Không Phải Sói Nhưng Cũng Đừng Là Cừu

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio
Lượt đọc: 402 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bạn Thành Công Hay Không Thì Liên Quan Gì Đến Người Khác?

❊ ❊ ❊

Khi còn nhỏ, mỗi lần ta chịu ấm ức, người lớn thường dạy rằng: “Hãy cố lên, chỉ cần thành công thì người khác sẽ phải thừa nhận mình.” Ta học được cách biến sự xem thường của người khác thành động lực cho bản thân.

“Một giáo viên hoặc bạn học nào đó coi thường tôi, tôi phải học giỏi để họ sáng mắt ra.

Một đồng nghiệp khinh ghét tôi, tôi phải làm việc thật tốt để họ phải kính nể.

Một ai đó nói xấu tôi, tôi phải cố gắng sống thật tốt để họ thay đổi cái nhìn về mình.

Nếu tôi thành công, những người ghét tôi sẽ trở nên yêu quý và kính trọng tôi.”

Vậy đấy, chúng ta miệt mài cố gắng để chứng minh bản thân nhằm xóa bỏ định kiến của người khác, tin rằng chỉ cần đạt được thành tựu thì họ sẽ yêu quý và công nhận mình. Nhưng thật đáng tiếc, hầu như những nỗ lực này đều vô ích!

Trong phim Na Tra: Ma đồng giáng thế, nhân vật Thân Công Báo đã có câu thoại kinh điển: “Định kiến trong trái tim con người là một ngọn núi khổng lồ, dù ta có nỗ lực đến đâu cũng không thể nào chuyển dời.”

Khi bị ai đó ghét bỏ và gán cho những định kiến xấu, dường như bạn chỉ cần thở thôi đã là tội ác trong mắt họ. Những người ghét bạn sẽ không quan tâm bạn đã nỗ lực thế nào, cũng chẳng thừa nhận bạn giỏi ra sao. Họ sẽ không vui khi bạn thành công, trái lại còn thấy khó chịu và tìm đủ mọi cách để phủ nhận hoặc phá tan những gì bạn đạt được.

Người ta có xu hướng nhận những điều tốt về mình và những người mình thích, đồng thời gán hết những thứ xấu xa cho người mà mình ghét. Định kiến khiến mọi người có thể mắc phải một lối tư duy sai lầm: Mọi “kẻ thù” của tôi đều hoàn toàn xấu xa. Khi ta đánh giá ai đó qua lăng kính méo mó của định kiến thì thông tin phản ánh sẽ không còn chính xác và khách quan nữa, sẽ có rất nhiều thông tin là do suy diễn, phán đoán, quy chụp, đồn đại. “Khi yêu củ ấu cũng tròn, ghét nhau thì quả bồ hòn cũng vuông”, khi đánh giá kẻ mình không ưa thì nhìn đâu cũng thấy xấu.

Tôi từng tham gia viết và dịch bài cho một vài trang mạng. Khi theo dõi tương tác trong các bài viết của mình, tôi nhận thấy một điều thú vị: Những bài viết về “nỗi đau xứng đáng được yêu thương”, chẳng hạn như trầm cảm, nhút nhát, lo âu, khó xử, bị hiểu lầm, bị lợi dụng, cô đơn, bị thường bắt nạt, bị phản bội, không ai hiểu lòng tốt của tôi. được người đọc tự nhận thật giống với hoàn cảnh của bản thân. Còn với những bài đăng về các chủ đề được coi là tiêu cực như ghen tị, thích gây chú ý, đóng vai nạn nhân, bịa đặt đưa chuyện, thích phán xét, kiêu ngạo... thường thu được lượng tương tác lớn của độc giả, nhưng trong mục bình luận và chia sẻ lại toàn những người gắn thẻ bạn bè để nói mỉa mai: “Ôi giống ai đó quá nè tụi bay ơi, không biết nó có đọc được không nhỉ, ha ha.” Rồi bọn họ cùng nhau nói xấu, cạnh khóe đối tượng được nhắc đến một cách hào hứng.

Cùng là một sự kiện xảy ra trong thực tế, nhưng tùy vào chủ thể trong sự kiện đó mà con người có những đánh giá rất khác nhau:

Nếu là tôi hoặc bạn của tôi được bạn khác giới theo đuổi thì đó là do chúng tôi tốt đẹp, quyến rũ, thu hút nên được yêu quý. Còn nếu là kẻ chúng tôi ghét được ai đó theo đuổi yêu đương, thì chắc chắn là do nó đã giở trò thả thính để lừa tình.

Trong những cuộc tranh cãi, ai bênh tôi thì đó là người bảo vệ công lý, còn ai bênh đối phương thì chắc chắn là kẻ xấu xa, đồi bại, tụ tập với nhau để chống lại tôi.

