Mục đích chính yếu và rốt ráo mà tôi mong muốn trình bày một cách rõ ràng nhất trước tâm trí người đọc, đó là việc bảo đảm cho các truyền thuyết Homer—được đánh giá theo ảnh hưởng của những cân nhắc vừa qua—một mức độ đánh giá đúng đắn cả về mặt tương đối lẫn tuyệt đối.

Đối với tôi, dường như đã tồn tại trong vấn đề này một sai lầm rộng khắp và kéo dài lâu năm, mang nhiều hình thức khác nhau và chắc chắn ảnh hưởng ở những mức độ rất khác nhau đến cách làm việc của các nhà văn khác nhau, nhưng lại lan rộng và bám rễ sâu đến mức ở giai đoạn tiến bộ này của ngành phê bình, nó đòi hỏi phải bị thách thức một cách chính thức. Ý tôi là, đó là một sai lầm khi coi và chấp nhận mọi truyền thuyết cổ đại liên quan đến các thời kỳ đi trước biên niên sử lịch sử thông thường đều có giá trị ngang nhau, hoặc không phân biệt giá trị của chúng một cách cẩn trọng thỏa đáng. Hơn hết thảy, tôi mạnh mẽ cho rằng chúng ta nên dành cho các bằng chứng Homer một vị trí hàng đầu trong tất cả các chủ đề mà nó đề cập, và chúng ta nên coi việc hạ thấp mọi bằng chứng văn học khác—do có nguồn gốc muộn hơn—xuống vị trí phụ thuộc và thứ yếu là một nguyên tắc.

Những lời đồn đại hay câu chuyện thuần túy thời tiền sử, tự thân chúng, không có quyền được gọi là truyền thuyết. Một câu chuyện kiểu này, chẳng hạn trong tác phẩm của Apollodorus, thực ra có thể bằng một khả năng mong manh nào đó còn cổ xưa hơn bất cứ thứ gì ở Homer; nhưng nếu nó đến với chúng ta mà không đi kèm những tiêu chuẩn thích hợp và hữu hình về độ tuổi, nó chẳng có cơ sở nào để đòi hỏi sự đồng thuận của chúng ta như một ghi chép trung thực về thời đại mà nó nhận là đề cập tới. Truyền thuyết thuộc loại này, theo quy tắc chung, chỉ thực sự trở thành truyền thuyết đối với chúng ta vào thời điểm chúng mang một hình thức tích cực trong tác phẩm của một tác giả nào đó, người mà nhờ vậy—trong giới hạn thời gian và hoàn cảnh cho phép—trở thành nhân chứng cho chúng. Chỉ từ thời điểm đó trở đi, nguồn gốc và sự truyền tụng trung thực của chúng mới có thể được tin cậy là có một chút ít xác suất nào đó.

Một lần nữa, tôi gạt sang một bên những lời phát biểu mà nhờ đó nhà thơ, bị cuốn đi ngoài phạm vi kinh nghiệm thông thường của mình, vì lý do đó mà không thể được cho là đang nói chuyện lịch sử; thế nhưng ngay cả ở đây, nếu ông đang bàn về những vấn đề nằm trong niềm tin chung, ông vẫn là một nhân chứng hạng nhất đối với niềm tin ấy—vốn tự bản thân nó ở một khía cạnh khác là một vấn đề lịch sử; và ở đây, những người nối bước ông vào một thời điểm xa xôi cũng là những nhân chứng ở bậc thấp hơn.

Hoặc có thể có những trường hợp, đơn cử như trong các sự kiện địa lý cứng nhắc, nơi mà các quy luật về bằng chứng buộc chúng ta phải phũ phàng gạt bỏ lời tuyên bố của thi hào; hoặc những trường hợp mà cách xử lý tài liệu của ông tự thân nó cung cấp bằng chứng cho thấy ông không hề có ý định nói chuyện lịch sử, mà là, theo cụm từ của Aristotle, ἐκπληκτικῶς, hay là vì hiệu quả thi ca.

Hoặc một lần nữa, thật có thể hình dung được—dù tôi không biết điều đó đã xảy ra chưa—rằng bằng chứng của Homer có thể mâu thuẫn, không phải với những lời phản bác thuần túy, mà là với các hình thức bằng chứng gián tiếp đôi khi được rút ra một cách xác thực thông qua việc lập luận từ các dữ liệu tích cực về kiến trúc, ngôn ngữ và dân tộc học. Tôi không đòi hỏi cho Homer sự miễn trừ khỏi uy quyền thuyết phục hơn có thể gắn liền với lối lập luận kiểu này.

Gạt bỏ những vướng bận ấy khỏi vấn đề, tôi muốn trình bày trước sự phán quyết của những ai có đủ năng lực hơn tôi trong việc đánh giá cả mệnh đề lẫn bằng chứng, luận điểm sau đây: rằng, đối với tôn giáo, lịch sử, dân tộc học, chế độ chính trị và đời sống nói chung của người Hy Lạp thời anh hùng, thẩm quyền của các thơ phẩm Homer—vượt xa toàn bộ khối truyền thuyết văn học hậu thế dưới bất kỳ hình thức nào—lẽ ra không bao giờ nên bị coi là đồng nhất với chúng, mà thông thường phải được xử lý một cách độc lập trước tiên, còn lời chứng của các nhà văn hậu thế nhìn chung nên được xử lý trong thế phụ thuộc vào nó, và phải được đem ra thử thách bằng nó, như bằng một hòn đá thử vàng, trên mọi chủ đề mà nó bao trùm.

Người ta thường thừa nhận rằng Homer cổ xưa hơn Hesiod vài thế hệ, cổ xưa hơn nhiều so với các tác giả của Thơ Cổ sử (Cyclical Poems); và cổ xưa hơn nhiều thế kỷ so với đại đa số các tài liệu của chúng ta về cổ sử Hy Lạp, bắt đầu từ Æschylus và Herodotus, kéo dài cho đến Dionysius xứ Halicarnassus, Diodorus Siculus, Strabo, Ælian, Pausanias, Diogenes Laertius. Cũng không phải chỉ bằng thời gian mà sự gần gũi vượt trội và sức nặng của ông được đo lường. Trong tất cả các thời đại đã trôi qua kể từ thời Homer, có thể nói thực sự rằng không một thời đại nào sản sinh ra một nhà quan sát tinh tế, chính xác và bao quát hơn thế. Nhưng trên hết thảy, khi viết về thời đại anh hùng, chính ông, và chỉ một mình ông, viết như một kẻ mà—như chúng ta có thể tự tin khẳng định từ các bằng chứng nội tại—đã đứng ngay trong lòng cõi ấy, và thấm nhuần từ đầu đến chân tinh thần cùng những mối liên kết của nó.

