Bà Athelny cho Philip mượn tiền để trả chủ nhà một khoản vừa đủ giúp anh lấy lại đồ đạc của mình. Chỉ với năm shilling cùng chiếc vé cầm đồ cho một bộ comple, anh đã có thể chuộc từ hiệu cầm đồ một chiếc áo khoác đuôi tôm vừa vặn đến lưng chừng. Anh cũng chuộc lại số quần áo còn lại. Anh gửi chiếc rương của mình đến phố Harrington bằng dịch vụ Carter Patterson, và vào sáng thứ Hai, cùng Athelny đến cửa hàng. Athelny giới thiệu anh với người phụ trách thu mua trang phục rồi ra về. Người phụ trách là một người đàn ông nhỏ thó, xởi lởi và có vẻ hay bận rộn tên là Sampson; ông bắt tay Philip, và để khoe khoang chút tài lẻ mà ông vô cùng hãnh diện, ông liền hỏi anh có biết tiếng Pháp không. Ông không khỏi ngạc nhiên khi Philip đáp rằng có.
– Còn ngoại ngữ nào khác không?
– Tôi nói được tiếng Đức.
– Ồ! Thỉnh thoảng tôi cũng sang Paris. Parlez-vous francais? Đã bao giờ đến quán Maxim’s chưa?
Philip được bố trí đứng ở chiếu nghỉ cầu thang khu vực “trang phục”. Công việc của anh là hướng dẫn khách hàng đến các quầy hàng khác nhau. Dường như có rất nhiều quầy như vậy qua cách ông Sampson đọc một lèo không vấp. Bỗng nhiên, ông nhận ra Philip đi khập khiễng.
– Chân cậu bị sao thế? – ông hỏi.
– Tôi bị tật bàn chân khoèo, – Philip đáp. – Nhưng nó chẳng ảnh hưởng gì đến việc đi lại hay những việc đại loại thế cả.
Người phụ trách nhìn chân anh một thoáng đầy ngờ vực, và Philip đoán rằng ông đang thắc mắc tại sao quản lý lại tuyển dụng mình. Philip thừa biết là ban đầu ông chẳng hề nhận ra anh có điều gì bất thường.
– Tôi không mong cậu nhớ hết mọi thứ ngay trong ngày đầu tiên đâu. Nếu có bất cứ điểm nào thắc mắc, cậu chỉ việc hỏi một trong các cô nhân viên là được.
Ông Sampson quay bước đi; còn Philip, trong lúc cố gắng ghi nhớ vị trí của quầy này quầy nọ, liền thấp thỏm ngóng chờ vị khách nào đó cần được chỉ đường. Đến một giờ, anh lên lầu ăn trưa. Phòng ăn nằm trên tầng thượng của tòa nhà rộng lớn vốn rộng rãi, dài và đầy đủ ánh sáng; nhưng tất cả các cửa sổ đều đóng kín mít để ngăn bụi, khiến nơi đây sực nức một mùi dầu mỡ nấu nướng khó chịu. Dọc phòng là những chiếc bàn dài trải khăn, cách quãng lại có những chai nước thủy tinh lớn, còn ở chính giữa là các lọ đựng muối và giấm. Các nhân viên ào ạt kéo vào với tiếng ồn ào, rồi ngồi phịch xuống những chiếc băng ghế vẫn còn ấm hơi người vừa ăn ca mười hai giờ rưỡi.
– Không có dưa góp à, – người ngồi cạnh Philip cất lời nhận xét.
