Không Phải Sói Nhưng Cũng Đừng Là Cừu

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio
Lượt đọc: 402 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nỗi Sợ Bị Bỏ Rơi

❊ ❊ ❊

“Tôi cứ quanh quẩn trong những mối tình đầy bất an. Thoạt đầu, khi người kia xuất hiện, chúng tôi nhanh chóng thành đôi và rất hạnh phúc. Thế nhưng sau khoảng thời gian vui vẻ ấy, người kia dần xa cách, ít quan tâm đến tôi hơn. Tôi càng cố gắng níu kéo thì đối phương lại càng cảm thấy tôi phiền toái, rồi mối quan hệ của chúng tôi tan vỡ. Cứ lặp đi lặp lại như vậy, tôi mất niềm tin vào tình yêu.”

Có rất nhiều người rơi vào bi kịch như vậy trong các mối quan hệ. Thông thường người ta sẽ tìm mọi lý do họ cảm thấy hợp lý để giải thích cho vấn đề này: do tôi nhàm chán, do người kia thay lòng đổi dạ, do kẻ thứ ba... Tuy nhiên, hầu hết các nguyên nhân này đều chỉ là phỏng đoán mà thôi. Có thể trên thực tế mọi chuyện không phức tạp đến thế, mà nguyên nhân chính lại nằm ở điều ít ai ngờ tới: nỗi sợ bị bỏ rơi ẩn sâu trong mỗi người.

Trên đời có những người còn chưa kịp yêu đã sẵn sàng cho việc chia tay, còn chưa kịp bắt đầu mối quan hệ đã chuẩn bị tinh thần cho việc kết thúc.

“Mọi sự khởi đầu đều là dấu hiệu cho ngày mai xa cách”, “Chắc gì người ta chỉ quan tâm tới riêng mình”, “Ai mà biết trước được sau này thế nào, không hy vọng thì không thất vọng”, “Người ta xứng đáng với người tốt hơn”... – họ luôn tự nhủ rằng sẽ có ngày người ta rời xa mình.

Họ trốn tránh và sợ hãi những mối quan hệ. Vì không muốn tổn thương nên giữ bản thân xa cách mọi người, để nếu ai đó biến mất, họ cũng sẽ chẳng quá đau lòng. Hoặc có những khi họ vắt kiệt bản thân để chiều chuộng người khác trong một nỗ lực điên rồ, với hy vọng rằng nếu đối phương hài lòng thì sẽ ở lại bên mình thật lâu.

Nhưng thực tế thật mỉa mai, càng sợ bị bỏ rơi bao nhiêu, chúng ta lại càng đẩy mình vào vị trí dễ bị bỏ rơi bấy nhiêu.

Sợ bị bỏ rơi được cho là một trong những nỗi sợ hãi phổ biến nhất và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới tâm lý con người, mà nguyên nhân của nó thường được giải thích bởi tác động của những mất mát hoặc tổn thương trong quá khứ. Theo nhiều nghiên cứu từ các góc độ khác nhau, lý do đằng sau nỗi sợ bị bỏ rơi bao gồm các yếu tố chính: sự xáo trộn tâm lý và xã hội trong thời thơ ấu, các mối quan hệ và kinh nghiệm sống trong quá khứ, cũng như các câu chuyện tác động đến thế giới quan. Ví dụ như người từng bị cha mẹ bỏ bê khi còn nhỏ, hoặc đã có nhiều mối quan hệ tan vỡ trong đời, hay từng nghe hoặc chứng kiến quá nhiều câu chuyện về việc bị bỏ rơi, bị phản bội... sẽ giống như chim sợ cành cong, luôn sợ bị bỏ lại một mình. Khi trưởng thành, những nỗi đau về việc bị bỏ rơi vẫn được cất sâu trong một góc tâm trí họ, thỉnh thoảng nó xuất hiện trở lại như một vết thương sâu chưa được chữa lành.

Thực ra, trong lòng ai cũng tiềm ẩn nỗi sợ bị bỏ rơi, tuy nhiên nỗi sợ ở mỗi người rất khác nhau. Có người chỉ sợ mất đi một ai đó; một số khác lại sợ đột nhiên phát hiện ra rằng mình hoàn toàn đơn độc trên cõi đời này.

Từ xa xưa, con người đã luôn sợ bị bỏ rơi. Trong các truyền thuyết, thần thoại cổ xưa, sự loại trừ và lưu đày được sử dụng như một hình phạt. Nhà trị liệu Marie-Dominique Linder giải thích: “Những truyền thuyết thực sự phản ánh nỗi lo lắng sâu sắc nhất của con người về nỗi sợ không có ai quan tâm, nỗi sợ bị người khác chèn ép và bỏ rơi. Con người ta sinh ra với mong muốn được tập thể chấp nhận và hy vọng rằng mình được yêu thương.”

