Mùa đông trôi qua. Thỉnh thoảng, Philip lại ghé qua bệnh viện, lẻn vào lúc trời đã muộn và rất ít khả năng chạm mặt người quen, để xem có thư từ gì cho mình không. Đến lễ Phục sinh, anh nhận được một bức thư từ người chú. Anh rất đổi ngạc nhiên khi nhận được tin tức từ ông, bởi vị mục sư ở Blackstable chưa bao giờ viết cho anh quá nửa tá lá thư trong suốt cuộc đời mình, và tất cả đều bàn về chuyện làm ăn.
Philip thân mến,
Nếu cháu đang tính đến chuyện nghỉ ngơi vài ngày và muốn ghé xuống đây, ta sẽ rất vui được gặp cháu. Mùa đông vừa rồi ta bị cơn bệnh viêm phế quản hành hạ rất nặng, và bác sĩ Wigram từng nghĩ rằng ta khó lòng qua khỏi. Nhờ ơn Chúa, ta có một thể chất tuyệt vời nên đã bình phục một cách kỳ diệu.
Thân ái,
William Carey.
Bức thư khiến Philip nổi giận. Chú anh nghĩ anh đang sống thế sao? Ông thậm chí còn chẳng bận tâm hỏi han. Cụ già đó có lẽ chẳng thèm đếm xỉa nếu anh có chết đói đi chăng nữa. Nhưng khi đang đi bộ về nhà, một suy nghĩ chợt lóع lên trong đầu; anh dừng lại dưới một cột đèn và đọc lại bức thư. Nét chữ không còn vẻ cứng cáp, dứt khoát như trước nữa; nó to hơn và run rẩy: có lẽ cơn bệnh đã quật ngã ông nhiều hơn là ông muốn thừa nhận, và qua những dòng chữ trang trọng ấy, ông đang bày tỏ niềm khao khát được gặp người họ hàng duy nhất còn lại trên đời. Philip viết thư hồi âm rằng anh có thể xuống Blackstable nghỉ hai tuần vào tháng Bảy. Lời mời này đến rất đúng lúc, bởi anh vẫn chưa biết phải làm gì với kỳ nghỉ ngắn ngủi của mình. Nhà Athelny đi hái hoa bia vào tháng Chín, nhưng anh không thể vắng mặt vào lúc đó, vì đây là thời điểm người ta chuẩn bị các mẫu trang phục mùa thu. Quy định của Lynn là tất cả nhân viên phải nghỉ đúng hai tuần dù muốn hay không; và trong khoảng thời gian đó, nếu không có nơi nào để đi, nhân viên phụ tá có thể ngủ lại phòng làm việc, nhưng sẽ không được cung cấp thức ăn. Khá nhiều người không có bạn bè ở gần London, và đối với họ, kỳ nghỉ là một khoảng thời gian khó khăn khi họ phải tự xoay xở tiền ăn từ đồng lương ít ỏi của mình, lại thêm cả ngày rảnh rỗi mà chẳng có một xu dính túi để tiêu pha. Philip đã không rời khỏi London kể từ chuyến đi Brighton với Mildred, tính đến nay đã là hai năm trước, và anh vô cùng khao khát bầu không khí trong lành cùng tiếng sóng biển vỗ về. Suốt tháng Năm và tháng Sáu, anh nghĩ về điều đó với một niềm khao khát mãnh liệt đến mức khi thời điểm lên đường cuối cùng cũng đến, anh lại đâm ra thờ thẫn.
Vào buổi tối cuối cùng, khi anh đang trao đổi với người thu mua về một vài việc vặt còn dang dở trước khi nghỉ phép, ông Sampson đột nhiên cất tiếng hỏi:
“Cậu được trả bao nhiêu tiền lương?”
“Sáu shilling ạ.”
“Tôi thấy thế là chưa đủ. Khi cậu quay lại, tôi sẽ xem xét để tăng lên mười hai shilling.”
“Cảm ơn ông nhiều lắm,” Philip mỉm cười nói. “Cháu đang bắt đầu thấy rất cần quần áo mới.”
“Nếu cậu chịu khó làm việc và không la cà tò te với mấy cô gái như cách vài kẻ ở đây hay làm, tôi sẽ nâng đỡ cậu, Carey. Cố lên nhé, cậu còn phải học hỏi nhiều, nhưng cậu có triển vọng, tôi phải công nhận là cậu có triển vọng, và tôi sẽ đảm bảo cậu nhận được một bảng một tuần ngay khi cậu xứng đáng với mức đó.”
