Một đêm nọ, tôi muốn tự sát.
Quyết định này đến một cách khá nhanh chóng sau một thời gian dài mệt mỏi.
Cuộc sống của tôi vào thời điểm ấy có rất nhiều áp lực, và tôi muốn dừng tất cả lại.
Tôi không muốn chịu đựng nữa, cái chết là cách mà tôi lựa chọn.
Tôi nghĩ rằng mình nên nhắn tin cảm ơn tất cả những người thân đã ở bên tôi thời gian qua. Bây giờ là buổi đêm, mọi người sẽ đọc được lời cảm ơn vào sáng hôm sau, khi họ ngủ dậy và bắt đầu một ngày mới. Đăng nhập vào Facebook, tôi thấy nick thầy tôi đang sáng. Lúc đó là khoảng hai giờ đêm, chẳng hiểu sao tôi bấm nút gọi thử. Tôi thích giọng trầm khàn của thầy, có thể nghe lần cuối cũng được đấy.
Tín hiệu kết nối kéo dài, khi tôi nghĩ rằng chắc thầy đã ngủ thì nghe thấy tiếng trả lời ở đầu bên kia. Giọng thầy hơi ngái ngủ, còn khẽ ngáp.
Tôi im lặng một lúc lâu vì không biết nói gì.
“Sao thế? Tao không nghĩ mày gọi điện chỉ để phá giấc ngủ của tao đâu nhé.”
Thầy tôi còn trẻ, chỉ hơn tôi chưa đến chục tuổi, nên thường xưng mày – tao hoặc anh – em với tôi, chúng tôi rất thân thiết.
Tôi nói: “Em mệt mỏi rồi. Em chỉ muốn buông bỏ hết tất cả. Em xin lỗi, em chỉ muốn được nghỉ ngơi thôi.”
Có lẽ giọng tôi lúc ấy tệ lắm và thầy cũng dễ dàng đoán ra ý tôi là gì. Thầy chép miệng: “Ừ, thế à? Thời điểm này ai cũng khó khăn, mệt thì cứ nghỉ ngơi đi... (ngáp)... Nhưng mà cứ trốn tránh mãi cũng chẳng trốn được đâu. Nhà anh cũng đang không ổn, có người ốm nên hiện đang rất rối, bao nhiêu công việc cũng phải gác hết lại. Anh nhận ra là đến tuổi này bố mẹ mình già yếu cả rồi (thở dài). Giờ chỉ mong các cụ khỏe mạnh thôi. Mà bố mẹ anh lại lo cho anh quá, cứ liên tục giục anh cái này cái nọ, bảo là để lỡ bố mẹ trăm tuổi thì còn an tâm vì con cái đã viên mãn. Em xem có khổ không? Các cụ ốm mà cứ lo cho con, trong khi mình trẻ khỏe thế này chứ. Bố mẹ em dạo này sao rồi? Hai cô chú khỏe không?”
“Dạ... Bố mẹ em vẫn vậy.”
“Dạo này không nghe kể chuyện bố vào viện nữa nhỉ, bố em đỡ hơn rồi à?”
“Vâng, với cả bố em bây giờ hệ miễn dịch yếu nên phải kiêng khem nhiều, đi viện sợ lây thêm bệnh.”
“Thế còn bà?”
“Bà em... vẫn thế thôi ạ.”
“Lần trước em kể bà bị lẫn rồi hả?”
“Vâng, trí nhớ của bà em tệ dần đi. Bà còn thường nói rằng bây giờ bà lú lẫn, nếu có ngày bà ăn rồi mà nói là chưa ăn thì hãy nhẹ nhàng, đừng tức giận với bà nhé.
Em buồn lắm, vì em sợ rằng bà sẽ quên rằng hai bà cháu đã yêu thương nhau thế nào. Hoặc ngày nào đó bà sẽ quên mất em.”
“Thôi nào, đừng khóc. Ngoài trí nhớ thì bà còn vấn đề gì không?”
“Có, bà em còn hay bị chuột rút buổi đêm. Nhiều đêm đang ngủ thì bà tỉnh dậy vì đau, em bóp chân cho bà mãi mới đỡ.”
