dardan xuất phát nguyên thủy từ thần Jove.

2. Tyro — được gọi là εὐπατέρεια đồng thời với Helen duy nhất — rõ ràng mang dụng ý được miêu tả như kẻ xuất phát từ vị thần đó.

3. Bellerophon, đồng thời cũng là một Æolid, cũng là θεοῦ γόνος, do đó bản thân là một hậu duệ của thần Jove.

4. Và nếu thế, khi đó Eumelus — người cũng là một Æolid — rơi vào cùng một mô tả.

5. Augeias theo cách tương tự vươn lên cùng vinh dự đó bởi các phỏng đoán từ thơ Homer biến ông thành một Æolid, cũng như bởi toàn bộ truyền thống ngoài Homer.

6. Đối với Euphetes và Agamemnon, chúng ta hoàn toàn không sở hữu bằng chứng trực tiếp. Thế nhưng chúng ta đã chứng kiến lý do mạnh mẽ để giả định rằng bản thân Euphetes là một Æolid; và phỏng đoán không hề nhỏ rằng Tantalus — theo Homer — chính là thứ mà truyền thống hậu thế biến ông thành, một con trai của thần Jove, và rằng Agamemnon là hậu duệ của Tantalus.

Có lẽ cũng thế, mà không mạo muội gán bất kỳ sức nặng kết luận nào cho một dấu hiệu như vậy, chúng ta có thể giải nghĩa sự đính kèm của Διοτρεφὴς và Διογενὴς với vương quyền Hellen như một dấu hiệu cho thấy vương quyền Hellen sớm nhất — đồng thời cũng là thứ chuyên chở tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν — luôn được liên kết với dòng dõi thần thánh.

Trong số những kẻ mang tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν, chúng ta hoàn toàn không bắt gặp trường hợp nào về một dòng dõi xuất phát từ thần Jove được đồn đại là cận đại. Hai dòng dõi mà trong đó tước hiệu được truyền nối một cách minh bạch nhất — dòng dõi của Æolus và của Dardanus — nằm trong số các phả hệ cổ xưa nhất trong thơ Homer. Dòng dõi của Agamemnon — có vẻ ngắn nhất — xen vào ít nhất bốn thế hệ giữa thần Jove với ông.

Dòng dõi của Dardanus rõ ràng dài hơn một thế hệ so với bất kỳ dòng dõi nào khác thuộc về một vị ἄναξ ἀνδρῶν. Thế nhưng hoàn toàn chẳng có điều gì tự nhiên hơn: bởi vì bất kỳ khu định cư nào, được thực hiện bởi người Helli trên eo biển Hellespont trong suốt cuộc di chuyển hướng đông của họ, tự nhiên sẽ đi trước một khoảng thời gian trước khi họ đổ xuống từ ngọn Olympus và các ngọn đồi Thrace vào Thessaly; thế nên niên đại sớm hơn của vị tổ tiên nguyên thủy chính là nhân chứng ủng hộ, thay vì chống lại, mối liên hệ họ hàng.

Tuy nhiên, điều này không thể được ghi nhớ quá cẩn trọng rằng dòng dõi thần thánh của vị ἄναξ ἀνδρῶν xuất phát từ thần Jove hoàn toàn khác biệt so với dòng dõi của các anh hùng cận đại hơn, như Sarpedon hay Hercules. Chúng ta có thể giả định rằng trong những trường hợp như thế này, vị phụ thân thần thánh hoặc che giấu kết quả của một mối tình bất hợp pháp, hoặc có lẽ chỉ ra sự vươn lên đột ngột thành danh vọng của một gia tộc vốn dĩ tối tăm trước đó: đối với vị ἄναξ ἀνδρῶν, trường hợp hoàn toàn khác biệt. Ý nghĩa thơ ca ở đây là: phía sau không hề tồn tại bất kỳ thứ gì thuộc về lịch sử gia tộc vượt ra ngoài vị tổ tiên mà ông tuyên nhận dòng dõi xuất phát từ đó, dù đó là Dardanus, hay Æolus, hay Tantalus: hệt như đang nhắm đến hiệu ứng được sản sinh một cách hợp pháp bởi những từ ngữ trong Phúc âm Thánh Luca, nơi dòng dõi đi lên của phả hệ do ngài cung cấp khép lại; ‘là con của Adam, là con của Thiên Chúa’.

Và nền móng lịch sử của ngụ ngôn này có lẽ là: cá nhân được chỉ định chính là một nhân vật thuộc một hoàng tộc thống trị nào đó — cùng với những kẻ đi theo hoặc dòng họ của mình — tách rời khỏi chủng tộc di cư của người Helli khi nó càn quét về phía tây dọc theo các ngọn núi, và khai lập một khu định cư ổn định, cùng một xã hội ít nhiều được tổ chức thành các tầng lớp và nghề nghiệp, trong đó danh xưng của ông trở thành biểu tượng đồng thời của địa vị vương quyền, của điểm khởi nguồn quốc gia, và của sự tương thân về dòng máu với một chủng tộc thống trị.

