Hôm sau, Philip lại bắt đầu công việc, nhưng cái kết mà cậu hằng mong đợi trong vài tuần ấy mãi vẫn không đến. Những tuần trôi qua rồi thấm thoát hóa thành tháng. Mùa đông dần lùi xa, và những tán cây trong các công viên bắt đầu đâm chồi nảy lộc. Một cảm giác rã rời khủng khiếp trùm lên Philip. Thời gian vẫn trôi đi, dẫu lê bước nặng nề, và cậu nghĩ rằng tuổi trẻ của mình đang trôi qua, chẳng mấy chốc nó sẽ vụt mất mà chưa làm được thành tựu gì. Công việc trở nên vô định hơn bao giờ hết khi cậu biết chắc mình thế nào cũng sẽ rời bỏ nó. Cậu dần trở nên thành thạo trong việc thiết kế trang phục, và dẫu chẳng có khiếu sáng tạo, cậu đã học được cách nắm bắt nhanh nhạy để biến tấu các mốt thời trang Pháp cho phù hợp với thị trường Anh quốc. Thỉnh thoảng, cậu cũng khá hài lòng với các bản vẽ của mình, chỉ tiếc là khâu thực hiện bên ngoài luôn làm hỏng bét chúng. Cậu thấy buồn cười khi nhận ra mình lại dễ nổi cáu đến thế mỗi khi ý tưởng của mình không được hiện thực hóa một cách thỏa đáng. Cậu buộc phải đi lại hết sức dè dặt. Cứ mỗi lần cậu đề xuất một ý tưởng mới mẻ nào đó, ông Sampson liền gạt phăng đi: khách hàng của họ không thích bất cứ thứ gì quá kỳ quặc; đó là một tầng lớp khách hàng rất mực đàng hoàng, và khi đã có một lượng khách quen như vậy thì chẳng đáng để mạo hiểm làm mấy trò lố bịch.

Đã một hai lần ông mắng gắt Philip; ông nghĩ rằng cậu thanh niên này đang bắt đầu tỏ ra kiêu ngạo, chỉ vì những ý tưởng của Philip không phải lúc nào cũng trùng khớp với quan điểm của ông.

“Cậu nên cẩn thận cái thân mình đi, chàng trai trẻ ạ, bằng không có ngày cậu sẽ phải ra đường ở đấy.”

Philip rất thèm đấm cho lão một cú vào mũi, nhưng cậu đã kìm chế lại. Dù sao thì chuyện này cũng chẳng kéo dài được bao lâu nữa, và rồi cậu sẽ rũ bỏ được hết đám người này cho vĩnh viễn. Đôi lúc trong nỗi tuyệt vọng đến buồn cười, cậu thầm kêu lên rằng ông chú của mình chắc phải làm bằng sắt. Đúng là một thể trạng cường tráng làm sao! Những căn bệnh mà ông phải gánh chịu vốn đủ sức quật ngã bất kỳ người bình thường nào từ mười hai tháng trước rồi. Khi tin tức cuối cùng cũng truyền đến rằng vị Mục sư đang hấp hối, Philip vốn đang bận tâm đến những chuyện khác nên hoàn toàn bất ngờ. Đó là vào tháng Bảy, và chỉ nửa tháng nữa thôi là cậu được nghỉ phép. Cậu nhận được thư từ bà Foster báo rằng bác sĩ không cho ông Carey sống được mấy ngày nữa, và nếu Philip muốn gặp mặt ông lần cuối thì phải về ngay tức khắc. Philip đến gặp người phụ trách thu mua và nói rằng mình muốn xin nghỉ việc. Ông Sampson vốn là một người tử tế, và khi biết rõ hoàn cảnh, ông không hề làm khó dễ gì. Philip nói lời tạm biệt với mọi người trong bộ phận của mình; lý do nghỉ việc của cậu đã lan truyền đi khắp nơi với đôi chút thêu dệt, và họ cứ đinh ninh rằng cậu vừa thừa hưởng một gia tài khép kín. Bà Hodges rưng rưng nước mắt khi bắt tay chào từ biệt cậu.