“Thế mẹ em thì sao? Em gái em thế nào, đi làm chưa nhỉ? Làm ở đâu? Nãy là hỏi bà nội, thế bà ngoại thì sao? Mấy đứa bạn em dạo này thế nào rồi?...”
Thầy cứ thế hỏi dần về những người thân yêu xung quanh tôi, hỏi thật nhiều và tôi bị cuốn theo với những câu trả lời chi tiết. Đến một thời điểm, tự tôi bộc bạch:
“Thầy ạ, khi nãy tự dưng em muốn chết lắm. Em định gọi nghe giọng thầy lần cuối thôi.”
“Ừm, thế bây giờ thì sao?”
“Em không muốn nữa, em ổn hơn rồi ạ. Em cảm ơn thầy.”
“Tại sao không muốn nữa?”
“Vì... Em nghĩ là em yêu gia đình em rất nhiều, cả bạn bè em nữa. Có bao nhiêu người để em yêu như vậy, nếu em chết thì sẽ không được gặp họ, không được bóp chân cho bà em, không được chăm sóc bố mẹ em. Em cũng không biết người thân của em sẽ sống tiếp ra sao.”
“Ừ, thế thì tốt. Bây giờ ngủ nhé, mai dậy mọi người vẫn ở đấy.”
“Vâng, thầy ngủ ngon ạ.”
“Chắc chắn ổn chưa?”
“Rồi ạ, cảm ơn thầy.”
Tôi nằm xuống, cuộn mình trong chăn bên cạnh bà nội đang ngủ say. Bao năm nay tôi vẫn ngủ với bà để trông bà mỗi đêm. Có những lần bà tôi bị chuột rút, tôi dậy bóp chân đến khi bà hết đau và ngủ lại. Lần khác cách đây nhiều năm, bà tôi bị đau bụng dữ dội vào rạng sáng. Tôi gọi bố mẹ để đưa bà vào viện cấp cứu, kịp thời phẫu thuật cắt túi mật bị viêm.
Nếu tôi không còn nữa, ai sẽ trông bà? Có lẽ là em gái của tôi. Nhưng em tôi ngủ rất say, chứng mất ngủ của tôi lại là một lợi thế khiến tôi có thể trông nom bà thật tốt mỗi đêm.
Tôi nằm ngắm bà, rồi ngủ lúc nào không rõ.
Sáng hôm sau khi tỉnh dậy, tôi nhớ lại những gì xảy ra đêm hôm trước và cái cách thầy đã dẫn dắt tâm lý cho tôi trước bờ vực.
Tôi đã mở lòng tâm sự với nhiều người, thường thì hay được nhận những lời khuyên như: “Trên đời này có rất nhiều người yêu quý bạn. Những khó khăn bạn gặp phải chỉ là trong hiện tại và sẽ không kéo dài mãi đâu. Sau mùa đông lạnh giá, mùa xuân sẽ tới. Bạn đã rất dũng cảm, rất cố gắng rồi, bạn xứng đáng được hưởng hạnh phúc sau này. Bạn đang trong thời điểm khó khăn, ngày mai sẽ là một ngày mới, hãy tập trung yêu thương bản thân nhé...”
Thầy của tôi không phải nhà tâm lý trị liệu. Thế nhưng vào thời điểm tôi bất an nhất, thì người ấy lại giúp tôi cảm nhận được mối liên kết dịu dàng của mình với thế giới này. Điều đó thành công là nhờ sự quan tâm, thấu hiểu, tình thân và sự tin tưởng giữa chúng tôi. Cách nói chuyện của thầy cũng khiến tôi cảm thấy thú vị. Thay vì như trước giờ người ta thường khuyên “Em thế này thì người đau lòng là cha mẹ, bạn bè của em, những người thương yêu em đấy, hãy nghĩ đến họ xem”, thì thầy dùng cách khác một chút. Đưa ra cảm xúc của những người xung quanh để thuyết phục ai đó đừng tự sát vẫn mang chút gì xa lạ, bởi “đó là cảm xúc của họ, không phải tôi, tại sao tôi phải quan tâm đến họ khi tôi đang tuyệt vọng”. Nhưng chạm thẳng vào cảm xúc của đối tượng với người thân thì có thể mang lại tác động sâu sắc hơn, vì khơi gợi những tình cảm ngay trong chính con người họ. Nó là sự khác biệt giữa “tôi” và “không phải tôi”.