Đó là một thanh niên cao gầy, mũi khoằm và nước da tái nhợt; đầu anh ta dài, hình thù méo mó như thể hộp sọ bị lõm vào chỗ này chỗ kia một cách kỳ quặc, trán và cổ nổi đầy những nốt mụn trứng cá đỏ tấy mưng mủ. Tên anh ta là Harris. Philip phát hiện ra rằng vào một số ngày, trên bàn sẽ bày những đĩa súp lớn chứa đầy dưa góp trộn. Món đó rất được ưa chuộng. Trên bàn không có dao nứa hay nĩa, nhưng chỉ một lát sau, một cậu thiếu niên to béo mặc áo khoác trắng bước vào, tay ôm hai nắm dao nĩa rồi ném đánh cộp một tiếng vào giữa bàn. Ai muốn dùng gì thì tự lấy; chúng vừa ấm lại vừa nhờ nhờ mỡ do mới được rửa qua vội vàng trong thứ nước bẩn. Những đĩa thịt ngập trong nước sốt được các cậu bồi bàn áo trắng chuyền tay nhau đưa tới, và khi các cậu quăng phịch mỗi đĩa xuống bàn với động tác thoăn thoắt của một ảo thuật gia, nước sốt lại bắn tung tóe lên khăn bàn. Tiếp đó, họ mang ra những bát bắp cải và khoai tây to tướng; cảnh tượng ấy khiến dạ dày Philipộn lên cảm giác buồn nôn; anh để ý thấy ai nấy đều xối thật nhiều giấm lên đó. Tiếng ồn trong phòng thật khủng khiếp. Họ nói chuyện, cười đùa và hò hét, hòa lẫn với tiếng dao nĩa va vào nhau và những âm thanh ăn uống kỳ quặc. Philip thấy thật nhẹ nhõm khi được quay trở lại khu vực làm việc của mình. Anh đang dần nhớ được vị trí của từng quầy, nhờ vậy mà bớt phải hỏi các nhân viên khác hơn mỗi khi có khách cần hỏi đường.
– Rẽ phải ở ngã rẽ đầu tiên. Quầy thứ hai bên trái, thưa bà.
Một hai cô nhân viên có bắt chuyện với anh đôi câu lúc vắng khách, và anh cảm nhận được họ đang đánh giá con người anh. Đến năm giờ, anh lại được cử lên phòng ăn để uống trà. Anh thấy thật dễ chịu khi được ngồi xuống. Trên bàn có những lát bánh mì dày phết một lớp bơ ngậy; nhiều người còn mang theo những hũ mứt được cất trong “kho” có ghi sẵn tên riêng.
Philip kiệt sức khi giờ làm việc kết thúc vào lúc sáu giờ rưỡi. Harris, người ngồi cạnh anh trong bữa trưa, ngỏ ý dẫn anh sang phố Harrington để chỉ chỗ trọ cho anh. Cậu ta bảo Philip rằng trong phòng mình vẫn còn một chiếc giường trống, và vì các phòng khác đã kín chỗ nên chắc chắn Philip sẽ được xếp vào đó. Căn nhà ở phố Harrington vốn là một xưởng đóng giày; tầng trệt được tận dụng làm phòng ngủ, nhưng nơi đây rất tối tăm vì cửa sổ đã bị bịt kín ba phần, hơn nữa vì chúng không mở ra được nên nguồn thông gió duy nhất là một ô cửa trời nhỏ xíu ở tuốt tận góc phòng. Không gian thoang thoảng mùi ẩm mốc, và Philip thầm thấy may mắn vì mình không phải ngủ ở đó. Harris dẫn anh lên phòng sinh hoạt chung nằm ở tầng một; trong phòng có một cây đàn piano cũ với bàn phím trông như một hàm răng sâu; trên chiếc bàn đặt một hộp xì gà không nắp đựng bộ quân cờ domino; những số báo cũ của tờ The Strand Magazine và The Graphic vương vãi khắp nơi. Các phòng còn lại được dùng làm phòng ngủ. Căn phòng mà Philip sẽ ngủ nằm trên tầng cao nhất của ngôi nhà. Trong phòng kê sáu chiếc giường, bên cạnh mỗi giường đều có một chiếc rương hoặc một cái hộp nhỏ. Đồ đạc trong phòng chỉ có độc một chiếc tủ ngăn kéo: gồm bốn ngăn lớn và hai ngăn nhỏ, và vì là người mới đến nên Philip được sử dụng một ngăn trong số đó; các ngăn đều có chìa khóa nhưng vì chúng giống hệt nhau nên chẳng mấy tác dụng, và Harris khuyên anh nên cất những đồ vật có giá trị vào rương của mình. Trên bệ lò sưởi có treo một chiếc gương soi. Harris dẫn Philip đi xem phòng vệ sinh, đó là một căn phòng khá rộng với tám chiếc chậu rửa mặt xếp thành hàng, nơi tất cả mọi người trong nhà thực hiện việc vệ sinh cá nhân. Căn phòng này thông sang một phòng khác có hai bồn tắm đã ngả màu, phần bồn gỗ ố vàng vì xà phòng; xuất hiện dọc theo thành bồn là những vòng ngấn sẫm màu ở các mức độ khác nhau, minh chứng cho mực nước qua những lần tắm của mọi người.
