Trong năm cuối học ở St. Luke’s, Philip phải làm việc rất vất vả. Cậu thấy hài lòng với cuộc sống. Cậu cảm thấy vô cùng thoải mái khi không vướng bận chuyện tình cảm và có đủ tiền cho các nhu cầu của mình. Cậu từng nghe nhiều người nhắc đến tiền bạc với giọng khinh miệt; cậu tự hỏi liệu họ đã bao giờ thử sống mà không có nó chưa. Cậu thừa nhận rằng sự túng thiếu biến con người thành kẻ ích kỷ, ti tiện, tham lam; nó bóp méo tính cách và khiến ta nhìn thế giới từ một góc độ dung tục; khi phải đong đo từng xu, tiền bạc trở nên quan trọng một cách kỳ quái: ta cần có một khoản kha khá mới đánh giá nó đúng với giá trị thực. Cậu sống cô độc, chẳng gặp ai ngoài gia đình Athelny, nhưng cậu không thấy cô đơn; cậu bận rộn với những dự định cho tương lai, và đôi khi hoài niệm về quá khứ. Ký ức của cậu thỉnh thoảng dừng lại ở những người bạn cũ, nhưng cậu chẳng buồn tìm gặp họ. Cậu cũng muốn biết Norah Nesbit giờ ra sao; cô ấy đã mang họ khác rồi, nhưng cậu không tài nào nhớ nổi tên người đàn ông mà cô sắp kết hôn; cậu mừng vì từng quen biết cô: đó là một tâm hồn tốt đẹp và dũng cảm. Một buổi tối chừng mười một giờ rưỡi, cậu thấy Lawson đang đi dạo trên phố Piccadilly; anh mặc lễ phục tối và có lẽ vừa từ nhà hát trở về. Philip bỗng chốc bốc đồng, vội rẽ ngay vào một con phố nhỏ. Cậu đã không gặp lại anh suốt hai năm và cảm thấy giờ đây không thể nối lại tình bạn đã đứt đoạn ấy. Cậu và Lawson chẳng còn gì để nói với nhau nữa. Philip không còn hứng thú với nghệ thuật; cậu thấy mình có thể tận hưởng cái đẹp mãnh liệt hơn thời niên thiếu, nhưng nghệ thuật đối với cậu chẳng còn mấy quan trọng. Cậu đang bận rộn dệt nên một họa tiết từ mớ hỗn độn muôn hình vạn trạng của cuộc đời, và những chất liệu cậu dùng khiến cho việc bận tâm đến màu vẽ hay con chữ trở nên quá đỗi tầm thường. Lawson đã hoàn thành vai trò của mình. Tình bạn của Philip với anh từng là một họa tiết trong bản thiết kế cậu đang tinh chỉnh: sẽ là cảm tính thuần túy nếu phớt lờ thực tế rằng người họa sĩ ấy không còn mang lại cho cậu chút hứng thú nào nữa.

Thỉnh thoảng Philip nghĩ đến Mildred. Cậu chủ động tránh những con phố có khả năng chạm mặt cô; nhưng đôi khi những cảm xúc nào đó, có lẽ là sự tò mò, có lẽ là thứ gì đó sâu kín hơn mà cậu không dám thừa nhận, lại sai khiến cậu lang thang quanh Piccadilly và Regent Street vào những giờ có thể gặp cô. Lúc ấy cậu cũng chẳng rõ bản thân mong được nhìn thấy cô hay lại sợ hãi điều đó. Có lần cậu thoáng thấy một bóng lưng gợi nhắc đến cô, và trong chốc lát cậu tưởng đó chính là cô; điều ấy mang lại cho cậu một cảm giác lạ lùng: đó là một nỗi đau nhói buốt kỳ lạ trong tim, đượm chút sợ hãi và hoang mang đến phát ói; để rồi khi rảo bước đuổi theo và nhận ra mình nhầm, cậu chẳng biết bản thân cảm thấy nhẹ nhõm hay thất vọng.