Tuy nhiên, biện pháp này ẩn chứa rủi ro nếu như người giúp đỡ không hiểu rõ về hoàn cảnh hoặc tính cách của đối tượng. Thầy áp dụng thành công với tôi như thế bởi vì tuy rất bận rộn nhưng thầy vẫn luôn quan tâm đến xung quanh, nhớ được cuộc sống riêng của từng người, biết được với ai thì điều gì là quan trọng. Trong thời điểm tôi nghĩ quẩn, từng câu hỏi chi tiết lại ẩn chứa một thông điệp ngầm: “Em được quan tâm và yêu thương, từng tâm sự của em trước đây đều được thầy ghi nhớ rồi hỏi thăm như một người thân ruột thịt.” Cảm giác ấm áp cứ nhen nhóm dần trong tôi, giúp tâm trí tôi cân bằng trở lại. Không chỉ thế, dường như người ấy đã gieo vào trái tim tôi một đóa hoa, để sau này cứ mỗi lần những suy nghĩ tiêu cực len lỏi vào đầu tôi thì đóa hoa trong tim lại nhắc tôi nhớ về cuộc trò chuyện đêm ấy: Tôi vẫn còn tình yêu với cuộc sống này!
Một thời gian sau, khi đã thoải mái hơn, tôi kể lại với vài người bạn thân. Phản ứng của họ rất đa dạng: bất ngờ, tức giận, trách móc, lo lắng, an ủi, vỗ về... Mỗi người mỗi cách thể hiện khác nhau, nhưng tất cả bọn họ đều nói câu này: “Thật may vì đêm hôm đó cậu đã gặp được người như vậy.”
Phải, nếu đêm đó tôi không gọi cho thầy thì chẳng biết sẽ ra sao. Hoặc nếu người nghe cuộc điện thoại ấy lại thể hiện sự tức giận vì bị làm phiền lúc đang ngủ, quát mắng hay trách móc thì chắc hẳn tôi không còn ở đây để viết những dòng này. Tôi thật may mắn, phải không?
Cả bạn và tôi, chúng ta đều có những điều quan trọng với mình. Có thể đó là người thân, bạn bè, thú nuôi, đam mê, mơ ước... Chúng ta chỉ có một cuộc sống mà thôi.
Tôi thực sự mong rằng trong những thời điểm đen tối, bạn có thể gặp được người lắng nghe và gieo ánh sáng vào trái tim mình.
2
Theo số liệu của Viện Sức khỏe Tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, mỗi năm, Việt Nam có từ 36.000 đến 40.000 người tự sát do trầm cảm, khoảng 30% dân số trong đời có rối loạn tâm thần, trong đó tỷ lệ trầm cảm chiếm 25%.[1]
Trung bình mỗi ngày Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 800 lượt bệnh nhân đến thăm khám và điều trị, trong đó có khoảng 15% là các bệnh nhân có dấu hiệu trầm cảm.
Bác sĩ Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết chỉ tính riêng Thành phố Hồ Chí Minh, có khoảng 6% dân số bị trầm cảm, trong đó từ 20 đến 30% các ca có ý tưởng tự sát, và có tới 15 đến 20% là tự sát thành công.
Các nhà nghiên cứu tâm lý thường chia quá trình tự sát thành ba giai đoạn:
Giai đoạn 1. Xuất hiện động lực hoặc hình thành ý tưởng tự sát:
Đối tượng gặp phải những vấn đề khó khăn, muốn thoát khỏi thực tế, từ đó nảy ra ý tưởng sử dụng việc tự sát như một phương tiện giải quyết vấn đề nhằm giải thoát chính mình.
Giai đoạn 2. Xung đột:
Sau khi ý tưởng tự sát xuất hiện, bản năng sinh tồn sẽ khiến đối tượng rơi vào cuộc xung đột nội tâm giữa sự sống và cái chết. Họ bắt đầu đưa ra những tín hiệu trực tiếp hoặc gián tiếp khác về ý định của mình: nói về tự sát, gợi ý tự sát, tìm hiểu về cái chết...
