Ba tuần thực tập đỡ sinh sắp đi đến hồi kết. Philip đã đảm nhận sáu mươi hai ca, và anh đã kiệt sức. Khi về đến nhà vào khoảng mười giờ trong đêm trực cuối cùng, anh cầu mong bằng tất cả tấm lòng rằng mình sẽ không bị gọi đi thêm lần nào nữa. Đã mười ngày nay anh chưa được ngủ trọn một giấc ban đêm.

Ca đỡ sinh mà anh vừa bước ra thực sự tồi tệ. Anh được một kẻ to lớn, lực lưỡng, hơi hơi men dẫn đến một căn phòng nằm trong một con ngõ hôi hám, bẩn thỉu hơn bất cứ nơi nào anh từng thấy: đó là một căn gác xép tí hon; phần lớn không gian bị chiếm bởi một chiếc giường gỗ với tấm màn che màu đỏ bẩn thỉu, trần nhà thấp đến mức Philip có thể chạm tới bằng đầu ngón tay; với ngọn nến đơn độc hắt chút ánh sáng ít ỏi, anh dò dẫm khắp nơi, nướng cháy lũ rệp đang bò lổm ngổm trên đó. Người phụ nữ là một ả đàn bà trung niên phì nhiêu, từng liên tiếp sinh ra những đứa con chết non.

Đó là một câu chuyện mà Philip đã quá đỗi quen thuộc: người chồng từng là lính ở Ấn Độ; thứ luật pháp áp đặt lên đất nước ấy bởi sự giả tạo đạo đức của công chúng Anh đã dung túng cho căn bệnh đau đớn nhất hoành hành; và những kẻ vô tội phải gánh chịu. Vừa ngáp, Philip vừa cởi quần áo rồi tắm rửa, sau đó anh giũ mạnh quần áo của mình trên mặt nước và nhìn những con côn trùng rùng mình rơi ra. Anh vừa định leo lên giường thì có tiếng gõ cửa, và nhân viên trực gác của bệnh viện mang vào cho anh một tấm danh thiếp.

Philip cáu kỉnh nói: “Khỉ thật. Anh là kẻ duy nhất tôi muốn tránh mặt tối nay đấy. Ai mang nó đến vậy?”

“Tôi nghĩ là người chồng, thưa bác sĩ. Tôi có bảo anh ta đợi không?”

Philip nhìn địa chỉ, thấy con phố này quen thuộc, bèn bảo người gác cổng rằng anh sẽ tự tìm đường. Anh mặc lại quần áo và chỉ năm phút sau, tay cầm chiếc túi đen, anh đã bước ra phố. Một người đàn ông mà anh không thể nhìn rõ trong bóng tối bước đến, nói rằng mình chính là người chồng.

Anh ta nói: “Tôi nghĩ mình nên đợi, thưa bác sĩ. Khu này khá phức tạp, lại thêm việc họ không biết ngài là ai.”

Philip cười lớn.

“Cứ yên tâm, ai ở đây cũng biết bác sĩ cả. Tôi từng đặt chân đến những nơi còn quái quỷ và phức tạp hơn phố Waver nhiều.”

Điều đó hoàn toàn đúng. Chiếc túi đen chính là tấm thông hành giúp anh đi qua những con hẻm khốn khổ và những góc sân hôi hám nơi mà một viên cảnh sát cũng chẳng dám một mình bước vào. Đám đông nhỏ lác đác vài lần nhìn Philip với vẻ tò mò khi anh đi qua; anh nghe thấy tiếng thì thầm bàn tán rồi có kẻ nói:

“Bác sĩ bệnh viện đấy.”

Khi anh đi ngang qua, một vài người cất tiếng: “Chào bác sĩ.”

Người đàn ông đi cùng anh lúc này lên tiếng: “Chúng ta phải rảo bước thôi nếu ngài không phiền, thưa bác sĩ. Họ bảo tôi không còn nhiều thời gian nữa.”

Philip vừa rảo bước vừa hỏi: “Sao anh để muộn thế mới đi gọi?”

Anh liếc nhìn gã thanh niên khi đi ngang qua một cột đèn.

Anh bảo: “Trông cậu trẻ quá nhỉ.”

“Tôi vừa tròn mười tám tuổi rồi, thưa bác sĩ.”

Cậu ta có làn da trắng trẻo, mặt không một cọng râu, trông chẳng khác nào một đứa trẻ; vóc người thấp nhưng chắc nịch.