“Chắc là chúng tôi sẽ chẳng còn được gặp lại cậu mấy khi nữa đâu,” bà nói.

“Cháu rất mừng vì được rời khỏi tiệm của Lynn,” cậu đáp.

Thật kỳ lạ làm sao, dẫu từng nghĩ rằng mình căm ghét những con người này đến nhường nào, vậy mà giờ đây cậu lại thực sự cảm thấy lưu luyến khi phải rời xa họ, và lúc ngồi xe rời khỏi ngôi nhà trên phố Harrington, trong lòng cậu hoàn toàn trống rỗng chẳng có chút hân hoan nào. Cậu đã từng mường tượng ra đủ mọi cung bậc cảm xúc mình sẽ trải qua trong khoảnh khắc này, để rồi giờ đây chẳng cảm thấy gì sất: cậu dửng dưng hệt như thể mình đang chuẩn bị đi nghỉ mát vài ngày vậy.

“Mình mang một bản tính thật tồi tệ,” cậu tự nhủ. “Mình cứ mỏi mòn ngóng chờ mọi thứ, để rồi khi chúng đến thì lúc nào cũng thấy thất vọng.”

Cậu về đến Blackstable vào đầu giờ chiều. Bà Foster ra tận cửa đón cậu, và nét mặt bà đã nói lên rằng ông chú của cậu vẫn chưa qua đời.

“Hôm nay ông khỏe hơn một chút rồi đấy,” bà nói. “Ông ấy có một thể trạng thật đáng kinh ngạc.”

Bà dẫn cậu vào phòng ngủ nơi ông Carey đang nằm ngửa trên giường. Ông dành cho Philip một nụ cười nhẹ, trong đó phảng phất vẻ đắc ý ranh mãnh vì một lần nữa lại lừa gạt được ‘thần chết’.

“Ta cứ tưởng hôm qua là tiêu đời với ta rồi chứ,” ông nói bằng giọng mệt mỏi rã rời. “Tất cả bọn họ đều đã buông xuôi hết rồi, phải thế không bà Foster?”

“Ông có một thể trạng tuyệt vời thật đấy, điều đó thì chẳng ai chối cãi được.”

“Con chó già này vẫn còn dai sức chán.”

Bà Foster bảo vị Mục sư không được nói nhiều, như vậy sẽ làm ông mệt; bà đối xử với ông như với một đứa trẻ, bằng thứ quyền uy đầy ân cần; và phảng phất đâu đó sự ngây thơ như trẻ con trong niềm mãn nguyện của lão già vì đã vượt qua mọi dự liệu của người đời. Philip nhận ra ngay rằng sở dĩ người ta gọi mình về là vì thế, và cậu thấy buồn cười vì mình đã bị lừa ra đây cho một chuyến đi công cốc. Nếu chỉ cần tránh được một cơn đau tim khác, chắc chắn chỉ trong một hai tuần là ông sẽ khỏe lại thôi; và những cơn đau như thế ông đã từng trải qua mấy bận rồi; lần nào ông cũng ngỡ như mình sắp chết đến nơi, nhưng rồi có chuyện gì xảy ra đâu. Ai nấy đều ca tụng thể trạng của ông, nhưng chẳng một ai thấu hiểu được ông dẻo dai đến nhường nào.

“Con có định ở lại chơi một hai ngày không?” Ông hỏi Philip, làm như thể tin chắc rằng cậu về đây để nghỉ phép.

“Cháu đang tính thế ạ,” Philip vui vẻ đáp.

“Hít thở chút không khí biển sẽ tốt cho con đấy.”

Chẳng mấy chốc bác sĩ Wigram tới, và sau khi thăm khám cho vị Mục sư, ông ra ngoài trò chuyện với Philip. Ông mang một vẻ mặt vô cùng đúng mực.