Bốn dấu hiệu của từ ἄναξ ἀνδρῶν.

Do đó, để khép lại: các dấu hiệu của từ ἄναξ ἀνδρῶν trong thơ Homer, mang tính phỏng đoán hoặc chứng minh, chính là:

1. Ông buộc phải được sinh ra từ thần Jove ab antiquo.

2. Ông buộc phải nắm giữ một vương quyền, hoặc tối cao hoặc thứ cấp, và hoặc toàn bộ, hoặc, giống như Æneas, thông qua sự chuyển giao một phần, trên một địa điểm hoặc bộ tộc được cho trước nào đó.

3. Gia tộc của ông buộc phải nắm giữ vương quyền này một cách liên tục kể từ thời điểm của vị tổ tiên nguyên thủy.

4. Ông buộc phải là người đứng đầu của một bộ tộc hoặc gia tộc thống trị thuộc chủng tộc Hellen nguyên thủy; và buộc phải được kết nối với các dấu hiệu về sự hiện diện của khu định cư Hellen. Những dấu hiệu này có thể, như trong trường hợp của Agamemnon, được cung cấp bởi một chủng tộc hoặc bộ tộc; hoặc chúng có thể mang tính lãnh thổ, chẳng hạn như những dấu hiệu được cung cấp bởi danh xưng của dòng sông Selleeis, và đặc biệt hơn thế nữa bởi danh xưng Ephyre, cùng gia đình các từ phái sinh của nó.

Giờ đây, mỗi một nhân vật trong số sáu nhân vật — những kẻ duy nhất được Homer ban cho tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν — đều chia sẻ, bởi bằng chứng hoặc chứng minh hoặc phỏng đoán, mọi dấu hiệu trong số này.

Các bằng chứng phủ định.

Trong số các bằng chứng phủ định rằng tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν chuyên chở một ý nghĩa đặc thù, chúng ta có thể đặt để các điều sau:

1. Vị thế của Priam ở Troas — nơi ông là nhân vật vĩ đại nhất của Tây Bắc Á (Iliad, XXIV, 543-546), và của Hector, hoặc nếu không là Paris, với tư cách là người thừa kế của ông — là những thứ đòi hỏi các biểu hiệu phẩm giá cao nhất. Ông thậm chí sở hữu một hội đồng γέροντες chính quy, trong đó có vẻ hiển nhiên rằng một vài người, chẳng hạn như Antenor, được đầu tư một hình thức vương quyền nào đó. Thế nhưng không một ai trong gia tộc Ilian được gọi bằng danh xưng ἄναξ ἀνδρῶν.

2. Alcinous trong sử thi Odyssey cung cấp một ví dụ khác về một vị lãnh chúa cai trị các lãnh chúa — kẻ không thuộc về thân cây lịch sử Hy Lạp, và do đó không được gọi là ἄναξ ἀνδρῶν. Ví dụ này có thể có vẻ yếu ớt, bởi vì dòng dõi thần thánh của người Phæacians. Thế nhưng nếu cụm từ này, giống như từ κρείων, là một từ mang tính trang trí thuần túy chung chung, tại sao nó lại không được áp dụng cho ông hệt như từ κρείων được áp dụng, hoặc cho người anh em Rhexenor của ông, hoặc thân phụ Nausithous của ông? Nếu dòng dõi thần thánh của người Phæacians xuất phát từ thần Neptune khiến tước hiệu trở nên không thể áp dụng cho họ, thì tự thân điều này là một chứng cứ về bản chất vô cùng đặc thù của nó.

3. Một lần nữa; người ta có thể đặt câu hỏi tại sao Glaucus lại không phải là một ἄναξ ἀνδρῶν, vì ông là hậu duệ của một quốc vương Æolid. Câu trả lời là: ông không còn là tù trưởng của bất kỳ thị tộc Hellen nào nữa. Ông nội Bellerophon của ông đã di cư đơn giản với tư cách là một kẻ lưu vong cá nhân sang một quốc gia Nam-Á — nơi cư dân hoàn toàn không sở hữu mối liên hệ sát sườn về chủng tộc với ông; và trong khi tách rời khỏi bộ tộc nguyên thủy của mình, ông không thể thừa kế tước hiệu với tư cách là người đứng đầu bộ tộc ấy.

4. Sarpedon vướng vào sự tước bỏ tư cách tương tự như Glaucus — người anh em vương giả của ông. Bên cạnh đó, ông không mang dòng dõi theo dòng nam hệ xuất phát từ Æolus, mà chỉ thông qua thân mẫu Hippodamia của mình.