Nhà trị liệu Yamina Nouri tin rằng cảm giác bị bỏ rơi bắt nguồn từ thời thơ ấu và sự lệch lạc trong nhận thức hình ảnh bản thân sẽ làm trầm trọng thêm cảm giác này. Ví dụ, đánh giá của một đứa trẻ về bản thân không phù hợp với vai trò mà người lớn hy vọng ở nó. Nếu đứa trẻ không đáp ứng được mong muốn của người lớn, nó sẽ gây thất vọng và nhận những lời chê trách, từ đó cảm thấy bị bỏ rơi và không còn được quan tâm.

Tương tự, có thể tồn tại sự sai lệch giữa tình yêu mà cha mẹ dành cho con cái và tình yêu mà những đứa con thực sự cảm nhận được. Đôi khi cha mẹ coi đứa trẻ như một đối tượng cần chăm sóc về thể chất chứ không chăm sóc tình cảm; hoặc cha mẹ nghĩ rằng “yêu cho roi cho vọt”, thực hiện cách giáo dục lạnh lùng và nghiêm khắc với con cái. Điều này khiến trẻ lớn lên trong sự thiếu thốn tình yêu thương, cảm thấy bị bỏ bê và ngược đãi, luôn khao khát tình cảm từ xung quanh và sợ bị bỏ rơi.

Theo giả thuyết sinh học, con người sợ bị bỏ rơi vì khi còn trẻ chúng ta bơ vơ. Trong số các loài động vật, con người là loài không có khả năng tự chủ ngay sau khi được sinh ra, chúng ta phụ thuộc vào cha mẹ. Đối với nhiều loài động vật, thời gian hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ của chúng rất ngắn; nếu tách mẹ sớm hoặc bị bỏ rơi, khả năng sinh tồn của những loài này sẽ được tăng cao. Nhưng con người tuyệt đối không thể tồn tại nếu không được chăm sóc trong những năm đầu đời. Người chăm sóc là những người có khả năng kiểm soát và định đoạt cuộc sống của chúng ta, vì vậy bị bỏ rơi tương đương với cái chết. Theo bản năng, từ khi còn nhỏ, chúng ta đã có mong muốn nhận được tình thương của cha mẹ hoặc người nuôi dưỡng, cạnh tranh với các anh chị em, cố gắng làm người lớn hài lòng để nhận được sự quan tâm, tất cả là để đảm bảo mình tồn tại một cách thuận lợi. Khi lớn lên, có những cá nhân giữ thói quen phụ thuộc, vẫn cư xử như một kẻ “ăn mày tình cảm”, họ luôn muốn làm hài lòng mọi người để không bị bỏ rơi. Đối tượng cầu xin tình cảm của họ không chỉ là cha mẹ nữa, mà còn cả bạn bè, giáo viên, người yêu, đồng nghiệp, sếp, thậm chí là bất kì ai họ tiếp xúc.

Vậy nỗi sợ bị bỏ rơi tác động tiêu cực đến các mối quan hệ của con người thế nào?

Thông thường, có năm giai đoạn trong các mối quan hệ (với bạn bè, người yêu) của người sợ bị bỏ rơi:

Đầu tiên là giai đoạn mới quen, người ta cảm thấy an tâm vì lúc này chưa cảm thấy đối phương có ảnh hưởng tới cuộc sống của mình.

Tiếp theo là giai đoạn tìm hiểu, đây là giai đoạn ngọt ngào khi hai người bắt đầu dành nhiều sự quan tâm cho nhau, cảm thấy hợp và vui vẻ. Lúc mới quen, ai cũng dành thật nhiều thời gian xoay quanh đối phương và thể hiện ra những điều tốt đẹp nhất, cư xử ấm áp nhất.

Giai đoạn thứ ba là khi bắt đầu nghiêm túc với mối quan hệ, lúc này cả hai người cần phải cân bằng giữa thời gian dành cho nhau và thời gian cá nhân cho học hành, công việc, gia đình. Đây là một bước tiến rất bình thường và thực tế trong các mối quan hệ, nhưng với những người sợ bị bỏ rơi, họ có thể coi đây là một tín hiệu xấu và nghĩ đến việc níu kéo, đeo bám đối phương. Họ trở nên nhạy cảm, lo lắng và bất an, cố gắng chú ý để tìm các dấu hiệu “thay đổi” của đối phương. Với tâm lý đó, họ rơi vào thiên kiến xác nhận, mọi hành vi của đối phương đều củng cố niềm tin rằng “đối phương không còn quan tâm, không cần tôi như trước nữa, họ đã thực sự thay đổi”.