Giai đoạn 3. Lựa chọn hành vi tự sát:
Sau giai đoạn mâu thuẫn và xung đột, đối tượng có thể quyết tâm tự sát. Lúc này đối tượng thể hiện sự bình tĩnh bất thường, suy nghĩ về phương pháp, dụng cụ và chuẩn bị cho hành vi tự sát. Chẳng hạn như mua dây thừng, thuốc độc, tìm địa điểm trên cao để nhảy xuống, chọn lựa thời gian...
Công ty Trách nhiệm hữu hạn Quản lý Y tế Quốc tế Fuji của Nhật Bản cũng từng đưa ra một bài viết như sau:
”Trên thực tế, tự sát không phải là một ý nghĩ bất chợt. Những người tự sát thường chọn cách tự sát khi họ cảm thấy bị cô lập và bất lực sau một thời gian trải qua tuyệt vọng. Có vẻ như trong tình huống như vậy, họ nghĩ rằng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc kết thúc cuộc sống.
Nói chung, một người trải qua ba giai đoạn tâm lý khác nhau từ suy nghĩ tự sát đến thực hiện hành vi tự sát: giai đoạn đấu tranh tâm lý, giai đoạn tìm kiếm sự giúp đỡ và giai đoạn bình tĩnh.
Đối với những người nghĩ đến việc tự sát khi gặp khó khăn, mặc dù chưa quyết định có thực hiện hay không, họ vẫn sẽ dao động giữa chết và sống. Trong lòng họ đầy mâu thuẫn. Có vẻ như họ rất khó để sống tiếp, nhưng muốn quyết tâm chết cũng là điều khó khăn. Nói chung, vì vẫn chưa đưa ra quyết định nên những người trong giai đoạn này chỉ cần một chút thấu hiểu, vài lời an ủi và một cú kéo nhẹ nhàng từ ai đó để đưa họ trở lại.
Những người đang phát ra tín hiệu cần giúp đỡ không chỉ nghĩ đến tự sát, mà còn đưa ra lựa chọn nhằm chấm dứt cuộc sống của họ, nhưng họ chưa có kế hoạch và chuẩn bị chi tiết. Họ đang vướng mắc, họ vẫn còn lưu luyến thế giới, cũng có nỗi sợ hãi nhất định về cái chết. Những người đang ở giai đoạn này sẽ tiết lộ suy nghĩ tự tử cho những người xung quanh để xem có ai quan tâm đến họ không, để xem họ có quan trọng với người khác như họ nghĩ không, liệu có ai sẵn sàng giúp đỡ và hỗ trợ họ không.
Khi không có ai phản hồi lời kêu gọi giúp đỡ, hoặc sau khi cân nhắc nhiều hơn, người muốn tự sát có thể bước vào giai đoạn bình tĩnh. Ở giai đoạn này, họ đưa ra quyết định. Đây là giai đoạn cuối cùng trước khi một người tự sát.
Trước khi tự sát, nhiều người sẽ gửi cho mọi người xung quanh nhiều tín hiệu ‘xin giúp đỡ’ vì những mâu thuẫn và đau đớn, đó chính là tín hiệu cảnh báo nguy hiểm. Theo thống kê không đầy đủ, khoảng 80% nạn nhân tự sát đã bày tỏ suy nghĩ muốn chết cho người khác biết.
Đối với những người bước vào thời kỳ im lặng tự sát, sự chết chóc không còn là điều đáng sợ nữa, mà đó là sự lựa chọn tốt nhất sau khi cân nhắc những ưu và khuyết điểm. Họ có thể lên kế hoạch sắp xếp đám tang và nói lời tạm biệt với những người họ yêu thương, cũng như những người yêu thương họ. Vì đã lên kế hoạch tự sát vào một thời gian cụ thể, họ thậm chí còn cho phép bản thân tận hưởng khoảng thời gian cuối cùng còn lại của cuộc đời.
Trước khi họ đến giai đoạn bình tĩnh, nếu yêu họ, đừng bỏ qua tín hiệu cần được giúp đỡ của họ.”