Dĩ nhiên, hoàn toàn có khả năng là ở chi tiết này hay chi tiết khác, Homer có thể sai, và truyền thuyết hậu thế—cũng rất có thể—lại đúng. Nhưng cũng giống như vậy, lời chứng của một nhân chứng tận mắt tại tòa án có thể sai lệch, trong khi ngẫu nhiên thay, lời đồn đại vô căn cứ nhất lại có thể là sự thật. Điều này không làm con người ta chệch hướng khỏi việc phân loại cẩn thận các bằng chứng theo giá trị phỏng định của chúng, khi họ nhắm đến những mục đích thiết thực theo nghĩa thông thường và hạn hẹp của từ này. Riêng đối với lịch sử Hy Lạp thời kỳ đầu, thực tế thường lại diễn ra theo chiều hướng khác; một phần trong các tác phẩm của giới học uyên bác, và thậm chí còn hơn thế nữa, đúng như chúng ta có thể dự đoán, trong các hình thức giáo dục phổ thông hơn. Người ta đã gom nhúng nhặt nhạnh khối truyền thuyết dị biệt được kết tinh trong văn học suốt một ngàn năm lại với nhau. Tất cả những gì mà trò đùa giỡn của trí tưởng tượng và sự liên tưởng đã nhào nặn—tất cả những gì mà sự kiêu hãnh dân tộc, địa phương hay cá nhân đã gợi ý—tất cả những gì mà các động1 cơ chính trị đã ngụy tạo trong lịch sử hoặc tôn giáo—hoặc phần lớn của khối tổng hợp này mà thời gian đã dung tha cho chúng ta—đều đã được đối xử mà không có bất kỳ sự công nhận có hệ thống nào về giá trị khác nhau giữa các bậc truyền thuyết khác nhau. Tôi thừa nhận rằng phải đến giai đoạn cuối của văn học Hy Lạp, chúng ta mới tìm thấy những nhà nghiên cứu chuyên tâm chính về thời cổ đại; và mục đích cùng phương pháp của họ có lẽ đã phần nào khắc phục được sự chênh lệch giữa họ với các nhà văn thời Thucydides hay Plato. Nhưng không gì có thể xóa bỏ, suýt chút nữa có thể nói là không gì có thể thu hẹp, khoảng cách khổng lồ về mặt thẩm quyền giữa Homer—vị ca sĩ cất lên tiếng hát trong thời đại anh hùng—với những kẻ không chỉ thu thập tài liệu mà còn hình thành tư duy của mình sau khi thời đại ấy đã khép lại, và sau khi những hồi ức trôi nổi của nó đã trở thành đối tượng chịu sự tác động không ngừng của các quá trình làm sai lệch.

Trong một khoảng thời gian dài, thái độ của các sử liệu cổ đại của chúng ta là sự tiếp nhận không mảy may nghi vấn. Nhưng khi có quá nhiều thứ tự mâu thuẫn lẫn nhau, thì không thể tin được tất cả. Trong hoàn cảnh đó, việc những nhà văn viết đầy đủ và có hệ thống được ưa chuộng hơn là điều không có gì là không tự nhiên, thay vì phải trải qua nỗi nhọc nhằn đãi cát tìm vàng từ những trang sách của Homer, cẩn thận thu thập từng sự kiện và phỏng đoán riêng lẻ từ văn bản, rồi sau đó lại đánh giá mức độ cùng hiệu ứng của các mối liên hệ giữa chúng. Do đó, các Bản mục lục của Apollodorus, hay những lời khẳng định chắc nịch của các nhà chú giải (Scholiasts), đã được dung túng để nhào nặn nên hình thù cho các lịch sử thời kỳ đầu của Hy Lạp; trong khi những ghi chép đích thực nhưng thường mỏng manh hơn của Homer lại nhận được rất ít sự chú ý, trừ khi ở chi tiết này hay chi tiết khác, chúng có thể phù hợp với luận điểm mà một nhà văn cụ thể nào đó tình cờ đang nắm trong tay. Thêm vào đó, bởi vì Herodotus làm nghề sử gia thuần túy và chẳng làm gì khác (ít nhất, tôi không thể nhìn ra lý do nào hợp lý hơn), nên dường như người ta gán tầm quan trọng lớn hơn cho các ghi chép của ông về những thời đại trước đó so với các ghi chép được trình bày ít trang trọng hơn của Homer—người mà theo chính lời khai của Herodotus, đã đi trước ông tới bốn bốn năm. Ý tôi không phải qua nhận xét này để ngụ ý rằng Herodotus và Homer có sự bất đồng sâu sắc với nhau, mà chỉ để minh họa cho điều mà với tôi dường như là một nguồn gốc phổ biến của sai lầm.

Nói chung, khi các truyền thuyết do các nhà văn hậu thế thuật lại được ưu tiên hơn so với truyền thuyết của Homer, có lẽ là bởi vì, dẫu chúng có thể mâu thuẫn với tính xác suất cũng như mâu thuẫn lẫn nhau ở vô số điểm, nhưng tự thân chúng lại có hệ thống và hoàn chỉnh hơn. Chúng đại diện cho chúng ta phần lớn là những bản chắp vá được tạo ra một cách tùy tiện từ các nguyên liệu có giá trị không đồng đều, nhưng lại được kết thành những thể thống nhất; trong khi bằng chứng do ông cung cấp lại mang tính nguyên bản dẫu nó mang tính chắp vá rời rạc. Giả sử ông được nối tiếp bởi một chuỗi các tác giả liên tục, thì chắc chắn chúng ta sẽ khôn ngoan khi đồng ý nhìn nhận các chủ đề sự kiện mà ông đề cập chủ yếu theo cách nhìn của những kẻ nối gót theo sau. Trái lại, họ bị ngăn cách với ông bởi một vực thẳm vừa rộng vừa sâu; nơi mà các tác phẩm của ông trôi qua—bất chấp những khó khăn lớn đến mức nhiều người từng cho là hoàn toàn không thể vượt qua—chỉ nhờ vào sức nổi phi thường của chúng.

Chính trong các thơ phẩm Cổ sử (Cyclic poems) mà chúng ta lẽ ra nên tự nhiên tìm kiếm các tài liệu để mở rộng, giải thích hoặc đính chính Homer. Thế nhưng chẳng còn lại lấy một dòng hay một ghi chép nào của bất kỳ tác phẩm nào trong số đó có thể biệnε minh cho việc chúng ta gán cho chúng bất kỳ thẩm quyền lịch sử nào đủ để khiến chúng xứng đáng cho một mục đích như vậy. Các tác giả được cho là của chúng, từ Arctinus trở xuống, đều thuộc về các thời kỳ nằm trong mốc thời gian của các kỳ Thế vận hội Olympic. Tất cả chúng đều mang những dấu vết cho thấy được viết ra để lấp đầy những khoảng trống mà Homer đã để lại trống trải, và qua đó bước vào một sự hợp tác, nếu không phải với danh tiếng của ông, thì ít nhất cũng là với sự phổ biến của ông; thứ phổ biến mà các tác phẩm của ông—như chúng ta có thể đánh giá rõ từ kinh nghiệm gần đây hơn—chắc chắn sẽ rọi chiếu một phần ánh hào quang lên tất cả các sáng tác bề ngoài có liên hệ với chúng, và khi đó cũng như bây giờ, đưa ra những sự cám dỗ thuyết phục nhất đối với những kẻ bắt chước đang phải mượn cây bút của Nàng thơ để mưu sinh.