“Ta e rằng lần này là hồi kết thật rồi, Philip,” ông nói. “Đó sẽ là một mất mát lớn cho tất cả chúng ta. Ta đã quen biết cụ suốt ba mươi lăm năm nay rồi.”

“Trông ông ấy vẫn có vẻ khỏe mạnh đấy chứ ạ,” Philip nói.

“Ta đang phải dùng thuốc để duy trì sự sống cho cụ, nhưng không kéo dài được lâu đâu. Hai ngày qua thật kinh khủng, ta cứ tưởng cụ đã chết đến nửa tá lần ấy chứ.”

Vị bác sĩ trầm ngâm trong chốc lát, nhưng khi ra tới cổng, ông đột nhiên quay sang nói với Philip:

“Bà Foster có nói gì với cháu không?”

“Ý bác là sao ạ?”

“Mấy người ở đây hay có kiểu mê tín dị đoan: bà ấy đâm ra cả nghĩ rằng cụ đang vướng bận điều gì trong lòng, và cụ chưa thể nhắm mắt xuôi tay cho đến khi trút bỏ được nó; khổ nỗi cụ lại chẳng tài nào mở miệng thú nhận ra được.”

Philip không đáp, và vị bác sĩ lại tiếp tục.

“Tất nhiên đó chỉ là nhảm nhí. Cụ đã sống một cuộc đời rất tốt đẹp, đã làm tròn bổn phận, là một vị chủ chăn tận tụy, và ta chắc chắn rằng tất cả chúng ta sẽ vô cùng thương tiếc cụ; cụ chẳng có gì phải hổ thẹn với lương tâm cả. Ta rất hoài nghi liệu vị mục sư kế nhiệm có thể vừa ý chúng ta được đến một nửa hay không.”

Mấy ngày liền bệnh tình của ông Carey không có gì thay đổi. Sự thèm ăn vốn dĩ rất tốt của ông bỗng biến mất, khiến ông chẳng tài nào nuốt nổi mấy. Bác sĩ Wigram giờ đây không còn do dự gì trong việc dùng thuốc giảm đau để xoa dịu chứng viêm dây thần kinh đang hành hạ ông; và điều đó, kết hợp với triệu chứng run rẩy liên tục của đôi chân tay đã bại liệt, đang vắt kiệt sức lực của ông từng chút một. Trí óc ông vẫn vô cùng minh mẫn. Philip và bà Foster thay phiên nhau chăm sóc ông. Bà đã quá mệt mỏi sau nhiều tháng trời ròng rã lo toan mọi nhu cầu của ông, đến mức Philip phải kiên quyết nhận phần túc trực ban đêm bên người bệnh để bà có thời gian ngủ nghỉ. Cậu trải qua những giờ khắc dài đằng đẵng trên chiếc ghế bành để khỏi ngủ quên, vừa đọc bộ Nghìn lẻ một đêm dưới ánh nến hắt hiu. Cậu đã không đọc lại tác phẩm ấy kể từ hồi còn là một đứa trẻ, và nó mang tuổi thơ ùa về trong tâm trí cậu. Thỉnh thoảng, cậu ngồi lặng im lắng nghe sự tĩnh mịch của màn đêm. Khi tác dụng của thuốc giảm đau hết hiệu lực, ông Carey lại cựa quậy không yên và khiến cậu phải bận rộn luôn tay luôn chân.

Cuối cùng, vào một buổi sáng sớm, khi lũ chim đang ríu rít chuyền cành hót vang ngoài tán lá, cậu nghe thấy có tiếng gọi tên mình. Cậu bước vội đến bên giường. Ông Carey đang nằm ngửa, đôi mắt đờ đẫn nhìn trân trân lên trần nhà; ông chẳng buồn quay sang nhìn Philip. Philip nhận thấy những giọt mồ hôi đang rịn đầy trên vầng trán ông, liền với lấy chiếc khăn để lau cho ông.

“Có phải con đấy không, Philip?” Lão hỏi.