Đầu tháng Tám, Philip vượt qua kỳ thi phẫu thuật, kỳ thi cuối cùng, và nhận bằng tốt nghiệp. Đã bảy năm kể từ ngày cậu bước chân vào Bệnh viện St. Luke’s. Cậu đã gần ba mươi tuổi. Cậu bước xuống những bậc thang của Trường Cao đẳng Phẫu thuật Hoàng gia, tay cầm cuộn giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề, tim đập rộn ràng vì mãn nguyện.

"Giờ thì mình thực sự bắt đầu cuộc sống rồi," cậu thầm nghĩ.

Hôm sau, cậu đến văn phòng thư ký để đăng ký nhận một chân trực bệnh viện. Viên thư ký là một người đàn ông trung niên dễ mến với bộ râu đen, mà Philip vẫn luôn thấy rất niềm nở. Ông chúc mừng thành công của cậu, đoạn nói:

"Tôi đoán anh không thích làm bác sĩ thay thế trong một tháng ở bờ biển phía Nam chứ? Ba guinea một tuần bao gồm ăn ở."

"Tôi cũng không ngại đâu," Philip đáp.

“Ở Farnley, thuộc hạt Dorset. Bác sĩ South. Anh phải xuống đó ngay lập tức; trợ lý của ông ấy vừa bị quai bị. Tôi tin đó là một nơi rất dễ chịu."

Có điều gì đó trong thái độ của viên thư ký khiến Philip thấy khó hiểu. Nó có chút gì đó lấp lửng.

"Cái bẫy nằm ở đâu thế?" cậu hỏi.

Viên thư ký chần chừ giây lát rồi cười xòa theo kiểu làm hòa.

"À, thực ra thì, tôi nghe nói ông ấy là một lão già khá cáu kỉnh và kỳ quặc. Các cơ quan môi giới chẳng buồn cử ai đến đó nữa. Ông ấy thẳng thắn bộc tuệch, và đàn ông thì không thích điều đó."

"Nhưng anh có nghĩ ông ấy sẽ bằng lòng với một người vừa mới tốt nghiệp không? Rốt cuộc thì tôi chẳng có kinh nghiệm gì cả."

"Ông ấy nên thấy may mắn khi có được anh mới phải," viên thư ký đáp với vẻ ngoại giao.

Philip trầm ngâm suy nghĩ. Cậu chẳng có việc gì làm trong mấy tuần tới, và cậu mừng vì có cơ hội kiếm chút tiền. Cậu có thể để dành nó cho chuyến du lịch Tây Ban Nha mà cậu từng tự hứa với bản thân khi hoàn thành thời gian thực tập tại St. Luke’s, hoặc ở một bệnh viện nào khác nếu họ không giữ cậu lại.

"Được thôi. Tôi sẽ đi."

"Chỉ có điều, anh phải đi vào chiều nay. Thời gian đó có thuận tiện cho anh không? Nếu được, tôi sẽ đánh điện ngay lập tức."

Philip vốn muốn có vài ngày thảnh thơi cho riêng mình; nhưng cậu đã gặp gia đình Athelny tối hôm trước (cậu đến ngay để thông báo tin vui) và thực sự chẳng có lý do gì để chần chừ không lên đường ngay. Hành lý cần thu xếp của cậu rất ít. Chừng hơn bảy giờ tối hôm đó, cậu xuống tàu tại ga Farnley và bắt xe ngựa đến nhà Bác sĩ South. Đó là một ngôi nhà thấp và rộng, trát vữa, được phủ kín bởi dây leo tường vi. Cậu được dẫn vào phòng khám. Một lão ông đang ngồi viết bên bàn làm việc. Ông ngẩng lên khi người hầu gái dẫn Philip vào. Ông không đứng dậy, cũng chẳng nói năng gì; chỉ chăm chăm nhìn Philip. Philip ngẩn người.

"Tôi nghĩ ông đang đợi tôi," cậu lên tiếng. "Thư ký bệnh viện St. Luke’s đã điện tín cho ông sáng nay rồi."

“Tôi đã hoãn bữa tối lại nửa tiếng. Anh có muốn rửa mặt không?"

"Có chứ," Philip đáp.

