Năm ấy, lễ Giáng sinh rơi vào thứ Năm, tiệm sẽ đóng cửa trong bốn ngày: Philip viết thư cho ông chú hỏi liệu ông có thấy tiện không nếu cậu về nghỉ lễ ở nhà xứ. Cậu nhận được thư hồi âm của bà Foster, nói rằng ông Carey không đủ khỏe để tự viết thư, nhưng rất muốn gặp cháu trai và sẽ rất vui nếu cậu về. Bà ra tận cửa đón Philip, và khi bắt tay cậu, bà liền nói:

“Cậu sẽ thấy ông thay đổi nhiều kể từ lần cuối cậu ghé thăm đấy, thưa cậu; nhưng cậu nhớ vờ như không nhận thấy gì nhé? Ông nhà tôi cực kỳ lo lắng về tình trạng của mình.”

Philip gật đầu, và bà dẫn cậu vào phòng ăn.

“Thưa ông, cậu Philip đã đến ạ.”

Vị mục sư xứ Blackstable lúc này đã là một người cận kề cái chết. Chẳng thể nhầm lẫn điều đó khi nhìn vào đôi má hóp sâu cùng thân hình teo tóp. Ông ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế bành, đầu ngửa ra sau một cách kỳ lạ, khoác tấm khăn choàng trên vai. Bây giờ ông không thể đi lại nếu không có gậy, và tay ông run lập cập đến mức chỉ ăn uống được với vô vàn khó khăn.

“Ông ấy chắc chẳng còn sống được bao lâu nữa,” Philip thầm nghĩ khi ngước nhìn ông.

“Cháu thấy sắc diện tao thế nào?” Mục sư hỏi. “Cháu thấy tao thay đổi nhiều so với lần trước đến đây không?”

“Cháu thấy ông trông khỏe hơn mùa hè năm ngoái đấy ạ.”

“Tại cái nóng thôi. Thời tiết ấy lúc nào cũng làm tao mệt mỏi.”

Câu chuyện những tháng qua của ông Carey chỉ xoay quanh việc ông đã phải trải qua bao nhiêu tuần trên phòng ngủ và bao nhiêu tuần ở dưới nhà. Bên cạnh ông có một chiếc chuông tay, và trong lúc nói chuyện, ông liền rung lên để gọi bà Foster – người đang ngồi ở căn phòng bên cạnh sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu của ông – để hỏi xem vào ngày mấy của tháng thì lần đầu tiên ông rời khỏi phòng.

“Thưa ông, là ngày mùng bảy tháng Mười một ạ.”

Ông Carey nhìn Philip để xem cậu tiếp nhận thông tin đó ra sao.

“Nhưng tao vẫn ăn uống tốt phải không, bà Foster?”

“Vâng, thưa ông, ông vẫn có một sự thèm ăn tuyệt vời ạ.”

“Thế mà tao chẳng thể béo lên được tí nào.”

Giờ đây chẳng còn gì làm ông bận tâm ngoài sức khỏe của mình. Ông kiên quyết bám lấy một điều duy nhất, đó là sự sống, chỉ là sự sống, dẫu cho cuộc sống có tẻ nhạt đến đâu và những cơn đau hành hạ liên tục chỉ chịu buông tha khi ông chìm trong tác dụng của thuốc phiện.

“Thật kinh khủng, số tiền tao phải chi cho các hóa đơn thuốc men.” Ông lại rung chuông. “Bà Foster, hãy đưa hóa đơn tiệm thuốc cho cậu Philip xem nào.”

Bà kiên nhẫn lấy nó từ trên bệ lò sưởi xuống và trao cho Philip.

“Đấy chỉ là tiền thuốc của một tháng thôi đấy. Tao đang tự hỏi nếu mày đã tự làm bác sĩ thì có thể mua thuốc giúp tao với giá rẻ hơn không. Tao từng nghĩ đến chuyện đặt mua từ các cửa hàng lớn trên tỉnh, nhưng rồi lại vướng tiền cước bưu điện.”