Philip nói: “Cậu còn trẻ thế này mà đã lấy vợ à.”

“Bọn tôi bắt buộc phải cưới.”

“Cậu kiếm được bao nhiêu một tuần?”

“Mười sáu shilling, thưa bác sĩ.”

Mười sáu shilling một tuần chẳng đáng là bao để nuôi sống một người vợ và đứa con. Căn phòng cặp vợ chồng trẻ sinh sống cho thấy sự nghèo túng đến cùng cực của họ. Phòng rộng vừa phải, nhưng trông có vẻ rất trống trải vì hầu như chẳng có chút đồ đạc nào; sàn nhà không trải thảm; trên tường không treo tranh; trong khi hầu hết các căn phòng khác đều có đôi chút vật trang trí, như ảnh chụp hoặc những trang phụ bản được đóng khung rẻ tiền từ các số báo đặc biệt dịp Giáng sinh của các tờ tuần báo minh họa. Người bệnh nằm trên một chiếc giường sắt nhỏ loại rẻ tiền nhất. Philip giật mình khi nhận ra cô vợ trẻ đến nhường nào.

Anh nói với người phụ nữ được thuê đến để ‘hộ tống’ sản phụ: “Chúa tôi, chắc cô ta chưa đầy mười [mười sáu] tuổi đâu.”

Cô ta khai trên thẻ là mười tám tuổi, nhưng khi còn quá trẻ, họ thường khai tăng lên một hoặc hai tuổi. Thêm nữa, cô ta rất xinh xắn, một điều hiếm thấy ở tầng lớp mà thể trạng đã bị tàn phá bởi nghèo đói, không khí ô nhiễm và những nghề nghiệp độc hại; cô có các đường nét thanh tú, đôi mắt xanh to tròn và mái tóc sẫm màu được chải chuốt cầu kỳ theo kiểu của những cô gái bán hàng ngoài chợ. Cả hai vợ chồng đều vô cùng lo lắng.

Philip bảo anh chồng: “Cậu nên ra ngoài đợi đi, có gì tôi còn gọi.”

Khi nhìn rõ hơn, Philip lại một lần nữa ngạc nhiên trước vẻ non choẹt của cậu ta: có cảm giác như lẽ ra cậu ta phải đang nô đùa trên đường phố cùng lũ bạn thay vì đứng đây ngóng chờ sự ra đời của một đứa con trong sự lo âu tột độ. Thời gian cứ thế trôi qua, và mãi đến gần hai giờ sáng đứa trẻ mới chào đời. Mọi chuyện có vẻ diễn ra suôn sẻ; người chồng được gọi vào, và Philip cảm động khi thấy cách anh hôn vợ đầy vụng về và ngượng ngùng. Philip thu dọn đồ đạc. Trước khi rời đi, anh bắt mạch cho bệnh nhân thêm một lần nữa.

Anh thốt lên: “Ôi chao!”

Anh liếc nhìn cô nhanh chóng: có chuyện chẳng lành đã xảy ra. Trong những trường hợp khẩn cấp, người ta phải gọi cho S. O. C.—trưởng ban hộ sinh—một bác sĩ đã có bằng cấp và chịu trách nhiệm quản lý “vùng” này. Philip nguệch ngoạc viết mấy chữ vào mảnh giấy, đưa cho người chồng và bảo anh ta chạy nhanh đến bệnh viện; anh giục cậu ta đi thật khẩn trương vì vợ mình đang trong tình trạng nguy kịch. Cậu thanh niên lập tức lên đường. Philip lo lắng chờ đợi; anh biết người phụ nữ đang bị băng huyết đến chết; anh sợ cô sẽ qua đời trước khi cấp trên của anh tới; anh làm tất cả mọi cách có thể. Anh tha thiết mong rằng S. O. C. không đang bận bịu ở một ca nào khác. Những phút giây dài đẵng đẵng. Cuối cùng anh ấy cũng đến, và trong lúc thăm khám bệnh nhân, anh nhỏ giọng đặt câu hỏi cho Philip. Nhìn sắc mặt, Philip biết anh ấy đánh giá ca này rất trầm trọng. Tên anh ấy là Chandler. Anh là một người cao gầy, ít nói, với chiếc mũi dài và khuôn mặt hằn nhiều nếp nhăn trước tuổi. Anh lắc đầu.

“Mọi chuyện vô vọng ngay từ đầu rồi. Chồng cô ấy đâu?”