3 Liệu người tự sát có cảm thấy hối tiếc không?
Một người đàn ông có ý định tự sát. Anh ta viết thư tuyệt mệnh rằng: “Tôi sẽ nhảy xuống từ cầu Cổng Vàng. Nếu như trên đường đi, có ai đó quan tâm và mỉm cười với tôi, tôi sẽ hủy bỏ ý định và sống tiếp. Còn nếu tất cả mọi người đều phớt lờ tôi, thì tôi hoàn toàn cảm thấy vui lòng khi tạm biệt cõi đời này.” Trên đường đi, không có ai quan tâm tới anh ta, dù anh đang khóc, thế nên người đàn ông đã nhảy khỏi cầu.
Đây là một câu chuyện ngắn được lan truyền trên mạng internet để kể về sự lạnh giá của lòng người. Nhưng khi trí tò mò thôi thúc tôi tìm hiểu nhiều hơn về câu chuyện người đàn ông nhảy khỏi cầu Cổng Vàng, tôi đã tiếp cận được với phiên bản có thật của nó:
Kevin Hines được một cặp vợ chồng tốt bụng nhận nuôi khi anh mới chín tháng tuổi. Khi được mười bảy tuổi, do sức khỏe và những cú sốc trong gia đình, anh bị trầm cảm.
Trước ngày Kevin tự sát, anh ta viết rồi lại bỏ những lá thư tuyệt mệnh, cho đến khi cảm thấy hài lòng ở lá thư thứ bảy. Ngày 25 tháng 9 năm 2000, Kevin đến cầu Cổng Vàng. Trên đường đi bộ tới cây cầu, anh đã khóc. Có rất nhiều khách du lịch ở đó. Kevin đã nghĩ rằng nếu bất cứ ai bày tỏ sự quan tâm đến anh, anh sẽ không tự sát nữa. Một nữ cảnh sát và công nhân trên cầu đã đi qua anh mà không dừng lại. Một người phụ nữ có giọng Đức tới nhờ Kevin chụp ảnh giúp cô ta. Sau khi bức ảnh được chụp, người phụ nữ ấy vui vẻ rời đi, chẳng mảy may hỏi thăm về những giọt nước mắt vẫn đang lăn trên khuôn mặt anh.
”Không ai coi trọng tôi cả!” Kevin nghĩ.
Nhìn vào làn nước xanh mờ nhạt dưới cây cầu, Kevin ngập ngừng một lúc, rồi nhảy xuống.
”Khoảnh khắc nhảy xuống, tôi đột nhiên hối hận.”
Kevin đã lao đầu khỏi cây cầu, nhưng bất chợt hối hận về quyết định của mình, theo bản năng anh đã quay người lại để chân hạ cánh xuống trước. Lực tác động tương đương với việc đập vào một bức tường bê tông.
May mắn thay, Kevin đã được Lực lượng bảo vệ bờ biển San Francisco giải cứu. Sau khi tỉnh dậy trong bệnh viện, câu nói đầu tiên của anh là “Tôi xin lỗi”.
Đây là ký ức của Kevin về trải nghiệm tự sát của chính mình:
”Tôi cảm giác nó cao như tòa nhà hai mươi lăm tầng vậy. Sau khi rơi trong không trung khoảng bốn giây, tôi va chạm vào mặt nước. Đó là nỗi đau lớn nhất tôi từng trải qua trong đời, như thể tất cả xương đều bị gãy nát cùng một lúc. Cái chết thực sự là một điều đặc biệt đau đớn, một khi bạn trải qua loại đau đớn này, tôi tin rằng bạn sẽ không bao giờ muốn thử lại lần thứ hai.”
Theo thống kê từ các cuộc phỏng vấn những người sống sót sau tự sát, mọi người đều đề cập rằng ngay thời điểm tự sát, họ đã lập tức cảm thấy hối tiếc. 90% những người chết vì nhảy khỏi tòa nhà bị thương ở tay, khuỷu tay và xương chân, bởi vì vào giây phút cuối, họ tiếp đất bằng tư thế chống đỡ – họ muốn sống!
