Cứ hai tháng một lần, Maria Macapa lại khiến cả dãy chung cư náo động. Ả lang thang khắp tòa nhà từ gác mái xuống đến tầng hầm, sục sạo từng ngõ ngách, lục lọi qua mọi chiếc hộp, chiếc rương và cái thùng cũ kỹ, sờ soạng trên những chiếc kệ cao nhất của tủ đựng đồ, dòm ngó vào những túi đựng giẻ rách, làm cho những người thuê trọ phát bực bởi sự lì lợm và bám dai như đỉa của ả. Ả đang đi thu gom đồ vụn vặt, những mảnh sắt vụn, vại sành, chai lọ thủy tinh, bao tải cũ và quần áo vứt đi. Đó là một trong những đặc quyền kiếm thêm của ả. Ả bán số đồ phế thải ấy cho Zerkow, gã chuyên thu mua giẻ rách - chai lọ - bao tải, kẻ sống trong một cái hang bẩn thỉu ở con hẻm ngay phía sau tòa chung cư, và đôi khi gã trả cho ả tới ba xu một pa-ao. Tuy nhiên, những chiếc vại sành thì đáng giá đến một đồng xu niken. Số tiền Zerkow trả, Maria đem tiêu hết vào áo cánh và cà vạt chấm bi xanh, cố ăn diện giống như những cô gái bán nước ngọt ở tiệm kẹo trên góc phố. Ả phát cuồng vì ghen tị với những người phụ nữ trẻ ấy. Họ thuộc về thế giới bên ngoài, họ tao nhã, họ phơi phới, và họ có cả những "chàng trai của riêng mình".
Vào dịp này, ả xuất hiện trước cửa phòng của Cụ Grannis vào một buổi chiều muộn. Cửa phòng cụ khép hờ. Cửa phòng của Cô Baker thì hé mở vài phân. Hai con người lớn tuổi ấy đang "tìm hiểu nhau" theo cách riêng của họ.
“Có đồ vụn nào không, thưa ông Grannis?” Maria hỏi, đứng ngay ngưỡng cửa với một chiếc vỏ gối rất bẩn, đựng nửa lưng vắt qua một cánh tay.
“Không, chẳng có gì cả—chẳng có gì mà tôi có thể nghĩ ra, Maria ạ,” Cụ Grannis đáp, vô cùng khó chịu vì bị làm phiền, nhưng lại không muốn tỏ ra cay nghiệt. “Chẳng có gì tôi nghĩ ra cả. Thế mà—tuy nhiên—có lẽ—nếu cô muốn lục xem.”
Cụ ngồi giữa căn phòng trước một chiếc bàn gỗ thông nhỏ. Dụng cụ đóng sách nhỏ xíu của cụ để ngay trước mặt. Giữa những ngón tay cụ là một chiếc kim khâu ghế nệm cỡ lớn được xâu chỉ sợi thô, một cái giũa nhọn nằm bên khuỷu tay cụ, trên sàn nhà ngay cạnh cụ là một chồng tạp chí lớn chưa cắt mép giấy. Cụ Grannis hay mua tờ “Nation” và tờ “Breeder and Sportsman”. Ở tờ báo sau, thỉnh thoảng cụ tìm thấy những bài viết về loài chó mà cụ rất thích đọc. Tờ báo trước thì cụ hiếm khi đọc. Cụ không đủ khả năng tài chính để đặt mua dài hạn cả hai ấn phẩm đó, mà toàn mua lại các số báo cũ theo tập, gần như chỉ vì niềm vui được tự tay đóng thành sách.
“Sao ông cứ khâu vá mấy cuốn sách ấy làm gì thế, thưa ông Grannis?” Maria hỏi, bắt đầu sục sạo trên mấy chiếc kệ tủ của Cụ Grannis. “Có cả hàng trăm cuốn trong này trên kệ của ông kìa; chúng có ích gì cho ông đâu.”
“Ồ, ồ,” Cụ Grannis rụt rè đáp, xoa cằm, “Tôi—tôi chắc là cũng không biết rõ nữa; một thói quen nhỏ thôi mà; một trò tiêu khiển, một—một—nó giúp người ta bận rộn ấy mà cô. Tôi không hút thuốc; chắc là nó dùng để thay cho cái tẩu thuốc vậy.”
“Cái bình vàng cũ này đây,” Maria nói, bước ra từ trong tủ với chiếc bình trên tay. “Quai bị nứt rồi; ông chẳng dùng đến đâu; chi bằng cho tôi đi.”
Cụ Grannis thực sự muốn giữ cái bình đó; quả thật, bây giờ cụ chẳng bao giờ dùng đến nó, nhưng cụ đã giữ nó từ rất lâu rồi, và không hiểu sao cụ vẫn lưu luyến nó giống như những người già thường bám lấy những món đồ tầm thường, vô giá trị mà họ đã giữ qua nhiều năm tháng.
