Không, Trina không hề biết. “Mình có yêu anh ấy không? Mình có yêu anh ấy không?” Hàng ngàn lần, cô tự đặt câu hỏi đó cho chính mình trong suốt hai hay ba ngày tiếp theo. Ban đêm, cô hầu như chẳng chợp mắt, cứ nằm trằn trọc suốt mấy tiếng đồng hồ trong chiếc giường nhỏ được sơn phết sặc sỡ với tấm màn trắng buông thõng, tự hành hạ bản thân bằng bao nỗi nghi ngờ và thắc mắc. Có lúc cô nhớ lại cảnh tượng ở nhà ga với một nỗi hổ thẹn thực sự đến quặn thắt, nhưng cũng có lúc cô hồi tưởng lại khoảnh khắc ấy với một niềm xao xuyến hân hoan đến đỏ mặt. Không gì có thể đột ngột và bất ngờ hơn cái sự đầu hàng ấy của cô. Suốt hơn một năm trời, cô vẫn đinh ninh rằng Marcus rồi sẽ là chồng mình sau này. Họ sẽ kết hôn, cô đoán thế, vào một thời điểm nào đó trong tương lai, cô không rõ chính xác là khi nào; ý nghĩ ấy chưa từng định hình rõ ràng trong tâm trí cô. Cô vốn khá mến Anh họ Mark. Thế nhưng đột nhiên dòng nước ngược này lại cuốn tới; gã khổng lồ tóc vàng ấy xuất hiện, một gã to lớn, lầm lì với sức mạnh thô mộc vô biên. Ban đầu cô hoàn toàn không yêu hắn, điều đó là chắc chắn. Ngày hắn ngỏ lời với cô trong “Phòng khách” của hắn, cô chỉ thấy sợ hãi tột cùng. Nếu hắn chỉ biết dùng lời nói như Marcus, chỉ biết van xin cô, tán tỉnh cô từ khoảng cách xa, chu đáo lo lắng cho từng mong muốn của cô, dành cho cô những sự quan tâm nhỏ nhặt, gửi tặng những hộp kẹo ngọt, thì cô đã có thể dễ dàng chống cự lại hắn. Nhưng hắn chỉ cần ôm chầm lấy cô, dập tắt mọi sự giằng co của cô bằng sức mạnh vô địch, khuất phục cô, chinh phục cô bằng chính thứ bạo lực thô sơ ấy, và cô đã buông xuôi ngay lập tức.

Nhưng tại sao—tại sao cô lại làm thế? Tại sao cô lại cảm thấy khao khát, cảm thấy cần thiết phải bị khuất phục bởi một sức mạnh vượt trội hơn? Tại sao điều đó lại làm cô thấy thích thú? Tại sao nó bỗng chốc làm cô râm ran từ đầu đến chân bằng một luồng đam mê dồn dập, đầy sợ hãi, thứ cảm giác mà cô chưa từng biết đến bao giờ? Kể cả trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất, Marcus cũng chưa từng mang lại cho cô cảm giác như thế, vậy mà từ trước đến nay cô vẫn luôn nghĩ rằng mình quan tâm đến Anh họ Mark hơn bất cứ ai.

Khi McTeague bất ngờ ôm trọn cô trong đôi tay vạm vỡ, thứ gì đó đã bừng tỉnh trong cô—thứ gì đó bấy lâu nay vẫn ngủ vùi, thứ gì đó mạnh mẽ và áp đảo. Giờ đây, khi nghĩ lại, cô cảm thấy sợ hãi chính bản năng thứ hai ấy đã thức tỉnh bên trong mình, cứ gào thét và đòi hỏi được công nhận. Thế nhưng, có gì đáng sợ chứ? Có gì phải hổ thẹn đâu? Chẳng phải rốt cuộc đó là điều rất tự nhiên, trong sáng và bản năng hay sao? Trina thừa nhận mình là một cô gái trong trắng; cô biết rằng sự xáo trộn bất thợt trong lòng không hề mang theo chút hơi hướng đồi bại nào.

Thoáng mờ ảo như những hình bóng trong giấc mơ màng tỉnh, những ý nghĩ ấy cứ lững lờ trôi qua tâm trí Trina. Cô hoàn toàn không tài nào nhận thức chúng một cách rạch ròi; cô chẳng thể hiểu nổi chúng có ý nghĩa gì. Cho đến tận ngày mưa bên bờ vịnh hôm đó, Trina đã sống cuộc đời mình với sự vô tư hồn nhiên chẳng khác nào một cái cây. Cô thẳng thắn, bộc trực, là một con người khỏe mạnh, tự nhiên, và hãy còn chưa biết gì về giới tính. Cô gần như một cậu con trai. Thế rồi một sự biến động kỳ lạ bỗng chốc xảy ra. Người phụ nữ bên trong cô đột ngột thức giấc.

Cô có yêu McTeague không? Quả là một câu hỏi hóc búa. Liệu cô có chọn anh ta dẫu phước họa ra sao, một cách có ý thức, hoàn toàn tự nguyện, hay bản thân Trina vốn chẳng hề có quyền lựa chọn trong bước ngoặt sẽ định đoạt hoặc phá hủy cuộc đời cô ấy? Người Phụ Nữ đã bừng tỉnh, và vừa chớm choàng dậy khỏi giấc ngủ, liền mù quáng bấu víu lấy bất cứ thứ gì mà đôi mắt vừa hé mở của nàng bắt gặp trước tiên. Đó là một thứ bùa mê, một phép quỷ quái, hoàn toàn do số phận định đoạt, không thể tài nào lý giải nổi—như nàng tiên cá đem lòng yêu một tên hề tai lừa.

McTeague đã đánh thức Người Phụ Nữ, và dù nàng muốn hay không, từ nay nàng đã thuộc về hắn một cách vĩnh viễn; dẫu có vùng vẫy chống cự đến đâu, nàng vẫn gắn liền với hắn, cả thể xác lẫn tâm hồn, cho đến tận cùng cuộc sống hay cái chết. Nàng đâu có tìm kiếm điều đó, nàng đâu hề mong ước nó. Lời nguyền đã giáng xuống đời nàng. Đó là một ơn phước hay một tai ương? Cả hai chẳng khác gì nhau; nàng đã là của hắn, gắn kết không thể tách rời, dù là cho điều lành hay điều dữ.