Dù thoạt trông có vẻ ít quan tâm đến Philip đến mức chẳng buồn hỏi dạo này cậu đang làm gì, ông lại tỏ ra rất vui mừng khi có cháu bên cạnh. Ông hỏi cậu có thể ở lại bao lâu, và khi Philip đáp rằng cậu phải rời đi vào sáng thứ Ba, ông liền bày tỏ mong ước giá như chuyến thăm có thể kéo dài hơn. Ông tỉ mỉ kể cho cậu nghe mọi triệu chứng bệnh của mình và nhắc lại những gì bác sĩ đã chẩn đoán về ông. Ông bỗng ngắt lời để rung chuông, và khi bà Foster bước vào, ông liền nói:

“Ồ, tao không chắc là mày có ở đó không. Tao chỉ rung chuông xem mày có ở đấy không thôi.”

Khi bà đi rồi, ông giải thích với Philip rằng ông cảm thấy bất an nếu không chắc bà Foster ở trong tầm với của tiếng gọi; bà biết chính xác phải làm gì với ông nếu có chuyện gì xảy ra. Thấy bà đã mệt mỏi và đôi mắt trĩu nặng vì thiếu ngủ, Philip liền gợi ý rằng ông đang bắt bà làm việc quá sức.

“Ồ, nhảm nhí,” vị mục sư nói, “cô ta khỏe như trâu ấy chứ.” Và đến lần tiếp theo bà bước vào để đưa thuốc cho ông, ông liền bảo:

“Cậu Philip bảo cô phải làm việc nhiều quá đấy, bà Foster. Cô thích chăm sóc tôi lắm cơ mà, phải không?”

“Ồ, tôi không phiền đâu ạ, thưa ông. Tôi muốn làm tất cả những gì có thể.”

Chẳng mấy chốc thuốc phát huy tác dụng và ông Carey chìm vào giấc ngủ. Philip bước xuống nhà bếp và hỏi bà Foster xem cô có chịu nổi khối lượng công việc này không. Cậu nhận thấy suốt mấy tháng nay cô chẳng có lấy một chút bình yên.

“Vâng, thưa cậu, biết làm sao bây giờ?” cô đáp. “Cụ ông tội nghiệp quá phụ thuộc vào tôi, và dẫu đôi khi cụ có hơi phiền phức, cậu không thể nào không quý cụ được, phải không ạ? Tôi đã ở đây ngần ấy năm rồi, không biết rồi mình sẽ ra sao khi cụ đi nữa.”

Philip nhận ra cô thực sự có tình cảm gắn bó với ông cụ. Cô là người tắm rửa, mặc quần áo, đút thức ăn cho ông, và phải thức dậy nửa tá lần trong đêm; bởi cô ngủ ở căn phòng sát vách, và bất cứ khi nào ông thức giấc, ông lại rung chiếc chuông nhỏ cho đến khi cô bước vào. Ông có thể chết bất cứ lúc nào, nhưng cũng có thể sống thêm vài tháng nữa. Thật kỳ diệu làm sao khi cô hết lòng chăm sóc một người dưng nước lã với sự nhẫn nại và dịu dàng đến thế, nhưng cũng thật bi kịch và đáng thương khi cô chỉ có một mình trên cõi đời này để gánh vác việc chăm sóc ông.

Trong mắt Philip, thứ tôn giáo mà ông chú vẫn rao giảng suốt cuộc đời giờ đây chẳng còn mấy ý nghĩa quan trọng ngoài hình thức: mỗi Chủ nhật vị mục sư phụ tá đều đến làm lễ Thánh Thể cho ông, và ông cũng thường xuyên đọc Kinh thánh; thế nhưng rõ ràng là ông đang nhìn cái chết với sự kinh hãi tột cùng. Ông tin rằng đó là cánh cổng dẫn đến sự sống đời đời, nhưng ngặt nỗi ông lại chẳng hề muốn bước qua cánh cổng ấy. Sống trong những cơn đau giằng xé, bị xiềng xích trên chiếc ghế bành và đã từ bỏ mọi hy vọng được bước ra ngoài trời quang đãng một lần nữa, hệt như một đứa trẻ nằm trong tay người phụ nữ mà ông phải trả lương, ông vẫn bấu víu lấy cõi đời quen thuộc này.