“Ờ, cái bình đó—thôi được, Maria, tôi—tôi không biết nữa. Tôi sợ rằng—cô thấy đấy, cái bình đó——”
“Thôi đi cho mau,” Maria Macapa cắt lời, “giữ lại làm quái gì cơ chứ?”
“Nếu cô khăng khăng đòi, Maria, nhưng tôi vẫn thích hơn là—” cụ xoa cằm, lúng túng và bực bội, vừa không nỡ từ chối vừa ao ước sao Maria đi cho khuất mắt.
“Ừ thì, giữ lại để làm gì chứ?” Maria kỳ kèo. Cụ chẳng thể đưa ra câu trả lời thỏa đáng nào. “Thế thì tốt rồi,” Ả khẳng định, rồi mang cái bình ra ngoài.
“À—Maria—này cô, cô—cô có thể để cửa—à, đừng khép hẳn vào nhé—trong này đôi khi hơi ngột ngạt.” Maria nhe răng cười toét miệng, rồi đẩy tung cánh cửa rộng ra. Cụ Grannis xấu hổ đến phát hoạu lên được; quả thực, con mụ Maria này càng lúc càng trở nên không tài nào chịu nổi.
“Có đồ vụn nào không?” Maria lớn tiếng gọi ở cửa phòng Cô Baker. Bà cụ nhỏ nhắn đang ngồi sát tường trên chiếc ghế bập bênh; hai bàn tay buông thõng hờ hững trong lòng.
“Này Maria,” bà cất giọng phàn nàn, “lúc nào cô cũng lùng sục đồ vụn; cô thừa biết tôi chẳng bao giờ có thứ gì vứt bừa bãi thế đâu.”
Đó là sự thật. Căn phòng tí xíu của nữ thợ may đã nghỉ hưu là một kỳ quan về sự ngăn nắp, từ chiếc bàn đỏ nhỏ xíu với ba chiếc thìa bạc Gorham đặt song song tăm tắp, cho đến những chậu phong lữ và cẩm chướng được trồng ngay ngắn trong chiếc hộp đựng tinh bột bên khung cửa sổ, nằm phía dưới quả cầu thủy tinh đựng một chú cá vàng già cỗi. Hôm nay Cô Baker vừa mới giặt giũ một chút; hai chiếc khăn tay, vẫn còn ẩm nước, được dán thẳng vào các ô cửa sổ cho mau khô dưới ánh nắng mặt trời.
“Ồ, tôi đoán là cô có thứ gì đó mà cô không cần dùng chứ,” Maria tiếp tục nói, đảo mắt nhìn vào các góc phòng. “Nhìn xem ông Grannis vừa cho tôi cái gì này,” và Ả giơ chiếc bình màu vàng ra. Lập tức Cô Baker run lên bần bật vì bối rối. Mọi lời nói to đều có thể nghe thấy một cách rõ mồn một ở căn phòng bên cạnh. Đúng là một mụ nhà quê đần độn làm sao, con mụ Maria này! Còn có điều gì kinh khủng hơn cái hoàn cảnh này nữa chứ?
“Có phải thế không, thưa ông Grannis?” Maria gọi lớn sang; “có phải ông đã cho tôi chiếc bình này không?” Cụ Grannis làm như điếc đặc không nghe thấy gì; mồ hôi vã ra đầy trán; sự rụt rè lấn át cụ cứ như thể cụ mới chỉ là một chú học sinh tiểu học mười tuổi. Cụ chồm nửa người khỏi ghế, các ngón tay luống cuống gõ nhịp lên cằm.
Maria thản nhiên mở tủ của Cô Baker. “Mấy đôi giày cũ này bị sao thế nhỉ?” Ả kêu lên, quay người lại với một đôi giày bốt lụa đã mòn một nửa trên tay. Chúng chưa hề cũ đến mức phải vứt đi, nhưng Cô Baker thì gần như phát điên lên được. Chẳng thể đoán trước được chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ý nghĩ duy nhất trong đầu bà lúc này là làm sao tống cổ được Maria đi cho khuất mắt.
“Ừ, ừ, cái gì cũng được. Cô cứ lấy đi; nhưng đi đi, đi cho nhanh lên. Chẳng còn gì khác đâu, không còn một thứ gì nữa cả.”