Bước thứ tư, khi người ta đã quen với việc ở bên nhau, họ sẽ bộc lộ những khác biệt trong tính cách và biểu lộ thói quen xấu, chứ không còn cố gắng giữ hình ảnh tốt đẹp như lúc mới gặp gỡ. Giai đoạn này trở thành một cú sốc lớn cho những ai sợ bị bỏ rơi, họ có thể hoàn toàn tin rằng đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy đối phương không còn muốn ở bên mình nữa. Vậy là họ tìm cách đối phó nhằm níu kéo và sửa chữa mối quan hệ như đeo bám, đòi hỏi, ghen tuông, ăn vạ, đổ lỗi, thử thách tình cảm, thậm chí tìm cách chia tay trước để tránh việc mình bị bỏ rơi...

Giai đoạn thứ năm, đối phương cảm thấy không thể hiểu được sự thay đổi đột ngột của người có nỗi sợ bị bỏ rơi. Họ có thể không giải thích được tại sao người bạn vốn tự tin và thoải mái trước đây của mình bỗng trở nên đeo bám, phụ thuộc và đòi hỏi, khiến họ thấy ngột ngạt, không còn hạnh phúc với mối quan hệ và muốn chia tay. Tệ hơn nữa, nếu đối phương là kẻ xấu, họ có thể lợi dụng tâm lý sợ bị bỏ rơi để thao túng, điều khiển người có nỗi sợ này. Mối quan hệ trở nên mất cân bằng và một kết thúc buồn là điều không thể tránh khỏi.

Theo Tâm lý học Tiến hóa, nỗi sợ bị bỏ rơi vốn là bản năng bắt nguồn từ tổ tiên của loài người. Nếu bị loại khỏi bộ lạc, người nguyên thủy rất khó để tồn tại trong môi trường hoang dã, khắc nghiệt. Nhưng hiện tại, con người không còn sống trong bộ lạc nguyên thủy nữa, chúng ta có đời sống riêng với thật nhiều cơ hội xây dựng các mối quan hệ. Vì vậy, khi nỗi sợ bị bỏ rơi ảnh hưởng đến đời sống, hãy để bản thân có cơ hội được chữa lành.

Về cơ bản, người mang nỗi sợ bị bỏ rơi phải đấu tranh mạnh mẽ nhất với suy nghĩ mình không xứng đáng được yêu thương. Khi bị bỏ rơi, trong lòng họ nghĩ rằng “Nếu tôi tốt hơn thì đã không bị bỏ rơi như vậy”. Họ tự giải thích nguyên nhân mình bị bỏ rơi là do bản thân xấu xí, không đủ tốt, không thông minh, đáng ghét, kém cỏi... Những ý tưởng này dần ăn sâu, khiến họ có niềm tin rằng mình không xứng đáng có được tình cảm, mình chỉ đem đến bất hạnh và luôn khiến người khác không hạnh phúc.

Một số người tách biệt bản thân như một hoang đảo, luôn tỏ ra lạnh lùng, cư xử xa cách với mọi người. Họ chôn chặt trái tim mình, không dám mở lòng với người khác, càng không thể lộ ra sự yếu đuối mong manh trong cảm xúc. Ít ai biết rằng ẩn sau lớp mặt nạ thờ ơ đó là một con người đã trải qua nhiều tổn thương, luôn khao khát được quan tâm và yêu mến, nhưng lại không dám tiến thêm bước nào để đến gần người khác. Giống như bộ phim hoạt hình về chú nhím đầy gai nhọn muốn tới gần và ôm ai đó nhưng lại sợ sẽ làm đối phương tổn thương, họ cứ lui lại để giữ khoảng cách an toàn, thậm chí bỏ trốn khỏi các mối quan hệ vì sợ bản thân sẽ bị ghét bỏ. Nỗi sợ bị bỏ rơi được sinh ra như một cơ chế tự bảo vệ, không phải chủ thể “không thể yêu” hoặc “không đáng yêu”, mà là họ tránh né tình cảm để bản thân không bị người khác làm tổn thương. Không phải họ kém cỏi trong cảm xúc mà chỉ là họ sợ yêu, sợ tin tưởng và sợ được tin tưởng, sợ tương lai sẽ lặp lại nỗi đau cùng cảm giác thất bại khi bị bỏ rơi, sợ mất đi người mình yêu thương.

Do đó, những người mang nỗi sợ bị bỏ rơi cần tìm hiểu về nỗi sợ của mình để có thể đối phó với nó. Nỗi sợ ấy bắt đầu từ đâu? Điều gì đã xảy ra khiến mình cảm thấy như vậy? Nỗi sợ ấy là đúng hay sai? Những nỗi sợ này có ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống và các mối quan hệ?... Những câu hỏi như thế giúp con người đối mặt với quá khứ, tìm hiểu nguyên nhân sâu xa nhất của sự việc. Nỗi sợ sẽ không lập tức được xóa sạch, nhưng hiểu biết về nó giúp ta tỉnh táo hơn và làm chủ được nỗi sợ của mình, ngăn chặn những tác hại của chúng đến đời sống.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.