Homer, không còn nghi ngờ gì nữa, đã đem lại một sự gia tăng lớn lao về danh tiếng và sức hút cho chủ đề cuộc chiến thành Troia, rất giống những gì mà Boiardo và Ariosto đã làm đối với toàn bộ vòng tròn các cuốn tiểu thuyết hiệp sĩ xoay quanh tâm điểm Orlando. Một trong số những thơ phẩm ấy, bài Ἰλίου Πέρσις (Sự thất thủ của Troia), chỉ đơn thuần là sự phóng triển, như Mure đã nhận xét, từ khúc ca thứ ba của Demodocus trong Odyssey VIII. Chúng dường như mang dấu ấn của việc không phải được sáng tác trực tiếp từ các hành động của con người, mà từ một kho tàng sáng tác trong đó các hành động anh hùng vốn đã được tôn vinh; chúng tỏ ra ít mang dấu ấn cá tính vốn biểu thị cho thiết kế nguyên bản biết bao. Và theo đó, cách trích dẫn thông thường đối với chúng không phải là tác phẩm chắc chắn của một cá nhân nhất định nào đó, mà hình thức trích dẫn thường là (ὁ γράψας τὴν μικρὰν Ἰλιάδα, ὁ ποιήσας τὰ Κύπρια ἔπη), nhà biên soạn bản Iliad nhỏ, người sáng tác Các bài ca Síp, và đại loại như vậy. Heyne cho rằng ngay cả điểm khởi đầu của các thơ phẩm Cổ sử cũng phải chậm hơn ít nhất một thế kỷ so với niên đại của Iliad và Odyssey.

Ông Fynes Clinton—người mà tên tuổi không bao giờ có thể nhắc đến nếu thiếu đi sự ghi nhận đầy biết ơn đối với các công trạng và đóng góp của ông—đã cung cấp, trong phần đầu của bộ Fasti Hellenici, nhiều gợi ý quý giá cho việc gạn lọc lịch sử Hy Lạp thời kỳ đầu. Nhưng ông hoàn toàn không thừa nhận, hoặc (tôi tin là) chưa từng tiếp cận đến sự thừa nhận nguyên tắc cho rằng đối với thời đại anh hùng, thẩm quyền của Homer đứng độc lập một cõi. Trong bộ Fasti Hellenici, nhiều lời phát biểu có niên đại kéo dài tận về sau thời Homer lại được đưa ra cứ như thể có thẩm quyền ngang ngửa với ông liên quan đến lịch sử của thời đại ấy; và ông Clinton dường như đã bị lôi vào một cái bẫy mà bổn phận của một nhà biên niên sử có lẽ đã đẩy ông vào, khi giả định rằng lịch sử và niên đại có thể được kỳ vọng là bắt đầu cùng nhau; một giả định mà tôi e rằng không được sự xác suất hậu thuẫn. Ông Mitford đã chỉ ra một cách tuyệt vời tầm quan trọng của tính xác thực đối với chức năng của Homer, và đối với danh tiếng của ông với tư cách là một nhà thơ, vào một thời điểm khi một nhà thơ có thể là sử gia duy nhất, tính xác suất cùng sự nhất quán kỳ lạ trong các giai thoại rải rác của ông, và sự tương phản đáng chú ý giữa sự minh bạch trong lịch sử của ông với bóng tối cùng sự bất định theo sau ông cho đến khi thời đại lịch sử bắt đầu; ông cũng chẳng ngần ngại tuyên bố rằng ‘đối với những thời đại đầu này, Homer là người dẫn đường xuất sắc nhất của chúng ta.’ Thế nhưng điều này vẫn chưa thỏa mãn mong muốn của tôi, vốn không chỉ muốn công nhận ông là người đứng đầu trong số những người ngang hàng (primus inter pares), mà còn muốn đối xử với lời chứng của ông như là tối cao, và như một thể loại tự thân lập thành một cõi, không một bằng chứng văn học nào khác có thể cạnh tranh nổi.

Và một lần nữa, Giám mục Marsh, trong tác phẩm xuất sắc của ông về người Pelasgi, cũng không ấn định một chức vụ đặc biệt nào—tôi có lẽ nên nói là không gán một trọng lượng kỳ lạ nào—cho lời chứng của Homer.

Nhưng tôi rất vui mừng được nương náu dưới uy quyền từ thực tiễn của Buttmann—người, trong Lời tựa cho bộ Lexilogus tuyệt vời của mình, đã tuyên bố nguyên tắc khảo cứu ngữ philology ở Homer của ông là thế này: lấy, thứ nhất, bằng chứng từ chính văn bản ở các phần khác nhau của nó; thứ hai, bằng chứng của thơ ca sử thi nối tiếp, và cùng với đó là lời chứng của các thời đại hoàng kim tiếp nối của văn học Hy Lạp; thứ ba, truyền thuyết ngữ pháp.

Thế nhưng sự mâu thuẫn rộng lớn giữa cái cũ và cái mới là một thực tế được thừa nhận. ‘Iliad và Odyssey,’ ông Grote nói, ‘và những mảnh vỡ Hesiod còn sót lại, thể hiện—thường xuyên đến đáng sợ—một sự bất đồng vô vọng khi được đối chiếu với các câu chuyện của nhóm sử gia địa phương (logographers).’ Và tác giả của đối thoại Minos đã quét sạch những lời kể ngụy tạo và bôi nhọ vị quân vương đó, để trở về với các hình dung của Homer và Hesiod; καίτοι γε πιθανώτεροί εἰσιν ἢ σύμπαντες οἱ τραῳδοποιοὶ, ὧν συ ἀκούων ταῦτα λέγεις. Thật vậy, các nhà văn cổ đại vĩ đại dường như chưa bao giờ đặt vấn đề hoài nghi về thẩm quyền của Homer với tư cách là một nhân chứng; cũng chẳng ai muốn nhìn thấy ông được tôn ngự trên một đỉnh cao nào lớn hơn đỉnh cao đã được ấn định cho ông mãi tận những trang sách của Strabo. Virgil một cách có hệ thống đã coi nhẹ ông, nhưng bản thân nhà thơ Latinh ấy gần như bị buộc phải coi nhẹ toàn bộ tính chân thực lịch sử bởi chính đề tài của mình.