Maria bước ra hành lang, để ngỏ toang cửa phòng Cô Baker như thể có ý chọc tức. Ả vứt chiếc vỏ gối bẩn thỉu ngay xuống sàn hành lang, rồi đứng sững bên ngoài, giữa hai cánh cửa đang mở toang, thong thả cất chiếc bình cũ và đôi giày lụa đã mòn một nửa vào túi. Ả oang oang cất cao giọng bình phẩm, lúc thì gọi Cô Baker, lúc lại gọi Cụ Grannis. Bằng cách nào đó, Ả đã đẩy hai con người lớn tuổi ấy ra đối mặt trực diện với nhau. Mỗi lần họ buộc phải trả lời những câu hỏi của Ả, cảm giác giống như họ đang trò chuyện trực tiếp với nhau vậy.
“Mấy đôi giày này đúng là hàng hạng nhất đấy, Cô Baker ạ. Này ông Grannis, xem đôi giày mà Cô Baker cho tôi này. Ông không có đôi nào không dùng đến nữa à? Hai người đúng là ít đồ vụn hơn bất cứ ai trong cái chung cư này. Hai người xoay sở thế nào hay vậy, thưa ông Grannis? Mấy ông già độc thân cứ y như mấy bà cô già ấy, sạch sẽ gọn gàng đến từng chi tiết. Hai người y hệt như nhau—ông và Cô Baker ấy—phải thế không, thưa Cô Baker?”
Không gì có thể gượng gạo và khó xử hơn thế. Hai con người lớn tuổi phải chịu đựng một sự tra tấn thực sự. Khi Maria vừa khuất bóng, mỗi người đều trút ra một tiếng thở phào nhẹ nhõm không sao tả xiết. Họ nhẹ nhàng khép hờ cửa lại, chỉ để chừa một khoảng trống chừng nửa gang tay. Cụ Grannis quay trở lại với công việc đóng sách của mình. Cô Baker pha một tách trà để trấn an thần kinh. Cả hai đều cố gắng lấy lại bình tĩnh nhưng vô ích. Những ngón tay của Cụ Grannis run lẩy bẩy đến mức cụ tự đâm kim vào tay mình. Cô Baker làm rơi thìa tới hai lần. Cơn hoảng hốt của họ mãi vẫn không nguôi ngoai. Họ bấn loạn, họ chao đảo. Nói một cách ngắn ngủi, buổi chiều hôm ấy coi như hỏng bét.
Maria tiếp tục lê la khắp chung cư từ phòng này sang phòng khác. Sáng sớm tinh mơ, trước khi Marcus Schouler rời khỏi nhà, Ả đã kịp ghé sang thăm hắn rồi. Marcus đã chửi mắng Ả, gào lên đầy kích động: “Không, mẹ kiếp! Không, hắn chẳng có thứ gì cho ả hết; hắn đéo có thật đấy. Đúng là một trò bức hại khủng khiếp. Ngày nào không gian riêng tư của hắn cũng bị xâm phạm. Hắn sẽ đi kiện bà chủ nhà cho mà xem. Hắn sẽ dọn đi nơi khác.” Cuối cùng, hắn đã cho Maria bảy chiếc bình đựng rượu whisky rỗng, một cái lò sưởi bằng sắt, và mười xu — đồng xu này là vì hắn bảo Ả chải đầu giống hệt một cô gái mà hắn từng quen.
Rời khỏi phòng Cô Baker, Maria gõ cửa phòng McTeague. Gã nha sĩ đang nằm dài trên chiếc ghế băng kê giường với đôi chân đi tất, chẳng làm quái gì cả, ngước mắt trân trân nhìn lên trần nhà, hồn vía để đi đâu mất.
Từ khi cất lời nói với Trina Sieppe, đột ngột ngỏ ý muốn cưới nàng làm vợ, McTeague đã trải qua một tuần lễ đầy đọa đày. Đối với gã, không còn đường lui nữa rồi. Chỉ có Trina mà thôi, không thể là ai khác trên đời này. Gã chẳng màng việc người bạn thân nhất của mình là Marcus có thể đang yêu thầm chính cô gái ấy. Gã phải chiếm cho bằng được Trina bất chấp mọi trở ngại; gã sẽ cướp lấy nàng ngay cả khi nàng chống cự. Gã chẳng thèm dừng lại để suy nghĩ đắn đo về chuyện đó; gã cứ thế mù quáng, liều lĩnh lao theo khátaj của mình, giận dữ và lồng lộn trước mọi vật cản. Thế mà nàng lại thét lên “Không, không!” để cự tuyệt gã; gã không tài nào quên được điều đó. Nàng, một cô gái nhỏ nhắn, xanh xao và yếu đuối nhường ấy, lại dám chống lại và giữ chân gã, một kẻ to lớn và khỏe mạnh vô cùng.
