Giờ đây, từ những cân nhắc trên có thể nảy sinh một câu hỏi quan trọng: Liệu Homer có đang giữ đúng vị thế xứng đáng của mình trong nền giáo dục Anh quốc, và liệu việc dành cho ông vị thế ấy có mang lại lợi ích cho chúng ta hay không? Giới trẻ nước này phải trả một cái giá vô cùng đắt để có được học cổ điển. Đó là nỗ lực chủ đạo trong buổi bình minh của đời sống trí tuệ họ. Hy vọng rằng cái giá này sẽ tiếp tục được trả bởi tất cả những ai có đủ năng lực để thu nhận lợi ích từ tri thức ấy; và dẫu cho sau này, nhiều kiến thức khác sẽ được thu nạp nhiều hơn trước, thì tri thức này tuyệt đối không được ít đi. Thế nhưng, khi nhìn nhận mức chi phí quá lớn — vốn tiêu tốn năng lượng chủ chốt của biết bao năm tháng quý giá — chúng ta càng phải hết sức quan tâm để đảm bảo rằng những gì ta nhận lại được là xứng đáng cả về lượng lẫn về chất. Vậy thì, thực trạng về việc học tập Homer ở nước Anh hiện nay ra sao?

Tôi phải bắt đầu bằng lời xin lỗi, vốn là điều không thể tránh khỏi từ một người cảm thấy bản thân hãy còn hiểu biết chưa trọn vẹn về vấn đề cần phác thảo này. Song, ngay cả khi tôi có đánh giá thấp cả quy mô lẫn hiệu quả của việc nghiên cứu Homer đi nữa, tôi tin chắc rằng, sau khi đã trừ hao mọi sai sót có thể xảy ra, vẫn còn dư dã không gian để áp dụng những nhận định chung mà tôi muốn nhấn mạnh. Đó là: việc nghiên cứu Homer tại các trường đại học của chúng ta cho đến nay vẫn chưa đạt đến mức độ mong muốn, và việc nghiên cứu tương tự được tiến hành tại các trường phổ thông công lập (public schools) không thể — và cũng không bao giờ có thể — thay thế đầy đủ cho những gì còn thiếu sót ở bậc đại học.

Vào thời của tôi tại Oxford, nay đã tròn một phần tư thế kỷ trước, các tác phẩm của Homer được đọc chủ yếu như những ngoại lệ và tuân theo ngẫu hứng của sở thích cá nhân. Chúng có góp mặt một phần nào đó trong các kỳ thi dùng để kiểm tra học lực, nhưng hầu như chưa bao giờ trở thành một bộ phận cốt lõi hay được thừa nhận trong chương trình học chính thức vốn hướng tới kỳ thi tốt nghiệp nhận bằng Cử nhân tại các Giảng đường. Tôi không nhớ là mình từng nghe nói đến việc chúng được dùng làm giáo trình cho các buổi giảng dạy thông thường của các gia sư vào thời điểm đó; và nếu có đi chăng nữa, thì điều đó cũng cực kỳ hiếm hoi. Mặc dù cố Tiến sĩ Gaisford, người mà theo đánh giá của nhiều người là học giả lỗi lạc nhất thời đại, trong suốt nhiệm kỳ dài làm Trưởng khoa Christ Church, đã dùng toàn bộ uy tín của mình để khuyến khích việc nghiên cứu Homer, nhưng điều đó vẫn không mang lại bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào. Nền tảng của việc giáo dục cổ điển Hy Lạp chủ yếu xoay quanh các triết gia, sử gia, và các nhà thơ hậu kỳ; và khi Homer được đưa vào — theo thuật ngữ hàn lâm là “được chọn đọc” — thì ông chỉ được dùng như một yếu tố trang trí, do đó chỉ mang tính hời hợt, và không hề phải chịu đựng những phương pháp nghiên cứu công phu, sắc sảo như những tác giả giữ vị trí hàng đầu trong hệ thống thực tế của Oxford — điều từng mang lại vinh dự và lợi ích lớn lao cho nhà trường. Tôi có lý do để tin rằng tình hình ở Cambridge cũng không có gì khác biệt cơ bản, mặc dù do các kỳ thi thuần túy về học thuật chiếm tỷ trọng lớn hơn ở đó, có lẽ Homer — ít nhất là dưới khía cạnh đó — đã thu hút được nhiều sự chú ý hơn.