Còn hắn thì sao? Chính hành động khuất phục ấy, thứ đã trói buộc người phụ nữ vào hắn mãi mãi, lại khiến nàng trở nên kém phần hấp dẫn trong mắt hắn. Sự sụp đổ của họ đã bắt đầu rồi. Thế nhưng chẳng ai trong số họ có lỗi. Ngay từ đầu, họ có muốn tìm đến nhau đâu. Định mệnh tình cờ đưa họ đến đối mặt với nhau, và những bản năng huyền bí khó lòng cưỡng lại như những cơn gió trời đang đanện cuộc đời họ lại với nhau. Chẳng ai trong số họ cầu xin điều này xảy ra—cầu xin cho số phận, cho chính tâm hồn họ trở thành trò đùa của may rủi. Nếu biết trước, họ đã né tránh cái rủi ro đáng sợ ấy rồi. Nhưng họ chẳng hề được cất lên tiếng nói nào trong chuyện này. Tại sao mọi chuyện lại thành ra thế nhỉ?

Mọi chuyện diễn ra vào một ngày thứ Tư tại nhà ga phố B. Suốt những ngày còn lại trong tuần, vào mọi thời điểm trong ngày, Trina cứ lặp đi lặp lai cùng một câu hỏi với chính mình: “Mình có yêu anh ấy không? Mình có thực sự yêu anh ấy không? Liệu đây có phải là tình yêu không?” Khi cô nhớ lại McTeague—nhớ cái đầu vuông vức, phần hàm nhô ra, mái tóc vàng rối bù, thân hình nặng nề, cục mịch cùng trí óc chậm chạp của hắn—cô chẳng tìm thấy điểm gì đáng ngưỡng mộ ở hắn ngoài thể lực cường tráng, và những lúc như thế, cô lại dứt khoát lắc đầu. “Không, chắc chắn là mình không yêu anh ta.” Thế nhưng đến chiều Chủ Nhật, McTeague đến thăm. Trina đã chuẩn bị sẵn một bài diễn văn nhỏ dành cho anh. Cô định nói với anh rằng cô không hiểu chuyện gì đã xảy ra với mình vào chiều thứ Tư tuần đó; rằng cô đã cư xử như một đứa hư hỏng; rằng cô không đủ yêu anh để kết hôn với anh; rằng cô đã nói với anh điều đó một lần trước kia rồi.

McTeague gặp riêng cô ở phòng khách nhỏ phía trước. Vừa trông thấy cô, hắn liền tiến thẳng tới. Cô thừa biết hắn định làm gì. “Đợi chút đã,” cô kêu lên, giơ hai tay ra ngăn. “Đợi đã. Anh không hiểu đâu. Em có điều muốn nói với anh.” Cô thà nói chuyện với gió còn hơn. McTeague chỉ gạt phắt đôi tay cô ra bằng một cử động duy nhất, rồi ôm siết cô vào lòng chặt như gấu vồ khiến cô nghẹt thở. Trina đối với sức mạnh khổng lồ ấy chẳng khác nào một cọng sậy mong manh. McTeague kéo mặt cô áp vào mặt mình và hôn lên môi cô một lần nữa. Khi ấy, mọi quyết tâm của Trina bay đi đằng nào? Bài văn chuẩn bị kỹ lưỡng đâu mất rồi? Những do dự và nghi ngờ giày vò mấy ngày qua trôi đi đâu hết cả? Cô vòng cả hai cánh tay mảnh dẻ ôm lấy chiếc cổ đỏ lựng to bè của McTeague; cô ngẩng chiếc cằm xinh xắn đáng yêu lên và hôn trả lại anh, thốt lên: “Ôi, em rất yêu anh! Em thực sự yêu anh!” Về sau này, chưa bao giờ hai người lại cảm thấy hạnh phúc nhường ấy như khoảnh khắc đó.

Vào một ngày sau đó trong cùng tuần, khi Marcus và McTeague đang ăn trưa tại quán cơm bình dân của nhân viên xe điện, người đi đầu bỗng thốt lên:

– Này Mac, giờ cậu đã chiếm được trái tim Trina rồi, cậu nên đối xử với cô ấy chu đáo hơn chứ. Chết tiệt thật! Cậu thực sự nên thế đấy. Sao không dẫn cô ấy đi đâu chơi đi—rạp hát chẳng hạn, hay nơi nào đó? Cậu chẳng thạo mấy chuyện này tẹo nào cả.

Đương nhiên là McTeague đã kể cho Marcus nghe về việc hắn cưa cẩm thành công Trina. Marcus liền ra điều cao ngạo.

– Cậu cua được cô ấy rồi phải không? Ồ, tớ mừng cho cậu đấy, anh bạn già. Thật đấy. Tớ biết cậu sẽ hạnh phúc bên cô ấy mà. Tớ thừa biết nếu là tớ thì thế nào rồi. Tớ tha thứ cho cậu; phải, tớ sẵn sàng tha thứ cho cậu.

McTeague chưa từng nghĩ đến chuyện đưa Trina đi xem kịch.

– Cậu nghĩ tớ nên thế hả, Mark? – hắn ngập ngừng hỏi. Marcus đáp, miệng vẫn nhồm nhoàm bánh pudding mỡ cục:

– Chứ sao nữa. Đó mới là phép lịch sự tối thiểu chứ lị.

– Ờ... ừ, đúng thế nhỉ. Đi xem kịch—phải thế rồi.

– Dẫn cô ấy đi xem ca múa tạp kỹ ở Orpheum ấy. Tuần này ở đó có chương trình hay lắm; dĩ nhiên là cậu cũng phải rước cả bà Sieppe đi cùng nữa rồi, – hắn nói thêm. Marcus không mấy tự tin về mấy phép tắc xã giao, và ngặt một nỗi, chẳng ai ở cái thế giới nhỏ bé phố Polk lại rành mạch mấy chuyện này. Mấy cô bán hàng, thợ ống nước tập sự, tiểu thương và những người tương tự, những kẻ có địa vị xã hội chẳng mấy rõ ràng, chưa bao giờ dám chắc mình có thể đi xa đến đâu mà vẫn giữ được “sự tôn kính” tối thiểu. Khi họ muốn ra vẻ “đoan trang”, họ thường làm quá trớn lên. Hướng này chẳng giống tụi du côn đầu đường xó chợ, vốn chẳng cần giữ hình thể gì cho cam. Phố Polk chỉ cách khu “đại lộ” giàu có một dãy nhà. Có những ranh giới nhất định mà cư dân nơi đây không thể vượt qua; nhưng ngặt nỗi cho họ, những ranh giới ấy lại vô cùng mờ nhạt. Họ chẳng bao giờ tự tin nổi vào bản thân. Chỉ cần một phút lơ đễnh là họ có thể bị hiểu lầm thành “tụi du côn”, thế nên họ thường cố tỏ ra ngược lại một cách thái quá, thành ra câu nệ đến mức ngớ ngẩn. Chẳng có ai lại quá cay cú với những phép xã giao lặt vặt cho bằng những kẻ có địa vị xã hội còn chưa vững vàng.