Hơn thế nữa, toàn bộ sự duyên dáng thân mật giữa họ đã bay biến sạch. Sau buổi tạo hình bất hạnh ấy, Trina không còn cởi mở và thẳng thắn nữa. Giờ đây nàng trở nên dè dặt, kín đáo, xa cách. Gã chẳng tài nào thốt lên được lời nào; ngôn từ cứ thế nghẹn lại ở cổ. Có buổi ngồi với nhau hôm ấy, họ chỉ kịp chào nhau một câu rồi thôi. Gã cảm thấy mình thật vụng về và thô kệch. Gã tự nhủ rằng nàng đang khinh bỉ gã.
Nhưng hình bóng nàng thì cứ bám riết lấy gã không rời. Đêm này qua đêm khác, gã nằm trằn trọc thao thức không sao chợp mắt nổi, nghĩ về Trina, tò mò về nàng, bị dằn vặt bởi nỗi khát khao khôn cùng đối với nàng. Đầu gã nóng bừng và nhức buốt. Lòng bàn tay khô khốc. Gã thiu thiu rồi giật mình tỉnh giấc, lang thang không mục đích trong căn phòng tối mịt, tự va vào ba chiếc ghế tựa được xếp “nghiêm trang” dưới bức tranh khắc thép, rồi vấp phải chú chó pug bằng đá ngồi trước chiếc lò sưởi nhỏ.
Bên cạnh đó, cơn ghen tuông với Marcus Schouler cứ hành hạ gã không thôi. Maria Macapa, khi bước vào “Phòng Khám” của gã để xin đồ vụn, đã bắt gặp gã đang nằm xoài trên ghế băng, nghiến ngấu cắn mứt ngón tay trong cơn thịnh nộ câm lặng tột đỉnh. Vào bữa trưa hôm đó, Marcus đã kể cho gã nghe về một chuyến dã ngoại được lên kế hoạch cho chiều Chủ nhật tuần tới. Ông Sieppe, bố của Trina, gia nhập một câu lạc bộ bắn súng chuẩn bị tổ chức một buổi hội ngộ tại công viên Schuetzen ở bên kia vịnh. Tất cả các thành viên nhà Sieppe đều đi; sẽ có một buổi cắm trại mang theo giỏ đựng thức ăn. Marcus, như mọi khi, được mời tham gia vào nhóm. McTeague đau đớn đến quằn quại. Đây là lần đầu tiên gã vướng vào chuyện này, và gã càng đau khổ hơn bội phần vì hoàn toàn không chuẩn bị trước tâm lý. Rắc rối khốn khổ nào thế này mà gã lại dấn thân vào? Mọi chuyện đối với gã vốn dĩ đơn giản biết bao: vì yêu Trina nên chỉ cần đưa thẳng nàng về với mình, chẳng màng quái gì hết, chẳng cần hỏi han ai, cứ thế chiếm lấy nàng, và dùng sức mạnh lôi nàng đi thật xa đến một chốn nào đó, gã cũng chẳng rõ chính xác là đâu, tới một vùng đất mơ hồ nào đó, một nơi chưa từng được khám phá mà ngày nào cũng là Chủ nhật.
“Có đồ vụn nào không?”
“Hả? Gì cơ? Gì thế?” McTeague giật mình thốt lên, bừng tỉnh khỏi chiếc ghế băng. Thường thì Maria kiếm chác được khá nhiều ở các “Phòng Khám Nha Khoa”. McTeague cứ liên tục làm hỏng đồ đạc mà lại quá ngốc chẳng chịu đem đi sửa; đối với gã, cái gì hỏng là mất hẳn. Lúc thì cái ống nhổ, lúc thì cái xẻng xúc than cho lò sưởi nhỏ, lúc lại chiếc cốc sứ đựng xà phòng cạo râu.
“Có đồ vụn nào không?”
“Tôi không biết nữa—tôi không nhớ,” McTeague lẩm bẩm. Maria lang thang khắp phòng, McTeague lê đôi bàn chân to tướng đi tất lúp xúp theo sau ả. Ngay lập tức, ả chồm tới vớ lấy một bó dụng cụ y khoa cầm tay cũ kỹ nằm trong một chiếc hộp xì gà không nắp, gồm nào là trâm trám răng, mũi khoan cứng và dụng cụ nạo ngà. Maria đã thèm thuồng món hời này trong “Phòng Khám” của McTeague từ lâu lắm rồi, vì biết chắc thế nào chúng cũng giấu đâu đó quanh đây. Đám dụng cụ ấy đều làm bằng chất liệu thép tôi luyện thượng hạng và thực sự rất có giá trị.
“Này Bác sĩ, tôi lấy mấy thứ này được chứ nhỉ?” Maria reo lên. “Ông có dùng đến nữa đâu cơ chứ.” McTeague hoàn toàn không chắc chắn về điều đó. Có rất nhiều chiếc trong bó dụng cụ ấy có thể được sửa chữa và gò nắn lại.
