Từ một dãy núi cao vút ở phía đông Thung lũng Người bảo hộ, ta nhìn thấy các gã khổng lồ đang chế tạo những cỗ máy công thành khổng lồ của chúng. Ta thấy lũ thú nhân luyện tập thay đổi đội hình và xung phong nhanh chóng. Ta nghe thấy những tiếng hò reo đáng sợ, đó là tiếng gầm thét khát máu, chúng khao khát máu và đầu lâu của người lùn, khao khát chiến tranh.

Cũng trên dãy núi này, ta thấy cỗ máy công thành khổng lồ bị một đội người khổng lồ kéo ngược lại, rồi để nó vung vẩy nặng nề và chớp nhoáng từ chân ngọn núi nơi ta đang đứng, đập thẳng vào cánh cổng kim loại của Mê Ngân Hầm. Mặt đất dưới chân ta run rẩy, những tiếng rầm rầm lan truyền khắp không gian.

Hết lần này đến lần khác, chúng kéo nó lùi lại, rồi lại thả cho nó lao vào đập phá.

Sau đó, tiếng hò hét tràn ngập bầu không khí, cuộc xung phong dã man bắt đầu.

Ta đứng trên sườn núi, Ienewenti ở ngay bên cạnh ta. Và ta biết rằng ngay phía dưới kia, những người bạn của ta——tộc nhân của Bruenor——đang chiến đấu vì quê hương và sinh mạng của họ. Thế mà ta chẳng thể làm gì cả.

Vào khoảnh khắc khủng khiếp đó, ta nhận ra đáng lẽ ra ta nên ở bên những người lùn, tiêu diệt lũ thú nhân cho đến khi chính ta cũng bị hạ gục. Vào khoảnh khắc khủng khiếp đó, ta nhận ra trong mười ngày qua, quyết định của ta xuất phát từ sự phẫn nộ——và phần nhiều là sự sợ hãi——đã phản bội lại tình bạn giữa ta và Bruenor vẫn kéo dài cho đến tận bây giờ.

Rất nhanh——thật quá nhanh!——sườn núi trở nên tĩnh lặng. Trận chiến đã kết thúc.

Điều khiến ta kinh hãi là ta thấy lũ thú nhân đã giành chiến thắng, chúng đã đặt chân được vào bên trong Mê Ngân Hầm. Ít nhất chúng đã đuổi được người lùn rời khỏi lối vào. Nhưng thực ra, khi ta thấy phần lớn lũ thú nhân vẫn ở bên ngoài cánh cổng đã vỡ nát, tiếp tục công việc của chúng ở Thung lũng Người bảo hộ, ta cảm thấy được an ủi phần nào. Lũ người khổng lồ cũng chẳng đi vào được mấy tên.

Tộc nhân của Bruenor không rút lui; rất có thể họ đã từ bỏ đại sảnh rộng lớn, chuyển sang rút lui vào những đường hầm khép kín dễ phòng thủ hơn.

Thế nhưng, hy vọng mà ta cảm nhận được vẫn không thể gột rửa được cảm giác tội lỗi. Trong thâm tâm, ta hiểu rằng đáng lẽ ta phải quay lại Mê Ngân Hầm, đáng lẽ phải kề vai chiến đấu cùng những người lùn, những người bấy lâu nay vẫn đối xử với ta như tộc nhân của họ.

Tuy nhiên, Ienewenti không hề muốn nghe ta nói điều đó. Cô ấy nhắc nhở ta rằng ta chưa từng và sẽ không bao giờ trốn chạy khỏi trận chiến ở Mê Ngân Hầm. Con trai của Obould bỏ mạng là vì quyết định của ta, và rất nhiều thú nhân đã quay trở lại hang động của chúng ở Dãy Núi Thế Giới, điều này cũng là vì công việc của chúng ta——Ienewenti, Tarathiel và chính ta——ở phương bắc.

Nhận ra rằng bạn không thể giành chiến thắng trong mọi trận chiến vì mọi người bạn là một điều khó khăn. Hiểu và chấp nhận những giới hạn của bản thân là một điều khó khăn, hơn thế nữa, mỗi khi bạn cố gắng dốc toàn lực để làm một việc gì đó, thường thì nỗ lực của bạn vẫn sẽ bị chứng minh là chưa đủ.

Và rồi chính vào thời điểm và địa điểm đó, trên sườn núi chứng kiến trận chiến ấy, vào khoảnh khắc tưởng chừng tăm tối nhất, ta bắt đầu chấp nhận sự thật về việc mất đi Bruenor và những người khác. Ồ, khoảng trống trong tim ta không hề lành lại. Nó sẽ không bao giờ lành lại nữa. Ta đã hiểu và chấp nhận điều đó. Nhưng điều ta buông bỏ chính là cảm giác tội lỗi của bản thân khi chứng kiến một người bạn ngã xuống, là cảm giác tội lỗi vì ta đã không có mặt ở đó để giúp đỡ anh ấy, hay nắm lấy tay anh ấy vào phút chót.