Chủ nghĩa hoài nghi lịch sử—vốn chiếm lĩnh trận địa trong những năm gần đây—đã không sửa chữa, xét trên ảnh hưởng đối với Homer, những bất công từng gây ra bởi chủ nghĩa cả tin lịch sử. Chúng ta từng tôn sùng lên tầm lịch sử toàn bộ khối truyền thuyết liên quan đến các thời đại sát ngay trước các ghi chép lịch sử liên tục; giờ đây chúng ta lại từ chối công sức phân loại, và đánh đồng tất cả chúng một cách vô nguyên tắc vào hàng truyền thuyết. Tên tuổi của ông Grote hẳn phải mang trọng lượng lớn trong bất kỳ vấn đề nghiên cứu nào về Hy Lạp; nhưng người ta có thể hoài nghi liệu sức mạnh và sự nhạy bén của trí tuệ uyên bác ấy có được áp dụng thành công cho các thời kỳ Homer như đối với các thời kỳ hậu thế hay không. Quả thực, ông trưng ra trước mắt chúng ta những danh mục còn đẹp đẽ và phong phú hơn cả mức độ thông thường của các sử gia về dòng họ Æolid, dòng họ Pelopid, về các gia tộc thống trị ở mọió ngóc ngách của Hy Lạp, và từ những thời kỳ sớm nhất; thế nhưng chính ông cũng ấn định một điểm mốc niên đại cho sự khởi đầu của lịch sử, đó là kỳ Thế vận hội Olympic được ghi nhận đầu tiên. Ông dường như nghĩ rằng niên đại đáng tin cậy của Hy Lạp bắt đầu trước cả lịch sử thực sự của nó. Ông từ chối lấy điểm xuất phát từ những người Pelasgi vừa được khai quật; ông quan niệm rằng chúng ta không có thẩm quyền nào khác cho sự tồn tại của thành Troia ngoài những gì chúng ta có cho các cuộc cách mạng thần phả; hàng loạt tên tuổi thời kỳ đầu mà ông trưng ra chỉ thuần túy là những cái tên mang tính huyền thoại. Ông sẽ không cố gắng xác định có bao nhiêu phần lịch sử hay bao nhiêu phần ít ỏi nằm trong những truyền thuyết này; ông sẽ không trưng ra một bức tranh từ phía sau tấm màn che, bởi vì—như ông phát biểu một cách đầy sức nặng—tấm màn che chính là bức tranh, và bằng bất kỳ sự khéo léo nào cũng không thể vén lên được. Nhìn chung, ông đối xử như nhau với Homer, Hesiod, các nhà soạn kịch bi thảm và các nhà thơ tiểu gia Hy Lạp, với những ghi chép rải rác của các sử gia, của các nhà khảo cổ học sống gần kỷ nguyên Thiên Chúa giáo, và của các nhà chú giải. Do đó, tất nhiên, người ta không thể kỳ vọng ông sẽ sửa chữa sai lầm, nếu có, liên quan đến việc đánh giá các thơ phẩm của Homer.

Tuy nhiên, tôi có thể quan sát thấy rằng trong trường hợp này, cũng như ở những trường hợp khác, các cực đoan dường như hội ngộ. Những nỗ lực gạn lọc kho tàng truyền thuyết, và tách rời phần nhân cốt lịch sử hoặc nguyên thủy ra khỏi lớp vỏ trấu, vốn đang dọn sạch sân khấu khỏi một đám đông các nhân vật thần thoại vốn xa lạ với truyền thuyết sớm nhất; thế nhưng giờ đây tất cả bọn họ lại được dẫn dắt bước lên sân khấu một lần nữa; quả thực, chúng được dán nhãn là phi lịch sử; nhưng chúng lại một lần nữa bị trộn lẫn một cách vơ đũa cả nắm với những kẻ mà sự quan sát mang tính phê bình từng trục xuất chúng đi. Bằng cách tái phủ lên những cảnh mở đầu của lịch sử Hy Lạp một tính chất tạp nham như thế, chúng ta dường như đang thực hiện một thao tác thụt lùi chứ không phải tiến bộ. Dù thế nào đi nữa, người ta phải hiểu rằng vấn đề được đặt ra bao trùm câu hỏi liệu nhân cách của Achilles và Agamemnon có cội nguồn vững chắc hơn trong lịch sử so với Pelasgus, Prometheus, hay Hellen hay không. Và thêm nữa, liệu tất cả những nhân vật này, khi đã bình đẳng với nhau, có đồng thời bình đẳng—và không hơn gì—về mức độ tín nhiệm so với Ceres, Bacchus, hay Apollo hay không. Đối với tất cả bọn họ như nhau, tỷ lệ phần trăm sự thật có thể có trong truyền thuyết là bao nhiêu, hoặc liệu có chút sự thật nào không, thì ‘thật không thể xác định được, và vô ích khi đi dò hỏi;’ tất cả đều cùng thuộc về một vùng đất, về bản chất là mang tính huyền thoại, mà nhà phê bình không thể tiếp cận nổi, và nhà biên niên sử cũng không thể đo lường được.

Nếu những quan điểm được bày tỏ ở đây có đôi chút chính xác, chúng ta phải nỗ lực phục hồi lại như những nhân vật có thật bằng xương bằng thịt, và đưa vào tầm nắm bắt của máu và thịt một số bức họa ấy, thậm chí cả một số nhân vật ấy, mà ông Grote đã đày ải đến vùng đất của Bóng tối và Giấc mơ.

Theo góc nhìn này, lịch sử Hy Lạp sớm nhất nên được xây dựng dựa trên văn bản của Homer, và không chỉ trên bề mặt mà còn ở những tầng sâu thẳm của nó. Không chỉ những tuyên bố rộng lớn và hiển nhiên hơn của nó mới cần được ghi nhận, mà chúng ta còn phải lục lọi và sục sạo tất cả những dấu hiệu, gợi ý và nguồn suy luận nhỏ nhoi ấy—những thứ mà nó vô cùng phong phú; và ép nó, có thể nói như vậy, phải nhả ra những kho báu của mình. Quả thực, chúng ta không thể, giống như nhà động vật học, thốt lên những lời rằng: Hãy đưa cho tôi chiếc xương, tôi sẽ khai quật lại con vật; thế nhưng tâm trí của Homer được cấu trúc chính xác đến mức chúng ta có thể tiến lại gần sự chắc chắn này hơn khi đối phó với ông, so với bất kỳ đứa con nào khác của loài người. Những bằng chứng muộn màng hơn và kém cỏi hơn nên được xử lý theo một cách khác, và không nên được nhìn nhận là có thẩm quyền tự thân. Nhưng phần nào trong đó lấp đầy các khoảng trống hoặc củng cố các gợi ý của Homer, thì nhờ vậy sẽ có quyền được xếp vào một bậc nào đó mang tầm vóc lịch sử. Một lần nữa, những truyền thuyết lan rộng khắp nơi và tiếp diễn đồng đều có thể ngang bằng với bằng chứng về sự nổi tiếng lừng lẫy, và—không phải bằng uy tín cá nhân của chúng, mà bằng sự đồng thuận của chúng—có thể cung cấp cho chúng ta một chỗ đứng vững vàng vừa phải. Vượt lên trên tất cả những điều này, chúng ta có thể tiến xa hơn, và có thể trưng bày ra trước mắt—nơi nào vì bất kỳ lý do gì có vẻ đáng mong muốn—cả những truyền thuyết thiếu sự hậu thuẫn vững chắc, nhưng luôn luôn phải xem chúng là như thế, kèm theo thông báo rõ ràng về bất kỳ hoàn cảnh nào có xu hướng củng cố hoặc làm suy giảm uy tín của chúng, đồng thời vạch ra một lằn ranh đủ rõ rệt giữa chúng với những lời thuật dựa trên thẩm quyền Homer. Do đó, quy tắc chung sẽ là bắt đầu với Homer: a Jove principium. Chúng ta nên cắm từng lời tuyên bố của ông vào đúng vị trí của chúng, tựa như những viên đá nền móng. Trong khi ông dắt tay chúng ta, chúng ta nên bước đi với sự tự tin tương đối; khi chúng ta rời bỏ sự dẫn dắt của ông, chúng ta nên tiến bước với sự thận trọng, với sự hoài nghi, với một giọng điệu không vượt quá tầm của sự phỏng đoán và suy đoán công khai.