“Không, không,” gã vừa nói vừa lắc đầu nguầy nguậy. Nhưng Maria Macapa, thừa biết phải đối phó với kẻ nào, liền tuôn ra một tràng dài như thác lũ. Ả khiến gã nha sĩ tin rằng gã chẳng có lý do gì để giữ lại chúng, rằng gã từng hứa sẽ để dành chúng cho ả. Ả ra điều phẫn nộ tột cùng, bĩu môi và hếch cằm lên như thể bị tổn thương lòng tự trọng sâu sắc, thay đổi tâm trạng nhanh chóng mặt, lấp đầy căn phòng bằng những tiếng la hét chói tai đến mức McTeague đâm ra ngẩn ngơ và đờ đẫn cả người.
“Ừ, được rồi, được rồi,” gã nói, cố cất giọng để Ả nghe thấy. “Làm thế thì hẹp hòi quá. Tôi có cần mấy thứ đấy đâu.” Khi gã quay người đi để nhặt cái hộp lên, Maria liền chớp ngay thời điểm đó để thó ba “miếng” vàng lá chuyên dùng để trám răng đặt trong chiếc đĩa thủy tinh nhỏ. Ả hay ăn cắp vàng của McTeague lắm, gần như ngay trước mắt gã; quả thực, việc đó dễ đến mức chẳng còn mấy thú vị trong chuyện ăn cắp nữa. Xong việc, Maria chuồn thẳng. McTeague quay lại tấm sô-bha rồi úp mặt ngã sấp xuống đó.
Trước giờ ăn tối một chút, Maria đã hoàn tất công cuộc lùng sục của mình. Căn chung cư đã được quét sạch đồ vụn từ trên xuống dưới. Chiếc vỏ gối bẩn thỉu đã căng phồng sắp nổ tung. Ả tranh thủ giờ ăn tối để mang bọc đồ vòng qua góc phố đi thẳng lên con hẻm nơi Zerkow sinh sống.
Khi Maria bước vào tiệm, Zerkow vừa mới đi lượn một vòng hàng ngày về đến nơi. Chiếc xe ngựa siêu vẹo của gã dựng ngay trước cửa trông hệt như một xác tàu mắc cạn; con ngựa khốn khổ với những khớp xương sưng phồng đáng thương đang tham lam gặm đống cỏ khô mục nát trong cái lán ở phía sau.
Bên trong cửa hàng đồ cũ tối tăm, ẩm thấp và nồng nặc đủ loại mùi hôi thối đến nghẹt thở. Trên tường, trên sàn nhà, và treo lủng lẳng từ các thanh xà nhà là một thế giới phế liệu, phủ đầy bụi đen và rỉ sét ăn mòn. Mọi thứ đều có mặt ở đây, mọi ngành nghề đều được đại diện, mọi tầng lớp xã hội; những thứ làm bằng sắt, bằng vải và bằng gỗ; toàn bộ thứ cặn bã mà một thành phố lớn thải ra trong cuộc sống thường ngày. Tiệm đồ cũ của Zerkow chính là bến đỗ cuối cùng, là viện tế bần của những món đồ đã sống qua thời kỳ hữu dụng của chúng.
Maria tìm thấy chính bản thân Zerkow ở căn phòng phía sau, đang hì hục nấu nướng món ăn gì đó trên chiếc bếp cồn. Zerkow là một tên Do Thái gốc Ba Lan — điều kỳ lạ là tóc gã đỏ như lửa. Gã là một lão già gầy gò, teo tóp ngoài sáu mươi tuổi. Gã có đôi môi mỏng, hằn học và tàn nhẫn kiểu loài mèo của kẻ tham lam; đôi mắt sắc lẹm như mắt linh cẩu do quen lùng sục giữa đống rác rưởi và phế thải; cùng những ngón tay quắp lại như móng vuốt — đôi bàn tay của kẻ chỉ biết vơ vét chứ chẳng bao giờ chịu nhả ra. Nhìn Zerkow là người ta nhận ra ngay lập tức rằng lòng tham — thứ lòng tham vô độ, không bao giờ thỏa mãn — chính là bản chất thống trị của con người gã. Gã chính là Kẻ Cầm Cào, kẻ ngày đêm mò mẫm trong đống rác rưởi của thành phố để tìm vàng, tìm vàng, và tìm vàng. Đó là giấc mơ, là niềm đam mê của gã; lúc nào gã cũng tưởng chừng như đang cảm nhận được sức nặng đặc quánh và chân thực của thứ kim loại thô trong lòng bàn tay. Ánh sáng lấp lánh của nó lúc nào cũng chực chờ trong mắt gã; tiếng kêu leng keng của nó vang vọng mãi trong tai gã như tiếng chập cõng va vào nhau.