Tuy nhiên, khi Đại học Oxford hoàn thiện một Quy chế thi cử mới vào năm 1850, những nỗ lực đã được triển khai nhằm thúc đẩy việc nghiên cứu Homer sâu rộng hơn. Thật may mắn là những nỗ lực ấy đã mang lại hiệu quả đáng kể. Quy chế đó đã đưa ra điều khoản tách biệt việc nghiên cứu thơ ca ra khỏi các nghiên cứu triết học và lịch sử, đồng thời đưa mảng thơ ca vào kỳ thi trung chuyển, hay còn gọi là kỳ thi “công cộng lần thứ nhất”, trong khi cả hai mảng sau đều được dành lại cho thử thách cuối cùng khép lại giai đoạn làm sinh viên đại học. Giờ đây, tất cả các thí sinh dự thi lấy danh hiệu danh dự trong kỳ thi trung chuyển này đều bắt buộc phải trình bày không dưới mười hai Cuốn (Books) tác phẩm của Homer trong danh mục các tác phẩm sẽ phải trải qua sát hạch. Và tôi được biết ông cũng đã có được chỗ đứng trong số các môn học thường kỳ của các bài giảng gia sư. Đây là một dấu hiệu tiến bộ lớn; và chúng ta có quyền hy vọng một cách chắc chắn rằng, trong những hoàn cảnh này, Homer từ nay sẽ giữ một vị trí nổi bật hơn nhiều trong chương trình học tại Oxford. Vẫn còn đó những điều ta mong ước, và tôi hy vọng rằng bất kỳ sự phát triển nào nữa của Quy chế thi cử tại trường đại học sẽ đáp ứng được những mong mỏi ấy.

Rõ ràng là việc nghiên cứu vị đại sư này không nên bị giới hạn trong việc ôn luyện cho các kỳ thi vốn chủ yếu bàn về ngôn ngữ, hoặc những kỳ thi không thể đào sâu vào lịch sử nguyên thủy, triết học, chính sách hay tôn giáo, trừ phi chỉ dùng làm tài liệu minh họa thứ yếu. Thà rằng ông được nghiên cứu thuần túy như một nhà thơ còn hơn là không được nghiên cứu chút nào. Thế nhưng, chừng nào ông hãy còn chỉ được đọc như một nhà thơ, thì theo tôi, ông không thể được đọc một cách hiệu quả cho những mục đích cao cả và phong phú hơn mà việc nghiên cứu Homer vốn có tiềm năng rất lớn để đáp ứng.

Ngữ pháp, vè luật, và từ vận, khiếu thẩm mỹ cùng toàn bộ phương pháp xử lý và phẩm chất thi ca của Homer thực sự tạo nên một tập hợp các đối tượng để chúng ta xem xét: vừa kỳ lạ, vừa hấp dẫn, vừa bao la lại vừa bổ ích. Những cuộc tranh cãi ngoại biên vốn gắn liền với tên tuổi ông từ lâu về nhân thân, niên đại, cũng như về tính thống nhất và sự truyền lưu các tác phẩm của ông — mặc dù đối với chúng ta, tôi tin rằng về bản chất đã gần như ngã ngũ — nhưng vẫn không vì thế mà mất đi sức hút văn học, chí ít là vì cách thức vô cùng thuận tiện và lôi cuốn mà chúng mở ra cho vô số vấn đề nghiên cứu nguyên thủy; đặt ra trước mắt chúng ta những vấn đề ấy không phải dưới lớp áo nhàm chán chắp vá từ những mảnh vụn cổ vật, mà là một cách sống động, trong trọn vẹn luồng tranh biện đầy sinh khí. Tất cả những điều đó rất thích hợp cho những bài tập trí tuệ đầy thú vị; nhưng đằng sau đó còn ẩn chứa nhiều điều lớn lao hơn thế.