– Ôi dồi, chắc chắn là cậu phải rước cả mẹ cô ấy đi rồi, – Marcus quả quyết. – Không rước theo thì còn ra thể thống gì nữa.

McTeague đành nhận lấy trọng trách. Quả là một thử thách cam go. Chưa bao giờ trong đời hắn lại thấy hoang mang và lo lắng đến phát điên thế này. Hắn ghé thăm Trina vào thứ Tư tuần sau để bàn bạc sắp xếp. Bà Sieppe hỏi liệu có thể cho bé August đi cùng được không. Như thế sẽ an ủi phần nào nỗi buồn mất chiếc tàu thủy đồ chơi của thằng bé.

– Được chứ, được chứ, – McTeague đáp. – Cả August nữa—đứa nào cũng được, – hắn lơ đễnh nói thêm.

– Lúc nào chúng tôi cũng phải về sớm, – Trina phàn nàn, – để kịp bắt chuyến phà cuối cùng. Đúng lúc mọi thứ đang hay ho nhất thì lại phải về.

Nghe vậy, theo gợi ý của Marcus Schouler, McTeague liền nài nỉ họ ở lại căn hộ qua đêm. Marcus và nha sĩ sẽ nhường phòng của mình cho họ và sang ngủ ở bệnh viện chó. Ở đó có một chiếc giường trong khu phòng bệnh mà đôi khi cụ Grannis vẫn hay nằm những khi có ca bệnh nặng cần túc trực theo dõi. Bỗng nhiên McTeague nảy ra một ý tưởng, một nguồn cảm hứng thực sự.

– Và chúng ta sẽ... sẽ... sẽ có... hay là sau đó ghé qua “Phòng khám” của anh làm chút gì đó lót dạ nhỉ?

– Vairy goot (Rất tốt), – bà Sieppe bình luận. – Bia nhé? Với lại vài chiếc bánh tamales nữa.

– Ôi, em thích bánh tamales lắm! – Trina thốt lên, hai tay chắp lại.

McTeague trở lại thành phố, nhẩm đi nhẩm lại những dặn dò trong đầu. Chuyến đi chơi kịch bỗng trở nên rình rang quá mức. Trước tiên, hắn phải mua vé, hàng thứ ba hoặc thứ tư tính từ trên xuống, ở phía bên trái để tránh xa tiếng kèn trống dàn nhạc; hắn phải thỏa thuận lại vụ phòng ốc với Marcus, phải chuẩn bị bia nhưng chưa mua bánh tamales vội; phải tự sắm cho mình một chiếc cà vạt vải trắng như Marcus chỉ dẫn; phải nhắc Maria Macapa dọn dẹp phòng ốc thật ngăn nắp sạch sẽ; và cuối cùng, phải đón gia đình Sieppe ở bến phà lúc bảy giờ rưỡi tối thứ Hai tuần sau.

Công đoạn gian nan thực sự bắt đầu từ việc mua vé. Đến rạp hát, McTeague cứ đi nhầm cửa vào; bị điều hết quầy vé này sang quầy vé khác; đâm ra hoa mắt, lú lẫn; hiểu sai cả hướng dẫn; có lúc bỗng đinh ninh rằng mình mang không đủ tiền và định quay gót về nhà. Cuối cùng hắn cũng tìm được tới ô cửa bán vé.

– Có phải mua vé ở đây không?

– Mấy vé?

– Có phải chỗ này...

– Cậu muốn mua vé đêm nào? Đúng rồi đấy, đây là chỗ rồi.

McTeague nghiêm túc đọc lại cái công thức mà hắn đã nhẩm đi nhẩm lại suốt chục tiếng đồng hồ qua.

– Tôi muốn mua bốn vé cho tối thứ Hai ở hàng thứ tư tính từ trên xuống, phía bên tay phải.

– Phải ở bên phải khi quay mặt ra khán phòng hay khi quay mặt lên sân khấu? – McTeague đực mặt ra.

– Tôi muốn ngồi ở phía bên phải, – hắn kiên quyết lầm lì; nói thêm rằng, – để tránh xa dàn trống.

– Ơ hay, dàn trống nằm ở phía bên phải dàn nhạc nếu anh quay mặt lên sân khấu cơ mà, – người bán vé cáu kỉnh quát lên; – vậy thì anh phải chọn bên trái khi quay mặt ra khán phòng chứ.

– Tôi muốn ngồi bên phải cơ, – tay nha sĩ bướng bỉnh cãi lại.

Không nói không rằng, người bán vé quăng ra bốn chiếc vé bằng một cử chỉ đầy kiêu kỳ, khinh khỉnh.

– Bốn vé phía bên phải đây nhé, và anh cứ ngồi lì sát rạt vào trống mà nghe.

– Nhưng tôi có muốn ngồi gần trống đâu, – McTeague phản đối, bắt đầu toát mồ hôi hột.

– Rốt cuộc anh có biết mình muốn cái gì không hả? – nhân viên bán vé bình tĩnh nói, vươn đầu chồm qua ô cửa nhìn McTeague. Tay nha sĩ thừa biết mình vừa làm tổn thương tự ái của cậu ta.

– Tôi muốn... tôi muốn... – hắn ấp úng. Người bán vé đập mạnh một sơ đồ ghế ngồi xuống trước mặt và bắt đầu giải thích với vẻ đầy phấn khích. Đó đúng là thứ duy nhất còn thiếu để làm cho sự bối rối của McTeague trở nên hoàn hảo.