Philip tự hỏi anh sẽ phải chờ bao lâu để đạt được mức đó. Hai năm chăng?
Anh giật mình trước sự thay đổi ở người chú. Lần cuối cùng gặp ông, ông là một người đàn ông vạm vỡ, dáng đứng thẳng thắn, cạo râu nhẵn nhụi với gương mặt tròn trịa, phảng phất nét trần tục; thế nhưng giờ đây ông đã gầy sọp đi một cách kỳ lạ, làn da ngả màu vàng vọt; bên dưới đôi mắt là những bọng mỡ lớn, lưng còng xuống và trông già hẳn đi. Ông đã để râu trong trận ốm vừa rồi, và bước đi vô cùng chậm chạp.
“Hôm nay sức khỏe ta không được tốt lắm,” ông nói khi Philip vừa đến nơi và đang ngồi cùng ông ở phòng ăn. “Thời tiết oi bức làm ta mệt mỏi.”
Philip vừa hỏi thăm tình hình giáo xứ, vừa ngước nhìn ông và thầm tự hỏi không biết ông trụ được bao lâu nữa. Một mùa hè oi ả sẽ kết thúc đời ông; Philip nhận ra đôi bàn tay ông gầy guộc nhường nào; chúng cứ run lên bần bật. Điều đó có ý nghĩa quá lớn đối với Philip. Nếu ông qua đời vào mùa hè này, anh có thể quay lại bệnh viện vào đầu học kỳ mùa đông; trái tim anh nhảy thót lên khi nghĩ đến việc không bao giờ phải quay lại tiệm Lynn nữa. Vào bữa tối, vị mục sư ngồi gù lưng trên ghế, và người quản gia đã gắn bó với ông từ khi vợ ông qua đời liền cất tiếng hỏi:
“Thưa ngài, có cần cậu Philip cắt thịt giúp không?”
Cụ già, vốn đang định tự tay làm việc đó vì không muốn thừa nhận sự yếu đuối của mình, có vẻ vô cùng nhẹ nhõm khi nghe gợi ý đầu tiên và liền buông xuôi ý định đó.
“Cháu thấy chú vẫn ăn rất ngon miệng đấy chứ ạ,” Philip nói.
“Ờ phải, ta lúc nào cũng ăn ngon miệng. Nhưng ta gầy hơn hồi cháu đến thăm lần trước rồi. Ta rất vui vì được gầy bớt đi, ta vốn không thích cái thân hình béo phì đó chút nào. Bác sĩ Wigram nghĩ rằng gầy đi thế này thì sức khỏe của ta sẽ tốt hơn.”
Khi bữa tối kết thúc, người quản gia mang cho ông một ít thuốc.
“Đưa đơn thuốc cho cậu Philip xem đi,” ông nói. “Nó cũng là bác sĩ đấy. Ta muốn nó xem thử xem mọi chuyện có ổn không. Ta đã bảo bác sĩ Wigram rằng bây giờ cháu đang học làm bác sĩ thì ông ấy phải giảm tiền khám cho ta. Những hóa đơn ta phải trả thật khủng khiếp. Ông ấy đến khám mỗi ngày suốt hai tháng trời, và mỗi lần khám tính tận năm shilling. Số tiền lớn lắm phải không cháu? Bây giờ tuần nào ông ấy vẫn đến hai lần. Ta định bảo ông ấy từ nay khỏi cần đến nữa. Khi nào cần ta sẽ cho người gọi.”
Ông hồi hộp dõi theo Philip khi anh đọc các đơn thuốc. Đó đều là thuốc giảm đau. Có hai loại, và vị mục sư giải thích rằng một loại là thứ thuốc ông chỉ được dùng khi cơn đau thần kinh trở nên không thể chịu đựng nổi.
“Ta rất cẩn thận đấy,” ông nói. “Ta không muốn bị nghiện thuốc phiện đâu.”
Ông không hề đả động gì đến chuyện của người cháu. Philip đoán rằng để phòng hờ trường hợp anh mở miệng xin tiền, chú anh mới cứ nhai đi nhai lại những khoản chi phí tài chính đè nặng lên vai ông. Ông đã tốn quá nhiều tiền cho bác sĩ và nhà thuốc, lại thêm việc trong suốt thời gian ốm đau, phòng ngủ của ông ngày nào cũng phải đốt lò sưởi, và giờ đây vào ngày Chủ nhật, ông còn phải thuê xe ngựa để đi nhà thờ cả buổi tối lẫn buổi sáng. Philip cảm thấy nổi giận và chỉ muốn nói rằng ông chẳng cần phải sợ hãi thế, anh không đời nào mượn tiền ông đâu, nhưng rồi anh kìm lại. Anh cảm thấy giờ đây trong con người cụ già ấy chẳng còn lại gì ngoài hai thứ: niềm vui ăn uống và sự bòn rút tiền bạc đến ích kỷ. Thật là một tuổi già ghê tởm.
