Phùng Diệc Đại
Tôi vốn không quen biết Lục Thiên Minh, mãi đến năm ngoái khi Hội Nhà văn Trung Quốc tổ chức Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ năm, tôi mới gặp ông trong phòng họp tổ, lúc ấy còn chưa đối chiếu được tên tuổi với con người ông.
Bạn bè bảo tôi: Tác giả thà mạo hiểm nguy cơ tiểu thuyết không thể ra mắt cũng như phạm sai lầm, để viết về mấy khu vực cấm trong văn học. Có người cười nhạo tác giả sống đến phát chán, lấy trứng chọi đá, tự chui vào lưới, nhưng tác giả kiên quyết không nhượng bộ về mặt nguyên tắc, có thể hy sinh mọi danh lợi, chỉ cầu tác phẩm có thể hiển thị trên màn ảnh nhỏ và xuất hiện trên tạp chí. Tinh thần đại vô úy này, viết ra sự thật và truy cứu tận gốc rễ nhằm đả kích mặt tối của xã hội, là điều đáng để mỗi người lấy việc viết lách làm thiên chức noi theo và sâu xa suy ngẫm.
Tác giả sở dĩ có thể độc hành theo ý mình như thế, không cúi đầu trước thế lực xấu xa của xã hội, tôi cho rằng cốt ở chỗ ông có cảm giác lịch sử nồng đậm. Một người có thể sống tầm thường vô vi, nhẫn nhịn chịu đựng, không làm nên chuyện gì, mơ mơ hồ hồ mà qua hết một đời; nhưng nếu ông đặt mình vào phạm trù lịch sử để suy xét, ông sẽ mắt sáng lòng trong, thấy rõ chỗ khuất lấp, tìm ra vị trí của sự vật phát sinh trong lịch sử, từ đó giương cao cảm nhận của riêng mình, góp một tay giúp bánh xe lịch sử tiến lên. Tôi nghĩ Lục Thiên Minh chính là một nhân vật như vậy. Ông không có sự hơn thua mang tính công lợi, một khi đã xác định rõ trách nhiệm lịch sử của mình, ông sẽ vì trách nhiệm lịch sử ấy mà dốc hết toàn lực, đi hoàn thành nhiệm vụ mà lịch sử phó thác cho mình. Ông cho rằng đây là chuyện lẽ dĩ nhiên, không thể mặc cả trả giá, cho nên trong tác phẩm của ông liền hiển hiện một loại cảm giác trầm trọng của kiếp nhân sinh, quyết không thể nhẹ hẫng mà qua hết một đời. Nói rộng ra, thì chỉ có tám chữ: "Thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách." Chữ "trách" này là vị trí của một người chiếm giữ trong lịch sử, vừa hay gãi đúng chỗ ngứa trong lồng ngực sục sôi nhiệt huyết của Lục Thiên Minh, không thể tùy ý lựa chọn hay từ bỏ, một khi đã gánh vác chữ "trách" này, ông liền không còn lý do để trút bỏ nữa.
《Mộc Đột》 có thể nói là lực tác thứ ba của Lục Thiên Minh, theo tin tức từ những người bạn quen biết ông truyền lại, đây là thành quả tác giả đánh đổi bằng quãng thời gian năm năm trời, ba lần sửa chữa bản thảo mới đổi lấy được chút ít thỏa mãn (bởi vì Lục Thiên Minh là người vĩnh viễn không bao giờ thỏa mãn). Điều này cũng có thể nói là sức nặng từ cảm giác lịch sử của ông, ép ông vĩnh viễn không thể có sự thỏa mãn cho riêng mình; bởi vì sứ mệnh này vốn dĩ chẳng phải một mình ai có thể gánh vác nổi. Có điều ông đã dũng cảm gánh vác rồi, ông liền không thể có chút ít thỏa mãn, nếu không ông sẽ không thể khiến cho nỗ lực của mình hướng tới sự vĩnh hằng. Đây là sự tất nhiên của lịch sử, cũng chính là sức hút trong tác phẩm của ông, lại càng là điều đáng để chúng ta thưởng thức.