– Vé của anh đây, – gã chốt hạ, nhét thốc mấy tấm vé vào tay McTeague. – Hàng thứ tư từ trên xuống, và tránh xa khu vực đặt trống. Thế đã vừa lòng anh chưa?

– Có phải ở bên phải không? Tôi muốn bên phải... không, tôi muốn bên trái. Tôi muốn... tôi chịu, tôi chẳng biết nữa.

Gã nhân viên gầm lên. McTeague lủi thủi bước đi, ngây ngốc đas mắt nhìn những tấm thẻ cactong màu xanh. Hai cô gái khác liền tiến lên thay chỗ hắn ở ô cửa. Chỉ một lát sau, McTeague quay lại, nhõng nhẽo nhoài người qua vai hai cô gái gọi với vào:

– Mấy vé này là cho tối thứ Hai đúng không?

Gã kia khinh bỉ chẳng thèm đáp lời. McTeague rụt rè lùi lại, nhét vội đám vé vào chiếc ví da to tướng. Hắn thẫn thờ đứng đực ra suy nghĩ trên bậc thềm lối vào. Rồi bỗng nhiên hắn nổi khùng lên, chẳng hiểu vì lý do gì chính xác; hình như hắn thấy mình bị coi thường. Lại một lần nữa, hắn quay phắt lại ô cửa.

– Cậu không thể coi thường tôi thế được nhé, – hắn lớn tiếng quát qua vai hai cô gái; – cậu... cậu không được phép khinh rẻ tôi. Tôi sẽ đấm cho cậu vỡ alo đấy, cái thằng... cái thằng... cái thằng... nhãi ranh này. – Nhân viên bán vé mệt mỏi nhún vai. – Một đô la rưỡi, – hắn quay sang nói với hai cô gái.

McTeague trừng mắt nhìn gã, thở hồng hộc. Cuối cùng hắn quyết định bỏ qua. Hắn lầm lũi bước đi, nhưng ra đến bậc thềm thì cái cảm giác bị xúc phạm và tổn thương lòng tự trọng lại trỗi dậy.

– Cậu không được phép khinh tôi đâu đấy, – hắn ngoái lại hét vọng theo lần cuối, lắc đầu nguầy nguậy và giơ nắm đấm đe dọa. – Tôi sẽ... tôi sẽ... tôi sẽ... phỏng tôi sẽ làm thế đấy. – Hắn vừa đi vừa lầm bầm trong miệng.

Cuối cùng thì tối thứ Hai cũng đến. McTeague đón gia đình Sieppe ở bến phà, diện chiếc áo vét đen dáng dài kiểu Prince Albert cùng chiếc quần tây màu xanh đá đẹp nhất, cổ thắt chiếc cà vạt vải mỏng may sẵn mà Marcus đã chọn hộ. Trina trông vô cùng xinh xắn trong bộ đầm đen quen thuộc mà McTeague nằm lòng. Cô mang một đôi găng tay mới tinh. Bà Sieppe đeo găng tay len chỉ lils, tay xách chiếc túi lưới đựng hai quả chuối và một quả cam. “Cho bé Owgooste đấy,” bà thì thầm với hắn. Thằng bé Owgooste diện bộ “đồ đồng phục” kiểu Lord Fauntleroy chật ních người. Nó đã mếu máo từ nãy tới giờ.

– Anh có tin nổi không, thưa Bác sĩ, thằng nhãi này lại rách xừ nó tất chân rồi đấy? Đi đàng hoàng vào con; nín ngay đi. Thằng cảnh sát đâu rồi nhỉ?

Ngay trước cửa rạp hát, McTeague bỗng dưng hoảng loạn tột độ. Hắn làm mất vé rồi. Hắn lục tung mọi túi áo, bới tung cả cái ví da. Chẳng thấy bóng dáng chúng đâu cả. Bỗng nhiên hắn sực nhớ ra, thở phào nhẹ nhõm tháo mũ ra và lôi đống vé từ dưới tấm băng vải lót vành mũ ra ngoài.

Cả nhóm bước vào rạp và tìm chỗ ngồi. Vào sớm đến mức lố bịch. Đèn đóm tối thui, mấy tay phục vụ đứng túm tụm dưới các dãy ban công, tiếng nói chuyện ồn ào vang vọng trong không gian trống trải của phòng khán giả. Thỉnh thoảng lại có một tay phục vụ tay bồi khay, mặc áo tạp dề trắng tinh thong thả đi lại dọc lối đi giữa các hàng ghế. Ngay trước mặt họ là tấm màn sắt khổng lồ của sân khấu, chi chít những biển quảng cáo đủ mọi thể loại. Từ phía sau tấm màn vọng ra tiếng búa nện chan chát cùng những giọng nói oang oang thỉnh thoảng vang lên.

Trong lúc chờ đợi, họ lật chương trình ra xem. Mở màn là khúc dạo đầu do dàn nhạc thực hiện, tiếp theo là tiết mục “Gia đình Gleason với vở kịch ca nhạc vui nhộn mang tên 'Cuộc tình của McMonnigal'”. Sau đó sẽ là “Hai chị em nhà Lamont, Winnie và Violet, biểu diễn ca khúc trào phúng kết hợp múa váy”. Rồi tiếp theo nữa là hàng loạt những “nghệ sĩ” và “tài năng đặc biệt” khác, những kỳ quan âm nhạc, diễn viên nhào lộn, họa sĩ vẽ nhanh như chớp, nhà ảo thuật tiếng bụng, và cuối cùng là “Tiết mục đinh của buổi tối, thành tựu khoa học đỉnh cao của thế kỷ XIX, máy chiếu hình động kinetoscope.” McTeague vô cùng phấn khích, lóa mắt. Đã năm năm trời hắn chưa bén mảng đến rạp hát lấy hai lần. Giờ đây hắn đang tự tay mời “người yêu” cùng mẹ cô ấy đi xem cùng mình. Hắn bắt đầu thấy mình giống như một người từng trải phong trần. Hắn gọi một điếu xì gà.

Trong khi đó, khán giả đổ xô vào rạp mỗi lúc một đông. Vài ngọn đèn treo tường đã được bật sáng. Mấy tay nhân viên soát vé chạy tất bật dọc các lối đi, tay kẹp chặt những cuống vé giữa ngón cái và ngón trỏ, và từ mọi góc của khán phòng vang lên tiếng lách cách đanh gọn của những chiếc ghế bật ngửa ra khi họ ấn xuống. Tiếng rì rầm trò chuyện vang lên rôm rả. Trên lầu thượng, một cậu nhóc đường phố huýt sáo lanh lảnh, gọi với sang mấy đứa bạn ở phía bên kia rạp.