Khi gặp phải kẻ quấy rối, nếu tôi hoặc bạn của tôi phản ứng lại thì đó là dũng cảm, mạnh mẽ, thẳng thắn. Nếu là kẻ tôi ghét bị quấy rối và phản ứng lại, thì nó là đứa ghê gớm, đanh đá, nanh nọc.

Nếu mắc sai lầm, tôi và bạn tôi đều là chẳng may, không cố ý... và hàng trăm lý do hợp lý để biện minh. Còn nếu kẻ tôi ghét có sai sót thì chắc chắn là do nó cố ý, hoặc ngu dốt nên mới sai.

Nếu tôi và bạn tôi gặp tai nạn thì là do xui xẻo. Kẻ mà tôi ghét gặp tai nạn thì đó là do trời phạt, quả báo.

Bạn thấy đấy, định kiến của con người khiến chúng ta có xu hướng luôn nhìn thấy những dấu hiệu xấu xa ở người mà mình ghét. Do đó, những người không thích bạn thường suy diễn những điều xấu về bạn. Nếu bạn hiền lành dịu dàng thì sẽ bị gọi là giả nai, nói năng nhỏ nhẹ lịch thiệp thì bị coi là giả tạo, xấu xí thì bị khinh mà đẹp đẽ lại bị xì xầm rằng “bề ngoài che đậy nhân cách thối nát”, tính cách phóng khoáng mạnh mẽ thì bị gọi là ghê gớm... Và mọi lời nói, mọi hành động của bạn sẽ đều bị những kẻ ghét bạn soi mói kĩ lưỡng, mổ xẻ phân tích để chứng minh rằng bản chất con người bạn “đáng ghê tởm” thế nào. Họ không ngần ngại tô vẽ ra các thuyết âm mưu, tự suy diễn hoặc bịa đặt những điều không hay về bạn, thậm chí có khả năng bạn sẽ thấy ngạc nhiên khi mình có thể bị người khác thù hận đến thế.

Ngay trong những tình huống giản đơn đời thường đã như vậy, liệu khi bạn thành công, những người căm ghét bạn có thay đổi suy nghĩ không?

Bạn đạt thành tích nào đó, người yêu quý bạn nghĩ rằng bạn đã cố gắng, kẻ ghét bạn nghĩ rằng bạn gian lận.

Bạn thành công, người yêu quý bạn nghĩ rằng bạn đã nỗ lực, kẻ ghét bạn nghĩ rằng bạn không xứng đáng.

Bạn giỏi giang, người yêu quý nghĩ rằng bạn chăm chỉ và thông minh, kẻ chán ghét nghĩ rằng bạn giả vở chứ không giỏi đến thế.

Bạn làm được điều gì đó xuất sắc trong cuộc sống, người yêu quý nghĩ rằng bạn có thực lực, còn kẻ chán ghét nghĩ rằng bạn chỉ gặp may thôi.

Thậm chí khi ai đó ghét bạn, mọi thành công của bạn chỉ khiến cho người đó tức điên và càng thù hận bạn hơn.

Định kiến đã che mờ mắt họ rồi!

Ngoài ra, thật khó để người khác thừa nhận rằng mình đã phạm sai lầm. Trong phim ảnh hay truyện tranh, chúng ta thường thấy cảnh nhân vật chính thể hiện được giá trị bản thân, thực hiện được những chiến công vĩ đại và khiến những người từng phủ nhận mình phải bày tỏ sự kính nể. Nhưng ngoài đời thực, bạn không phải nhân vật chính mà kịch bản xoay quanh, hầu như chẳng có cơ hội để một người bình thường như bạn tiêu diệt quái vật hay giải cứu thế giới. Suy nghĩ của con người trong thế giới thực cũng phức tạp và bảo thủ hơn nhiều: Khi đã coi thường bạn, họ sẽ không muốn thừa nhận mình đã sai, bởi điều đó khiến họ thấy bản thân bị hạ bệ. Thay vào đó, họ tìm các lý do để củng cố niềm tin của mình bằng cách coi thường thành tựu của bạn, hoặc tự suy diễn thành công của bạn là nhờ may mắn hoặc gian lận. Khi con người tin vào thứ gì đó, hiệu ứng tâm lý tác dụng ngược (backfire effect) khiến họ có xu hướng bảo vệ niềm tin của mình khỏi bị tổn hại. Theo bản năng, họ vô thức phủ nhận những điều mình không muốn nghe, những thông tin không phù hợp với mong muốn của bản thân. Khi ai đó cố gắng thay đổi định kiến sai lầm của họ, nỗ lực này sẽ phản tác dụng và thay vào đó, nó củng cố cho niềm tin ấy trở nên chắc chắn hơn. Theo thời gian, hiệu ứng tác dụng ngược khiến con người tiếp tục thấy niềm tin và thái độ của mình là hoàn toàn đúng.