Bác sĩ South khiến cậu buồn cười bởi phong thái kỳ quặc. Lúc này ông mới đứng dậy, và Philip thấy ông là một người đàn ông vóc người trung bình, gầy gò, tóc trắng cắt rất sát và cái miệng dài mím chặt đến mức trông như chẳng có lấy một chiếc môi; ông cạo râu sạch sẽ trừ hai chùm mai trắng nhỏ, khiến khuôn mặt vốn đã có chiếc cằm bạnh càng thêm vuông vức. Ông mặc bộ đồ tweed màu nâu và đeo khăn quàng cổ trắng. Quần áo lùng bùng quanh người trông như được may cho một kẻ to con hơn nhiều. Ông trông giống một chủ trang trại đáng kính vào giữa thế kỷ XIX. Ông mở cửa.

"Kia là phòng ăn," ông nói, chỉ tay về phía cánh cửa đối diện. "Phòng ngủ của anh là cánh cửa đầu tiên bên tay trái khi anh bước lên chiếu nghỉ. Xuống nhà khi nào anh sẵn sàng."

Trong bữa tối, Philip thừa nhận rằng Bác sĩ South đang quan sát mình, nhưng ông ít nói, và Philip cảm thấy ông chẳng muốn nghe trợ lý của mình bày tỏ điều gì.

"Anh tốt nghiệp khi nào thế?" ông đột ngột hỏi.

"Hôm qua."

"Anh từng học đại học à?"

"Không."

"Năm ngoái khi trợ lý của tôi nghỉ phép, họ cử đến một gã sinh viên đại học. Tôi đã bảo bọn họ đừng có làm thế nữa. Ra điều quý tộc quá mức so với tôi."

Lại một khoảng lặng nữa trôi qua. Bữa tối rất đạm bạc nhưng lại vô cùng ngon miệng. Philip giữ vẻ ngoài điềm đạm, nhưng trong lòng thì sục sôi phấn khích. Cậu vô cùng hân hoan vì được nhận làm bác sĩ thay thế; nó khiến cậu thấy mình thực sự trưởng thành; cậu có một khao khát điên rồ là muốn cười vang lên dù chẳng vì điều gì cụ thể; và càng nghĩ về tư cách nghề nghiệp của mình, cậu càng muốn khúc khích cười.

Nhưng Bác sĩ South đột ngột cắt ngang dòng suy nghĩ của cậu. "Anh bao nhiêu tuổi rồi?"

"Sắp tròn ba mươi."

"Sao giờ này anh mới tốt nghiệp?"

"Tôi không theo học ngành y cho đến khi gần hai mươi ba tuổi, và giữa chừng phải nghỉ liền hai năm."

"Tại sao?"

"Nghèo."

Bác sĩ South nhìn cậu bằng ánh mắt kỳ lạ rồi im lặng. Cuối bữa ăn, ông đứng dậy khỏi bàn.

"Anh có biết đây là loại phòng khám gì không?"

"Không ạ," Philip đáp.

"Chủ yếu là ngư dân và gia đình họ. Tôi phụ trách khu vực và Bệnh viện Thủy thủ. Trước đây tôi hành nghề độc lập ở đây, nhưng từ khi họ cố gắng biến nơi này thành một thị trấn nghỉ mát thời thượng, một gã bác sĩ đã mở phòng khám trên vách đá, và những kẻ khá giả đều đến đó. Tôi chỉ chữa trị cho những ai không có tiền trả phí bác sĩ."

Philip nhận ra sự cạnh tranh là nỗi đau nhức nhối của lão bác sĩ.

"Ông biết là tôi chẳng có kinh nghiệm gì mà," Philip nói.

"Bọn mày thì chẳng đứa nào biết cái quái gì cả."

Ông bước ra khỏi phòng mà không nói thêm lời nào, để mặc Philip một mình. Khi người hầu gái vào dọn dẹp, cô cho Philip biết rằng Bác sĩ South khám bệnh từ sáu giờ đến bảy giờ. Công việc cho tối hôm đó đã chấm dứt. Philip lấy một cuốn sách từ phòng mình, châm tẩu thuốc, rồi an tọa để đọc. Thật là một sự an ủi lớn lao, khi suốt mấy tháng qua cậu chẳng đọc gì ngoài sách y khoa. Mười giờ tối, Bác sĩ South bước vào và nhìn cậu. Philip vốn ghét việc không được gác chân lên cao, nên cậu đã kéo một chiếc ghế ra để gác chân.