5. Một lần nữa, trong số những người Hy Lạp. Người ta có thể đặt câu hỏi: tại sao Peleus lại không phải, hoặc tại sao Achilles lại không phải là một ἄναξ ἀνδρῶν? Nơi đây tồn tại một ngai vàng đứng trên các ngai vàng: bởi vì Patroclus không chỉ là một ἄναξ, mà còn được gọi là Διογενὴς, điều ngụ ý vương quyền; do đó thân phụ Menoetius của ông cũng tương tự như vậy: thế nhưng Menoetius đang túc trực tại triều đình của Peleus. Phœnix một lần nữa là gia sư cho vị tù trưởng đó, dẫu ông cai trị người Dolopians thông qua món quà từ Peleus, như chính ông kể lại:

καί μ’ ἀφνειὸν ἔθηκε, πολὺν δέ μοι ὤπασε λαὸν,

ναῖον δ’ ἐσχατίην Φθίης, Δολόπεσσιν ἀνάσσων.

Bên cạnh việc ông chiếm lĩnh một vị thế vĩ đại, và xuất phát từ dòng dõi cao nhất, tôi nghĩ rằng rõ ràng từ Mục lục chiến thuyền rằng người Myrmidons — những kẻ mà Peleus trị vì — là người Achaean, và do đó mang một chủng tộc thuần túy Hellen.

Và một lần nữa, tính cách của Achilles khiến nó hoàn toàn rõ ràng rằng gia tộc của chàng xuất phát từ chủng tộc Hellen. Bởi vì chính ở chàng mà Homer lựa chọn để triển hiện hình mẫu tối thượng và đứng đầu của toàn bộ dân tộc Hy Lạp; và ông chắc chắn không bao giờ đời nào lựa chọn cho một mục đích như vậy bất kỳ gia tộc nào mang dòng máu ngoại lai, hoặc mang dòng máu đáng nghi ngờ.

Tuy nhiên, không phải trong mọi chủng tộc hoặc gia tộc Hellen, mà chỉ trong số các đại diện được biết đến thông qua dòng dõi của các nhánh chủ chốt hoặc cao niên, chúng ta mới được bảo đảm để tìm thấy tước hiệu phụ quyền. Và thậm chí chúng ta càng ít biết hơn liệu người Myrmidons, ngay cả khi mang bản chất Hellen và Achaean, có phải là một bộ tộc chủ chốt của chủng tộc đó hay không.

Bằng chứng liên quan đến dòng dõi của Achilles có thể làm rạng rỡ hơn nữa phần này của chủ đề.

Trong những trường hợp mà một chuỗi dài phả hệ phơi bày sự khởi đầu từ thần Jove, ví dụ, phả hệ thành Troy, không nghi ngờ gì nữa, thật tự nhiên khi đối xử với điều này như một dạng lời giới thiệu thiết yếu đối với một giai đoạn — vượt qua nó, ký ức của con người, không có sự hỗ trợ như nó vốn thế, không vươn tới.

Thế nhưng khi chúng ta bắt gặp huyết thống của một cá nhân đồng thời với chiến tranh thành Troy, hoặc của một tổ tiên cận kề nào đó của ông, được quy chiếu về thần Jove, sự giải nghĩa thích đáng nhất của lời tuyên bố mang tính huyền thoại này cóようです rằng họ, có thể nói là vậy, là những kẻ vừa phất lên (novi homines), những kẻ sau khi đột ngột bước vào ánh hào quang của danh vọng, và sinh sống giữa một quốc gia quen gặng hỏi mọi kẻ lữ hành qua đường rằng cha mẹ họ là ai, thế nhưng lại không sở hữu cha mẹ nào để viện dẫn, hoặc không có ai xứng đáng để viện dẫn, đã mạ vàng nguồn gốc của mình bằng cách tuyên nhận một vị thần vĩ đại nào đó làm cha. Tôi không bàn bây giờ về trường hợp khác biệt nhưng có họ hàng, nơi một tiền đề tương tự được sử dụng nhằm che đậy sự bất hợp pháp: ví dụ, để không rời khỏi dòng dõi trước mắt, trong trường hợp của con trai Polydora — em gái của chính Achilles. Thế nhưng nguyên tắc tương tự áp dụng cho cả hai: tổ tiên thần thánh được sử dụng nhằm che khuất khỏi tầm nhìn thứ gì đó cần được che giấu, dù đó là sự hổ thẹn của một thiếu nữ quý tộc, hay dòng dõi tối tăm của một đại gia tộc hoặc anh hùng. Một anh hùng như thế có lẽ, tuân theo quy luật này, chính là Hercules; một gia tộc rõ ràng hơn chính là nhà Æacids; bởi vì Æacus — ông nội của Achilles — là con trai của thần Jove. Do đó ông không đại diện cho một gia tộc phụ quyền, và không thể mang tước hiệu.