Philip giật mình bởi giọng nói ấy bỗng trở nên khác lạ. Nó khàn đặc và trầm đục. Đó là giọng điệu của một kẻ đang run lên vì sợ hãi.

“Vâng, bác cần gì ạ?”

Im lặng bao trùm, và đôi mắt vô hồn ấy vẫn tiếp tục dán chặt lên trần nhà. Rồi một cái giật cơ khẽ thoáng qua trên khuôn mặt.

“Ta nghĩ là mình sắp chết rồi,” ông nói.

“Ồ, nói nhảm gì thế ạ!” Philip kêu lên. “Bác còn sống khối năm nữa cơ mà.”

Hai giọt nước mắt ứa ra từ khóe mi lão già. Cảnh tượng ấy khiến Philip thấy vô cùng ám ảnh. Người chú của cậu chưa từng bộc lộ bất kỳ cảm xúc đặc biệt nào trước những biến cố trong đời; thế mà giờ đây, chứng kiến chúng lại mang đến một cảm giác kinh hoàng đến nghẹn ngào.

“Hãy đi gọi ông Simmonds tới đây,” ông nói. “Ta muốn làm lễ Thánh Thể.”

Ông Simmonds chính là vị mục sư phụ tá.

“Bây giờ luôn sao ạ?” Philip hỏi.

“Mau lên, bằng không thì sẽ quá muộn mất.”

Philip liền đi đánh thức bà Foster dậy, nhưng hóa ra đã muộn hơn cậu tưởng và bà đã thức từ bao giờ. Cậu bảo bà sai người làm vườn đi nhắn tin, rồi quay trở lại phòng ông chú.

“Con đã đi gọi ông Simmonds chưa?”

“Rồi ạ.”

Một khoảng lặng trôi qua. Philip ngồi bên mép giường, thỉnh thoảng lại lau tấm trán đầm đìa mồ hôi cho ông.

“Hãy để ta nắm lấy tay con, Philip,” cuối cùng ông lão lên tiếng.

Philip đưa tay cho ông nắm lấy, và lão bấu chặt lấy nó tựa như bấu víu vào sự sống, để tìm kiếm chút an ủi trong giờ phút lâm chung. Có lẽ suốt cả cuộc đời mình, ông chưa từng thực sự yêu thương một ai, nhưng giờ đây, theo bản năng, ông lại hướng về một sinh linh bằng xương bằng thịt. Bàn tay ông lạnh ngắt và đẫm mồ hôi. Nó siết chặt lấy tay Philip bằng một thứ năng lượng yếu ớt và đầy tuyệt vọng. Lão già đang phải chiến đấu với nỗi sợ hãi trước cái chết. Và Philip thầm nghĩ rồi ai cũng sẽ phải trải qua giây phút ấy mà thôi. Ồ, thật là nghiệt ngã làm sao, khi người ta có thể tin vào một vị Thượng đế lại nhẫn tâm để cho các tạo vật của ngài phải chịu đựng một thứ hình phạt tàn nhẫn đến thế! Cậu chưa từng dằn vặt vì ông chú của mình, thậm chí suốt hai năm qua, ngày nào cậu cũng mong mỏi lão mau chết đi; thế nhưng giờ đây, cậu chẳng sao kìm nén được niềm thương cảm đang dâng tràn trong lồng ngực. Mức giá phải trả cho việc thoát khỏi kiếp súc sinh hóa ra lại đắt đỏ đến nhường này ư!

Họ cứ thế chìm trong im lặng, chỉ thỉnh thoảng bị phá vỡ bởi câu hỏi thì thào của ông Carey.

“Cậu ấy vẫn chưa tới sao?”

Cuối cùng thì bà quản gia cũng nhẹ nhàng bước vào để báo rằng ông Simmonds đã đến. Ông mang theo chiếc túi đựng áo lễ và dải khăn choàng. Bà Foster bưng chiếc đĩa đựng bánh thánh. Ông Simmonds lặng lẽ bắt tay Philip, rồi với vẻ nghiêm cẩn của một người hành nghề, ông tiến thẳng về phía người bệnh. Philip cùng người hầu gái lặng lẽ bước ra ngoài.