"Trông anh có vẻ biết cách tự làm cho mình thoải mái nhỉ," Bác sĩ South nói, với vẻ nghiêm nghị đủ sức làm Philip mất hứng nếu cậu không đang phấn chấn như vậy.

Mắt Philip lấp lánh khi đáp lời.

"Ông có ý kiến gì sao?"

Bác sĩ South liếc nhìn cậu, nhưng không đáp thẳng vào câu hỏi.

"Cái gì thế kia?"

"Peregrine Pickle. Của Smollett."

"Tôi thừa biết Smollett là tác giả của Peregrine Pickle."

"Xin lỗi ông. Giới y khoa bọn tôi thường không mấy mặn mà với văn chương, phải không ạ?"

Philip đã đặt cuốn sách lên bàn, và Bác sĩ South cầm nó lên. Đó là một tập sách thuộc bộ sưu tập từng thuộc về Mục sư vùng Blackstable. Đó là một cuốn sách mỏng bìa da sần đã phai màu, với một bức khắc đồng làm trang bìa; các trang sách mốc thếch theo thời gian và vấy bẩn những vết ẩm mốc. Philip, không chủ ý, hơi chồm người lên khi Bác sĩ South cầm cuốn sách trên tay, và khóe mắt cậu thoáng hiện một nụ cười nhẹ. Chẳng có gì lọt qua được mắt lão bác sĩ.

"Tôi làm anh thấy buồn cười lắm à?" ông lạnh lùng hỏi.

"Tôi thấy ông rất yêu sách. Người ta luôn có thể nhận ra điều đó qua cách họ nâng niu chúng."

Bác sĩ South đặt cuốn tiểu thuyết xuống ngay lập tức.

"Điểm tâm lúc tám giờ rưỡi," ông nói rồi rời khỏi phòng.

"Đúng là một lão già ngộ nghĩnh!" Philip thầm nghĩ.

Cậu nhanh chóng nhận ra lý do tại sao các trợ lý của Bác sĩ South lại thấy khó lòng hòa hợp với ông. Trước hết, ông kiên quyết chống lại mọi phát kiến trong ba mươi năm qua: ông chẳng có chút kiên nhẫn nào với những loại thuốc từng một thời thịnh hành, được tung hô là có khả năng chữa bệnh thần kỳ, nhưng chỉ vài năm sau lại bị vứt xó; ông có những bài thuốc tủ mang theo từ thời còn là sinh viên ở St. Luke’s và đã dùng suốt cả đời; ông thấy chúng hiệu quả chẳng kém gì bất cứ thứ mốt thời thượng nào ra đời sau này. Philip giật mình trước sự hoài nghi của Bác sĩ South đối với phương pháp vô trùng; cậu vốn tuân thủ nó theo xu thế chung của thời đại; nhưng vị bác sĩ già lại áp dụng những biện pháp phòng ngừa mà Philip từng thấy được tuân thủ nghiêm ngặt đến từng chi tiết tại bệnh viện bằng thái độ dung túng đầy khinh miệt của một kẻ đang chơi trò đánh trận giả với trẻ con.

"Tôi đã chứng kiến các chất khử trùng xuất hiện và càn quét mọi thứ, rồi sau đó lại thấy phương pháp vô trùng chiếm chỗ của chúng. Toàn nhảm nhí!"