Khi Harris và Philip quay trở lại phòng ngủ, họ thấy một người đàn ông cao gập đang thay quần áo cùng một cậu nhóc mười seis tuổi vừa chải đầu vừa huýt sáo vang hết cỡ. Chỉ một thoáng sau, chẳng nói chẳng rằng với ai, người đàn ông cao gập bước ra ngoài. Harris nháy mắt với cậu nhóc, và cậu ta vừa tiếp tục huýt sáo vừa nháy mắt đáp lại. Harris cho Philip biết gã đàn ông đó tên là Prior; trước kia gã từng trong quân ngũ và giờ đang làm việc ở quầy lụa; gã rất ít giao du với ai, và tối nào cũng vậy, cứ thế cắm cổ đi thẳng không buồn chào một tiếng để sang thăm cô người yêu. Harris cũng ra ngoài, chỉ còn lại cậu nhóc ở lại tò mò quan sát Philip dọn dẹp đồ đạc. Cậu ta tên là Bell và đang làm việc không lương để học việc ở quầy tạp hóa. Cậu tỏ ra vô cùng thích thú với bộ đồ dạ hội của Philip. Cậu kể cho anh nghe về những người khác trong phòng và hỏi han đủ thứ chuyện về bản thân anh. Đó là một thiếu niên vui tính, trong những khoảng trống của câu chuyện lại cất giọng vỡ vỡ nghêu ngao hát dăm câu ba điều của mấy bài hát quán trà. Khi đã thu dọn xong, Philip đi ra ngoài dạo phố và ngắm nhìn dòng người qua lại; thỉnh thoảng anh dừng chân trước cửa các nhà hàng để nhìn những vị khách bước vào; cảm thấy đóu bụng, anh bèn mua một chiếc bánh mì vòng bơ rồi vừa ăn vừa thong thả bước đi. Anh đã được trao một chiếc chìa khóa cửa do người quản túc phát – người chuyên phụ trách tắt đèn lúc mười một giờ kém mười lăm – nhưng vì sợ bị nhốt ngoài cửa nên anh đã quay về đúng giờ; anh đã sớm được nghe về hệ thống phạt tiền ở đây: bạn sẽ phải nộp một shilling nếu về sau mười một giờ, hai rưỡi shilling nếu quá mười lăm phút, ngoài ra còn bị lập biên bản; nếu tái phạm ba lần sẽ bị sa thải.
Lúc Philip về đến nơi, tất cả mọi người trừ anh lính xuất ngũ đều đã có mặt và hai người đã lên giường đi ngủ. Philip được chào đón bằng những tiếng hô hào inh ỏi.
– Ồ, Clarence! Cậu bé hư đốn!
Anh phát hiện ra Bell đã lấy chiếc gối dài nhồi vào bộ đồ dạ hội của anh. Cậu nhóc vô cùng đắc ý với trò đùa của mình.
– Cậu phải mặc bộ này trong đêm hội giao lưu đấy nhé, Clarence.
– Cẩn thận không lại chết mê chết mệt cô hoa khôi vùng Lynn đấy, Clarence ạ.
Philip đã nghe phong phu vể những buổi tối hội giao lưu ấy, bởi khoản tiền bị trừ vào lương để chi trả cho chúng chính là một trong những nỗi bức xúc của nhân viên. Phí tổn chỉ có hai shilling một tháng, bao gồm cả tiền khám chữa bệnh và quyền sử dụng một thư viện gồm toàn những cuốn tiểu thuyết cũ mèm; nhưng cộng thêm bốn shilling tiền giặt giũ bị trừ mỗi tháng nữa, Philip nhận ra rằng một phần tư số tiền lương sáu shilling một tuần của anh sẽ chẳng bao giờ đến tay.