“Ai đấy? Ai thế hả?” Zerkow kêu lên khi nghe thấy tiếng chân Maria ở gian ngoài. Giọng gã yếu ớt, khàn đợt, gần như chỉ còn là tiếng thì thào do thói quen ra rả rao hàng trên phố suốt thời gian dài.
“Ồ, lại là cô đấy phỏng?” gã nói thêm, nheo mắt nhìn qua bóng tối mờ mịt của cửa hàng. “Để xem nào; mày tới đây rồi chứ gì? Mày là cái con đàn bà người Mексика ở phố Polk. Tên là Macapa phải không?”
Maria gật đầu. “Có một con sóc bay nhưng thả nó đi mất tiêu rồi,” Ả lẩm bẩm, vẻ lơ đễnh. Zerkow thấy khó hiểu; gã nhìn chằm chằm Ả một lúc rồi phẩy tay bỏ qua.
“Nào, có gì mang đến cho tao đây?” gã nói. Gã bỏ mặc bữa tối đang dần nguội ngắt, lập tức bị cuốn hút vào chuyện buôn bán.
Thế là một màn cãi vã kỳ kèo kéo dài bắt đầu. Từng món đồ vụn trong chiếc vỏ gối của Maria lần lượt được mang ra bàn thảo, cân đo và tranh chấp. Họ gào vào mặt nhau qua chiếc bình sứt mẻ của Cụ Grannis, qua đôi bốt lụa của Cô Baker, qua những chiếc bình whisky của Marcus Schouler, và đỉnh điểm của sự bất đồng nổ ra khi đề cập đến bộ dụng cụ của McTeague.
“À không, không đời nào!” Maria hét lên. “Mười lăm xu cho tất cả đống này! Thà tôi đem biếu ông làm quà Giáng sinh khéo còn hơn! Hơn nữa, tôi còn kiếm được mấy miếng vàng trám răng từ hắn đây này; nhìn mà xem.”
Zerkow thở hắt ra một hơi gấp gáp khi ba viên kim loại nhỏ nhoáng lên trong lòng bàn tay Maria. Nó kìa, thứ kim loại nguyên chất, thứ quặng tinh khiết không pha tạp, chính là giấc mơ, là khát vọng thiêu đốt tâm can gã. Các ngón tay gã co giật quặp chặt vào lòng bàn tay, đôi môi mỏng mím chặt lại qua kẽ răng.
“Ái chà, mày có cả vàng cơ à,” gã lẩm bẩm, chồm tay với lấy.
Maria nắmm chặt tay lại che giấu những viên vàng. “Vàng thì phải đi kèm với đống kia,” Ả tuyên bố. “Ông phải trả giá đẹp cho tất cả, bằng không tôi lại mang về.”
Cuối cùng, một thỏa thuận mua bán đã được chốt lại khiến Maria vô cùng mãn nguyện. Zerkow không phải là kẻ chịu để vàng lọt khỏi nhà mình. Gã đếm tiền trả cho toàn bộ số phế thải của Ả, tiếc rẻ từng đồng xu cứ như thể đó là máu chảy trong huyết quản của gã vậy. Vụ làm ăn coi như ngã ngũ.
Nhưng Zerkow vẫn còn điều muốn nói. Khi Maria đang cẩn thận gấp lại chiếc vỏ gối rồi đứng dậy định đi, lão già Do Thái liền cất giọng:
“Này, đứng lại một lát đã, chúng ta sẽ—làm một chén trước khi đi chứ nhỉ? Cứ coi như để chứng tỏ mọi chuyện giữa chúng ta đều sòng phẳng.” Maria lại ngồi phịch xuống.
“Ừ, chắc tôi làm một chén vậy,” Ả đáp.
Zerkow lấy xuống một chai rượu whisky và chiếc cốc thủy tinh màu đỏ đã mẻ chân từ cái tủ trên tường. Hai người cùng uống, Zerkow tu trực tiếp từ chai, còn Maria uống bằng chiếc cốc mẻ. Họ từ từ lau miệng, thở hổn hển lấy lại hơi sức. Một khoảng lặng ngắn ngủi trua qua.
“Này,” cuối cùng Zerkow cất lời, “còn mấy món đồ bằng vàng mà lần trước cô kể cho tôi nghe thì sao rồi?”
“Đồ vàng nào cơ chứ?” Maria ngơ ngác hỏi lại.
“Ái chà, cô thừa biết mà,” gã kia đáp. “Cái bộ đồ ăn bằng vàng mà bố cô sở hữu ở Trung Mỹ ngày xửa ngày xưa ấy. Không phải cô bảo chúng kêu ngân lên như chuông sao? Vàng đỏ ấy, màu như quả cam ấy, cô nhớ chứ?”