Những thanh niên được cử đến đây chỉ biết đến thực hành trong bệnh viện; họ đến với sự khinh miệt không giấu giếm dành cho các Bác sĩ Đa khoa mà họ đã hít thở phải từ bầu không khí trong bệnh viện; nhưng họ mới chỉ thấy những ca bệnh phức tạp nằm trong các phòng bệnh; họ biết cách chữa một căn bệnh mơ hồ của tuyến thượng thận, nhưng lại hoàn toàn bất lực khi đối mặt với một ca cảm mạo thông thường. Kiến thức của họ chỉ là lý thuyết và sự tự tin thì vô bờ bến. Bác sĩ South quan sát họ với cái miệng mím chặt; ông lấy làm khoái trá tột cùng khi vạch trần sự dốt nát và tính kiêu ngạo vô lối của họ. Đó là một phòng khám nghèo nàn của những người làm nghề chài lưới, và vị bác sĩ tự tay pha chế đơn thuốc của mình. Bác sĩ South hỏi người trợ lý rằng anh ta mong kiếm đủ sống bằng cách nào nếu cứ kê cho một ngư dân bị đau dạ dày một hỗn hợp gồm nửa tá loại đắt tiền. Ông cũng phàn nàn rằng các y sĩ trẻ tuổi đều thiếu học thức: món ăn tinh thần của họ chỉ là tờ The Sporting Times và Tờ Y học Anh (The British Medical Journal); họ không thể viết nổi một nét chữ dễ đọc cũng như đánh vần cho đúng chính tả. Trong hai hay ba ngày, Bác sĩ South theo dõi Philip sát sao, sẵn sàng châm chọc bằng thứ ngôn ngữ chua ngoa nếu cậu sơ hở; và Philip, ý thức được điều đó, vẫn điềm tĩnh làm việc với một niềm thích thú thầm kín. Cậu rất hài lòng với sự thay đổi công việc này. Cậu thích cảm giác độc lập và tinh thần trách nhiệm. Đủ mọi thành phần bước vào phòng khám. Cậu cảm thấy thỏa mãn vì dường như mình có thể khơi gợi sự tin tưởng ở các bệnh nhân; và việc quan sát quá trình hồi phục — vốn tại bệnh viện chỉ có thể theo dõi qua những khoảng thời gian cách quãng — là một điều vô cùng thú vị. Những chuyến đi thăm khám đưa cậu vào những ngôi nhà mái thấp lưu giữ ngư cụ, buồm tàu và rải rác những kỷ vật của những hải trình viễn dương, từ một chiếc hộp sơn mài Nhật Bản, ngọn giáo và mái chèo từ Melanesia, cho đến những con dao găm từ các khu chợ ở Istanbul; có một bầu không khí lãng mạn phảng phất trong những căn phòng ngột ngạt nhỏ bé ấy, và vị mặn của biển cả mang lại cho chúng một sự tươi mát cay nồng. Philip thích trò chuyện với những người thủy thủ, và khi họ nhận ra cậu không hề trịch thượng, họ kể cho cậu nghe những câu chuyện dài về những chuyến hải trình xa xôi thời trẻ.

Có một hoặc hai lần cậu chẩn đoán nhầm (cậu chưa từng thấy ca sởi nào trước đó, và khi đối mặt với những nốt phát ban, cậu lại nhầm nó thành một bệnh lý da liễu mơ hồ); và đôi khi phương pháp điều trị của cậu khác với Bác sĩ South. Lần đầu tiên chuyện này xảy ra, Bác sĩ South đã công kích cậu bằng thứ mỉa mai cay độc; nhưng Philip đón nhận nó với sự hóm hỉnh; cậu có sẵn khiếu đối đáp, và đã đưa ra một hoặc hai câu trả lời khiến Bác sĩ South khựng lại nhìn cậu đầy tò mò. Khuôn mặt Philip nghiêm nghị, nhưng đôi mắt lại lấp lánh cười. Lão ông không sao thoát khỏi cảm giác rằng Philip đang trêu ngươi mình. Ông đã quen với việc bị các trợ lý ghét bỏ và sợ hãi, và đây là một trải nghiệm hoàn toàn mới lạ. Ông suýt nổi cơn tam bành và tống cổ Philip đi bằng chuyến tàu tiếp theo, ông từng làm thế với mấy trợ lý trước kia; nhưng ông lại có một cảm giác bứt rứt rằng khi đó Philip sẽ chỉ cười vào mặt mình; và đột nhiên ông cảm thấy buồn cười. Khóe môi ông vô thức nhếch lên thành một nụ cười, rồi ông quay đi. Chẳng mấy chốc, ông nhận thức được rằng Philip đang hệ thống hóa việc tự giải trí trên sự bực bội của mình. Ban đầu ông thấy bất ngờ rồi sau đó lại đâm ra thích thú.

"Mặc thói xấc xược của nó đi," ông thầm cười khẩy. "Mặc thói xấc xược của nó đi."