Theo truyền thống ngoài Homer, người Myrmidons trốn chạy từ Ægina đến Thessaly dưới quyền Peleus.

6. Các ví dụ xa hơn có thể được rút ra từ gia tộc Pelopid. Nhân vật Menelaus trong sử thi Iliad thuộc về bậc cao nhất: ông mang tính vương giả hơn các vị vua khác. Trong sử thi Odyssey, ông khát khao cấy ghép Ulysses vào một phần lãnh thổ của mình (Odyssey, IV, 174). Và Ægisthus thực sự chiếm giữ trong suốt nhiều năm, trong suốt thời gian lưu vong của Orestes, ngai vàng Pelopid: danh xưng của Menelaus hoặc Ægisthus sở hữu giá trị âm luật thuận tiện nhất cho sự liên minh với từ ἄναξ ἀνδρῶν; thế nhưng không một ai trong số họ là đại diện của đại gia tộc Achaean nhà Pelops, và hệ quả là không một ai trong số họ nhận được tước hiệu này.

7. Diomed là một người Hy Lạp thuộc dòng dõi tối cao: chỉ riêng trong số các vị vua trước thành Troy, chúng ta có thể tự tin phát biểu rằng bản thân ông là một anh hùng, có một người cha là anh hùng, một người chú là anh hùng, và một người ông là anh hùng. Œneus, Tydeus, Meleager là ba cái tên không dễ gì sánh kịp trong câu chuyện Hy Lạp thời kỳ đầu. Họ đồng thời cũng nằm sát cội nguồn, như chúng ta có thể phỏng đoán từ danh xưng của kẻ khai lập chủng tộc, Portheus — Kẻ tàn phá. Ông là thân phụ của Œneus và đồng thời của Ἄγριος Kẻ thô lỗ, và Μέλας Kẻ ngăm đen, tất cả những danh xưng chỉ định rằng giai đoạn đầu tiên của việc đặt chân vào vùng đất của nền văn minh vẫn chưa vượt qua được. Ông đồng thời cũng chỉ huy một trong những phân đội lớn nhất; thế nhưng không một ai trong số ông hay người chú Meleager — vị Achilles của thời đại ông — từng được gọi là ἄναξ ἀνδρῶν.

Lý do chắc chắn là: trong trường hợp của gia tộc Œneid, hoàn toàn không tồn tại bất kỳ mối liên hệ nào với một dòng dõi Hy Lạp chủ chốt. Họ không phải là Æolid cũng chẳng phải là Pelopid; và họ đứng trong hoàn toàn không có mối liên hệ nào với các danh xưng đặc trưng Ephyre và Selleeis.

8. Cho phép tôi lưu ý, cuối cùng, trường hợp của Nestor. Ông từng là một chiến binh thuộc hàng ngũ đầu tiên. Lãnh thổ trù phú của ông cung cấp một phân đội gồm chín mươi chiến thuyền cho cuộc chiến; thậm chí lớn hơn cả của Diomed, hoặc của bất kỳ tù trưởng nào, ngoại trừ Agamemnon — người sở hữu một trăm. Thân phụ Neleus của ông sở hữu danh tiếng lớn lao. Thực tế ông sở hữu ảnh hưởng trong hội đồng lớn hơn bất kỳ tù trưởng nào khác, và luôn nắm giữ vị thế đứng đầu ở đó. Ông xuất thân từ thần Neptune — người thực chất chỉ là ông nội của ông: trong khi người bà Tyro của ông có lẽ, như chúng ta đã tìm thấy, là cháu nội của Æolus.

Thế nhưng ông không thể là ἄναξ ἀνδρῶν, bởi vì không mang dòng dõi trực hệ theo dòng nam hệ xuất phát từ vị tổ tiên nguyên thủy Æolus; ông cũng không phải là tù trưởng bộ tộc của chủng tộc Hellen nơi ông cai trị, đó là người Achaean (Iliad, XI, 759), bởi vì người Achaean nhận nhà Pelops làm tù trưởng của họ. Thêm vào đó, thân phụ Neleus của ông — có lẽ là người sinh đôi trẻ hơn — từng di cư từ miền Bắc, để lại Pelias — người anh cả — có lẽ đang nắm giữ quyền lực. Do đó, Nestor hoàn toàn không biểu lộ bất kỳ dấu hiệu nào trong số bốn dấu hiệu của từ ἄναξ ἀνδρῶν. Thế nhưng tước hiệu này lại đính kèm với một người họ hàng tầm thường, Eumelus — người anh họ đời thứ nhất cách một đời của ông, chắc chắn bởi vì vị này sở hữu chúng.

Những nhân vật sở hữu các dấu hiệu nhưng lại không mang tước hiệu.

