Mộc Thốt

Mộc Thốt

Lượt đọc: 59 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Giới Thiệu Tác Phẩm

❊ ❊ ❊

Đối với Lục Thiên Minh, tinh thần sứ mệnh, lịch sử và đời người là ba khái niệm trụ cột trong sáng tác tiểu thuyết của ông. Dĩ nhiên, cách khái quát như vậy rất dễ dẫn đến sự rập khuôn, nhưng dẫu sao mỗi tiểu thuyết gia đều có hình thái sáng tác riêng, không chỉ khác biệt về đề tài mà còn tất yếu in đậm dấu ấn cá tính trong sự theo đuổi thẩm mỹ. Xét về mảng sáng tác tiểu thuyết trường thiên, Thiên Minh từng có "Mặt trời trên cao nguyên Tang Na", "Ngày bùn", "Trời xanh có mắt", và còn có tác phẩm "Mộc đột" (Nhà xuất bản Văn nghệ Thượng Hải, ấn bản năm 1997) trước mắt này. So với trước đây, "Mộc đột" có sự khác biệt rõ rệt so với các tác phẩm cũ. "Mặt trời trên cao nguyên Tang Na" và "Ngày bùn" ẩn chứa trải nghiệm đời người cùng ký ức cay đắng thời thanh xuân của ông, bởi lẽ trong cuộc đời ông từng có một quãng năm tháng "đồn điền khai hoang tại Dzungaria".

Còn "Trời xanh có mắt" – tác phẩm quen thuộc nhất với độc giả, sau này được chuyển thể thành phim truyền hình nhiều tập – lại mở ra một trang phức tạp và đau đớn nhất kể từ thời kỳ mới, chạm tới chủ đề then chốt về cải cách hoặc trị quốc. Nếu nói rằng ba bộ tiểu thuyết trường thiên này gắn liền với trải nghiệm của Thiên Minh, hay là sự chuyển hóa nghệ thuật từ những cảm nhận đời sống cụ thể của ông, thì "Mộc đột" lại tiến thêm một bước xé toang bề mặt đời sống của người Trung Quốc để đi sâu vào tầng mức tinh thần, mang đôi chút hàm ý lịch sử - văn hóa truy nguyên cội nguồn. Nhân sự được miêu tả trong tiểu thuyết không phải trải nghiệm trực tiếp của tác giả, mà là muôn mặt nhân tình thế thái phức tạp chốn Thượng Hải cũ thời nửa thực dân, là những biến thiên văn hóa - xã hội sau khi mảnh đất Trung Hoa cổ kính bị tàu chiến đại bác của các liệt cường xông phá cửa ngõ. Thế nhưng, tác phẩm khiến người ta cảm nhận được rằng nó không chỉ xuyên suốt tinh thần sứ mệnh thâm căn cố đế của tác giả cùng sự thấu hiểu về lịch sử và đời người, mà còn bắt đầu tìm kiếm một lời kiến giải mà người Trung Quốc đã trăn trở suốt trăm năm qua: Rằng tại sao dân tộc chúng ta chỉ có thể như thế này, hoặc chỉ xứng đáng lảo đảo bước đi trên con đường sinh tồn mờ mịt và dằng dặc đến nhường này.

"Mộc đột" là một cuốn tiểu thuyết tràn ngập tính tượng trưng và ẩn dụ, chẳng hạn như sự đoản mệnh của dòng họ trong đó, còn từ tượng thanh "mộc đột" cũng chỉ một ý nghĩa rộng mở mà mờ mịt. Đoạn kết của tác phẩm viết: "Thế... người đâu? Người đâu? Tôi quay người lại, chợt nghe thấy một thứ âm thanh kỳ quái. Mộc đột. Mộc đột. Mộc đột." Tiếp sau đó là một mạch hai mươi tư từ "mộc đột". Thật dông dài, xa xăm, thật chậm chạp, nặng nề, thật tê liệt và bất lực biết bao. Ngụ ý của tiểu thuyết cũng nằm trọn ở nơi đó.