Tồn tại một thế giới Homer nội tâm, nơi các trước tác vần luật của ông là đền thờ và thiên tài thi ca của ông là kẻ diễn giải, nhưng bản thân thế giới ấy lại phô bày một quang cảnh vô cùng sâu sắc, hoàn toàn tách rời khỏi người dẫn dắt chúng ta vào đó và khỏi những phương tiện đưa chúng ta đến đó. Thế giới tôn giáo và luân lý, chính sách dân sự, lịch sử và dân tộc học, phong tục và nghệ thuật ấy — vốn cách biệt sâu sắc với mọi trải nghiệm tiếp nối đến mức ta có thể gọi chúng là thuộc đại cổ sinh (palæozoic) — hầu như không thể được khảo sát và thấu hiểu bởi những ai chỉ được dạy cách tiếp cận Homer như một nhà thơ thuần túy.

Thực vậy, sự siêu việt về mặt thi ca của ông đã có xu hướng làm lu mờ đi các giá trị và công dụng khác. Cũng như những người khai hoang trên những mảnh đất màu mỡ nhất, nơi chứa đầy hoa trái tự mọc lên mà hầu như chẳng tốn mấy công chăm bón, hiếm khi dốc toàn lực để khai thác triệt để tiềm năng của đất; thì những ai chỉ được dạy tìm đến Homer vì thơ ca của ông cũng tìm thấy ở con người ông — khi được nhìn nhận theo cách đó — những nguồn tài nguyên tận hưởng dồi dào đến mức, trừ phi được đánh động bởi một tiếng gọi riêng biệt và tách bạch, họ rất khó lòng muốn dấn thân đi xa hơn. Chính vì thế mà danh tiếng rực rỡ của Lãnh chúa Bacon (Lord Bacon) với tư cách là một triết gia đã làm lạc hướng sự chú ý của công chúng khỏi những công trạng của ông dưới danh nghĩa một sử gia chính trị. Cũng chính vì thế, để lấy một ví dụ gần gũi hơn, hầu hết người đọc Dante, khi phó mặc trí tưởng tượng của mình cho sức mạnh chi phối mãnh liệt của nhà thơ, đã gần như hoàn toàn không hề ý thức được rằng họ đang nằm trong tay một trong những nhà siêu hình học sắc sảo và chính xác nhất, một trong những nhà văn tâm linh dịu dàng, tận tụy và uyên bác nhất. Ở đây, thực ra tiến trình diễn ra có phần đơn giản hơn; bởi vì phần lớn độc giả, ít nhất là đa số, đã dừng lại ở những hình ảnh ấn tượng và — có thể nói như vậy — mang tính hình tượng cụ thể của tập “Hỏa ngục” (“Inferno”), chứ thậm chí chưa hề đọc qua những phần tiếp theo, vốn cũng là những phần cao cả và thanh tao hơn của tác phẩm “Thần khúc” (“Divina Commedia”).