Quả thực sự thật là tồn tại một vài trường hợp mà Homer không áp dụng tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν cho các cá nhân cụ thể — những kẻ mà ông hoàn toàn có thể trao nó cho họ một cách nhất quán với các giả định, liên quan đến ý nghĩa của nó, mà tôi đã nỗ lực chứng minh tính xác thực của chúng. Tóm lại, đó chính là tổ tiên của những cá nhân mà ông thực sự trao tước hiệu cho họ. Thế nhưng tất cả bọn họ, chẳng hạn như Pelops và dòng dõi của ông, Dardanus cùng dòng dõi của ông kéo dài cho đến Tros, và những hậu duệ đời đầu của Æolus, là những cá nhân được điểm danh trong các sử thi phần lớn chỉ đúng một lần, và hiếm khi vượt quá hai hoặc ba lần. Giờ đây, vì Homer điểm danh thường xuyên mà không kèm theo tiền tố ἄναξ ἀνδρῶν những kẻ mà vào các dịp khác ông đính kèm nó vào, chúng ta không có tư cách đòi hỏi việc áp dụng nó cho tất cả những cá nhân có khả năng mang nó mà ông chỉ điểm danh đúng một lần.

Và một lần nữa, nếu tôi đúng khi nhận định rằng đây hoàn toàn là một tước hiệu đính kèm với dòng dõi, thì việc hoàn toàn không cần thiết, khi ông đã chỉ định một cá nhân cụ thể nào đó với tư cách là một ἄναξ ἀνδρῶν, phải vinh danh cả các bậc tiền nhiệm của ông ta với tước hiệu đó, bởi vì, như một vấn đề hiển nhiên, chừng nào họ là bậc tiền nhiệm của ông ta, nó đã đính kèm với họ. Do đó, không có bất kỳ mục đích lịch sử nào bị vướng vào, và không có bất kỳ mục đích nào sẽ đạt được nếu Admetus, ví dụ, được điểm danh với tước hiệu này cũng như người con trai Eumelus của ông.

Thế nhưng, tôi thú nhận, nó dường như cung cấp sự củng cố không nhỏ cho các lập luận và kết luận của những trang sách này, khi chúng ta ghi nhớ rằng không chỉ bốn quy luật đối với ý nghĩa của cụm từ hoàn toàn phù hợp, theo như chúng ta có thể nhận biết, với tất cả sáu cá nhân được áp dụng nó, mà hoàn toàn không tồn tại bất kỳ cá nhân đang sống nào khác được điểm danh trong các sử thi mà chúng sẽ loại trừ một cách hiệu quả, với các ngoại lệ tầm thường, đầu tiên là Admetus — người vừa mới được nhắc đến, và kế đến là Orestes. Trong sử thi Iliad, Orestes chỉ được điểm danh trong một phân đoạn duy nhất (được lặp lại hai lần), thuộc sách Iliad (IX). Trong sử thi Odyssey, ông được điểm danh vô số lần, thế nhưng tước hiệu ἄναξ ἀνδρῶν kém phần thích hợp hơn đối với trạng thái chính trị của Hy Lạp như nó hiện diện trong sử thi này, và đồng thời đối với chủ đề. Nó không bao giờ xuất hiện, ngoại trừ theo hướng hồi tưởng.

Một vài từ có lẽ thuộc về trường hợp của Polyxeinus — cháu nội của Augeias — người có lẽ chỉ là khả năng, dẫu không có khả năng, từng bảo lưu vị thế của ông nội mình. Đó chỉ là khả năng, bởi vì chúng ta không được bảo đảm về mặt ngược lại; thế nhưng hầu như không có khả năng, bởi vì Augeias hiện lên với tư cách là lãnh chúa của người Epeans, Polyxeinus chỉ với tư cách là kẻ chỉ huy một phân đội của họ. Một lần nữa, Polyxeinus chỉ được điểm danh đúng một lần. Đồng thời, hiển nhiên là sự mất mát ngai vàng của ông nội mình, bởi một cuộc cách mạng ở Elis, tự nhiên sẽ đặt dấu chấm hết cho việc áp dụng tước hiệu trong trường hợp cụ thể của ông, bởi một tiến trình hoàn toàn y hệt với tiến trình mà sự tuyệt diệt chung và cuối cùng của nó, giờ đây sẽ nhanh chóng cập bến, mang lại.

Thậm chí điều này có lẽ mang lại một số mối quan tâm nhằm gặng hỏi lý do tại sao, khi Homer không thực hiện bất kỳ việc sử dụng thực tế hoặc hiệu quả nào đối với cụm từ cho bất kỳ ai ngoại trừ Agamemnon, ông vẫn cẩn trọng đăng ký, có thể nói là vậy, một tước hiệu cho nó thay mặt cho năm cá nhân khác? Và tôi không thể nghi ngờ rằng câu trả lời công bằng sẽ là: ông thực hiện điều này bởi vì, với các mục đích lịch sử của mình, ông có lẽ đánh giá đó là một vấn đề có tầm quan trọng quốc gia khi ghi chép một tước hiệu mang ý nghĩa đặc thù và nguyên thủy như vậy.