Vào buổi chiều, bác sĩ Wigram đến, và sau buổi thăm khám, Philip đã đi tiễn ông ra tận cổng vườn.
“Bác thấy tình hình chú cháu thế nào ạ?” Philip hỏi.
Bác sĩ Wigram là kiểu người thà sợ sai sót còn hơn là dám quả quyết, và nếu có thể tránh được thì ông chẳng bao giờ đưa ra một chẩn đoán dứt khoát nào. Ông hành nghề ở Blackstable đã ba mươi lăm năm. Ông nổi tiếng là một bác sĩ an toàn, và nhiều bệnh nhân của ông nghĩ rằng thà chọn một bác sĩ an toàn còn hơn là một kẻ thông minh. Ở Blackstable có một bác sĩ mới — ông ta đã định cư ở đây mười năm rồi, nhưng người dân vẫn xem ông ta là kẻ ngoại lai — và người ta đồn ông ta rất giỏi; thế nhưng ông ta không có nhiều bệnh nhân thuộc tầng lớp thượng lưu, bởi chẳng ai thực sự biết rõ gốc gác gì về ông ta cả.
“Ồ, ngài ấy vẫn khỏe như mức có thể mong đợi,” bác sĩ Wigram đáp lại câu hỏi của Philip.
“Liệu chú cháu có mắc chứng bệnh gì nghiêm trọng không ạ?”
“Ầy, Philip, chú cháu đâu còn trẻ trung gì nữa,” vị bác sĩ vừa nói vừa nở một nụ cười thận trọng, ngụ ý rằng suy cho cùng thì vị mục sư Blackstable cũng chưa đến nỗi quá già.
“Cháu thấy hình như tim của chú cháu có vấn đề thì phải.”
“Tôi không yên tâm về trái tim ngài ấy lắm,” vị bác sĩ thận trọng đáp, “Tôi nghĩ ngài ấy nên cẩn thận, phải thật cẩn thận.”
Câu hỏi chực chờ trên đầu lưỡi Philip lúc đó là: chú ấy còn sống được bao lâu nữa? Nhưng anh sợ điều đó sẽ gây sốc. Trong những chuyện thế này, phép uyển ngữ là điều mà phép lịch sự tối thiểu trong đời sống đòi hỏi, nhưng ngay khi anh đổi sang một câu hỏi khác, một ý nghĩ xẹt qua đầu anh rằng chắc hẳn vị bác sĩ này đã quá quen thuộc với sự số ruột của người nhà bệnh nhân rồi. Chắc ông ta nhìn thấu cả những lời biểu lộ sự đồng cảm của họ. Philip ném ánh mắt xuống đất, khóe môi thoáng hiện một nụ cười nhạt trước sự đạo đức giả của chính mình.
“Chắc là chú cháu chưa phải đối mặt với nguy hiểm nào kề cận đâu ạ?”
Đây là kiểu câu hỏi mà các bác sĩ căm ghét nhất. Nếu bạn bảo một bệnh nhân không thể sống qua nổi một tháng nữa, gia đình sẽ chuẩn bị tinh thần chịu tang, và nếu sau đó bệnh nhân vẫn sống tiếp, họ sẽ trút lên đầu người thầy thuốc sự bực dọc vì đã phải dằn vặt bản thân trước khi cần thiết. Ngược lại, nếu bạn nói bệnh nhân có thể sống thêm một năm mà người đó lại qua đời chỉ trong một tuần, gia đình sẽ kết tội bạn là kẻ bất tài vô dụng. Lúc ấy họ sẽ nghĩ đến tất cả những tình cảm mà lẽ ra họ đã có thể dành trọn cho người quá cố nếu họ biết ngày tàn đã cận kề đến thế. Bác sĩ Wigram làm cái động tác như đang phủi tay.