– Sắp sửa chiếu chưa mẹ ơi? – thằng bé Owgooste eo éo hỏi lần thứ năm thứ sáu; nói thêm rằng, – Mẹ ơi, con có được ăn kẹo không? – Một cậu nhóc gầy đét xuất hiện ở lối đi, ra rả rao hàng: “Kẹo đây, kẹo trộn kiểu Pháp, bỏng ngô, đậu phộng với kẹo đây.” Dàn nhạc bước vào, từng người lách mình chui ra từ một ô cửa nhỏ dưới sân khấu, vừa khít lọt qua cái cửa chuồng thỏ. Lượng khán giả tăng lên từng phút; hầu như chẳng còn ghế trống nào. Nhân viên phục vụ tất bật bưng khay ly bia đi lại dọc các lối đi. Mùi khói xì gà ngập tràn bầu không khí, chẳng mấy chốc một làn sương mờ màu xanh nhạt đã lơ lửng bốc lên từ mọi ngóc ngách trong rạp.

– Mẹ ơi, bao giờ thì họ chiếu thế? – Owgooste làu bàu. Vừa lúc đó, tấm màn quảng cáo bằng sắt kéo lên, hé lộ tấm màn chính thực sự ở phía sau. Tấm màn này trông thực sự hoành tráng. Trên đó vẽ một bức tranh tuyệt đẹp. Một bậc thềm cẩm thạch dẫn xuống dòng nước; hai con thiên nga trắng, cổ uốn cong hình chữ S, đang bơi lội thảnh thơi. Trên đỉnh bậc thềm cẩm thạch là hai chiếc bình cắm đầy hoa đỏ và hoa vàng, còn dưới chân thềm là một chiếc thuyền gondola đang neo đậu. Chiếc thuyền gondola ấy chất đầy những thảm nhung đỏ rủ thành thuyền và là đà quệt xuống mặt nước. Ở mũi thuyền, một chàng trai mặc quần bó màu đỏ son tay cầm chiếc đàn mandolin, tay kia dắt một cô gái mặc áo satin trắng. Theo sau cô gái là một chú chó cảnh giống King Charles Spaniel, đầu kéo một sợi dây dắt hình chiếc nơ hồng khổng lồ. Bảy bông hoa hồng đỏ thắm vương vãi trên hai bậc thềm thấp nhất, và tám bông đang trôi bồng bềnh trên mặt nước.

– Đẹp quá phải không anh Mac? – Trina thốt lên, quay sang nhìn nha sĩ.

– Mẹ ơi, bao giờ thì họ chiếu cơ chứ? – Owgooste nài nỉ. Đột ngột, toàn bộ hệ thống đèn trong rạp bừng sáng rực rỡ. – Á! – mọi người đồng thanh kêu lên.

– Đông khách ghê nhỉ? – ông Sieppe thì thầm. Ghế nào cũng kín chỗ; thậm chí nhiều người còn phải đứng xem.

– Lúc nào đông đúc em cũng thích hơn, – Trina nói. Tối nay tâm trạng cô vô cùng phấn chấn. Khuôn mặt tròn, tái nhợt của cô bỗng hồng hào hẳn lên.

Dàn nhạc tấu vang khúc dạo đầu, rồi kết thúc bỗng ngột bằng một tiếng vĩ cầm ngân dài rền rĩ. Một khoảng lặng ngắn ngủi diễn ra. Sau đó, dàn nhạc tấu lên một giai điệu hành khúc rộn ràng, và tấm màn vén lên lộ ra một căn phòng được bài trí với hai chiếc ghế bành màu đỏ và một chiếc ghế sofa màu xanh lá. Một cô gái mặc váy xanh ngắn và tất đen hớt hải bước vào, bắt đầu phủi bụi hai chiếc ghế. Cô ta đang vô cùng bực bội, miệng nói huyên thoảu không ngừng, oán thán về “gã khách trọ mới”. Hóa ra gã này chẳng bao giờ chịu trả tiền phòng; lại hay la cà đêm hôm muộn màng. Sau đó cô ta tiến ra sát mép sân khấu cất giọng hát vang trời, khàn đặc và chát chúa, nghe chẳng khác gì giọng đàn ông. Lời ca với vẻ ngô nghê khó tả cất lên:

“Ôi, hạnh phúc nhường nào khi,

Được ngắm gương mặt người tình đi;

Ôi, hãy bảo anh đến gặp em dưới ánh trăng mờ,

Nơi những đóa hoa loa kèn vàng đang khoe sắc nở.”

Dàn nhạc tấu lại giai điệu của khúc đồng dao ấy lần thứ hai với vài biến tấu nhỏ, trong khi cô gái nhún nhảy theo nhịp nhạc. Cô ta lướt sang một bên sân khấu rồi đá chân lên, rồi lại lướt sang bên kia và đá chân lần nữa. Khi bài hát vừa dứt, một gã đàn ông xuất hiện, đích thị là gã khách trọ tai tiếng kia. Lập tức McTeague cười rộ lên khoái chí. Gã đàn ông trông tơi tả, mũ bị móp méo, một bên cổ áo tuột ra dựng ngược vào mặt, dây đồng hồ lủng lẳng bên túi quần, và một chiếc giày satin màu vàng được buộc tòn ten vào khuyết áo vest; mũi gã đỏ như gấc, một bên mắt thâm tím bầm dập. Sau một màn đối thoại ngắn ngủi với cô gái, một diễn viên thứ ba xuất hiện. Hắn mặc đồ như một cậu bé, là em trai của cô gái. Hắn diện chiếc cổ áo bẻ to bản, liên tục lộn nhào và tung ra những cú bổ nhào ngược đẹp mắt. Tiết mục “hài kịch” xoay quanh ba nhân vật này; gã khách trọ tán tỉnh cô gái mặc váy xanh ngắn, còn thằng nhóc thì giở đủ mọi trò phá phách với gã, thọc những cú trời giáng vào sườn hay vỗ bốp vào lưng làm gã ho sặc sụa, giật ghế ngay dưới mông gã, chui qua háng làm gã ngã kềnh, đánh ngã gã vào những thời điểm không đâu vào đâu. Mỗi cú ngã của gã đều được minh họa bằng một tiếng uỳnh đanh gọn của trống bass. Toàn bộ tính hài hước của tiết mục dường như chỉ quanh quẩn ở việc làm thế nào để gã khách trọ say xỉn ngã sóng xoài.