Có lẽ chừng đó cũng đủ cho danh tiếng của Homer, khi sự đồng thuận của nhân loại đã không thể lay chuyển mà ấn định cho ông một vị thế tối cao giữa các nhà thơ, không có đối thủ thực sự hay kẻ đồng hàng nào ngoại trừ Dante và Shakespeare; và có lẽ, nếu chúng ta xét đến niên đại của ông, sự bỡ ngỡ của thế giới trước những tác phẩm kỳ lạ đến thế của ông, sự nghèo nàn tương đối về nguồn tài nguyên truyền thống và sự huấn luyện mà đáng lẽ ông phải được kế thừa, thì khi ấy ông trở thành hiện tượng phi thường nhất, đồng thời cũng cổ xưa nhất trong toàn bộ lịch sử của nền văn hóa thuần túy con người. Ở một số điểm cụ thể, ông tỏ ra trước mắt tôi — nếu nói ra điều này không phải là quá mạo hiểm — cho đến nay vẫn không hề có đối thủ trong nghệ thuật điều phối thi ca. Nếu Shakespeare đứng đầu về sự thấu hiểu trực giác bản chất con người cùng sức mạnh tưởng tượng dồi dào và nhanh nhạy, nếu Dante nắm giữ tầm bao quát rộng lớn nhất về “chiều cao lẫn chiều sâu” của mọi tạo vật, nếu ông đứng đầu về năng lực biểu lộ và khơi gợi sự xuất thần, cùng năng lượng tư duy và cảm xúc dồn nén, tập trung, thì Homer cũng có những đặc quyền riêng biệt của mình. Trong số đó, có lẽ phải kể đến khả năng hùng biện bậc cao; nghệ thuật tận dụng các tính từ kép và các cụm từ đặc trưng; khả năng tạo ra các hiệu ứng gián tiếp hoặc phủ định; cùng năng lực tạo dựng và duy trì kịch tính mà không cần lạm dụng các nhân vật phản diện — những kẻ mà các nhà thơ đời sau coi là chỗ dựa không thể thiếu của họ. Nhưng chừng đó vẫn chưa đủ đối với chúng ta, những người đọc tác phẩm của ông. Nếu các tác phẩm của Homer đối với văn chương và học thức nhân loại cũng giống như những sách đầu tiên trong Kinh thánh đối với toàn bộ Kinh thánh và đời sống tâm linh của con người; nếu trong đó ẩn chứa những mầm mống của đời sống trí tuệ thế giới, thì chúng ta vẫn phải ghi nhớ rằng đời sống trí tuệ ấy, để được thấu hiểu đúng đắn, cần phải được nghiên cứu từ thuở mầm mống. Ở đó, ta có thể nhìn thấy dưới những hình thái giản đơn những gì sau này trở nên phức tạp, và dưới ánh sáng trong trẻo những gì sau này trở thành mờ mịt; và tại đó, chúng ta có được những điểm xuất phát để từ đó đo lường sự tiến bộ hay suy tàn dọc theo mọi hướng mà bản chất chúng ta chuyển dịch.

Ngoài lời thỉnh cầu chung vừa được đưa ra về việc nghiên cứu Homer dưới những khía cạnh khác ngoài thi ca thuần túy, còn có đôi điều cần phải bàn đến về các yêu sách tranh giành ảnh hưởng của ông so với các nhà thơ khác, đặc biệt là các nhà thơ bi kịch Hy Lạp. Trường hợp của các nhà thơ La-tinh — những người gần gũi với chúng ta hơn về mặt lịch sử, có ngôn ngữ dễ tiếp cận hơn, dễ ghi nhớ trong tâm trí hơn trước áp lực của cuộc sống sau này, và dễ dàng ứng dụng hơn cho các mục đích văn học và xã hội — phải đứng trên nền tảng riêng của họ.

Khi cân nhắc xem đâu là vị thế đích thực của Homer trong giáo dục, chúng ta không thể hoàn toàn gạt bỏ khỏi tầm nhìn câu hỏi về giá trị so sánh giữa ông và những đối thủ hiện đang thành công đến mức lấn át: các nhà kịch gia bi kịch Hy Lạp. Bởi vì chúng ta không thể kỳ vọng rằng trong tổng thể chương trình học, ít nhất là tại Oxford và Cambridge, một tỷ lệ lớn hơn — nói chung là vậy — lại có thể được dành cho thơ ca Hy Lạp nói chung, so với những gì đã từng được phân bổ trước đây. Vấn đề đúng hơn là liệu có nên có sự chuyển dịch nào đó, hoặc bớt đi tính đồng nhất trong việc phân bổ thời gian và công sức hiện tại giữa các đối thủ khác nhau trong lĩnh vực đầy sức hút ấy hay không.