Một ví dụ điển hình của hiệu ứng tác dụng ngược là những người nghi ngờ rằng Barack Obama[1] không được sinh ra ở Hoa Kỳ. Khi chính quyền Obama công bố giấy khai sinh của ông vào tháng 4 năm 2011 (đúng là Obama đã được sinh ra ở Hoa Kỳ), phản ứng của những người này là chế giễu và soi mói. Họ xem xét kĩ lưỡng thời gian, ngoại hình, định dạng, rồi tiếp tục khẳng định giấy khai sinh của Obama là giả mạo. Những thuyết âm mưu củng cố vị thế của các “tín đồ” tin vịt. Điều tương tự đã và sẽ mãi mãi đúng với bất kỳ thuyết âm mưu hay tin đồn vỉa hè nào.

Đó là lý do khi bạn cố chứng tỏ bản thân với những người đầy định kiến xấu về mình, dù đạt được thành tựu lớn đến đâu, họ cũng không tin và tạo ra hiệu ứng ngược. Họ thậm chí còn chắc chắn về niềm tin của mình hơn trước. Những người này sẽ tiếp tục tạo ra nhiều thuyết âm mưu và tin đồn mới về việc “sự thật đã được dàn xếp, che đậy...”, dù ngoài niềm tin, họ chẳng có bất kỳ bằng chứng nào trong tay. Ví dụ, một người tin chắc bạn học dốt, đến khi bạn đạt điểm cao hoặc thi đỗ một trường đại học danh giá, họ sẽ nghĩ rằng bạn gặp may hoặc gia đình bạn mua điểm, gian lận, bởi điều đó củng cố cho niềm tin sẵn có của họ. Nói đơn giản, những người chán ghét sẽ có xu hướng tin vào những lời đồn xấu về bạn, bất kể chúng vô lý đến mức nào, đồng thời cố gắng phủ nhận những điều tốt đẹp của bạn.

Vì vậy, cố gắng để cả thế giới công nhận và yêu thích mình là một loại ảo tưởng. Nhìn từ bên ngoài, việc lấy đánh giá của người khác làm động lực phát triển rất hợp lý và mạnh mẽ, nhưng ẩn sâu bên trong, bạn đang cho người khác quyền quyết định giá trị của mình. Bạn bị ảnh hưởng và ràng buộc bởi những đánh giá xung quanh, những nỗ lực của bạn là để thỏa mãn cái nhìn của người khác chứ không phải vì bản thân mình.

Có một đoạn văn rất hay trong bài viết “Sống ở đời, bạn không nợ ai lời giải thích về cuộc sống của mình” được đăng tải trên trang phunutodayvn năm 2018:

”Sống ở trên đời, bạn không thể làm vừa lòng tất cả mọi người, vậy nên có những việc bạn không cần phải giải thích với bất cứ ai.

Bất kể bạn có thuần khiết ra sao, khi gặp người phức tạp thì trong mắt họ, bạn cũng trở thành người tâm cơ. Bất kể bạn có chân thành cỡ nào, gặp người hoài nghi thì trong mắt họ, bạn cũng thành người đáng ngờ. Bất kể bạn có chuyên nghiệp cỡ nào, gặp người không đủ hiểu biết, bạn cũng chỉ là người kém cỏi.”

Vậy cuộc chiến để chứng minh bản thân với người khác đem lại kết quả ra sao? Có lẽ ta chẳng cần thay đổi điều gì, bởi vấn đề nằm ở định kiến của người khác.

Nếu chúng ta xuất sắc, những người ghét ta có yêu quý ta không? Không!

Nếu chúng ta không hoàn hảo, những người thực lòng yêu thương ta có ghét bỏ ta không? Cũng không!

Xã hội này nghĩ gì là quyền của họ. Chẳng có quy định nếu bạn thành công thì tất cả mọi người buộc phải tôn trọng và yêu quý bạn. Người nào ghét bạn vẫn sẽ ghét thôi.

Đừng cố làm hài lòng cả thế giới. Trên đời này không có ai không bị người khác chán ghét, cho dù họ tốt đẹp và hoàn hảo thế nào đi nữa. Càng sợ làm mất lòng mọi người, bạn càng mất đi tự do và cá tính riêng. Vì không thể sống sao cho cả thế giới đều yêu thích bạn, nên hãy là chính mình và sống thoải mái theo cách bạn muốn, vậy là đủ rồi.

Bạn thân mến, bạn có thành công hay không thì liên quan gì đến người khác? Kệ những kẻ ghét mình và bước tiếp về phía trước đi thôi.

❀ ❀ ❀

[1] Barack Hussein Obama II là một chính trị gia, luật sư và tác giả người Mỹ, Tổng thống thứ bốn mươi bốn của Hoa Kỳ với nhiệm kỳ từ năm 2009 đến năm 2017.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.