“Tôi nghĩ sẽ không có rủi ro trầm trọng nào chừng nào ngài ấy — vẫn duy trì được tình trạng như hiện tại,” cuối cùng ông cũng mạo muội đáp. “Nhưng mặt khác, chúng ta không được quên rằng ngài ấy không còn trẻ nữa, và chà, cỗ máy cơ thể ấy đang mòn mỏi dần. Nếu ngài ấy vượt qua được đợt nắng nóng này thì tôi không thấy lý do gì mà ngài ấy không thể tiếp tục sống thoải mái cho đến mùa đông, và rồi nếu mùa đông không hành hạ ngài ấy quá mức, chà, tôi chẳng thấy có lý do gì để tai họa xảy ra cả.”
Philip quay trở lại phòng ăn nơi chú anh đang ngồi. Với chiếc mũ sọ đội đầu và chiếc khăn choàng móc len vắt trên vai, trông ông thật kỳ dị. Đôi mắt ông dán chặt vào cánh cửa, và chúng lập tức đổ dồn lên khuôn mặt Philip ngay khi anh bước vào. Philip nhận ra chú mình đã thấp thỏm chờ đợi anh quay lại biết nhường nào.
“Thế nào, ông bác sĩ ấy nói gì về ta?”
Philip chợt hiểu ra rằng cụ già này đang rất sợ chết. Điều đó khiến Philip cảm thấy hơi xấu hổ, thế nên anh vô thức quay mặt đi. Anh luôn cảm thấy lúng túng trước sự yếu đuối của bản thân con người.
“Bác ấy bảo chú khỏe lên nhiều rồi ạ,” Philip nói.
Một tia sáng phấn khích lóe lên trong đôi mắt chú anh.
“Ta có một thể chất tuyệt vời mà,” ông nói. “Còn gì nữa không?” ông hỏi dồn với vẻ nghi kỵ.
Philip mỉm cười.
“Bác ấy bảo nếu chú biết giữ gìn sức khỏe thì chẳng có lý do gì chú không sống được đến một trăm tuổi cả.”
“Ta chẳng biết mình có thể với tới mức đó không, nhưng ta thấy chẳng có lý do gì mình không sống được đến tuổi tám mươi. Mẹ ta đã thọ tới tám mươi tư tuổi cơ mà.”
Có một chiếc bàn nhỏ kê cạnh chiếc ghế của ông Carey, trên đó đặt một cuốn Kinh Thánh và một cuốn Sách Cầu nguyện chung dày cộp mà từ bao năm nay ông vẫn quen dùng để đọc cho cả nhà nghe. Bây giờ ông vươn đôi bàn tay run rẩy ra và nhặt cuốn Kinh Thánh lên.
“Mấy vị tổ phụ thời xưa sống thọ thật đấy, phải không cháu?” ông nói, kèm theo một tiếng cười nhỏ kỳ quặc mà Philip đọc ra trong đó một thứ cầu xin rụt rè.
Cụ già này đang bám víu lấy sự sống. Thế nhưng ông lại tin tưởng một cách tuyệt đối vào tất cả những gì tôn giáo dạy bảo. Ông không hề mảy may nghi ngờ về sự bất tử của linh hồn, và ông cảm thấy bản thân mình đã sống đủ đàng hoàng, tùy theo năng lực của mình, để có nhiều khả năng được lên thiên đàng. Trong sự nghiệp lâu dài của mình, ông đã từng an ủi bao nhiêu người sắp chết bằng những lời răn dạy tôn giáo! Có lẽ ông cũng giống như vị bác sĩ chẳng thể tự chữa bệnh bằng chính những đơn thuốc do mình kê. Philip cảm thấy hoang mang và bị sốc trước sự bám víu trần thế đầy tha thiết ấy. Anh tự hỏi thứ kinh hoàng không tên nào đang ẩn giấu trong tâm trí cụ già đó. Anh rất muốn khám phá tận sâu tâm hồn ông để có thể nhìn thấy rõ mồn một nỗi kinh hoàng trần trụi trước cõi u minh mà anh đang hoài nghi.