Sự biến mất của nó cùng với Homer.

Thế nhưng trong số tất cả các bằng chứng phủ định hướng tới việc chứng minh ἄναξ ἀνδρῶν không phải là một tước hiệu mang tính mơ hồ thuần túy, hoàn toàn không có bất kỳ bằng chứng nào được tôi bám trụ với sự tự tin lớn hơn sự biến mất toàn diện của nó cùng kỷ nguyên Homer. Bởi vì điều này không diễn ra với các hình thái kém đặc thù hơn, βασιλεὺς, ἄναξ, và κρείων. Dẫu chúng bị soán ngôi trong việc sử dụng thực tế bởi thuật ngữ τυραννὸς — thứ đã trở thành đối với người Hy Lạp hình mẫu của quyền lực tối cao nằm trong tay một cá nhân duy nhất, thế nhưng ý niệm về chúng vẫn được lưu giữ theo truyền thống. Hệ quả là, thậm chí ngay cả danh xưng βασιλεὺς cũng được áp dụng bởi các nhà văn Hy Lạp cho các vị vua đương thời ngoài Hy Lạp, và cho các vương quyền Hy Lạp cổ xưa đã qua đi; và Thucydides đã trao nó cho họ với tư cách là một tầng lớp, nơi ông miêu tả các πατρικαὶ βασιλεῖαι. Thế nhưng cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν — từ đặc thù nhất trong số tất cả chúng — biến mất ngay cả khỏi việc sử dụng mang tính hồi tưởng: và suy luận là ý nghĩa đích thực của nó đã chấm dứt việc được đại diện trong các thiết chế của cả Hy Lạp lẫn thế giới được biết đến ngoài các biên giới Hy Lạp; rằng nó đã phai mờ cùng hệ thống cổ xưa, thứ mà nó là biểu tượng đặc thù.

Thậm chí độc lập với chứng cứ trực tiếp, chúng ta có thể được bảo đảm rằng chế độ phụ quyền và vùng cao của xã hội không thể tồn tại dài lâu sau sự nhân lên của các khu định cư ở vùng đồng bằng. Bởi vì của cải, mà những khu định cư này sản sinh thông qua hiệu quả gia tăng của lao động, sự ban ơn lớn lao hơn của mặt đất, và các phương tiện giao thương cùng trao đổi được gia tăng, chắc chắn sẽ mang theo cùng nó đồng thời các cám dỗ mới, cùng các nguồn cơn xáo trộn mới; trong khi nghệ thuật kiểm soát những cái ác này lại được học hỏi một cách đầy đau đớn và chậm chạp, và không trọn vẹn nhất. Trong số các bộ tộc vùng cao, chiến tranh và cướp bóc có thể tồn tại với tầm nhìn hướng đến các nhu cầu tức thời; thế nhưng của cải được tích trữ không thể bị cướp bóc, nơi mà ngoại trừ ở các hình thái đơn giản nhất của nó, nó hoàn toàn không tồn tại; và con người không lật đổ quyền lực thế tập, hay lôi kéo xã hội vào các cuộc cách mạng, mà không có một mục đích.

Thế nhưng Mục lục chiến thuyền, cũng như các phần khác trong các sử thi Homer, cho thấy các nguyên nhân được chỉ định như vậy đã vận hành ra sao. Trong số các Quốc gia Hy Lạp được bao hàm trong bản liệt kê vô giá đó, một số, như được tuyên bố hoặc ngụ ý một cách minh bạch, được cai trị theo lối quân chủ: ví dụ, người Mycenians, người Spartans, người Pylians, người Myrmidons, người Arcadians, người Eubœans, và người Ætolians. Chúng ta có thể suy luận một cách hợp lý điều tương tự đối với lực lượng của những vị tù trưởng vĩ đại đó — những kẻ được đối xử như những Βασιλεῖς trong phần thân bài của các sử thi: người Salaminians và Locrians, mỗi bên dưới quyền một vị Ajax của họ, người Cephallenians dưới quyền Ulysses, người Crete, hoặc một phần của họ, dưới quyền Idomeneus, người Argives dưới quyền Diomed. Trong mỗi trường hợp này, hoặc chỉ tồn tại một thủ lĩnh đơn lẻ, hoặc, như trong hai trường hợp sau, phần văn bản làm cho nó hiển lộ rằng vị tù trưởng được điểm danh đầu tiên nắm giữ vị thế tối cao về địa vị. Chúng ta có thể có phần chắc chắn suy luận rằng chế độ quân chủ chiếm ưu thế trong tất cả các trường hợp, bao gồm cả người Athenians, khi chỉ xuất hiện một vị tướng đơn lẻ. Biểu thức δῆμος, áp dụng cho Athens, hoàn toàn tương thích với vương quyền trong thơ Homer. Thế nhưng vẫn tồn tại sáu trường hợp, nơi xuất hiện một đa số các thủ lĩnh, có vẻ trên một nền tảng bình đẳng. Đó là các trường hợp của:

1. Người Bœotians.

2. Cư dân xứ Aspledon và vùng Minyeian Orchomenos — thực chất là một phân đội Bœotian thứ hai.

3. Người Phocians.

4. Người Elians hoặc Epeans — những kẻ khác biệt với những người khác ở việc được phân phối một cách chính thức thành bốn phân đội, dưới quyền bốn thủ lĩnh, và do đó hoàn toàn vô chủ.

5. Người Nisurians, v.v.

6. Cư dân xứ Tricce, Ithome, và Œchalia, dưới quyền các con trai của Asclepius.

Có thể lưu ý liên quan đến bốn nhóm đầu tiên trong số này rằng tất cả bọn họ đều ở trong vùng đất tương đối mở và giàu có; do đó dễ bị tổn thương trước các tác động mà, như Thucydides quan sát thấy, khiến Bœotia, Thessaly và phần lớn Peloponnesus vô cùng dễ bị tổn thương trước các cuộc cách mạng; và từ đó không nghi ngờ gì nữa dẫn dắt Homer kể cho chúng ta nghe rằng Amphion và Zethus xây dựng các bức tường thành cho Thebes, bởi vì họ không thể giữ vững nó mà không có chúng.

Liên quan đến người Nisurians, trong việc tuyên bố rằng họ đặt dưới quyền Pheidippus và Antiphus, Homer bổ sung thêm rằng đây là (Iliad, II, 679):

Θεσσαλοῦ υἷε δύω Ἡρακλείδαο ἄνακτος.

Trên đó chúng ta có thể lưu ý:

1. Quyền lực được phân chia giữa họ có vẻ mang bản chất quân chủ trong thế hệ trước.

2. Danh xưng của thân phụ họ chỉ ra việc ông ta sinh ra ở Thessaly — nơi từ sự trù phú của nó mang bản chất mở ra trước các cuộc cách mạng.

3. Ông ta là con trai của Hercules — với danh xưng của vị này sự xáo trộn và bấn loạn gắn liền sâu sắc.

Trong trường hợp của các con trai Asclepius, tồn tại sự phỏng đoán tương tự rằng họ phân chia một quyền lực từng mang bản chất quân chủ: và mặc dù biểu hiệu κλωμακόεσσα được trao cho Ithome — nơi có vị trí chưa được biết đến — có thể gợi ý địa hình hiểm trở và đứt gãy, lãnh thổ ấy vẫn nằm trong biên giới của Thessaly và bên dòng sông Peneus. Tricce được biết đến trong các thời kỳ lịch sử; và nó được điểm danh trong thơ Homer với biểu hiệu ἱππόβοτος, chỉ định sự phì nhiêu.

Các dấu hiệu về sự phân rã chính trị.

Nơi đây, khi ấy, và cụ thể trong các trường hợp Bœotian và Elian, chúng ta sở hữu vô số dấu hiệu về sự suy yếu và sự tan vỡ dần dần của các thiết chế vùng cao cổ xưa: tôi phân định giữa hai nhóm đó với phần còn lại, bởi vì nơi sự phân chia chỉ diễn ra giữa hai người anh em, nó có lẽ ngụ ý rất ít sự chệch hướng khỏi hình thái quân chủ. Thế nhưng ngay cả chút ít đó cũng có thể là giai đoạn đầu tiên của một sự chệch hướng sẽ nhanh chóng phình to vô hạn định.

Tồn tại các dấu hiệu khác hướng tới cùng một hiệu ứng, cả trong sử thi Iliad, và với quy mô lớn hơn trong sử thi Odyssey.

Ví dụ: triều đại của nhà Œneids đã biến mất trong số những người Ætolians; triều đại của nhà Æolids, cùng danh xưng Ephyre, khỏi Corinth; Polyxeinus — cháu nội của Augeias, một ἄναξ ἀνδρῶν — không được miêu tả như một ἄναξ, hay lãnh chúa, chút nào cả; Hercules từng tàn phá các thành phố xung quanh Ephyre, và các thành phố xung quanh Pylos; Tlepolemus, đang chiến tranh với họ hàng nhà Heraclid của mình, bị đuổi đi di cư đến Rhodes: và tất cả những điều này kể từ khi gia tộc của nhà Perseus biến mất trước nhà Pelops.