Hầu hết mọi người đang ăn những lát thịt xông khói dày kẹp giữa chiếc bánh mì ổ bị cắt đôi. Những chiếc bánh mì kẹp ấy, món ăn khuya quen thuộc của các nhân viên, được mua từ một cửa hàng nhỏ cách đó mấy căn với giá hai xu một chiếc. Anh lính lủi thủi bước vào; im lặng, nhanh nhẹn, anh ta cởi quần áo rồi ngả người lên giường ngủ. Mười một giờ mười phút, ngọn đèn gas lóe lên một cái thật mạnh rồi tắt phụt sau đó năm phút. Anh lính chìm vào giấc ngủ, nhưng những người khác thì quây quần bên khung cửa sổ lớn trong bộ đồ ngủ và áo ngủ, vừa ném phần bánh mì kẹp ăn thừa xuống những người phụ nữ đi ngang qua đường phía bên dưới, vừa hò hét trêu chọc họ. Tòa nhà đối diện cao sáu tầng, là xưởng làm việc của những thợ may người Do Thái kết thúc công việc lúc mười một giờ; các căn phòng sáng rực ánh đèn và không hề có rèm che cửa sổ. Con gái của chủ xưởng bóc lột sức lao động — gia đình gã gồm có bố, mẹ, hai cậu con trai nhỏ và một cô con gái đôi mươi — đi vòng quanh nhà để tắt đèn khi công việc kết thúc, và đôi khi cô ta cũng tìnhtư cho phép một gã thợ may nào đó ôm ấp ve vãnh. Mấy nhân viên cửa hàng trong phòng Philip được một phen cười khoái chí khi theo dõi mưu mẹo của gã này hay gã nọ tìm cách nán lại phía sau, họ còn đặt cược với nhau xem ai sẽ là kẻ thành công. Đến nửa đêm, mọi người bị đuổi ra khỏi quán rượu Harrington Arms cuối phố, và chẳng mấy chốc tất cả đều lên giường đi ngủ: Bell, người ngủ ở chiếc giường gần cửa nhất, băng qua phòng bằng cách nhảy từ giường nọ sang giường kia, và ngay cả khi đã về đến giường của mình rồi cậu ta vẫn không thôi huyên thuyên. Cuối cùng, mọi âm thanh đều chìm vào yên lặng ngoại trừ tiếng ngáy đều đặn của anh lính, và Philip chìm vào giấc ngủ.
Anh bị đánh thức lúc bảy giờ bởi tiếng chuông reo vang dội, và đến bảy giờ kém mười lăm, tất cả mọi người đã thay xong trang phục, vội vã chạy chân trần xuống nhà để tìm giày của mình. Vừa chạy dọc đường để đến cửa hàng ở phố Oxford ăn sáng, họ vừa xỏ dây giày. Nếu đến muộn hơn tám giờ dù chỉ một phút, họ sẽ chẳng còn gì để ăn, và một khi đã bước vào trong thì tuyệt đối không được phép ra ngoài mua gì lót dạ. Đôi khi, biết chắc mình không thể vào tòa nhà kịp giờ, họ sẽ ghé lại cửa hàng nhỏ gần khu nhà trọ để mua dăm chiếc bánh ngọt; nhưng việc này tốn kém tiền bạc, nên hầu hết mọi người đều nhịn đói cho đến bữa trưa. Philip ăn chút bánh mì phết bơ, uống một chén trà, rồi đến tám giờ rưỡi lại bắt đầu guồng quay công việc trong ngày.
– Rẽ phải ở ngã rẽ đầu tiên. Quầy thứ hai bên trái, thưa bà.
Chẳng mấy chốc, anh đã bắt đầu trả lời những câu hỏi một cách hoàn toàn máy móc. Công việc thật đơn điệu và vô cùng mệt mỏi. Chỉ sau vài ngày, đôi chân đau nhức khiến anh hầu như không thể đứng vững: những tấm thảm dày và mềm mại làm bàn chân anh nóng rát, để rồi đến đêm mỗi khi tháo tất ra là một cực hình. Đó là một chứng bệnh phổ biến, và những đồng nghiệp làm cùng bộ phận “nhân viên sàn” bảo anh rằng tất và giày đều bị mục rữa dần do mồ hôi tiết ra liên tục. Tất cả những người đàn ông ở chung phòng với anh đều chịu chung cảnh ngộ đó, và họ xoa dịu nỗi đau bằng cách ngủ mà để chân chìa ra ngoài chăn. Ban đầu Philip hoàn toàn không thể đi lại được và buộc phải dành phần lớn các buổi tối của mình ở phòng sinh hoạt chung tại phố Harrington với đôi chân ngâm trong một chiếc xô nước lạnh. Người bầu bạn với anh trong những dịp ấy là Bell, cậu nhóc ở quầy tạp hóa, người thường xuyên ở lại phòng để sắp xếp những con tem mà cậu sưu tầm. Vừa dùng những mẩu giấy dán tem nhỏ xíu để cố định chúng, cậu vừa huýt sáo đều đều một cách đơn điệu.