Philip thẫn thờ đi dạo trong khu vườn ngập tràn hơi sương và tươi mới trong buổi sớm mai. Lũ chim đang ríu rít ca hót vang lừng. Bầu trời một màu xanh ngắt, nhưng không khí đượm vị mặn mòi của biển lại vô cùng dịu mát và dễ chịu. Những khóm hồng đang kỳ rộ nở. Sắc xanh của cỏ cây, sắc xanh của thảm cỏ toát lên một vẻ đầy sức sống và rực rỡ. Philip cứ thế bước đi, và trong lúc sải bước, cậu suy ngẫm về sự huyền bí đang diễn ra bên trong căn phòng ngủ kia. Nó mang lại cho cậu một cảm xúc vô cùng kỳ lạ. Chẳng mấy chốc bà Foster bước ra tìm cậu và nói rằng ông chú đang muốn gặp cậu. Vị mục sư phụ tá đang thu dọn đồ đạc bỏ lại vào chiếc túi đen. Người bệnh quay đầu sang một chút và chào đón cậu bằng một nụ cười. Philip ngạc nhiên khôn xiết, bởi đã có một sự thay đổi diễn ra ở con người ông, một sự thay đổi phi thường; đôi mắt ông giờ đây không còn vương vấn vẻ hoảng loạn sợ hãi nữa, và những nếp nhăn dúm dó trên khuôn mặt cũng đã biến mất: trông ông thật hạnh phúc và bình thản.

“Giờ thì ta đã hoàn toàn sẵn sàng rồi,” ông nói, giọng điệu mang một sắc thái hoàn toàn khác. “Khi nào Chúa thấy phù hợp để gọi ta về, ta đã sẵn sàng dâng hiến linh hồn mình vào đôi tay Ngài.”

Philip không nói gì. Cậu có thể nhận thấy ông chú của mình hoàn toàn chân thành. Quả là một điều kỳ diệu gần như không tưởng. Ông đã tiếp nhận Mình và Máu Thánh của Đấng Cứu Thế, và chúng đã ban cho ông sức mạnh để ông không còn phải sợ hãi cuộc hành trình tất yếu bước vào cõi vĩnh hằng nữa. Ông biết mình sắp chết: và ông đã phó mặc cho định mệnh. Ông chỉ thốt thêm một câu duy nhất:

“Ta sắp được đoàn tụ với người vợ hiền yêu dấu của ta rồi.”

Câu nói ấy khiến Philip giật mình thon thót. Cậu sực nhớ lại cách đối xử tàn nhẫn và vô cảm đến thế nào mà ông chú đã dành cho bà, lão đã hững hờ ra sao trước tình yêu dạt dào, nhún nhường và tận tụy của bà. Vị mục sư phụ tá với tâm trạng vô cùng xúc động liền cáo biệt ra về, còn bà Foster vừa sụt sùi khóc vừa tiễn ông ra tới cửa. Ông Carey vì kiệt sức sau một hồi gắng gượng nên đã chìm vào giấc ngủ chập chờn, còn Philip lặng lẽ ngồi xuống bên mép giường kiên nhẫn đợi chờ hồi kết. Buổi sáng cứ thế trôi đi, và nhịp thở của ông lão dần trở nên khò khè nặng nhọc. Bác sĩ tới và thông báo rằng cụ đang hấp hối. Ông đã bất tỉnh và cứ dùng đôi bàn tay yếu ớt bứt rứt trên tấm ga giường; lão trằn trọc không yên và cất tiếng rên rỉ. Bác sĩ Wigram bèn tiêm cho ông một mũi dưới da.

“Giờ thì dẫu có làm gì cũng chẳng ích gì nữa rồi, cụ có thể đi bất cứ lúc nào.”