Màn hề gậy này khiến McTeague thích thú đến tột độ. Hắn cười vang cười thét mỗi lần gã khách trọ ngã lăn quay, tay đập đùi đét đét, đầu lắc lư liên tục. Thằng bé Owgooste cười ré lên lanh lảnh, vỗ tay và liên tục hỏi dồn: “Họ nói gì thế mẹ? Họ nói gì vậy mẹ?” Bà Sieppe cười ngất ngây, thân hình to béo rung lên bần bật như một ngọn núi thạch. Thỉnh thoảng bà lại thốt lên: “Ach, Gott, cái đồ ngốc này!” Ngay cả Trina cũng bị cuốn hút, cô mỉm cười e dè, môi mím lại, dùng một bàn tay đeo găng mới che miệng lại.

Buổi biểu diễn vẫn tiếp tục. Kế tiếp là “kỳ quan âm nhạc”, hai gã đàn ông hóa trang lố bịch thành hai danh ca da màu bôi nhọ nồi, diện đôi giày khổng lồ và chiếc áo vest ca rô. Trông họ có vẻ như có thể vắt ra giai điệu từ bất cứ thứ gì—từ chai thủy tinh, đàn vi-ô-lông làm bằng hộp xì gà, dây chuông lục lạc, thậm chí cả mấy ống đồng đủ kích cỡ được xoa bằng nhựa thông. McTeague há hốc mồm ngạc nhiên tột độ.

– Thế mới gọi là nghệ sĩ chứ, – hắn nghiêm nghị tuyên bố. – Khúc “Quê hương ngọt ngào” mà lại thổi bằng kèn trombone kìa. Cứ nghĩ mà xem! Nghệ thuật thế là cùng chứ gì nữa.

Màn nhào lộn khiến hắn nghẹt thở. Đó là những chàng trai vô cùng lịch lãm với mái tóc chẻ ngôi hoàn hảo, liên tục tung ra những cử chỉ duyên dáng hướng về khán giả. Trong số họ, anh nha sĩ tưởng chừng nhận ra bóng dáng quen thuộc của cậu nhóc từng hành hạ gã khách trọ say xỉn và lộn nhào siêu đẳng lúc nãy. Trina thì không tài nào chịu nổi mấy trò khỉ ấy. Cô quay mặt đi với một cái rùng mình nhỏ. “Lúc nào nhìn mấy cái này em cũng thấy chóng mặt,” cô giải thích.

Cô tiểu thư xinh đẹp, “Nữ danh ca giọng trầm của giới thượng lưu”, diện đầm dạ hội chuyên hát những bản tình ca sầu muộn và cầm trên tay tập bản nhạc mà cô ta chẳng thèm liếc lấy một cái, lại làm McTeague ít hứng thú hơn. Tuy nhiên, Trina lại vô cùng say mê.

Cô trở nên đăm chiêu trước bài hát:

“Anh chẳng yêu em đâu—thôi nhé;

Hãy nói lời tạm biệt và bước đi;”

và suýt rách cả găng tay mới vì quá đỗi phấn khích khi bài hát kết thúc.

– Anh không thích những bản nhạc buồn à, Mac? – cô thì thầm.

Tiếp theo là hai danh hài. Họ nói nhanh như máy; sự thông minh và tài ứng đối của họ dường như vô tận.

– Hôm qua lúc tôi đang đi trên đường phố...

– À! Lúc ANH đang đi trên đường phố—được rồi.

– Tôi thấy một cô gái ở cửa sổ...

– ANH thấy một cô gái ở cửa sổ.

– Và cô gái này trông cực kỳ bốc lửa...

– À! Hôm qua lúc ANH đang đi trên đường phố ANH thấy một cô gái ở cửa sổ, và cô gái này trông cực kỳ bốc lửa. Được rồi, nói tiếp đi.

Danh hài kia lại tiếp tục. Mốt câu chuyện cười bất chợt được bật ra. Một cụm từ dẫn đến một bài hát, được cất lên với tốc độ ánh sáng, mỗi diễn viên đều thực hiện chính xác những cử chỉ giống hệt nhau vào đúng một tích tắc. Họ thật sự vô cùng cuốn hút. McTeague, dù chỉ bắt kịp một phần ba số câu chuyện cười, cũng đủ sức ngồi nghe suốt cả đêm.

Sau khi hai danh hài lui vào cánh gà, tấm màn sắt quảng cáo lại được thả xuống.

– Giờ đến màn gì nữa đây? – McTeague ngơ ngác hỏi.

– Giờ là giờ giải lao mười lăm phút đấy anh.

Dàn nhạc biến mất qua cái cửa chuồng thỏ, và khán giả nhốn nháo đứng dậy vươn vai. Hầu hết các chàng trai đều rời ghế ngồi.

Trong khoảng thời gian giải lao này, McTeague và nhóm của hắn đã thưởng thức chút “đồ ăn nhẹ”. Bà Sieppe và Trina ăn bánh Queen Charlotte, McTeague uống một ly bia, Owgooste xơi hết quả cam và một quả chuối. Nó nài nỉ xin một cốc nước chanh, và cuối cùng cũng được đáp ứng.

– Cốt để cho nó ngồi im thin thít thôi, – bà Sieppe nhận xét.

Thế nhưng vừa nốc xong cốc nước chanh thì Owgooste lại chứng nào tật nấy, bắt đầu ngứa ngáy chân tay. Nó vặn vẹo ê ẩm trên ghế, vung vẩy đôi chân loạn xạ, đảo mắt nhìn xung quanh với vẻ bứt rứt không yên. Cuối cùng, đúng lúc dàn nhạc quay trở lại, nó đứng phắt dậy thì thầm sốt sắng vào tai mẹ. Bà Sieppe lập tức nổi giận.

– Không, không được, – bà quát lên, xách cổ nó ấn phịch xuống ghế.