Trong nhiều trường hợp, việc áp dụng các nguyên tắc này sẽ đòi hỏi các yếu tố cơ bản của lịch sử Hy Lạp thời kỳ đầu phải được nhào nặn lại. Để minh họa cho tuyên bố này, tôi sẽ dẫn chiếu đến một truyền thuyết từ trước đến nay vẫn thường được giả định một cách phổ biến như là điểm khởi đầu về mặt dân tộc học cho lịch sử Hy Lạp.

Những ý tưởng hiện hành về sự phân bố các tộc người Hy Lạp được xây dựng dựa trên giả định rằng có một nhân vật tên là Hellen, và ông có ba người con trai là Dorus, Æolus, và Xuthus; người cuối cùng trong số này qua đời và để lại hai người con trai là Ion và Achæus. Nhân vật Hellen này—theo câu chuyện kể lại—là con trai của Deucalion, và Deucalion là con trai của Prometheus đồng thời là phu quân của Pyrrha; người lại chính là con gái của Epimetheus và Pandora, người phụ nữ đầu tiên được tạo ra. Từ tác động của Deucalion và Pyrrha, loài người đã có một sự khởi đầu mới sau trận Đại hồng thủy. Toàn thể quốc gia được gọi là Hellenes, theo tên của Hellen; và dựa theo tên của hai người con trai sống sót của ông cùng hai người cháu nội là Ion và Achæus, người ta đặt tên cho bốn nhánh lớn xuất phát từ cùng một gốc. Đó là truyền thuyết như nó hiện diện trong tác phẩm của Apollodorus; và phần câu chuyện miêu tả Hellen cùng ba người con trai của ông—nhưng không hơn thế—được tìm thấy trong một đoạn trích của Hesiod, do Tzetzes dẫn lại trong phần bình chú về Lycophron.

Hiển nhiên là bất kỳ ai bắt tay vào việc bịa đặt một câu chuyện với mục đích kép: thứ nhất, gắn kết người Hy Lạp trong một mối liên kết chung về chủng tộc; thứ hai, quy tụ họ về một đất nước chung làm cái nôi; và thứ ba, đẩy nguồn gốc của họ ngược về một thời kỳ cổ đại vô tận, thì khó có thể làm gì tốt hơn là phát minh ra câu chuyện này. Và điều có thể được thực hiện chỉ trong một nhát gác bởi một tâm trí cá nhân, nay lại được thực hiện một cách không kém phần hiệu quả bởi tư duy và ước nguyện chung của nhân dân Hy Lạp—tự nhào nặn mình dần dần thành truyền thuyết. Câu chuyện ấy mang một sự đối xứng bộc lộ rất rõ dấu hiệu của thiết kế và sự bịa đặt. Nó kết nối rõ ràng làm sao tất cả các gia tộc hoặc nhóm người nổi tiếng của quốc gia Hy Lạp; với sự chính xác nhường nào nó ấn định mối quan hệ của họ với gốc rễ chung; và với bao nhiêu sự cân nhắc vô tư dành cho lòng tự ái của từng người trong số họ, cùng phần danh tiếng tương ứng của mỗi người.

Không chỉ nói chung, mà ngay cả trong từng chi tiết, chúng ta có thể quan sát sự hình thành dần dần của truyền thuyết này khi nó thích ứng với tình trạng của Hy Lạp. Ở Homer, chúng ta không thấy người Hellenes nào nổi bật đáng kể, ngoại trừ người Æolids và Achæans. Đó là giai đoạn đầu tiên. Nhưng khi người Dorians đạt đến quyền lực, họ đòi hỏi một phần trong quá khứ tương xứng với sự thống trị của họ ở hiện tại: và do đó họ nhận được vị trí đầu tiên trong phả hệ như nó hiện diện trong Hesiod, nơi Dorus là người được xướng tên đầu tiên trong số ba người con trai của Hellen. Người Achæans, giờ đây đang sa sút, hoàn toàn không xuất hiện với tư cách là người Hellenes nữa. Nhưng với trôi qua của thời gian, người Ionians ở Athens trở nên hùng mạnh, cũng muốn được nổi danh: vì vậy phải dọn chỗ cho họ; và người Achæans cũng nhờ sự hòa trộn địa phương của họ với cùng chủng tộc đó, cùng sự đồng cảm chính trị với Athens, một lần nữa lại có quyền được chú ý; theo đó, Xuthus trong hình thức cuối cùng của truyền thuyết được trang bị hai người con trai là Ion và Achæus, và giờ đây cả bốn nhánh đều có vị trí tương ứng của riêng mình.