Tôi không hề phủ nhận công trạng của các nhà bi kịch với tư cách là bậc thầy trong nghệ thuật cao quý của họ. Chừng nào văn chương còn được con người vun xới, thì chừng đó vinh quang của họ vẫn còn được đảm bảo. Tôi không hoài nghi lợi ích của việc học tiếng Hy Lạp ở những hình thái chuẩn mực và chính xác nhất mà họ thể hiện một cách hoàn hảo; cũng như không hoài nghi giá trị của họ — ít nhất là ngang bằng, nếu không muốn nói là lớn hơn Homer — với tư cách là những trợ thủ và mô hình thực tế trong việc tập làm văn bằng tiếng Hy Lạp. Thế nhưng, sau khi đã trừ hao tất cả những khía cạnh này hay bất kỳ khía cạnh nào khác, tự thân họ vẫn không thể — ngay cả xét về mặt danh nghĩa thuần túy thi ca — đưa ra được một yêu sách chính đáng để được ưu tiên hơn Homer, điều mà bất chấp thực tế ấy, họ vẫn đang chiếm hưởng trên diện rộng. Tôi ít viện dẫn Aeschylus hơn nhiều so với những người khác, bởi vì ông có vẻ giống Homer hơn không chỉ ở sự uy nghi mà còn ở bản tính, tính chân thực và độ chính xác lịch sử: và một lần nữa, tôi cũng ít viện dẫn Sophocles hơn nhiều so với Euripides. Tuy nhiên, có thể nói chung về họ — dù ở các mức độ rất khác nhau — rằng trong khi ở Homer mọi thứ đều nổi trội ở sự tươi mới và thuần khiết, thì ngược lại, ở họ, sự tươi mới, thuần khiết và tính sống động ấy phần lớn lại bị bỏ quên. Bản thân chất liệu tác phẩm gợi cho chúng ta nhớ đến những chiếc mặt nạ mà các diễn viên từng đeo, nhớ đến những thiết bị cơ khí mà họ nhờ cậy để cất tiếng nói. Sự tồn tại của chính từ ngữ ἐκτραγῳδεῖν, và các từ ghép tương tự khác, cho chúng ta thấy rằng trong bi kịch Hy Lạp, bản chất con người và đời sống nhân sinh không được miêu tả một cách phóng khoát; chúng đã được nhào nặn sẵn; chúng được đặt dưới lăng kính của một số tư tưởng kỳ lạ nhằm đạt được những hiệu ứng kỳ lạ. Các vở kịch ấy là những bức tranh tráng lệ đồng thời cũng mang tính giáo huấn, nhưng chúng chỉ truyền dạy, chẳng hạn, một số bài học cố định nhất định: chúng là những bức tranh độc nhất vô nhị (sui generis), những bức tranh mang dấu ấn của một thứ chủ nghĩamannerism nào đó, những bức tranh trong đó nghệ sĩ tuân theo một chuẩn mực không hề mang tính nguyên bản, không chung chung, và cũng chẳng thực sự chuẩn tắc. Hãy thử áp dụng bài kiểm tra bằng một biểu thức có đôi nét tương đồng về từ nguyên: một từ như ἐξομηροῦν chắc chắn sẽ mang trên bề mặt của nó một lỗi ngớ ngẩn không thể chối cãi. Hơn nữa, hãy lưu ý đến sự khác biệt từng được sự sắc sảo của Aristotle nhận ra. Khi so sánh các bài diễn thuyết trong sử thi Iliad với các bài diễn thuyết trong các vở bi kịch, tức là những tác phẩm nổi bật và ấn tượng nhất mà chúng ta thường có dịp ngưỡng mộ ở Euripides, ông đã đưa ra nhận xét. Như ông đã nói, các Nhân vật của thời cổ đại — chắc chắn là ngầm chỉ Homer — ăn nói theo kiểu πολιτικῶς (mang tính công dân/chính trị), còn các nhân vật của thời hiện đại thì nói theo kiểu ῥητορικῶς (mang tính hùng biện rỗng tuếch). Tôi không thấy có lý do gì mà các bài diễn thuyết của Achilles lại không thể được so sánh với những đoạn văn xuất sắc nhất của Demosthenes; nhưng sẽ chẳng ai có thể thực hiện một sự so sánh như thế giữa Demosthenes với các bài diễn thuyết — dù đó là những lời hiệu triệu vô cùng mạnh mẽ và hiệu quả — mà chúng ta tìm thấy trong vở Troades hay Iphigenia in Aulide. Sự tương phản giữa tính nghiêm túc, thiết thực với tính nhân tạo ấy cứ trải dài, ít nhiều, dọc theo toàn bộ ranh giới phân định giữa Homer và các nhà kịch gia bi kịch, đặc biệt là Euripides.