Chương trình tiếp tục. Một họa sĩ vẽ nhanh xuất hiện, phác họa những bức biếm họa và chân dung với tốc độ kinh hồn. Anh ta thậm chí còn kêu gọi khán giả đưa ra chủ đề, và tên tuổi những nhân vật nổi tiếng liên tục được réo gọi từ khu vực khán đài trên cao. Anh ta vẽ chân dung Tổng thống, tướng Grant, Washington, Napoleon Bonaparte, Bismarck, Garibaldi, P. T. Barnum.

Cứ thế buổi tối trôi qua. Hội trường nóng ran, khói thuốc lá từ vô số điếu xì gà bốc lên làm cay xè cả mắt. Một lớp sương mù xanh đặc quánh bao phủ thấp lè tè trên đầu khán giả. Không khí ngập tràn những thứ mùi tạp nham—mùi xì gà cũ, mùi bia nhạt, mùi vỏ cam, mùi gas, mùi bột phấn thơm và nước hoa rẻ tiền.

Nghệ sĩ này nối tiếp nghệ sĩ khác xuất hiện trên sân khấu. Sự chú ý của McTeague chưa từng lơ đễnh dù chỉ một phút. Trina và mẹ cô vô cùng tận hưởng. Trò chuyện rôm rả không ngớt miệng, mắt họ chẳng bao giờ rời khỏi sân khấu.

– Cái thằng ngốc kia buồn cười không chịu được phải không?

– Bài hát này hay thế chứ lị. Anh không thích thể loại nhạc này à?

– Tuyệt vời! Quá là tuyệt vời! Vâng, đúng thế, tuyệt vời! Chuẩn chỉnh rồi còn gì.

Ngược lại, Owgooste lại tỏ ra mất kiên nhẫn. Nó đứng bật dậy tại chỗ, quay lưng về phía sân khấu, mải miết nhai vỏ cam và dán mắt nhìn chằm chằm vào cô bé đang ngồi trên đùi bố ở dãy ghế bên kia, ánh mắt đờ đẫn trân trân như bò rống. Nhưng nó chẳng thể ngồi yên. Nó nhảy tửng từ chân này sang chân khác, thỉnh thoảng lại cất giọng khàn đặc nài nỉ mẹ, người mà phớt lờ chẳng thèm đếm xỉa.

– Mẹ ơi, uôi mẹ ơi, – nó làu bàu, lơ đễnh nhai vỏ cam, mắt vẫn dán vào cô bé kia.

– Mẹ ơi, mẹ mau lên. – Thỉnh thoảng cái giọng than vãn đơn điệu ấy cũng lọt vào tai người mẹ. Bà bỗng nhận ra thứ đang làm phiền mình nãy giờ là gì.

– Owgooste, con có chịu ngồi yên xuống không hả? – Bà tóm lấy nó, giật thốc ấn mạnh xuống ghế. – Ngồi im xem nào; nhìn kìa; lắng nghe mấy cô chú kia hát đi.

Ba cô gái trẻ cùng một chàng trai chơi đàn zither đang biểu diễn trên sân khấu. Họ mặc trang phục truyền thống vùng Tyrolean; họ là những ca sĩ hát kiểu yodler, ngân nga bằng tiếng Đức những khúc ca về “đỉnh núi”, “những thợ săn gan dạ” và đại loại thế. Điệp khúc yodler vang lên với những nốt luyến láy du dương như sáo trúc. Các cô gái trông vô cùng xinh xắn và chẳng hề trát phấn son lòe loẹt chút nào. Tiết mục của họ thành công rực rỡ. Bà Sieppe mê mẩn đến ngây người. Lập tức bà nhớ về thời thiếu nữ và ngôi làng Thụy Sĩ quê hương.

– Ái chà, nghe cứ như trên thiên đường ấy; hệt như ở quê nhà hồi xưa. Bà ngoại tao ngày xưa cũng là một trong những tay hát yodler nổi tiếng nhất vùng đấy. Hồi tao còn bé, tao đã được xem họ diễn y sì đúc thế này.

– Mẹ ơi, – Owgooste lại bắt đầu nhõng nhẽo rên rỉ ngay khi đám ca sĩ yodler vừa lui xuống. Nó không tài nào giữ nổi thân hình tĩnh lặng dù chỉ một giây; nó vặn vẹo người sang hai bên, vung vẩy đôi chân với tốc độ chóng mặt.

– Mẹ ơi, con muốn về nhà cơ.

– Ngồi im xem nào! – mẹ nó quát lên, tóm lấy cánh tay lắc mạnh; – nhìn kìa, cô bé kia đang cười chê con kìa. Đây là lần cuối cùng tao dẫn mày đi xem kịch đấy, rõ chưa.

– Con mặc kệ; con buồn ngủ lắm rồi. – Cuối cùng, ơn trời, nó cũng chìm vào giấc ngủ, đầu gục xuống cánh tay mẹ.

Máy chiếu hình động kinetoscope thực sự làm họ nín thở kinh ngạc.

– Thế quái nào mà họ làm được thế nhỉ? – Trina ngỡ ngàng thốt lên. – Vi diệu thật đấy Mac nhỉ?

McTeague choáng váng thực sự.

– Nhìn con ngựa kìa, nó đang cử động cái đầu kìa, – hắn hào hứng kêu lên, hoàn toàn bị cuốn đi. – Nhìn kìa, chiếc xe điện đang lao tới... và cả người đàn ông đang băng qua đường kìa. Thấy chưa, xe tải đang tới kìa. Ôi dào, suốt đời tôi chưa từng thấy cảnh này bao giờ! Không biết Marcus mà thấy cảnh này thì sẽ nói sao nhỉ?

– Tất cả là trò lừa bịp hết đấy! – Bà Sieppe bỗng quả quyết phán một câu xanh rờn. – Tao đâu phải đứa khờ; toàn là trò lừa đảo tinh vi thôi.

– Thì tất nhiên rồi mẹ, – Trina lên tiếng phân bua, – cái này là...

Nhưng bà Sieppe hất mặt lên đầy kiêu hãnh.

– Tao quá già để mà bị lừa phỉnh kiểu này rồi, – bà khăng khăng. – Trò lừa bịp tất.

Chẳng ai lay chuyển được ý kiến của bà nữa.