4
Khi đọc những dòng này, có thể bạn cũng đang trong nốt trầm của cuộc sống. Thời điểm hiện tại thật khó khăn, nhưng tin tôi đi, rồi mọi chuyện sẽ trôi qua. Những khó khăn là một đoạn gập ghềnh dễ ngã trên đường đời của bạn, nó là một thời điểm nhất định chứ không kéo dài mãi mãi. Sâu trong trái tim bạn là sự dũng cảm, bạn chắc chắn sẽ vượt qua những trở ngại và mọi thứ tốt đẹp đang chờ bạn ở tương lai.
Ảo tưởng sinh ra bởi sự căng thẳng khiến chúng ta lầm tưởng rằng cuộc đời này là chuỗi những đau khổ lâu dài. Tuy nhiên, những cảm xúc tiêu cực ấy chỉ là một thứ cảm giác tạm thời. Khi nghĩ quẩn, chúng ta chỉ nhìn thấy bóng tối sâu thẳm đang bủa vây xung quanh, đây chính là một trở ngại trong tư duy.
Nếu bình tĩnh lại, mở rộng tâm trí và nhìn lâu, nhìn xa hơn một chút, bạn sẽ thấy sau màn đêm là bình minh, sau cơn mưa là bầu trời sáng tỏ, sau quãng đường gập ghềnh là một hành trình suôn sẻ, và có tới hàng ngàn con đường trong cuộc sống của bạn!
Có thể lúc này tôi nói ra bạn sẽ không tin. Vì bạn đang bất ổn mà, nên tất cả những gì bạn nhìn thấy đều là những khó khăn vây quanh. Nhưng hãy quay đầu nhìn lại xem:
Bạn của năm cấp hai, gặp chuyện không hay, cảm thấy vấn đề thật khủng khiếp. Bạn của năm cấp ba nhìn lại đã thấy chuyện không đáng sợ đến thế, đã bước qua rồi.
Bạn của năm cấp ba gặp vấn đề, cảm thấy thật khó giải quyết. Nhưng bạn của năm đại học nhìn lại, thấy chuyện ấy đã qua, bạn cũng đã giải quyết xong.
Bạn của năm đại học gặp rắc rối, cảm thấy tuyệt vọng. Nhưng bạn của năm ba mươi tuổi nhìn lại sẽ thấy câu chuyện tuổi trẻ ấy đã trôi qua, ồ thời thanh xuân mình cũng khá đấy, dám vượt qua hết mọi thứ rồi nè, thật từng trải làm sao...
Thời gian cũng là một liều thuốc xoa dịu nỗi đau rất tốt. Chỉ cần bạn cho bản thân mình cơ hội.
Bình tĩnh lại nào, nhắm mắt lại rồi hít thật sâu, thở ra từ từ. Lặp đi lặp lại như vậy năm lần. Đây là bí quyết giữ bình tĩnh đó. Việc tập trung hít sâu và thở đều khiến não bạn tỉnh táo và bình tĩnh hơn.
Bạn của hiện tại giống như một mầm cây nằm yên dưới đất, bị người khác đi qua giẫm đạp, chịu nắng mưa gian khổ. Mầm cây ấy đang thu mình lại trong lớp vỏ để tránh những tổn thương phía bên ngoài. Cuộc đời này đáng sợ quá. Nhưng bạn à, đủ mưa nắng, đủ điều kiện, một ngày mầm cây ấy sẽ mạnh mẽ tách lớp vỏ mà vững chãi vươn lên. Những ngày tháng khó khăn này sẽ không kéo dài mãi mãi.
Những vấn đề ta gặp trong hiện tại rất khó khăn, nhưng chính bản thân ta của tương lai khi nhìn lại sẽ thấy mình đã bước qua nó, thực ra mọi chuyện không khủng khiếp đến thế. Ta dần mạnh mẽ hơn qua từng ngày, từng giờ. Vậy bạn của ngày mai, tháng sau, năm sau, bạn của tương lai nhìn lại thì sao?
Chắc chắn bạn sẽ vượt qua khó khăn này, để một ngày nào đó, vừa nhâm nhi tách trà vừa nhớ lại, bạn sẽ thấy rằng mình đã tuyệt vời như thế nào. Phải không?
Tôi yêu bạn, rất nhiều!
❀ ❀ ❀
[1] Trích dẫn từ Hội thảo truyền thông Giáo dục sức khoẻ với chủ đề: “Trầm cảm - Hãy cùng trò chuyện”.