Tuy nhiên, truyền thuyết này hoàn toàn không được Homer hậu thuẫn dù là toàn bộ hay một phần, và bằng bất kỳ nỗ lực nào cũng không thể nhét vừa vặn vào Homer; chưa kể đến việc bản thân nó chứa đựng rất nhiều sự bất đồng. Nếu chúng ta loại bỏ Xuthus như một nhân vật câm lặng hoàn toàn, nó cung cấp cho chúng ta năm con người với tư cách là những nhân vật mang tên khai sinh cho năm chủng tộc, trong đó bốn chủng tộc sau nằm trọn trong chủng tộc đầu tiên. Nhưng trong số năm con người được đặt lên sân khấu ấy, Homer chỉ cho chúng ta thấy đúng một người; và người duy nhất ấy—Æolus—không có chủng tộc hay bộ tộc nào cả, mà chỉ có hai hoặc ba dòng hậu duệ được đặt tên theo ông. Một lần nữa, hai hoặc ba đứa con của Æolus ở Homer lại thành ra năm ở Hesiod, mười hai ở Apollodorus, và thông qua những sự bổ sung từ các nhà văn khác, đạt đến tổng số đáng nể là mười bảy. Như vậy, về mặt nhân vật, Homer quả thực có một Æolus, nhưng ông không có Hellen, không có Dorus, không có Ion, không có Achæus. Giờ xét về các chủng tộc. Ông không nghi ngờ gì khi nhắc đến người Hellenes, Achæans, Dorians, Ionians; nhưng lại hầu như không cung cấp phương tiện nào để đồng nhất người Dorians với người Hellenes, còn đối với người Ionians, ông cung cấp những phỏng đoán khá mạnh mẽ cho thấy họ không mang tính Hellenic. Ông cũng chẳng thiết lập bất kỳ mối quan hệ nào giữa bất kỳ chủng tộc nào trong bốn chủng tộc ấy với bất kỳ tổ tiên chung hay nhân vật mang tên khai sinh nào. Hơn nữa, nhân vật Deucalion trong truyền thuyết này đứng trước Æolus của nó tới hai thế hệ; nhưng nhân vật Deucalion của Homer—người có thể được tính là đứng trước sự sụp đổ của Troia ba thế hệ—lại đồng thời đứng sau Æolus của ông tới ba thế hệ. Trên thực tế, truyền thuyết về Hellen và gia đình ông này giống như một ngôi nhà hiện đại xấu xí, mỏng manh nhưng mang tính hình thức, được dựng lên bằng hành động báng bổ là thu lượm những mảnh vỡ của một đống đổ nát cao quý.

Tuy nhiên, người ta có thể cho rằng việc đề cao thẩm quyền của Homer mà lại giật sập thẩm quyền của Hesiod—kẻ đến gần ông nhất—là một điều nguy hiểm. Nhưng, thứ nhất, Hesiod chỉ chịu trách nhiệm cho phần truyền thuyết gắn kết hai nhân vật tên là Æolus và Dorus với Hellen như cội nguồn của họ; dẫu sao thì điều này cũng chẳng hơn gì một lớp áo thi ca được khoác lên một giả thuyết mà về mặt bản chất không mâu thuẫn với các truyền thuyết Homer. Thứ hai, xét về tính chân thực theo nghĩa đen, bản thân cái tên Hellen tự nó mang bằng chứng mạnh mẽ nhất chống lại những tuyên bố của chính nó về một tính chất lịch sử như cái được gán cho nó, bởi vì từ nguyên học của nó quy chiếu nó về tên gọi lãnh thổ Ἑλλὰς, và thông qua đó quy chiếu về tên gọi quốc gia Ἕλλοι. Cuối cùng, sự khác biệt cốt yếu về mặt thẩm quyền nằm giữa Homer và Hesiod, chứ không phải giữa một bên là Homer gộp chung với Hesiod với bên kia là những kẻ đến sau Hesiod. Homer hoàn toàn nằm trong phạm vi và tinh thần của thời đại anh hùng; Hesiod thì rõ ràng đứng ngoài phạm vi ấy. Ông rõ ràng bị ngăn cách với vị đại sư vĩ đại bởi một khoảng thời gian đáng kể, ngay cả khi được đo bằng năm tháng. Khoảng thời gian đó sẽ thật khó để định nghĩa bằng bất kỳ con số cụ thể nào; nhưng thật dễ dàng để nhận thấy rằng ngay cả khi được định nghĩa, nó cũng sẽ truyền tải một ý tưởng hoàn toàn không thỏa đáng về khoảng cách của sự khác biệt mang tính thi ca và cá nhân, cũng như sự thay đổi về mặt đạo đức và xã hội giữa Hesiod và Homer. Nó không nằm ở sự biến đổi này hay sự biến đổi khác, bởi vì nó thuộc về toàn bộ hệ thống tư tưởng; tất cả các yếu tố của tư duy, toàn bộ âm hưởng của bức tranh, bầu không khí mà trong đó con người và sự vật được nhìn ngắm—đều bị cải biến một cách căn bản.

Tuy nhiên, tôi mạn phép đưa ra một nhận xét về bản mô tả vô cùng tươi đẹp của Hesiod về các Thời đại. Không ai có thể không bị ấn tượng bởi trật tự mà ông dùng để sắp xếp chúng. Bắt đầu với Thời đại Vàng, ông tiến đến Thời đại Bạc tiếp theo, rồi sau đó là Đồng. Thế nhưng, thay vì lập tức bước xuống bước thứ tư và cuối cùng là Thời đại Sắt, ông lại một cách vô cùng kỳ lạ quay bước ngược lại, và phá vỡ chuỗi đi xuống ấy bằng một thời đại của những người anh hùng—về họ, ông nói rằng đó là

δικαιότερον καὶ ἄρειον,

ἀνδρῶν ἡρώων θεῖον γένος, οἱ καλέονται

ἡμίθεοι προτέρῃ γενεᾷ κατ’ ἀπείρονα γαῖαν.

Những người này, ông tiếp tục giải thích, là những con người một phần ngã xuống trong các cuộc chiến tranh Theban và Troia, một phần được Jupiter đưa đến tận cùng trái đất, tức những hòn đảo của những kẻ có phúc. Sau đó, chiếc thang giá trị sụt xuống một mạch đến điểm thấp nhất, Thời đại Sắt, thời đại không có lấy cả Νέμεσις lẫn Αἰδὼς, thời đại của sự đồi bại và ác độc tột cùng.

Bước ngoặt vô cùng kỳ lạ này trong việc sắp xếp các Thời đại của Hesiod, và đặc biệt là việc chèn vào—trong một chuỗi hình tượng đều đặn lấy từ các kim loại—một đoạn văn hoàn toàn tạp nham, đòi hỏi phải được giải thích; và tôi mạn phép gợi ý rằng đoạn văn này nên được diễn giải như là sự hé lộ cho chúng ta thấy vầng hào quang rực rỡ ấy—thứ mà các thơ phẩm của Homer từng rọi chiếu lên một thời đại vẫn còn rất gần gũi, đến mức không chỉ giữ nó đứng cao hơn thời đại nối tiếp theo sau, mà thậm chí còn nâng nó vượt lên cả thời đại từng đi trước nó; vượt lên trên thời đại của Bellerophon, của Tantalus, của Sisyphus, của Minos, và thậm chí của Hercules. Sự huy hoàng trong danh tiếng của các anh hùng thực ra phụ thuộc vào Nhà thơ. Vị đại thi hào của Hy Lạp đã nâng Achilles và Ulysses lên một độ cao vượt qua cả những Anh hùng thời cổ đại—những người vẫn ở lại trong vô danh không được ông ca tụng; và ông từng hứa với Menelaus, trong Odyssey IV, chính cái chỗ ngồi tại các vùng đất của những kẻ có phúc mà Hesiod đang bóng gió nhắc tới ở đây. Trong khi hiện tượng có vẻ nghịch lý về mặt thi ca của đoạn văn này được giải thích như vậy, thì nó đồng thời trở thành cả một lời chứng đầy sức nặng về sức mạnh vô biên được thực thi bởi những vần thơ của Homer, lẫn một tuyên bố rõ ràng của Hesiod về khoảng cách xã hội rộng lớn mà qua đó bản thân ông bị tách biệt khỏi thời đại anh hùng; một tuyên bố hoàn toàn phù hợp với bằng chứng nội tại từ các thơ phẩm của Hesiod nói chung, và hàm ý cấu thành tuyên bố kép từ vị nhà thơ này rằng: Homer thuộc về thời đại anh hùng và bản thân ông thì không thuộc về thời đại đó.