Trong đầu Philip chớm nở một câu hỏi mà cậu không dám cất lên, bởi cậu biết chắc ông chú sẽ chẳng bao giờ đưa ra bất kỳ câu trả lời nào khác ngoài những khuôn sáo thông thường: cậu tự hỏi liệu đến phút chót, khi cỗ máy cơ thể đã mòn mỏi đến đau đớn này ngưng hoạt động, vị mục sư ấy có còn tin vào sự bất tử hay không; biết đâu thẳm sâu trong tâm hồn ông – nơi những ý nghĩ không được phép cất thành lời kẻo chúng trở nên quá bức thiết – lại là niềm xác tín rằng chẳng có Chúa trời nào cả và sau cuộc đời này là cõi hư vô.

Vào tối ngày lễ Tặng quà, Philip ngồi trong phòng ăn cùng ông chú. Sáng hôm sau cậu phải khởi hành thật sớm để kịp có mặt ở tiệm lúc chín giờ, và cậu sẽ chào tạm biệt ông Carey ngay lúc đó. Vị mục sư xứ Blackstable đang thiu thiu ngủ còn Philip, nằm dài trên chiếc ghế bành sát cửa sổ, để cuốn sách tuột khỏi đầu gối và thẫn thờ nhìn quanh căn phòng. Cậu tự hỏi số đồ đạc này nếu bán đi thì được bao nhiêu. Cậu đã đi một vòng quanh nhà và ngắm nghía những món đồ gắn bó với mình từ thuở nhỏ; có một vài món đồ sứ có thể bán được giá khá khẩm và Philip tự hỏi liệu có bõ công mang chúng lên London không; thế nhưng đồ đạc trong nhà lại theo phong cách thời Victoria, làm bằng gỗ gụ, vừa thô kệch vừa nặng nề; đem ra đấu giá chắc chẳng ai thèm mua. Có ba bốn ngàn cuốn sách, nhưng ai cũng biết loại hàng ấy khó bán đến thế nào, và chắc chúng chẳng thu về nổi một trăm bảng. Philip không biết ông chú sẽ để lại bao nhiêu gia sản, và cậu lại nhẩm tính lần thứ một trăm về số tiền ít ỏi tối thiểu để có thể hoàn thành chương trình học ở bệnh viện, lấy bằng cấp và trang trải cuộc sống trong khoảng thời gian muốn dành để làm việc tại các khoa phòng bệnh viện. Cậu nhìn ông cụ đang ngủ một cách bứt rứt: trên khuôn mặt teo tóp ấy chẳng còn chút nét người nào nữa; đó là gương mặt của một loài sinh vật kỳ quái nào đó. Philip nghĩ đến việc kết thúc cuộc đời vô dụng kia mới dễ dàng làm sao. Cậu đã nghĩ đến điều đó vào mỗi buổi tối khi bà Foster chuẩn bị cho ông chú ly thuốc giúp ông có một giấc ngủ êm ái. Có hai chai thuốc: một chai chứa loại thuốc mà ông vẫn uống đều đặn, và chai kia là thuốc giảm đau dùng khi những cơn đau trở nên không thể chịu nổi. Thuốc được rót sẵn ra ly và để ngay bên đầu giường ông. Thường thì ông sẽ uống nó vào lúc ba hoặc bốn giờ sáng. Thật đơn giản biết bao nếu tăng gấp đôi liều lượng ấy; ông sẽ ra đi trong đêm mà chẳng ai mảy may nghi ngờ; bởi đó chính là cách mà bác sĩ Wigram dự đoán về cái chết của ông. Sự ra đi ấy sẽ không hề đau đớn. Philip siết chặt hai bàn tay khi nghĩ đến số tiền mà cậu đang vô cùng khao khát. Thêm vài tháng sống trong cảnh khốn khổ ấy chẳng có ý nghĩa gì với ông cụ, nhưng vài tháng ngắn ngủi ấy lại mang ý nghĩa quyết định đối với cuộc đời cậu: sức chịu đựng của cậu đã sắp chạm đến giới hạn, và mỗi khi nghĩ đến chuyện phải quay trở lại làm việc vào sáng hôm sau, cậu lại rùng mình kinh hãi. Tim cậu đập thình thịch trước ý nghĩ đang ám ảnh tâm trí, và dẫu đã cố gắng xua đuổi nó đi, cậu vẫn không tài nào làm được. Mọi chuyện sẽ thật dễ dàng, dễ dàng đến tuyệt vọng. Cậu chẳng hề có chút tình cảm nào với ông chú, chưa bao giờ quý mến ông; cả đời ông chỉ biết nghĩ đến bản thân, ích kỷ với người vợ hết mực tôn thờ ông, thờ ơ với đứa cháu được phó thác cho mình; ông không phải là một kẻ độc ác, mà là một kẻ ngu ngốc, cứng nhắc, bị gặm nhấm bởi những dục vọng thấp hèn. Mọi chuyện sẽ thật dễ dàng, dễ dàng đến tuyệt vọng. Philip không dám làm. Cậu sợ sự dằn vặt của lương tâm; có được số tiền ấy cũng chẳng ích gì nếu suốt đời cậu phải hối hận vì những gì mình đã làm. Dù vẫn tự nhủ lòng rằng hối hận là vô nghĩa, thế nhưng thỉnh thoảng vẫn có những chuyện quay trở lại dằn vặt cậu. Cậu ước gì chúng không đè nặng lên lương tâm mình.