Philip đáp: “Tôi bảo anh ta đợi ngoài cầu thang.”

“Cậu ra bảo anh ta vào đây.”

Philip mở cửa và gọi anh ta. Cậu ta đang ngồi trong bóng tối ở bậc thang đầu tiên dẫn lên tầng trên. Cậu bước lại gần giường.

Cậu hỏi: “Có chuyện gì thế ạ?”

“Cô ấy bị xuất huyết bên trong. Không tài nào cầm máu được.” S. O. C. ngập ngừng trong giây lát, và vì đó là một điều cay đắng phải thốt lên, anh cố ép giọng mình trở nên cộc cằn. “Cô ấy sắp không qua khỏi rồi.”

Cậu thanh niên không nói một lời; cậu đứng lặng ngắm nhìn người vợ đang nằm bất động, tái nhợt trên giường. Chính mụ đỡ là người phá vỡ sự im lặng.

Mụ nói: “Các bác sĩ đã làm hết sức rồi, ’Arry ạ. Tôi đã thấy trước cơ sự này từ đầu rồi mà.”

Chandler quát: “Câm miệng.”

Cửa sổ không có rèm che, và bầu trời dần sáng lên lúc nào không hay; trời chưa hẳn rạng đông, nhưng bình minh đã cận kề. Chandler đang cố hết sức duy trì sự sống cho người phụ nữ, nhưng hơi thở cứ thế rời bỏ cô, và đột nhiên cô qua đời. Cậu thiếu niên làm chồng đứng ở cuối chiếc giường sắt rẻ tiền, hai tay bám chặt lấy thành giường; cậu không nói gì; nhưng trông cậu vô cùng tái nhợt và đôi lần Chandler liếc nhìn cậu với vẻ lo lắng, sợ rằng cậu sắp ngất đi: đôi môi cậu xám ngoét. Mụ đỡ sụt sùi nức nở, nhưng cậu chẳng màng đếm xỉa. Đôi mắt cậu dán chặt vào người vợ, trong đó ngập tràn một sự ngơ ngác đến tột cùng. Trông cậu giống hệt một chú chó bị roi đòn vì một lỗi lầm mà nó chẳng hiểu vì sao mình sai. Khi Chandler và Philip đã thu dọn xong đồ đạc, Chandler quay sang người chồng.

“Cậu nên nằm nghỉ một lát đi. Chắc cậu kiệt sức lắm rồi.”

Cậu ta đáp: “Chẳng có chỗ nào cho tôi nằm cả, thưa bác sĩ,” giọng nói mang một vẻ nhún nhường đến nao lòng.

“Cậu không quen ai trong tòa nhà này có thể cho qua đêm nhờ à?”

“Không ạ, thưa bác sĩ.”

Bà mụ tiếp lời: “Họ mới chuyển đến đây tuần trước thôi. Có quen ai đâu cơ chứ.”

Chandler ngập ngừng giây lát với vẻ ngượng ngùng, rồi anh tiến lại gần cậu thanh niên và nói:

“Tôi rất tiếc vì chuyện này đã xảy ra.”

Anh chìa tay ra và cậu thanh niên, theo bản năng liếc nhìn tay mình xem có sạch không, liền đưa tay ra bắt.

“Cảm ơn bác sĩ.”

Philip cũng bắt tay cậu. Chandler dặn mụ đỡ sáng hôm sau nhớ đến lấy giấy chứng tử. Họ rời khỏi ngôi nhà và cùng nhau rảo bước trong im lặng.

Cuối cùng Chandler lên tiếng: “Mới đầu gặp chuyện này ai cũng bị sốc nhỉ?”

Philip đáp: “Vâng, hơi sốc.”

“Nếu cậu muốn, tôi sẽ dặn người gác cổng không gọi cậu đi ca nào nữa trong đêm nay.”

“Dù sao thì tám giờ sáng mai tôi cũng hết ca rồi.”

“Cậu đã làm được bao nhiêu ca rồi?”

“Sáu mươi ba.”

“Tốt lắm. Thế là cậu đủ điều kiện nhận chứng chỉ rồi đấy.”