Vị bác sĩ liếc nhìn đồng hồ rồi lại quay sang nhìn người bệnh. Philip nhận ra đã đúng một giờ trưa. Bác sĩ Wigram đang nghĩ đến bữa trưa của ông ta đây mà.

“Cháu ở lại đây cũng chẳng giải quyết được gì đâu,” ông nói.

“Cháu chẳng thể làm gì hơn được nữa đâu,” vị bác sĩ bồi thêm.

Khi vị bác sĩ vừa khuất dạng, bà Foster liền hỏi Philip xem cậu có thể ghé qua chỗ bác thợ mộc vốn kiêm luôn nghề làm quan tài, để nhắn người ta cử một phụ nữ đến liệm xác hay không.

“Cháu ra ngoài hít thở chút không khí đi,” bà bảo, “sẽ tốt cho cháu hơn đấy.”

Lão thợ mộc ở cách đó chừng nửa dặm. Khi Philip truyền đạt lại lời nhắn, lão liền hỏi:

“Cụ ông tội nghiệp qua đời lúc mấy giờ thế hả cậu?”

Philip ngẩn người chần chừ. Cậu chợt nghĩ rằng việc đi gọi người đến liệm xác trong khi ông chú vẫn còn đang thỏ thẻ hơi thở nghe thật nhẫn tâm làm sao, và cậu tự hỏi không biết tại sao bà Foster lại sai mình đến đây. Người ta thể nào cũng nghĩ rằng cậu đang sốt sắng muốn tống khứ ông già này đi cho rảnh nợ. Cậu thấy ánh mắt lão thợ mộc nhìn mình có vẻ kỳ cục. Lão lặp lại câu hỏi một lần nữa. Điều đó khiến Philip đâm cáu. Chẳng phải chuyện của lão.…

“Vị Mục sư trút hơi thở cuối cùng lúc nào thế?”

Phản ứng đầu tiên của Philip là định đáp rằng vừa mới xảy ra xong, nhưng ngộ nhỡ ông cụ cứ thoi thóp kéo dài thêm vài tiếng nữa thì lại thành ra khó giải thích. Cậu đỏ bừng mặt và ngập ngừng đáp.

“Ơ... thực ra thì cụ vẫn chưa mất hẳn.”

Lão thợ mộc nhìn cậu với vẻ hoang mang tột độ, khiến cậu phải vội vã lên tiếng thanh minh.

“Bà Foster ở nhà một mình và bà ấy muốn có người phụ nữ tới đó trước. Chắc anh hiểu ý tôi chứ? Biết đâu lúc này cụ đã đi rồi cũng nên.”

Lão thợ mộc gật gù.

“À, vâng, tôi hiểu rồi. Tôi sẽ cử người sang ngay đây.”

Khi Philip quay trở lại nhà xứ, cậu bước thẳng lên phòng ngủ. Bà Foster đứng dậy khỏi chiếc ghế bên mép giường.

“Cụ vẫn y như lúc cậu vừa đi vậy,” bà nói.

Bà đi xuống nhà để kiếm gì đó lót dạ, còn Philip đứng lặng chăm chú dõi theo tiến trình của cái chết. Chẳng còn lại chút gì gọi là con người trong hình hài vô thức đang oằn mình giãy giụa yếu ớt ấy. Thỉnh thoảng, từ đôi môi hé mở lại phát ra những tiếng lẩm bẩm không thành tiếng. Ánh nắng chói chang đổ xuống từ bầu trời không một bóng mây, nhưng những tán cây trong vườn vẫn tỏa bóng mát rượi và dễ chịu. Quả là một ngày đẹp trời. Một con nhặng xanh đang vo ve đập cánh vào ô cửa kính. Đột nhiên vang lên một tiếng khò khè lớn, khiến Philip giật bắn mình, thật đáng sợ làm sao; một cơn co giật chạy dọc qua các thớ thịt và ông lão đã trút hơi thở cuối cùng. Cỗ máy đã ngừng quay. Con nhặng xanh vẫn vo ve, vo ve ầm ĩ đập vào ô cửa kính.