Hai tuần trôi qua nhanh chóng và Philip quay trở lại London. Anh trải qua một tháng Tám nóng bức ngột ngạt đằng sau tấm bình phong ở bộ phận trang phục, vừa xắn tay áo vừa miệt mài phác họa. Các nhân viên luân phiên nhau đi nghỉ mát. Vào buổi tối, Philip thường ra Công viên Hyde để nghe nhạc. Dần quen với công việc hơn nên anh thấy đỡ mệt mỏi hơn, và tâm trí anh, sau một thời gian dài bị ngưng trệ, nay lại tìm kiếm những nguồn năng lượng tươi mới. Mọi khát khao lúc này của anh đều dồn cả vào cái chết của ông chú. Anh cứ lặp đi lặp lại một giấc mơ: có người đưa cho anh một bức điện vào một buổi sáng sớm, thông báo vị mục sư đã đột ngột qua đời, và sự tự do đã nằm gọn trong tầm tay. Khi tỉnh giấc và nhận ra tất cả chỉ là một giấc mơ, anh chìm nghỉm trong nỗi bực dọc tối tăm. Giờ đây, khi sự kiện ấy có vẻ sắp xảy ra đến nơi rồi, anh bắt đầu bận rộn lên những kế hoạch chi tiết cho tương lai. Trong đó, anh lướt nhanh qua khoảng thời gian một năm mà anh buộc phải trải qua trước khi có thể lấy được bằng hành nghề, và dừng lại lâu hơn ở chuyến đi Tây Ban Nha mà anh hằng mong ước. Anh mượn sách về đất nước đó từ thư viện công cộng để đọc, và qua những bức ảnh, anh đã nắm rõ hình thù từng thành phố trông như thế nào. Anh tưởng tượng mình đang thẫn thờ ở Cordoba trên cây cầu bắc ngang sông Guadalquivir; anh lang thang qua những con phố quanh co ở Toledo và ngồi trong những ngôi nhà thờ để bòn rút từ El Greco bí mật mà anh cảm nhận được vị họa sĩ thần bí ấy đang cất giấu dành riêng cho mình. Athelny cũng hưởng ứng tâm trạng hào hứng của anh, và vào các buổi chiều Chủ nhật, họ cùng nhau vạch ra những hành trình chi tiết để Philip không bỏ lỡ bất kỳ điều gì đáng chú ý. Để xoa dịu sự nóng lòng, Philip bắt đầu tự học tiếng Tây Ban Nha, và trong căn phòng khách vắng vẻ ở phố Harrington, tối nào anh cũng dành một tiếng để làm bài tập tiếng Tây Ban Nha, vừa dò dẫm bản dịch tiếng Anh vừa tự mình giải mã những câu văn hùng hồn trong Don Quixote. Athelny kèm anh một buổi mỗi tuần, và Philip học được vài câu để hỗ trợ cho chuyến đi sau này. Bà Athelny hay cười nhạo họ.
“Hai bố con anh cứ bận tâm mãi với tiếng Tây Ban Nha!” bà nói. “Sao không làm việc gì có ích hơn đi?”
Nhưng Sally, cô con gái đang lớn và chuẩn bị búi tóc vào dịp Giáng sinh, đôi khi lại đứng bên cạnh, trầm ngâm lắng nghe bố và Philip trao đổi những câu nói bằng một thứ ngôn ngữ mà con bé chẳng hiểu gì. Con bé nghĩ bố mình là người đàn ông tuyệt vời nhất từng tồn tại trên đời, và nó chỉ bày tỏ suy nghĩ của mình về Philip thông qua những lời ca tụng của người bố.
“Bố đánh giá rất cao chú Philip của anh đấy nhé,” con bé nói với các em.
Thorpe, cậu con trai lớn, đã đến tuổi được lên tàu Arethusa, và Athelny thường say sưa kể cho cả nhà nghe những miêu tả hoành tráng về dáng vẻ oai phong của thằng bé khi nó mặc quân phục về nghỉ phép. Ngay khi Sally tròn mười bảy tuổi, con bé sẽ được cho đi học nghề thợ may. Athelny, bằng giọng điệu khoa trương thường thấy, nói về những cánh chim nay đã đủ lông đủ cánh đang bay khỏi tổ của cha mẹ, rồi rưng rưng nước mắt bảo rằng cái tổ ấy sẽ vẫn luôn ở đó bất cứ khi nào chúng muốn quay về. Một chỗ ngủ qua đêm cùng một bữa ăn sẽ luôn rộng mở, và tấm lòng người cha sẽ không bao giờ đóng lại trước những giông bão cuộc đời của các con.
“Anh cứ hay vẽ chuyện, Athelny ạ,” vợ anh nói. “Em chẳng biết chúng có thể vướng vào rắc rối gì chừng nào chúng còn sống chí thú làm ăn. Chỉ cần anh trung thực và không sợ khổ sợ khó thì đời nào anh rơi vào cảnh thất nghiệp, em nghĩ thế đấy, và em nói thật là em chẳng buồn chút nào khi thấy chúng dọn đi để tự kiếm sống đâu.”