Khi chúng ta xem xét vấn đề từ một góc độ khác và đánh giá các nhà thơ này dựa trên những gì họ kể, chứ không phải dựa vào phương thức kể chuyện thuần túy, thì luận điểm nhằm dành cho Homer sự chú ý lớn hơn từ giới trẻ lại càng trở nên vững chắc hơn. Bởi vì phải thừa nhận rằng các nhà bi kịch, đặc biệt là hai người đến sau trong số ba người, dạy chúng ta rất ít điều về tôn giáo, lịch sử, phong tục, nghệ thuật hay các thể chế của người Hy Lạp. Vào thời kỳ họ viết kịch, tôn giáo của đất nước đã chuyển hóa theo hướng chính trị hoặc mang tính kịch nghệ trong tinh thần của nó, và các hình tượng mà nó trưng bày không chỉ nhân lên gấp bội mà còn chìm đắm trong sự hỗn loạn không lối thoát; trong khi luân lý đã suy đồi thành sự trụy lạc vô cùng trầm trọng — điều mà, theo như bằng chứng tường tận mà chúng ta có được, ít nhất hai người trong số họ đã nhúng tay vào rất sâu. Các nhân vật và biến cố thuộc thời đại của chính họ, cũng như của các thế hệ ngay trước đó, dần bị nhận thấy là ngày càng kém phù hợp hơn với sân khấu. Do nguyên nhân này và những nguyên nhân khác, họ bị dắt mũi để tìm kiếm các chủ đề của mình, nhìn chung, từ thời kỳ xa xôi của thời đại anh hùng hoặc tiền sử. Nhưng họ lại chẳng phải là những nhà thuyết giảng thích đáng về các truyền thống của những thời đại ấy; do đó, các hình thức tái hiện của họ phần lớn được diễn đạt dưới những dạng thức đã bị bóp méo và thoái hóa. Điều này sẽ được nhìn thấy rõ nhất khi ta khảo sát các nhân vật của Homer trong các vở kịch của Euripides. Ở đây, họ dường như thường chẳng còn giữ lại bất kỳ dấu hiệu nhận dạng nào ngoại trừ cái tên. Hình hài và sức ép, đồng thời cả cỗ máy hay hoàn cảnh vật chất của kịch nghệ Hy Lạp, mang bản chất khiến các nhà bi kịch — có thể nói như vậy — luôn phải đứng trên đôi cà kheo, trong khi phạm vi hạn hẹp của nó bắt buộc phải loại trừ rất nhiều điều vốn nằm trong vòng tròn rộng lớn của hành động sử thi; thế nên so với Homer, họ mở ra trước mắt chúng ta rất ít về tư tưởng và đời sống Hy Lạp: tức là cái nôi chứa đựng hình thái nguyên thủy và các yếu tố ban đầu, xét theo nghĩa thế tục, của nền văn minh châu Âu.