Hầu hết chúng ta đều sẽ biết đến nỗi đau của sự mất mát. Bởi vì một người elf——dù là elf bóng tối hay elf mặt trăng, elf hoang dã hay elf có cánh——đều sở hữu độ dài sinh mệnh có thể nhìn thấy qua vài thế kỷ. Đối với họ, những điều đó đều không thể tránh khỏi——mất đi một trong song thân, một người bạn, một người anh em, một người yêu, hoặc thậm chí có thể là một đứa con. Những vết thương sâu sắc thường là hiện thực không thể tránh khỏi đối với các chủng tộc có tri thức. Một khi liên kết sự mất mát với cảm giác tội lỗi trong lòng, thì dù là sự mất mát nhỏ bé thế nào đi nữa cũng trở thành điều không thể dung tha.

Cảm giác tội lỗi.

Đây là cảm giác dễ xuất hiện nhất, cũng là cảm giác nguy hiểm nhất. Nó bắt nguồn từ sự ích kỷ cá nhân, mặc dù đối với các thiện tộc, nó thường xuất hiện vì bất hạnh của người khác.

Điều mà ta hiện giờ hiểu được——hơn bao giờ hết——đó là cảm giác tội lỗi không phải là động lực của tinh thần trách nhiệm. Nếu chúng ta hành động tốt chỉ vì sợ hãi cảm xúc của mình sẽ ra sao nếu không làm thế, thì chúng ta chưa thực sự tách biệt được khái niệm đúng và sai. (If we act in a goodly way because we are afraid of how we will feel if we do not, then we have not truly come to separate the concept of right and wrong.) Bởi vì trên mức độ đó còn có một cảnh giới cao hơn——sự thấu hiểu đối với tập thể, tình bạn và lòng trung thành. Ta không chọn đứng về phía Bruenor hay những người bạn khác để làm giảm bớt cảm giác tội lỗi. Ta làm vậy là vì, tình bạn giữa chúng ta dành cho nhau đều khiến cả hai trở nên tốt hơn và mạnh mẽ hơn. (I do so because in that, and in their reciprocal friendship, we are both the stronger and the better.) Cuộc sống của chúng ta vì thế mà trở nên có giá trị hơn.

Ta đã học được những điều đó vào ngày kinh khủng ấy. Ta đứng trên một mảng đá núi lạnh lẽo, nhìn những con quái vật đó phá thủng cánh cổng từng là mái nhà của ta trong suốt một khoảng thời gian rất dài.

Ta nhớ Bruenor, Wulfgar, Regis và Catti-brie. Trái tim ta rớm máu từng giây từng phút vì họ, khao khát được gặp lại họ. Nhưng ta đã chấp nhận nỗi đau mất mát, mà không phải gánh chịu thêm bất kỳ gánh nặng nào khác ngoài khoảng trống trong lòng mình. Ta đã không ở bên những người bạn của mình vào lúc họ cần nhất, mặc dù ta vô cùng khao khát được làm điều đó. Ở thung lũng ấy, khi ngọn tháp của Withegroo sụp đổ, khi Bruenor Battlehammer lăn xuống từ nơi cao, ta đã dâng hiến cho anh ấy tất cả những gì ta có thể trao: tình yêu và trái tim của ta.

Giờ đây ta sẽ tiếp tục tiến bước, với Ienewenti đồng hành cùng ta. Chúng ta sẽ tiếp tục chiến đấu chống lại kẻ thù chung. Chúng ta chiến đấu vì Mê Ngân Hầm, vì Bruenor, Wulfgar, Regis, Catti-brie và Tarathiel, vì tất cả các thiện tộc. Chúng ta phải chống lại những đau khổ to lớn mà Obould mang lại, chống lại đám tay sai tà ác của hắn.

Cuối cùng, ta dâng tình yêu và trái tim mình cho những người bạn đã ngã xuống. Giờ đây ta hứa với họ một tình bạn bất diệt, cùng với quyết tâm sống tiếp theo một cách thức, cách thức mà sẽ khiến vị vua người lùn phải nhìn chằm chằm vào ta, nghiêng đầu, trên khuôn mặt lộ ra biểu cảm điển hình mỗi khi ông ôm sự hoài nghi đối với một số hành động của ta.

Tên elf chết tiệt, khi hắn nhìn xuống ta từ điện thờ Moradin, hắn sẽ thường xuyên nói thế.

Ta sẽ nghe thấy giọng nói của ông ấy, và của những người khác, bởi vì họ sẽ luôn ở bên ta, và họ chiếm một phần rất lớn trong tâm trí Drizzt Do'Urden.

Khi ta bắt đầu buông tay, ta nhận ra mình lại càng nắm chặt họ hơn, nhưng theo một cách khiến ta ngước nhìn điện thờ Moradin trong tưởng tượng, hướng về người bạn đang thì thầm lầm bầm phàn nàn của ta, nở một nụ cười.

——Drizzt Do'Urden