Ông chú mở mắt; Philip thầm thấy nhẹ nhõm, bởi trông ông lúc ấy có chút nét người hơn. Cậu cảm thấy thực sự kinh hãi trước ý nghĩ vừa rồi trong đầu, thứ mà cậu đang mường tượng hóa ra lại chính là tội ác mưu sát; và cậu tự hỏi liệu những người khác có từng có những suy nghĩ như vậy không hay bản thân cậu vốn dĩ bất bình thường và đồi bại. Cậu cho rằng khi đối mặt với thực tế chắc mình sẽ chẳng dám làm thế, thế nhưng ý nghĩ ấy cứ trồi lên, lặp đi lặp lại không dứt: nếu cậu chùn tay thì đó chỉ vì sợ hãi. Ông chú cất tiếng.

“Cháu không mong ngóng cái chết của tao đấy chứ, Philip?” Philip cảm thấy tim mình đập thình thịch lồng ngực.

“Trời đất quỷ thần ơi, không ạ.”

“Thế mới là đứa cháu ngoan. Tao không thích mày làm thế đâu. Mày sẽ nhận được một chút tiền khi tao qua đời, nhưng không được phép mong ngóng điều đó. Mày có mong cũng chẳng ích gì đâu.”

Ông nói bằng giọng trầm thấp, phảng phất một vẻ lo âu kỳ lạ. Nó gióng lên một hồi chuông nhói buốt trong tim Philip. Cậu tự hỏi linh cảm kỳ quái nào đã khiến ông cụ đoán ra những ham muốn dị biệt đang ẩn giấu trong tâm trí cậu.

“Cháu mong ông sẽ sống thêm hai mươi năm nữa cơ,” cậu nói.

“Ồ, chà, tao không dám kỳ vọng đến thế, nhưng nếu biết giữ gìn sức khỏe thì tao chẳng thấy có lý do gì mà mình không sống thêm được ba bốn năm nữa.”

Ông im lặng một lúc lâu, và Philip chẳng biết phải nói gì tiếp theo. Rồi, như thể vừa ngẫm nghĩ thông suốt mọi chuyện, ông cụ lại cất tiếng.

“Ai cũng có quyền được sống chừng nào còn có thể.”

Philip muốn tìm cách chuyển hướng suy nghĩ của ông.

“Nhân tiện đây, cháu đoán chắc giờ này ông chẳng còn nhận được tin tức gì từ cô Wilkinson nữa phải không?”

“Có chứ, tao có nhận được thư hồi đầu năm nay. Cô ấy lấy chồng rồi đấy, cháu biết không.”

“Thật ạ?”

“Ừ, cô ấy kết hôn với một người đàn ông góa vợ. Tao tin là cuộc sống của họ khá yên ấm.”