Điều mà cuốn tiểu thuyết này thể hiện quả thực là một trạng thái sáng tác liên tục nảy sinh những nét mới mẻ. Dù vẫn "dốc sức", nhưng tác giả đã truyền vào lối trần thuật sự nhẹ nhàng, tự nhiên một cách rõ rệt. Ngay cả tính tượng trưng hay ẩn dụ cũng được thực hiện trong trạng thái "tả thực" vốn dễ tiếp nhận với độc giả phổ thông — cốt truyện lôi cuốn hấp dẫn, tình tiết thắt mở không ngừng, tính cách nhân vật phức tạp đa diện, ngôn ngữ trần thuật lưu loát chân thực, tất cả đã khiến cuốn tiểu thuyết tự xưng là "không theo chủ nghĩa lịch sử" này càng gần với lịch sử hơn, đồng thời càng gần với nhân tính xã hội cùng trạng thái sinh tồn đặc thù hơn — nhân tính của người Trung Quốc cũng là cá tính, nỗi đau của người Trung Quốc cũng là nỗi đau, tiểu thuyết của người Trung Quốc chỉ có thể có đối tượng và phương thức miêu tả của chính mình. Ý thức sáng tác của "Mộc đột" đã tự giác nhận ra vấn đề mỹ học tuyệt đối không thể giải quyết bằng các khái niệm "mới" hay "hậu".

Phải nói rằng, tinh thần sứ mệnh trong "Mộc đột" không phải là sự tự huyễn hoặc đơn phương kiểu Don Quixote, mà được quán triệt thông qua số phận và tính cách tất yếu của các nhân vật. Bằng những trải nghiệm cùng sự thấu hiểu về hoàn cảnh văn hóa - xã hội của dân tộc cổ xưa này, cũng như bằng những cảm nhận đời sống mang sắc thái Trung Hoa và kinh nghiệm thẩm mỹ cố gắng không bị chi phối, Thiên Minh đã đúc kết vô cùng thành công những nhân vật như Kinh Dịch A, Đàm Tông Tam, Hoàng Khắc Oánh, từ đó thể hiện trọn vẹn chủ đề và ngụ ý của "Mộc đột".

Đặc biệt là nhân vật Kinh Dịch Môn, trong gian trưng bày nhân vật tiểu thuyết đương đại Trung Quốc, ý nghĩa độc đáo của ông ta nên được giải thích rằng: Là hình ảnh thu nhỏ của một thứ "tính cách dân tộc" nào đó, nhân vật này chưa từng xuất hiện với hình thái phức tạp đến vậy trong các sáng tác tiểu thuyết trước đây. Kinh Dịch Môn là người đầu tiên. Mọi hành vi cử chỉ, vẻ "điềm nhiên bất động" và "chốn về" sau cùng của ông ta đều toát lên hơi thở nhân tính đặc thù của xã hội Trung Quốc. Ông ta vừa là "nô tài", lại vừa là "chủ nhân". Bằng thân phận và hành vi độc đáo của mình, ông ta chứng minh bản thân cũng là sự phản chiếu của lịch sử, hoặc hiện thân sống động của một loại "văn hóa", thậm chí chính là một thực tại (loại 'thực tại' kiểu Kinh Dịch Môn) bắt đầu từ nơi xa xôi mà chẳng biết bao giờ mới chấm dứt. Cuối cùng ông ta biến mất, nhưng phương thức tinh thần, tư duy cùng phán đoán, sự "khôn ngoan" nắm bắt thế thái và khả năng thích nghi vô song của ông ta lại vẫn đang chống đỡ cho "căn nhà cũ" đoản mệnh mà ngoan cố. Số phận của ông ta đầy ý vị sâu xa. Ông ta không thể là một bi kịch kiểu Đàm Tông Tam. Ông ta là món "hàng nội" đích thực — kỳ thực, ông ta vẫn còn sống. Ông ta không thể dễ dàng chết đi. Hơn nữa, ông ta vẫn khiến người ta cảm nhận được sự ung dung tự tại ẩn dưới nét mặt tê liệt (không chỉ đơn thuần là "mệt mỏi"). Trên thực tế, từ "Mặt trời trên cao nguyên Tang Na" tới "Ngày bùn" rồi "Trời xanh có mắt", chúng ta đã ít nhiều thấy được bóng hình của "Kinh Dịch Môn", nhưng điều thực sự khiến một "người Trung Quốc" "bản địa" như vậy bước ra tiền đài trong bộ trang phục rõ ràng mà hàm súc chính là sáng tạo xuất sắc của "Mộc đột". Nếu mạo muội nói một cách táo bạo, bản thân Kinh Dịch Môn chính là một "biểu tượng".