Cả nhóm ở lại đến tận phút chót của chương trình, dù máy chiếu kinetoscope chỉ là tiết mục áp chót và hơn một nửa khán giả đã ùn ùn bỏ về ngay sau đó. Tuy nhiên, trong lúc gã diễn viên hài người Ireland bất hạnh đang cố gắng “diễn” nốt tiết mục trước tấm lưng của những khán giả đang lục tục ra về, bà Sieppe liền gọi Owgooste dậy, lúc này đang ngái ngủ và cáu kỉnh vô cùng, rồi bắt đầu lúi húi “thu dọn đồ đạc”. Vừa tỉnh giấc, Owgooste lại chứng nào tật nấy, bắt đầu ngứa ngáy cựa quậy.

– Giữ lấy tờ chương trình nhé Trina, – bà Sieppe thì thầm. – Mang về cho bố xem. Mũ của thằng Owgooste đâu rồi? Con có cầm hộ tao cái khăn tay không Trina?

Thế nhưng đúng vào khoảnh khắc ngặt nghèo ấy, một tai nạn kinh hoàng đã giáng xuống đầu Owgooste; nỗi khổ tâm của nó đã chạm đến đỉnh điểm; sự kiên nhẫn cuối cùng đã sụp đổ. Thật là khốn khổ! Quả là một thảm họa tột cùng, đáng buồn thay, một sự việc không thốt nên lời! Trong một thoáng, nó ngơ ngác đảo mắt nhìn quanh, bất lực và chết sững trong sự ngỡ ngàng lẫn nỗi sợ hãi tột độ. Rồi nỗi buồn tủi của nó cũng cất lên thành tiếng, và những nốt nhạc cuối cùng của dàn nhạc hòa quyện vào tiếng khóc rưng rức kéo dài nhuốm màu buồn tủi vô hạn.

– Owgooste, có chuyện gì thế con? – mẹ nó hoảng hốt kêu lên, nhìn thằng bé với ánh mắt nghi ngờ vừa nhen nhóm; rồi bỗng nhiên: – Mày làm cái quái gì thế này? Mày phá hỏng toi bộ đồ Fauntleroy mới tinh rồi còn đâu! – Khuôn mặt bà đỏ bừng bừng; chẳng buồn nói năng gì thêm, bà giáng cho nó mấy bạt tai rõ kêu. Thế là Owgooste chính thức chạm mốc khốn khổ cùng cực, sự bất hạnh tột cùng, nỗi ê chề khó chịu khủng khiếp nhất; sự khốn cùng của nó đã trọn vẹn. Nó gào thét vang trời dậy đất. C càng bị tát và xốc mạnh bao nhiêu, nó càng tru tréo to bấy nhiêu.

– Có... có chuyện gì thế nhỉ? – McTeague bối rối hỏi.

Khuôn mặt Trina đỏ bừng như gấc. – Không có gì đâu, không có gì đâu, – cô vội vã thốt lên, quay mặt đi chỗ khác. – Thôi nào, chúng ta phải đi thôi. Sắp hết rồi kìa.

Sự kết thúc của chương trình biểu diễn cùng khung cảnh khán giả tản mác ra về đã phần nào khỏa lấp đi sự ngượng ngùng lúc bấy giờ.

Cả nhóm lủi thủi theo sau đuôi dòng người chen chúc đi ra. Đèn đóm đã bắt đầu bị tắt ngúm và mấy nhân viên soát vé đang trải thảm bạt phủ lên những dãy ghế nệm.

McTeague và gia đình Sieppe bắt chuyến xe điện ngược lên phố lớn để đưa họ về sát phố Polk. Xe điện chật ních người; McTeague và Owgooste đành phải đứng. Thằng bé mè nheo đòi ngồi vào lòng mẹ, nhưng bà Sieppe dứt khoát từ chối.

Trên đường về nhà, họ rôm rả bàn tán về buổi biểu diễn.

– Tớ... tớ thích nhất mấy ca sĩ yodler.

– À, cô ca sĩ solo là tuyệt nhất—cô gái hát những bản nhạc buồn ấy.

– Thế... thế cái đèn chiếu ma thuật có mấy hình nhân chuyển động ấy có tuyệt không cơ chứ? Tuyệt diệu... chà, tuyệt diệu! Thế còn tiết mục hài đầu tiên ấy, đoạn gã kia ngã lăn quay ra ấy, có buồn cười không cơ chứ? Cả tiết mục âm nhạc nữa, và cái gã bôi nhọ nồi chơi bài “Gần Chúa hơn, Chúa ơi, gần Chúa hơn” trên mấy cái chai bia nữa chứ.

Họ xuống xe ở phố Polk và đi bộ thêm một dãy nhà là tới căn hộ. Con đường tối om và vắng ngắt; đối diện tòa nhà, tận sâu khu chợ hoang vắng, tiếng đàn vịt ngan cứ kêu quang quác không dứt.

Trong lúc đang mua bánh tamales từ gã bán hàng lai Mexico ở góc phố, McTeague nhận xét:

– Marcus vẫn chưa đi ngủ đâu. Nhìn kìa, cửa sổ phòng anh ấy hãy còn sáng đèn kìa. Ấy chết! – hắn bỗng kêu lên, – tôi quên béng mất chìa khóa cửa rồi. Không sao, Marcus sẽ mở cửa cho chúng ta.

Hắn vừa bấm chuông cửa chính ở tầng trệt tòa nhà thì chốt cửa đã được giật phăng bên trong. Trên hành lang ở đầu cầu thang dài và hẹp vang lên tiếng bước chân chạy rần rần hớt hải. Maria Macapa đang đứng đó, tay đặt lên sợi dây thừng giật chốt; Marcus đứng ngay bên cạnh; cụ Grannis ló mặt nhìn ra từ phía sau; trong khi cô thợ may nhỏ nhắn Miss Baker đang ngó đầu qua thành lan can cầu thang, bên cạnh là một người đàn ông lạ mặt mặc áo khoác màu xám tro. Khi nhóm McTeague vừa bước chân vào ngưỡng cửa, nửa tá giọng nói đồng thanh cất lên:

– Đúng họ rồi kìa.

– Phải cậu đấy không Mac?

– Có phải cô Sieppe đấy không ạ?

– Tên cô có phải là Trina Sieppe không?

Và rồi, át đi tất cả những âm thanh khác, tiếng hét lanh lảnh của Maria Macapa vang lên xé rách bầu không khí:

– Ôi cô Sieppe ơi, lên đây mau lên! Tấm vé số của cô trúng năm nghìn đô la rồi kìa!