Do đó, truyền thuyết về Hellen và các con trai của ông bày ra một trong những trường hợp mà chúng ta buộc phải đưa ra sự lựa chọn giữa lời chứng của Homer với những thứ rõ ràng là sản phẩm bịa đặt của người Hy Lạp hậu thế.

Một trong những trường hợp như thế nữa—sẽ là minh họa thứ hai và cuối cùng của tôi—liên quan đến Helen xứ Troia.

Người ta từng tranh cãi rất nhiều về việc nhân vật nổi tiếng này nên được nhìn nhận là có thật hay là hư cấu. Một nhà văn không hề kém phần phán đoán và uy quyền so với Giám mục xứ St. David đã chọn vế thứ hai, dựa trên nhiều căn cứ khác nhau. Trong số đó, căn cứ mạnh mẽ nhất theo quan điểm của ông là ‘trong vụ bắt cóc Helen, Paris chỉ lặp lại một chiến công vốn cũng từng được gán cho Theseus.’ Chiến công này, vị Giám mục cho rằng, đã được Homer biết đến, bởi vì ông đưa Æthra—mẹ của Theseus—vào chung một hội với Helen ở thành Troia. Và các nhà văn khác còn phát triển xa hơn những ý tưởng này, khi tìm thấy sự vô lý trong câu chuyện Homer về Helen với lý lẽ rằng bà hẳn phải tám mươi tuổi khi vụ bắt cóc do Paris thực hiện diễn ra.

Giờ thì nền tảng của những tuyên bố này hoàn toàn phụ thuộc vào giả định cho rằng các truyền thuyết hậu thế có quyền được đối xử ngang hàng, hoặc ít nhất là đồng nhất về bản chất với những truyền thuyết của Homer. Truyền thuyết gán vụ cướp Helen cho Theseus chỉ có giá trị làm mất uy tín câu chuyện của Homer với giả định rằng nó dựa trên một thẩm quyền tựa như Homer. Nhưng nếu đó là một phát minh muộn màng, thì nó nhiều khả năng phải được xem như một nhân chứng cho danh tiếng của các nhân vật Homer cùng nỗi khao khát của xứ Attica muốn trao cho anh hùng của mình những điểm trang tương tự, hơn là một truyền thuyết nguyên bản mà Homer đã chép lại, hay một bản tường thuật song sinh với thứ mà ông đã lưu truyền.

Truyền thuyết về vụ cướp Helen của Theseus được Herodotus nhắc đến như một câu chuyện đang lưu hành trong dân chúng Athens. Rõ ràng ông làm chứng cho thực tế rằng người Deceleans xứ Attica được hưởng những quyền miễn trừ nhất định tại Sparta, và được các lực lượng Lacedaemonian tha thứ khi họ xâm lược Attica; điều này được người Athens quy cho việc họ từng hỗ trợ giải cứu Helen khỏi tay Theseus bằng cách chỉ cho anh em nhà Tyndaridæ biết nơi ẩn nấp của bà. Tuy nhiên, Herodotus không khẳng định nguyên nhân do người Athens nêu ra, cũng không khẳng định vụ bắt cóc do Theseus thực hiện—vốn sau đó đã trở thành, hoặc thậm chí ngay lúc đó đã trở thành, một truyền thuyết vững chắc. Isocrates thản nhiên xử lý nó, và nó được hệ thống hóa trong tác phẩm của Plutarch cùng vô số chi tiết khác, việc chúng ta chấp nhận những điều đó hoàn toàn đòi hỏi phải bác bỏ thẩm quyền lịch sử của Homer.

Và một lần nữa, liên quan đến Æthra—con gái của Pittheus, người mà các thời đại hậu thế đã gắn kết với Theseus. Chúng ta không có quyền coi việc đưa bà xuất hiện cùng hội cùng thuyền với Helen như một bằng chứng cho thấy Homer biết về một câu chuyện gắn kết Helen với Theseus, trừ khi chúng ta biết—điều mà chúng ta không hề biết—từ Homer, hoặc từ một thẩm quyền có khả năng cạnh tranh với Homer, rằng từng có một mối quan hệ giữa Æthra và Theseus.

Giờ đây, câu chuyện của Homer về Helen hoàn toàn tự nhất quán; và câu chuyện của ông về Theseus cũng vậy: thế nhưng cả hai bị ngăn cách bởi một khoảng thời gian chưa đầy hai thế hệ, hay nói cách khác là khoảng năm mươi năm. Bởi vì Theseus từng chiến đấu trong các cuộc chiến chống lại tộc Φῆρες—nơi Nestor từng tham gia; và ông đã cầu hôn rồi kết hôn với Ariadne—cô của Idomeneus, người bản thân vốn lớn hơn hoặc xấp xỉ lớn hơn một thế hệ so với các vị vua Hy Lạp nói chung. Mặt khác, Homer cho thấy độ tuổi của Helen hoàn toàn tương xứng với độ tuổi của Menelaus: bởi vì bà đã có một người con gái tên là Hermione trước vụ bắt cóc, và xét về mặt tuổi tác, hoàn toàn có thể sinh thêm con cái sau khi sự đoàn tụ vợ chồng của họ được nối lại. Vậy thì, nếu Homer là thẩm quyền tối cao, cớ gì dựa trên một bằng chứng thua kém ông, chúng ta lại đem sự mâu thuẫn và vô lý nhét vào hai truyền thuyết mà ông vốn đặt cách xa nhau và mỗi cái đều tự nhất quán, chỉ bằng cách ngụy tạo ra một mối liên hệ giữa chúng?

Tôi trình bày hai trường hợp này, không phải theo lối ngụy biện nhằm mặc nhiên công nhận sự vượt trội về bản chất của lời chứng Homer, mà để cho thấy câu chuyện ấy quan trọng nhường nào; và trong bao nhiêu trường hợp, lịch sử của thời đại anh hùng buộc phải được viết lại, nếu chúng ta chấp nhận nguyên tắc: Homer nên được tiếp nhận như một nhân chứng nguyên bản, là người đương thời với phong thái sinh hoạt, thậm chí có lẽ là đương thời với cả một số nhân vật mà ông miêu tả, và chỉ phải chịu những khoản khấu trừ mà các nhân chứng nguyên bản khác phải gánh chịu; trong khi các truyền thuyết hậu thế chỉ dựa trên lời đồn đại; đến mức chúng hầu như không thể được gọi là bằng chứng, và không bao giờ được phép đem ra đối lập, dựa trên uy tín của chính chúng, với lời chứng của Homer.