Từ đó suy rộng ra, nhân vật Đàm Tông Tam cũng là một "biểu tượng". Trong "Mộc đột", cá tính của Đàm Tông Tam đối với ý nghĩa cuốn tiểu thuyết cũng chiếm giữ vị trí then chốt không kém. Độc giả có thể thấy ông ta ngã khỏi vị trí cái gọi là "huyện trưởng bù nhìn", cú ngã vĩnh viễn ấy đánh dấu sự kết thúc của một thời đại (chỉ là thời đại mà thôi). Thế nhưng, khí chất tinh thần của ông ta không hề vì thế mà tan biến như mây khói, âm thanh kỳ quái "mộc đột mộc đột mộc đột" kia vẫn truyền đi trầm đục mà xa xôi, dường như sức sống không hề suy giảm. Là một nhân vật tiểu thuyết, Đàm Tông Tam cũng lưu lại dấu ấn "nội địa" đậm nét, và tuyệt đối không chỉ dừng lại ở biểu tượng "huyện trưởng bù nhìn": Hành trình số phận của ông ta mang tính độc đáo rất đáng nghiền ngẫm. Khác với Kinh Dịch Môn, ông ta từng có trải nghiệm bôn ba vượt đại dương — dẫu từng du học tại đảo quốc Anh, song rốt cuộc ông ta thu hoạch được những gì? Ông ta ngày càng ủy mị mềm yếu, ngày càng sa sút trụy lạc, thậm chí trong phương diện tình dục cũng là một kẻ hèn nhát vô phương cứu chữa, đánh mất sạch khí phách nam nhi. Chút "học vấn phương Tây" ấy của ông ta, một khi rơi vào biển lớn của đạo đức truyền thống hùng mạnh, liền biến thành thói gàn dở và cố chấp không hiểu sự đời, thành sự cùng đường bí lối lạc lõng với thời đại, hoặc thành sự ngơ ngác vô tri của kẻ suy đồi, một nỗi tuyệt vọng tột cùng không thể bùng cháy. Kết cục của ông ta là không thể tránh khỏi. Nếu như sinh mệnh của ông ta được kéo dài, cũng chỉ có thể là quay trở lại quỹ đạo của Kinh Dịch Môn — nhưng ông ta đã không còn khả năng ấy. Song liệu những kẻ chưa chết có khả năng đó chăng?

Trong cuốn tiểu thuyết này, sau bao năm suy ngẫm, cuối cùng Thiên Minh đã bấm nút bật sáng ánh đèn lớn, giúp chúng ta nhìn rõ hoặc cảm nhận được "hệ sinh thái" cùng "cận cảnh" và "viễn cảnh" nơi sảnh đường đời sống. Sự tồn tại ngoan cường của Kinh Dịch Môn cùng sự xuất hiện của trạng thái tinh thần nơi Đàm Tông Tam đã mang lại cho dòng đời muôn màu chảy dài từ dĩ vãng một lời giải thích mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa hay "tìm về cội nguồn" — Thiên Minh nói "Mộc đột" "không phải tiểu thuyết theo chủ nghĩa lịch sử", cớ vì sao? Bởi điều quan trọng hơn cả là nó gắn liền với "hiện thực"; "hiện thực" mới chính là bến bờ ngụ ý của cuốn tiểu thuyết.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

2 Trong Tổng Số 3 tác phẩm của Lục Thiên Minh

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.