Nếu tôi có thể phần nào phỏng đoán tâm trí của người khác qua trải nghiệm của chính mình, thì không có gì đáng kinh ngạc ở Homer hơn là khối lượng nội dung khổng lồ của ông. Điều này đặc biệt đúng với sử thi Iliad, tác phẩm mà hầu hết mọi người đều cho rằng chẳng khác gì một bức tranh chiến trận khổng lồ. Thế nhưng, tập thơ đó — dù là một bức tranh chiến trận đi nữa, nơi mà ta có thể trông đợi chỉ tìm thấy sự lóe sáng và tiếng va chạm của vũ khí — lại vô cùng phong phú về mọi loại kiến thức, có lẽ phong phú nhất trong tất cả các bộ phận chính trị và lịch sử. Thật không quá lời khi nói chung rằng, bên cạnh tư cách là một nhà thơ, tự thân Homer còn sở hữu tất cả những tư cách mà mọi nhóm tác giả cổ đại khác có thể tự hào tuyên bố cho riêng lĩnh vực của họ. Và ngoại trừ các tác phẩm của Aristotle và Plato — trên nền tảng của bất kỳ tác phẩm nào trong hai tác phẩm ấy, người ta có thể ghép nối việc nghiên cứu toàn bộ triết học của thế giới — tôi không biết có tác giả nào khác, trong số những người vẫn thường được nghiên cứu tại Oxford, lại mở ra một1 trường lao động và khảo cứu vừa rộng lớn vừa đa dạng như cái cách mà Homer mang lại.

Nhưng, nếu Homer không được nghiên cứu thấu đáo tại các trường đại học của chúng ta, thì cũng chẳng có sự an ủi thích đáng nào nằm ở sự thật rằng ông lại được đọc quá nhiều tại các trường phổ thông công lập của chúng ta.

Tôi hoàn toàn không hề than vãn về việc ông được đọc nhiều như vậy. Tính cách phóng khoáng và cởi mở của ông giúp ông chiếm được thiện cảm của giới trẻ. Cấu trúc giản dị và trực diện của hầu như mọi câu văn trong tác phẩm cho phép họ dễ dàng tiếp cận ý nghĩa; việc tra cứu ý nghĩa của từng từ đơn lẻ, vốn thường xuyên cần thiết, nằm trong tầm tay của họ; trong khi người ta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng hệ thống biến cách phong phú và đa dạng của ngôn ngữ Hy Lạp — qua tay ông vừa chuẩn xác lại vừa uyển chuyển — khiến ông trở nên vô cùng phù hợp cho công việc phân tích cú pháp (parsing) vốn không thể thiếu và vô giá. Có lẽ, đối với lứa tuổi thiếu niên, Homer tìm thấy vô số công dụng trong những khía cạnh bề ngoài và dễ nhận thấy hơn của ông. Nhưng dù là lứa tuổi thiếu niên hay trưởng thành thì cũng không thể đọc Homer một cách hiệu quả cho mọi mục đích cùng một lúc, nếu như đánh giá của tôi về những mục đích đó là chính xác. Do đó, vấn đề là làm sao để phân chia công việc một cách tối ưu giữa các giai đoạn cuộc đời phù hợp nhất cho từng phần khác nhau của nó.