Việc sinh con đẻ cái, lao động vất vả và những lo toan thường trực bắt đầu đè nặng lên người bà Athelny; có những buổi tối lưng bà đau nhức đến mức phải ngồi sụp xuống để nghỉ ngơi. Lý tưởng hạnh phúc của bà là có một cô bé giúp việc để làm những việc nặng nhọc thô kệch, nhờ đó bà không phải tự lết thân dậy trước bảy giờ sáng. Athelny khua khua bàn tay trắng trẻo đẹp đẽ của mình.
“À, Betty của anh ạ, vợ chồng mình đã làm tròn bổn phận với đất nước rồi. Chúng ta đã nuôi nấng chín đứa con khỏe mạnh, và mấy thằng con trai sẽ phục vụ nhà vua; còn mấy đứa con gái sẽ nấu nướng, may vá và đến lượt chúng sẽ lại sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh.” Anh quay sang Sally, và để an ủi con bé trước đoạn kết có phầnụt hứng, anh nói thêm với giọng điệu hoa mỹ: “Họ cũng đang phụng sự đấy thôi, dẫu chỉ đứng đó và chờ đợi.”
Gần đây, Athelny đã bổ sung chủ nghĩa xã hội vào danh sách những học thuyết mâu thuẫn mà anh ta kịch liệt tin sùng, và lúc này anh ta tuyên bố:
“Trong một nhà nước xã hội chủ nghĩa, vợ chồng mình sẽ được hưởng lương hưu hậu hĩnh đấy, Betty ạ.”
“Ôi, đừng có nói mấy chuyện vớ vẩn về bọn xã hội chủ nghĩa với tôi, tôi hết kiên nhẫn nổi rồi đấy,” bà hét lên. “Điều đó chỉ có nghĩa là một lũ lười biếng ăn bám khác sẽ vơ vét lợi lộc từ tầng lớp lao động mà thôi. Châm ngôn của tôi là: hãy để tôi yên; tôi chẳng muốn ai nhúng tay vào đời mình; tôi sẽ tự cố gắng xoay xở với cái hoàn cảnh tồi tệ này, còn ai chậm chân thì mặc kệ.”
“Em gọi cuộc đời là một hoàn cảnh tồi tệ cơ à?” Athelny nói. “Không bao giờ! Chúng ta đã trải qua bao thăng trầm, bao phen chật vật, lúc nào cũng nghèo túng, nhưng nó hoàn toàn xứng đáng, ừ, xứng đáng gấp trăm lần ấy chứ, mỗi khi anh nhìn quanh bầy con của chúng ta.”
“Anh cứ mở miệng ra là nói hay,” bà nhìn anh nói, không giận dữ nhưng mang theo một vẻ thản nhiên đầy khinh miệt. “Anh chỉ hưởng cái phần nhàn hạ khi sinh ra chúng, còn việc mang nặng đẻ đau và chịu đựng chúng là một tay tôi gánh vác. Tôi không bảo là tôi không thương chúng, bây giờ chúng đã có mặt trên đời rồi đấy thôi, nhưng nếu được làm lại từ đầu thì tôi thà ở giá cho rồi. Chà, nếu cứ ở giá thế có khi giờ này tôi đã có một cửa hàng nhỏ, năm sáu trăm bảng trong ngân hàng, và một đứa giúp việc để làm mấy việc chân tay nặng nhọc. Ôi, tôi thèm vào mà sống lại cuộc đời này lần nữa ấy chứ.”
Philip nghĩ đến hàng triệu triệu con người ngoài kia, đối với họ cuộc đời chẳng qua chỉ là một chuỗi lao động không hồi kết, chẳng đẹp đẽ cũng chẳng xấu xa, mà chỉ đơn giản là được đón nhận bằng một tâm thế bình thản hệt như cách người ta đón nhận sự đổi thay của các mùa trong năm. Cơn thịnh nộ bỗng chốc bủa vây lấy anh vì tất cả những điều này dường như quá đỗi vô nghĩa. Anh không thể ép mình tin rằng cuộc đời hoàn toàn vô nghĩa, thế mà mọi thứ trước mắt, mọi suy nghĩ trong đầu lại càng củng cố thêm sức nặng cho niềm xác tín ấy. Nhưng dẫu cơn thịnh nộ có gặm nhấm anh, đó lại là một cơn thịnh nộ chan chứa niềm vui. Cuộc đời này sẽ không quá ư kinh khủng nếu nó thực sự vô nghĩa, và anh ngẩng cao đầu đối mặt với nó bằng một cảm giác quyền năng kỳ lạ.