Những biến đổi có thể quan sát được trong sử thi Odyssey là những thứ kết nối bản thân chúng với một dạng hồng thủy — từng tràn ngập trên bề mặt xã hội chính trị của Hy Lạp. Chúng xứng đáng nhận được một sự khảo sát trọn vẹn, kết hợp cùng góc nhìn về mối liên hệ của sử thi đó với sử thi Iliad. Tại đây chỉ cần lưu ý rằng ἄναξ ἀνδρῶν hoàn toàn không xuất hiện ở bất kỳ nơi nào trong hành động của sử thi Odyssey: cụm từ chỉ được sử dụng đúng hai lần, và khi ấy chỉ với sự quy chiếu đến nhân vật Agamemnon đã khuất: và rằng sự biến mất một phần của từ này khỏi tác phẩm hậu đại của Homer hiển lộ đồng hành cùng một bước tiến lớn hướng tới sự phân rã trật tự cổ xưa của vạn vật và ý niệm trong trạng thái chính trị của Hy Lạp.

Tóm lược toàn bộ.

Giờ đây tôi có thể gom góp các kết quả, chừng nào chúng có liên quan đến chủ đề hiện tại, của toàn bộ cuộc khảo sát dân tộc học của chúng ta.

1. Từ phần văn bản của Homer, cụm từ ἄναξ ἀνδρῶν có vẻ không thuộc về sự ưu việt hoặc quyền lực chính trị, hoặc chủ nghĩa anh hùng cá nhân, hoặc sự phân biệt của của cải, hoặc dòng dõi thần thánh với tư cách như vậy; mà thuộc về hình thái vương quyền cổ xưa — thứ dung hợp nó một cách liên tục với ngôi vị đứng đầu về dòng máu của một hoàng tộc hoặc gia tộc thống trị, cư ngụ tại quốc gia từng là chiếc nôi được đồn đại của dân tộc, hoặc có khả năng truy ngược trực hệ nguồn gốc của mình từ quốc gia đó. Truyền thống về dòng dõi nguyên thủy xuất phát từ thần Jove đính kèm trong mọi trường hợp một cách thiết yếu với việc nắm giữ tước hiệu.

2. Trong mỗi một sáu trường hợp mà Homer sử dụng nó, ông có vẻ thực hiện điều đó trong sự tuân thủ nghiêm ngặt với các quy luật được chỉ định như vậy.

3. Chiếc nôi trực tiếp của các chủng tộc Hy Lạp đó — những kẻ sở hữu tước hiệu và dòng dõi nguyên thủy này — chính là Thessaly; và của Thessaly, Hellas hoặc là một từ đồng nghĩa, hoặc là một phần.

4. Nguồn gốc của các chủng tộc thống trị Hellas theo cách đó buộc phải được tìm kiếm giữa những người Helli — những kẻ cư ngụ trong các ngọn núi xung quanh Dodona, có lẽ với những thiết chế từng mang bản chất đặc trưng của những người vùng cao; và những kẻ đại diện, một cách trung thành hơn cư dân các vùng đồng bằng, hình thái sớm nhất của xã hội nhân loại, được đúc kết vào thời điểm mà mối liên hệ của nó với gia đình vẫn hiển lộ rõ ràng và gần gũi.

5. Sự tương đồng của người Helli và người Dardans cung cấp, cùng với các xác suất của trường hợp này, bằng chứng mạnh mẽ về việc họ sở hữu một số mối liên hệ họ hàng chung với cùng một nhánh thuộc đại thân cây — từ đó phần lớn châu Âu được định cư với chủng tộc thống trị của nó.

6. Cuối cùng, chúng ta có thể với các căn cứ hợp lý phỏng đoán rằng hệ thống phụ quyền được biểu thị bởi các chế độ tù trưởng phụ quyền — thứ từng bị rung chuyển trước cuộc chiến tranh thành Troy — đã bị xáo trộn thêm và bằng vũ lực bởi nó, cùng với các hậu quả chính trị trực tiếp và gián tiếp của nó; và rằng hệ thống này đã phai mờ trước khi dòng dõi các nhà thơ Hy Lạp hậu-Homer, được tính từ Hesiod, bắt đầu. Do đó, nền móng của tước hiệu bị tước bỏ, bản thân tước hiệu tự nhiên biến mất khỏi văn chương cũng như lịch sử; và nếu chúng ta phát hiện ra rằng trong các thời đại hậu thế, chiếc chìa khóa cho ý nghĩa của nó đã bị đánh mất, đó chỉ là một dấu hiệu mới về sự đột ngột và độ rộng của vết rách nằm giữa Homer và những kẻ kế tục của ông, về sự cạn kiệt của các truyền thống liên tục, và về các phương tiện hạn hẹp được sở hữu bởi người Hy Lạp thuộc các thời đại lịch sử cho việc nghiên cứu vào các giai đoạn sớm hơn của sự tồn tại quốc gia của họ.