Nghệ Thuật Thơ Ca

Lượt đọc: 33 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xvii

❊ ❊ ❊

Khi xây dựng cốt truyện và trau chuốt lời thoại bằng ngôn từ thích hợp, nhà thơ nên tái hiện khung cảnh trước mắt mình một cách sống động nhất có thể. Bằng cách này, nhìn thấy mọi thứ rõ ràng rành mạch như thể mình đang chứng kiến tận mắt sự việc, nhà thơ sẽ phát hiện ra những gì phù hợp với cốt truyện và khó mà bỏ sót các chi tiết mâu thuẫn. Nỗi cần thiết của quy tắc ấy được minh chứng qua lỗi lầm từng bị chỉ trích ở Carcinus. Amphiaraus đang trên đường rời khỏi đền thờ; thực tế này đã lọt khỏi tầm mắt của một người không hình dung nổi tình huống. Tuy nhiên, khi trình diễn trên sân khấu, vở kịch đã thất bại vì khán giả tỏ ý phật lòng trước sơ sót đó.

Thêm vào đó, nhà thơ nên cố gắng hết sức để thổi hồn vào vở kịch thông qua những cử chỉ phù hợp; bởi những ai trải nghiệm cảm xúc sẽ tạo được sức thuyết phục lớn nhất nhờ sự đồng cảm tự nhiên với các nhân vật mà họ thủ vai, và một người đang bấn loạn thì gào thét, một người đang giận dữ thì cuồng nộ, với vẻ chân thực sống động nhất. Do đó, thi ca hoặc đòi hỏi một ân huệ tốt đẹp từ thiên phú, hoặc mang một chút hơi hướng của cơn điên. Trong trường hợp thứ nhất, con người ta có thể uốn mình theo bất kỳ hình tượng nhân vật nào; còn trong trường hợp thứ hai, họ như vượt thoát khỏi chính bản ngã của mình.

Về phần cốt truyện, dù nhà thơ mượn sẵn có hay tự mình sáng tạo ra, trước hết anh ta nên phác thảo khung sườn tổng thể, rồi sau đó mới đắp bồi các tình tiết và mở rộng chi tiết. Cấu trúc chung ấy có thể minh họa qua vở Iphigenia. Một thiếu nữ bị đem ra hiến tế; cô biến mất một cách kỳ bí trước mắt những kẻ đã sát tế mình; cô được đưa đến một xứ sở khác, nơi có tục lệ dâng hiến tất cả người lạ cho nữ thần. Cô được giao trọng trách làm tư tế cho xứ đó. Một thời gian sau, tình cờ người anh ruột của cô đặt chân đến nơi. Việc nhà tiên tri vì lý do nào đó ra lệnh cho chàng đến đó vốn nằm ngoài khung sườn chung của vở kịch. Mục đích chuyến đi của chàng, một lần nữa, cũng nằm ngoài hành động cốt lõi. Dù vậy, chàng vẫn đến, bị bắt giữ, và khi chuẩn bị bị đem ra hiến tế thì tiết lộ thân phận thật của mình. Hình thức nhận diện có thể theo lối của Euripides hoặc của Polyidus, trong vở kịch của ông, chàng đã thốt lên một cách rất tự nhiên rằng: 'Hóa ra không chỉ có em gái ta, mà cả ta nữa, cũng bị định mệnh phó mặc cho lưỡi dao hiến tế'; và chính nhờ câu nói ấy mà chàng được cứu mạng.

Sau đó, khi đã đặt tên cho các nhân vật, công việc còn lại là đắp bồi các tình tiết. Chúng ta phải đảm bảo rằng các tình tiết ấy phải có liên quan đến hành động chính. Lấy trường hợp của Orestes làm ví dụ, ta thấy có cơn điên dẫn đến việc chàng bị bắt, và ơn cứu độ nhờ vào nghi thức tẩy uế. Trong kịch nghệ, các tình tiết thường ngắn gọn, nhưng chính những tình tiết ấy lại mang đến độ trường sức cho thơ sử thi. Cốt truyện của sử thi Odyssey, vì thế, có thể được tóm lược ngắn gọn như sau. Một người đàn ông vắng nhà suốt nhiều năm trời; chàng bị Poseidon săm soi ghen ghét và bỏ lại trong cảnh đơn độc cơ hàn. Trong khi đó, gia quyến chàng rơi vào cảnh khốn cùng — những kẻ cầu hôn đang tán gia bại sản nhà chàng và mưu hại con trai chàng. Cuối cùng, sau bao phen dập vùi giông bão, chính chàng trở về; chàng hé lộ thân phận với một số người; chàng tự tay tấn công bọn cầu hôn, rồi tự cứu lấy mình trong khi tiêu diệt hết chúng. Đây chính là tinh thần cốt lõi của cốt truyện; phần còn lại chỉ là tình tiết.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

2 Trong Tổng Số 3 tác phẩm của Aristotle

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.