Quả thực, xét theo quy tắc chung, việc sử dụng có hiệu quả và mang lại lợi ích cho cùng một cuốn sách vào cùng một thời điểm vừa làm công cụ dạy ngôn ngữ được viết trong đó, vừa làm công cụ dạy chủ đề mà nó đề cập là một điều tương đối khó khăn. Những gì được dành trọn vẹn cho mục đích này thông thường sẽ bị tước đoạt hoặc rút bớt khỏi mục đích kia. Đối với mục tiêu thứ nhất, tâm trí phải hướng vào tư duy của tác giả; đối với mục tiêu thứ hai, tâm trí lại phải hướng vào thể xác vật chất truyền tải tư duy ấy; hay nói cách khác, đối với mục tiêu thứ nhất, ngôn ngữ của ông phải được nhìn nhận ở khía cạnh vật chất, còn đối với mục tiêu thứ hai thì ở khía cạnh trí tuệ. Sự khó khăn trong việc kết hợp hai góc nhìn này — vốn bắt buộc phải xuất phát từ hai phía đối lập — tăng lên tỷ lệ thuận với độ tuổi còn trẻ của học sinh, sự tinh tế, phong phú và phức tạp của ngôn ngữ, cùng tính đa dạng và rộng lớn của chủ đề. Trong một số trường hợp, khó khăn ấy có thể không đáng kể, hoặc ít nhất là dễ dàng vượt qua; nhưng nó lại bị đẩy lên gần mức tối đa trong trường hợp của Homer. Rất ít người trong chúng ta có thể khẳng định rằng mình đã học được nhiều điều về phần nội thất sâu kín của Homer từ thuở thiếu niên; trong khi có lẽ chúng ta cũng không cảm thấy nỗ lực bỏ ra cho ông là thấp hơn mức trung bình so với những nỗ lực chung của mình — và dẫu cho các thế hệ sau có thể tiến bộ vượt bậc so với chúng ta, thì tôi e rằng họ vẫn không thể nắm vững các thuộc tính cao cả hơn của tác giả mình ở giai đoạn đầu đời đó. Homer, nếu được đọc tại các trường phổ thông công lập của chúng ta, thì đang — và có lẽ buộc phải — được đọc chỉ vì, hoặc chủ yếu vì, từ vựng và thơ ca của ông (theo cách hiểu thông thường), ngay cả đối với những học sinh tiên tiến nhất; trong khi đối với những em kém hơn, ông chẳng khác nào một cỗ máy cơ khí để thu lượm những bước đầu tiên làm quen thực sự với tiếng Hy Lạp và các biến cách của nó. Do đó, nếu ông phải được đọc vì thần học, lịch sử, luân lý, chính trị của ông, vì sự tài hoa của ông trong những ngóc ngách cao cả và tinh tế nhất của nghệ thuật thi ca, vì những bài học không bao giờ dứt về phong tục, nghệ thuật và xã hội, nếu chúng ta phải nghiên cứu ở ông tấm bản đồ vĩ đại về nhân tính mà ông bày biện ra trước mắt ta một cách kỳ diệu — thì ông phải được đọc tại các trường đại học, và được đọc với sự tham chiếu đến những kho báu sâu thẳm của ông. Ông không hề thua kém bất kỳ nhà thơ nào của Hy Lạp với tư cách là nhà thơ của tuổi trẻ; nhưng ông lại vượt xa tất cả bọn họ, thậm chí vượt xa cả Aeschylus và Aristophanes, với tư cách là nhà thơ của những người trưởng thành.

Tuy nhiên, không một cuộc tranh luận nào về tầm vóc chung cũng như tầm vóc thi ca của Homer có thể trở nên trọn vẹn hoặc thỏa đáng nếu thiếu đi một sự cân nhắc rạch ròi hơn về câu hỏi: Giá trị lịch sử trong chứng cứ của ông là gì? Điều này không thể được giải quyết bằng việc chúng ta chỉ ra sự tồn tại của ông hay sự xuất sắc của ông trong nghệ thuật. Chẳng ai hoài nghi về nhân thân của Ariosto, Boiardo hay Virgil, hay về thứ hạng cao của họ với tư cách là những nhà thơ; nhưng cũng chẳng ai trích dẫn họ làm thẩm quyền cho một vấn đề lịch sử. Để đạt được cái nhìn đúng đắn về câu hỏi xa hơn này, trước hết chúng ta phải nắm chắc một cách hợp lý về bản chất ý định ban đầu của Homer, về cơ hội tiếp nhận thông tin của ông, cũng như về độ tin cậy của văn bản truyền lại. Đến những chủ đề này tôi xin phép được chuyển sang; trong lúc này, bấy nhiêu đây có lẽ cũng đã đủ để làm rõ mục đích của những trang viết này xét về phương diện nghiên cứu các tác phẩm của Homer một cách hiệu quả hơn, chiêm ngưỡng chúng từ khía cạnh tích cực trong mọi mối liên hệ của chúng, đồng thời dọn sạch một khoảng không gian xứng đáng cho chúng trong những chặng đường thích hợp nhất của nền giáo dục dành cho giới trẻ nước Anh.