Khép lại cuộc thảo luận này, tôi xin trích dẫn một đoạn viết về Homer trích từ tác phẩm Inquiry into the Principles of Beauty in Grecian Architecture của Bá tước xứ Aberdeen—tác phẩm mà tôi nghĩ đã diễn tả với sự chân thực và giản dị tuyệt vời cơ sở cho yêu sách chung về thẩm quyền của Homer, tất nhiên là với điều kiện loại trừ bất kỳ vấn đề nào liên quan đến tính xác thực của văn bản đã truyền lại:

Khi bàn về một thời đại nằm cách xa tầm với của lịch sử chính thống, thật may mắn làm sao khi chúng ta được trang bị một người dẫn đường không hề sai lệch như Homer; người có sự quan sát chung vô cùng chuẩn xác cùng sự miêu tả tỉ mỉ đến mức cung cấp một nguồn thông tin phong phú về hầu như mọi thứ liên quan đến những thời đại mà ông đã soạn tác phẩm của mình; và là người—do gần như là đương thời với các sự kiện mà ông thuật lại, và thực ra là với tư liệu ghi chép sớm nhất ở Hy Lạp—không thể vướng vào những sai lầm và trật nhịp thời gian trong các nghệ thuật, phong thái hay chính phủ, như ông hoàn toàn có thể vướng phải nếu sống trong một thời kỳ tiến bộ và tinh tế hơn.

Người ta từng kể về một nhân vật tên là Dorotheus rằng ông đã dành cả cuộc đời mình để cố gắng làm sáng tỏ ý nghĩa của từ κλισίη trong tiếng Homer. Sự bất cân xứng giữa sức lao động bỏ ra và mục tiêu hướng tới ấy khiến người ta có đôi chút giật mình; thế nhưng sẽ không phải là quá lời khi nói rằng không có nỗ lực nào dành cho bất kỳ tác phẩm kinh điển vĩ đại nào trên thế giới—và mang lại dù chỉ một lượng kết quả thực sự nào đó—lại thực sự bị vứt bỏ hoài phí. Viết một từ lên vách đá vẫn tốt hơn là viết hàng ngàn từ trên mặt nước hay trên cát; dọn đi một viên đá lạc lõng duy nhất khỏi con đường leo lên ngọn đồi của nền văn hóa đích thực vẫn tốt hơn là khai phá hàng dặm đường vòng vèo—những thứ chỉ khiến chúng ta lầm đường lạc lối và hoang mang khi bước đi trên đó, đồng thời khiến chúng ta cảm thấy quá đỗi mãn nguyện nếu may mắn phát hiện ra, khi thoát khỏi những khúc quanh co của chúng, rằng chúng ta thực ra chỉ vừa quay trở lại chính điểm xuất phát trong thời thanh xuân đầy nhiệt huyết của mình.

Vì các quy tắc thuộc loại trên chỉ có thể được thấu hiểu trọn vẹn khi được đem ra áp dụng, nên việc ứng dụng chúng do đó đã được thử nghiệm trong tác phẩm mà những trang này đóng vai trò là Lời tựa. Dưới góc nhìn này, nó có thể được coi là phần tiếp nối tất yếu của chúng. Tôi giao phó nó cho nhà in với không ít sự lo lắng, và với sự cung kính đáng có trước những phán đoán của giới học giả: bởi vì bản thân tôi không cảm thấy mình sở hữu được sự hồi tưởng tươi mới cùng khả năng sẵn sàng huy động các kho báu của Hy Lạp cổ đại, hay kiến thức rộng lớn và có hệ thống về văn học Homer hiện đại—vốn là những điều kiện tiên quyết thiết yếu để có thể giải quyết vấn đề một cách thỏa đáng. Tôi cũng xin nói thêm rằng các thơ phẩm của Homer, để có thể được thấu hiểu một cách chân chính và triệt để, chắc chắn đòi hỏi một tâm trí thanh thản, có lẽ thậm chí sẽ đền đáp xứng đáng cho cả sự nghiên cứu suốt một đời người. Chỉ có một nỗi niềm duy nhất tôi có thể đường hoàng viện dẫn. Tác phẩm này, dù có thế nào đi nữa, là một công trình được xây dựng trên nền tảng thiện chí dựa vào văn bản của Homer. Dù là trong các tuyên bố hay trong những sự suy đoán, tôi vẫn luôn mong muốn và nỗ lực để nó dắt tay tôi bước đi; và ngay cả những dự đoán của tôi về những gì chúng ta có thể trông đợi nó chứa đựng trong bất kỳ trường hợp nào cũng được hình thành thông qua một quá trình phản chiếu từ những gợi ý mà chính nó đã cung cấp:

Oh degli altri poeti onore e lume!

Vagliami il lungo studio, e il grande amore

Che m’ ha fatto cercar lo tuo volume;

Tu sei lo mio maestro, e il mio autore.

Cuối cùng, dẫu cũng chia sẻ nỗi bất mãn với những người khác về sự ưu ái đã thiết lập dành cho các tên gọi Latinh của các vị thần vốn mang gốc Hy Lạp, cũng như đối với một phần phép chính tả của chúng ta dành cho các tên tuổi Hy Lạp, tôi vẫn nghĩ tốt hơn hết là nên tuân thủ thông lệ chung, và chỉ lệch khỏi nó khi nhắm tới một mục tiêu đặc biệt. Tôi e rằng sự khác biệt, thậm chí là sự hỗn loạn, sẽ dễ nảy sinh hơn là mang lại bất kỳ lợi ích nào từ những nỗ lực cải cách do các cá nhân thực hiện, và lại thiếu đi lợi thế về cả thẩm quyền lẫn một nguyên tắc rõ ràng làm nền tảng cho sự đồng thuận chung. Ở đây tôi chỉ muốn thốt lên rằng: ‘οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη;’ và một lần nữa, cùng với Wordsworth,

‘Me this unchartered freedom tires.’

Thế nhưng tôi vẫn sẽ vô cùng hoan hỉ chào đón cái ngày mà dưới uy quyền của giới Học giả—đặc biệt là những người nắm giữ quyền bính tại các cơ sở giáo dục—những cải thiện có thể được thực hiện, không chỉ ở các điểm đã nêu ở trên, mà còn trong phương pháp phát âm đơn độc và dã man của chúng ta đối với cả ngôn ngữ Hy Lạp lẫn Latinh. Chỉ riêng ở khía cạnh này, thế giới châu Âu vẫn có thể một cách chính đáng miêu tả ít nhất là người Anh giống như penitus toto divisos orbe Britannos.