Họ về đến bệnh viện, và S. O. C. ghé vào trong xem có ai cần giúp đỡ gì không. Philip tiếp tục đi bộ. Trời hôm qua rất oi ả, và ngay lúc sáng sớm này bầu trời vẫn còn vương vấn một làn không khí dịu ngọt. Đường phố vô cùng tĩnh lặng. Philip không cảm thấy buồn ngủ. Công việc đã hoàn thành và anh chẳng việc gì phải vội vã. Anh thong thả bước đi, tận hưởng không khí trong lành và sự tĩnh mịch; anh định sẽ đi ra cầu để ngắm cảnh bình minh trên sông. Một viên cảnh sát ở góc đường chào buổi sáng anh. Nhìn chiếc túi, viên cảnh sát nhận ra ngay Philip là ai.

Ông ta nói: “Đêm nay bác sĩ về muộn thế.”

Philip gật đầu chào rồi bước tiếp. Anh tựa người vào lan can và hướng tầm mắt về phía ánh bình minh. Giờ này, thành phố lớn trông giống như một cõi âm u hoang vắng. Bầu trời không một gợn mây, nhưng những vì sao đã nhạt nhòa trước thềm ngày mới; một lớp sương mù nhẹ phủ trên mặt sông, và những tòa nhà đồ sộ bên bờ Bắc trông như những lâu đài chốn tiên cảnh. Một nhóm sà lan neo đậu giữa dòng. Tất cả chìm trong một sắc tím kỳ ảo, mang lại cảm giác xao xuyến và kính sợ; nhưng rồi vạn vật nhanh chóng chuyển sang vẻ nhợt nhạt, lạnh lẽo và xám ngắt. Kế đó mặt trời mọc, một tia nắng vàng rực rỡ lướt qua, nhuộm bầu trời thành muôn vàn sắc màu lấp lánh. Philip không sao quên được hình ảnh cô gái đã chết nằm trên giường, xanh xao và tiều tụy, cùng cậu thiếu niên đứng ở cuối giường trông như một con thú bị thương. Sự trống trải của căn phòng tồi tàn càng làm nỗi đau thêm phần xé lòng. Thật tàn nhẫn làm sao khi một sự ngẫu nhiên ngu ngốc lại cướp đi sinh mạng cô khi cuộc đời chỉ vừa mới hé mở; nhưng ngay khoảnh khắc thốt lên điều đó với chính mình, Philip lại nghĩ đến tương lai lẽ ra đã chờ đón cô, những lần sinh nở, cuộc chiến đấu dằn vặt với đóng nghèo, tuổi trẻ bị vắt kiệt bởi lao động và thiếu thốn để rồi trở thành một ả trung niên nhếch nhác — anh mường tượng gương mặt xinh đẹp ấy hốc hác và trắng bệch đi, mái tóc thưa thớt dần, đôi bàn tay xinh xắn bị công việc tàn nhạ tàn nhẫn bào mòn trở nên giống như móng vuốt của một con vật già nua — rồi khi người chồng qua tuổi thanh xuân, sự khó nhọc khi kiếm việc làm, những đồng lương ít ỏi kiếm được; và sự bần cùng khốn khổ tất yếu ở đoạn cuối cuộc đời: dẫu cô có năng nổ, tằn tiện, chăm chỉ đến đâu đi nữa thì điều đó cũng chẳng cứu vớt được cô; cái kết cuối cùng vẫn là nhà tế bần hoặc sống nhờ vào lòng thương hại của con cháu. Ai có thể rủ lòng thương cho cô khi mà cuộc đời ban cho cô quá đỗi ít ỏi cơ chứ?

Nhưng lòng thương hại thật ngớ ngẩn. Philip cảm thấy đó không phải là thứ những con người này cần. Bản thân họ còn chẳng thương lấy mình. Họ chấp nhận số phận của mình. Đó là trật tự tự nhiên của vạn vật. Nếu không thì, lạy Chúa tôi! nếu không thì họ đã tràn qua sông theo lũ lượt để tiến về phía những tòa nhà nguy nga, kiên cố kia để cướp bóc và tàn phá rồi. Thế nhưng, ánh bình minh dịu dàng và nhợt nhạt đã ló dạng, màn sương mỏng manh tan dần; nó bao trùm vạn vật trong một thứ ánh sáng dịu êm; và sông Thames mang sắc xám, hồng và xanh; sắc xám tựa ngọc trai và sắc xanh tựa tâm của đóa hồng vàng. Những bến tàu và nhà kho bên bờ Surrey chụm vào nhau tạo nên một vẻ đẹp lộn xộn. Cảnh sắc tuyệt mỹ đến mức khiến tim Philip đập loạn nhịp. Anh ngập chìm trước vẻ đẹp của thế giới. So với điều đó, dường như chẳng còn thứ gì khác quan trọng nữa.