“À,” Maria vừa nói vừa hếch cằm lên như thể Ả nắm giữ cả một câu chuyện dài dằng dặc về chuyện đó nếu Ả muốn kể. “À vâng, cái bộ đồ ăn bằng vàng đó chứ gì.”
“Kể lại cho tôi nghe xem nào,” Zerkow nói, đôi môi dưới không còn chút máu cọ sát vào môi trên, những ngón tay khum khum quắp lại sờ soạng quanh miệng và cằm. “Kể lại đi; mau lên.”
Gã thở gấp gáp, tứ chi khẽ run lên. Trông gã hệt như một con mãnh thú đói mồi vừa đánh hơi thấy con mồi. Maria vẫn làm cao từ chối, hếch đầu lên khẳng định rằng mình phải đi ngay.
“Kể đi nào,” gã người Do Thái nài nỉ. “Làm thêm một chén nữa đi.” Maria nốc thêm một ngụm whisky. “Rồi, kể tiếp đi,” Zerkow giục giã; “nghe câu chuyện xem nào.” Maria tì khuyỷu tay lên chiếc bàn gỗ thông thô ráp, trân trân nhìn thẳng về phía trước bằng ánh mắt vô hồn.
“Thì thế này nhé,” Ả bắt đầu. “Hồi đó tôi còn nhỏ xíu. Nhà tôi chắc là giàu lắm, ôi giàu đến mức hàng triệu đô-la—hình như là buôn cà phê—và có một căn nhà to lớn lắm, nhưng tôi chỉ nhớ mỗi bộ đồ ăn đó thôi. Ôi chao, cái bộ đồ ăn bằng vàng ấy! Thật là kỳ diệu. Có tới hơn một trăm món, và món nào cũng bằng vàng ròng. Phải chứng kiến tận mắt khi chiếc rương da được mở ra mới thấy nó lộng lẫy thế nào. Nó rực rỡ một màu vàng chói lọi hệt như ngọn lửa, như ánh hoàng hôn; một vẻ đẹp huy hoàng biết bao, khi chúng chất đống lên nhau, món nọ chồng lên món kia. Chà, giả sử căn phòng có tối om đi chăng nữa thì bạn vẫn tưởng như có thể nhìn rõ mọi thứ nhờ ánh hào quang phát ra từ đó. Chẳng có lấy một món nào bị xước xát dù chỉ là một đường nhỏ; món nào cũng láng bóng như gương, sáng ngời, hệt như một vũng nước nhỏ phản chiếu ánh nắng mặt trời vậy. Nào là đĩa đựng thức ăn, tô đựng súp, bình rót; rồi những chiếc đĩa lớn dài thế này lại còn rộng nữa chứ; rồi cả bình đựng kem, các loại bát có quai chạm trổ hình dây leo và đủ thứ hoa văn; rồi cốc uống nước, mỗi chiếc lại một hình dáng khác nhau; nào là bát đựng nước sốt thịt; và cả một cái bát đựng punch khổng lồ có kèm theo cái vá múc, trên thân bát được chạm trổ đủ mọi hình thù và từng chùm nho lúc lỉu. Chà, riêng cái bát đựng punch đó thôi chắc cũng đáng giá cả một gia tài rồi. Khi bày toàn bộ bộ đồ ăn đó lên bàn, quả là một cảnh tượng chỉ có vua chúa mới được ngắm nhìn. Một bộ đồ ăn thượng hạng làm sao! Từng món đều nặng trịch, ôi nặng lắm! lại dày nữa chứ; một thứ vàng dày cộp, đặc quánh, toàn là vàng — màu vàng đỏ, sáng rực, nguyên chất, vàng đỏ ánh cam — và khi bạn dùng đốt ngón tay búng vào nó, chà, phải nghe thấy âm thanh của nó cơ! Chẳng có chiếc chuông nhà thờ nào ngân vang ngọt ngào hay trong trẻo hơn thế. Lại là thứ vàng mềm nữa chứ; bạn có thể cắn ngập răng vào và để lại dấu răng trên đó. Ôi, cái bộ đồ ăn bằng vàng ấy! Tôi vẫn mường tượng ra nó rõ mồn một — đặc quánh, nguyên khối, nặng trịch, giàu có, vàng ròng tinh khiết; toàn là vàng với vàng, những đống vàng chất cao như núi. Đúng là một bộ đồ ăn tuyệt mỹ!”
Maria ngừng bặt, lắc đầu, tâm trí chìm đắm trong hồi ức về sự xa hoa đã vụt mất. Dù dốt nát và nghèo nàn trí tưởng tượng trong mọi vấn đề khác, nhưng qua trí óc méo mó của Ả, bức tranh ấy hiện lên rõ mồn một đến kỳ lạ. Rõ ràng là Ả nhìn thấy rõ mồn một bộ đồ ăn đó. Lời miêu tả của Ả rất chuẩn xác, thậm chí gần như có sức hút đầy hùng biện.