Tôi vốn quen lềnh bềnh bình luận về những cuốn sách đã đọc, có cái nói trúng, được người đọc đồng tình, có cái lại sai một ly đi một dặm, chỉ có thể coi như nói suông. Đối với tiểu thuyết 《Mộc Đột》 này, tôi cho rằng đây là cuộc giáp lá cà giữa tư tưởng mới và cũ, là chương sách đặc hữu trong lịch sử Trung Quốc, có điều thu nhỏ lại thành câu chuyện do các nhân vật liên quan ở khu vườn họ Đàm thong thả kể lại mà thôi. Thế nhưng cuộc chiến này lại hiển hiện trong một loạt câu hỏi: Những người đàn ông họ Đàm sống ở vườn họ Đàm tại sao đều không thể sống quá năm mươi hai tuổi, đến lúc đó đều phải trút hơi thở cuối cùng, Đàm Tông Tam làm người thừa kế của vườn họ Đàm mà cùng ông lão quản gia Kinh Dịch Môn giữa hai người lại có những ân ân oán oán nói không rõ giải thích không xong là vì lẽ gì? Câu chuyện tình yêu giữa Đàm TamTiên sinh cùng tiểu thư Hoàng Khắc Oánh lại có quan hệ gì với Kinh Dịch Môn? Lực lượng mới và cũ ở vườn họ Đàm thông qua sự tranh giành công khai lẫn ngầm giữa công ty Dự Phong của Đàm Tông Tam và phe thủ cựu do Kinh Dịch Môn đại diện là vì lý do gì? "Mộc đột" là gì? Chỉ là một loại âm thanh thôi sao? Tại sao lại phát ra một loạt âm thanh tương đương với "mộc đột"? Đàm Tông Tam ở ngã tư Hổ Phường Kiều bị người ta đâm mạnh một cái, người này lại là ai? Tại sao lại nhắc đến gã đàn ông này giống như đại nhân Diệp Đình Quyến chỉ xuất hiện trong phần mở đầu hơn một trăm năm trước, ông ta và nhà họ Đàm có quan hệ gì? Nếu giải đáp được những câu hỏi này, có thể khiến người đọc hiểu rõ hơn về câu chuyện này, hay lại càng thêm mơ hồ? Có thể nói những câu hỏi này là tác giả cố tình giở trò huyền hư, muốn khiến người đọc sa vào cạm bẫy sao? Hay là những cạm bẫy này chỉ là thuật che mắt người đọc của Lục Thiên Minh?…
Chỉ với bấy nhiêu câu hỏi, mà phải dùng hơn ba mươi vạn chữ để đoán sao? Có người bạn từng nói với tôi: Lục Thiên Minh là một cái giỏ chứa chuyện, có thể đem câu chuyện của ông từ cổ chí kim, nam bắc đông tây, vẽ ra muôn hình vạn trạng sự kỳ lạ kỳ diệu của nhân thế. Dưới ngòi bút của ông, ông đem những câu chuyện trong cuộc sống làm thành một phần của lịch sử để đặt bút, ông có sự thành kính ấy.
Ngôn ngữ tác giả sử dụng trong 《Mộc Đột》 cũng có đặc sắc riêng, ví như buổi chiều hoàng hôn khi trường học tan lớp, từ những con phố gần đó sẽ theo gió bay tới một loạt giọng Thượng Hải của các nữ sinh trung học mười sáu mười bảy tuổi, rì rào rủ rỉ, bạn biết họ đang tranh nhau nói chuyện, nhưng thứ "Ngô nông nhuyễn ngữ" truyền lại thì lại không cách nào hiểu được họ đang nói những gì, giống như một vốc ngọc trai lớn rơi vãi trên đĩa ngọc, một loại âm thanh thân thiết dịu dàng vừa không thể hiểu hết ý lại không thể quên đi, trong đó ẩn chứa một hàm ý nào đó. Đây chính là công lực và sức hút của tác giả!
Câu chuyện có nhiều phương diện, mà thủ pháp kể chuyện cũng có nhiều phương diện. Nếu mời một nhà lý luận văn học đến đưa ra giám định, ông ấy có lẽ sẽ nói từ chủ nghĩa thực tế truyền thống đến chủ nghĩa thực tế huyền ảo, đến tâm lý tính cách hiện đại phái, phái ý thức, phái hoang đường, tính thần bí… Bất kỳ bố cục văn học nào bạn có thể nêu ra, đều có thể tìm thấy trong bộ tiểu thuyết "chẳng phải tiểu thuyết lịch sử" mà lại có chút giống tiểu thuyết lịch sử này. Lục Thiên Minh là một ngòi bút lớn đương đại, chảy ra dưới ngòi bút của ông là nhiệt tình vô hạn của ông, có thể tan chảy tất cả, người đọc phàm là đừng đi lướt qua ông để lại sự hối hận vì đã bỏ lỡ cơ duyên.
Đây là những dòng chữ tôi viết cho bộ tiểu thuyết này tuy không giống mà lại coi như lời "Tựa", xin tác giả và độc giả lượng thứ. Bản thân tôi thì đã coi Lục Thiên Minh là một trường hợp trọng điểm để theo dõi nghiên cứu trong những năm còn lại hạn hẹp của đời phê bình sách rồi.
Sơ thảo kỷ niệm 60 năm "Sự biến 7 tháng 7" năm 1997,
Hoàn thành ngày 5 tháng 8 tại bờ biển Bắc Đái Hà.