Liệu bộ đồ ăn bằng vàng kỳ diệu ấy có thực sự tồn tại ngoài trí tưởng tượng bệnh hoạn của Ả hay không? Phải chăng Maria thực sự đang nhớ lại một ký ức có thật về một thời thơ ấu sống trong sự xa hoa man dã? Hay cha mẹ Ả từng sở hữu một khối kếch xù kiếm được từ một đồn điền cà phê nào đó ở Trung Mỹ, một gia tài từ lâu đã bị các đội quân nổi dậy tịch thu, hoặc nướng sạch vào việc tài trợ cho các chính phủ cách mạng?
Điều đó không phải là không thể xảy ra. Về quá khứ của Maria Macapa trước thời điểm xuất hiện tại “căn chung cư”, người ta hoàn toàn không thể tìm hiểu được chút thông tin nào. Ả đột ngột xuất hiện từ chốn vô danh, một người phụ nữ kỳ lạ mang dòng máu lai, bình thường trong mọi chuyện trừ chuyện về bộ đồ ăn bằng vàng trứ danh; nhưng lại khác thường, phức tạp, đầy bí ẩn, ngay cả trong những khoảnh khắc bình thường nhất.
Nhưng Zerkow đã phải chịu đựng nỗi dằn vặt tột cùng nhường nào khi lắng nghe câu chuyện của Ả! Bởi vì gã chọn cách tin điều đó, tự ép bản thân phải tin, bị quất roi và hành hạ bởi lòng tham tàn nhẫn không chùn bước trước bất kỳ câu chuyện kho báu nào, dù cho nó có vô lý đến đâu đi nữa. Câu chuyện làm gã say đắm đến ngất ngây. Gã đang ở gần một kẻ từng sở hữu khối tài sản kếch xù này. Gã được nhìn thấy một người đã tận mắt chiêm ngưỡng đống vàng đó. Gã cảm thấy nó thật gần; nó ở đâu đây thôi, quanh quẩn ngay đây, ngay trước mắt gã, ngay trong tầm tay gã; nó có màu đỏ, lấp lánh và nặng trịch. Gã cuống cuồng đảo mắt nhìn khắp xung quanh; chẳng có gì cả, ngoài tiệm đồ cũ bần thỉu và những món đồ thiếc rỉ sét. Thật là bực bội biết bao, là sự khốn khổ cùng cực biết bao khi ở quá gần nó để rồi nhận ra rằng nó đã vĩnh viễn, không tài nào lấy lại được nữa! Một cơn co thắt đau đớn xé toạc tâm can gã. Gã nghiến ngấu đôi môi không còn chút máu, tuyệt vọng trước sự thật phũ phàng, chìm trong cơn thịnh nộ và cuồng nộ tột cùng.
“Kể nữa đi, kể nữa đi,” gã thì thào; “kể lại từ đầu cho tôi nghe đi nào. Láng bóng như gương cơ á, nặng thế cơ à? Ừ, tôi biết rồi, tôi biết mà. Một cái bát đựng punch đáng giá cả gia tài. Ái chà! Và cô đã tận mắt nhìn thấy nó, cô đã sở hữu tất cả chúng!”
Maria đứng dậy ra về. Zerkow tiễn Ả ra tận cửa, nài nỉ Ả làm thêm chén nữa.
“Lại đến chơi nhé, lần sau lại ghé nhé,” gã khàn giọng rít lên. “Đừng đợi đến lúc có đồ vụn mới tới; cứ thích lúc nào là cứ ghé lúc ấy, rồi kể cho tôi nghe thêm về bộ đồ ăn bằng vàng nhé.”
Gã bước theo ra hẻm thêm một bước chân.
“Cô nghĩ nó đáng giá bao nhiêu tiền?” gã lo lắng hỏi với theo.
“Ờ, khoảng một triệu đô-la chứ mấy,” Maria mơ hồ đáp.
Khi Maria đi khuất, Zerkow quay trở lại căn phòng phía sau của cửa hàng, đứng thẫn thờ trước chiếc bếp cồn, cúi xuống nhìn chằm chằm vào bữa tối đã nguội lạnh của mình, tâm trí ngập tràn những suy tư và bận rộn.
“Một triệu đô-la,” gã lẩm bẩm bằng thứ giọng rít gào, khàn đặc như phát ra từ cổ họng, những đầu ngón tay khua khoắng quạnh đôi môi mỏng dính như loài mèo. “Một bộ đồ ăn bằng vàng trị giá một triệu đô-la; một chiếc bát đựng punch đáng giá cả gia tài; những chiếc đĩa bằng vàng ròng, chất cao thành đống. Lạy Chúa!”
