Holgrave, đắm chìm vào câu chuyện của mình với nguồn năng lượng và sự tập trung vốn có của một nhà văn trẻ, đã diễn tả khá sinh động những phân đoạn có thể phát triển và minh họa bằng cử chỉ. Giờ đây, anh nhận thấy một cơn buồn ngủ kỳ lạ — hoàn toàn khác với cảm giác mà có lẽ độc giả đang trải qua — đã bao trùm lấy các giác quan của nữ thính giả. Đó chắc chắn là hiệu ứng từ những cử chỉ huyền bí mà anh dùng để tái hiện sinh động hình ảnh người thợ mộc bị thôi miên trong tâm trí Phœbe. Với đôi mi sụp xuống — chốc chốc lại hé mở rồi nặng trĩu sập xuống như thể có gắn chì — cô hơi nghiêng người về phía anh, dường như điều hòa nhịp thở theo nhịp thở của anh. Holgrave đăm đăm nhìn cô, cuộn bản thảo lại, và nhận ra giai đoạn chớm nở của trạng thái tâm lý kỳ lạ mà, như chính anh từng nói với Phœbe, anh có khả năng tạo ra vượt mức bình thường. Một lớp màn vô hình đang buông xuống quanh cô, khiến cô chỉ nhìn thấy một mình anh, chỉ sống trong những suy nghĩ và cảm xúc của anh. Ánh mắt anh, khi dán chặt vào thiếu nữ, vô tình trở nên tập trung hơn; trong dáng điệu của anh ẩn chứa ý thức về quyền năng, làm bừng lên ở một thân hình chưa hẳn trưởng thành một vẻ uy nghi vượt xa thể vóc thực tế của anh. Rõ ràng, chỉ với một cái phất tay và một chút cố gắng từ ý chí, anh hoàn toàn có thể nắm trọn tâm hồn vẫn còn tự do và trong trắng của Phœbe; anh có thể tạo ra một ảnh hưởng lên đứa trẻ thuần phu, lương thiện và ngây thơ này — một ảnh hưởng nguy hiểm, và có lẽ tai hại không kém gì thứ mà gã thợ mộc trong truyền thuyết của anh từng giáng xuống và thao túng nàng Alice bất hạnh.
Đối với một tâm tính như Holgrave, vừa thích suy tư vừa ưa hành động, không có cám dỗ nào lớn bằng cơ hội thống trị tinh thần con người; cũng chẳng có ý niệm nào quyến rũ một thanh niên hơn việc trở thành kẻ định đoạt số phận của một thiếu nữ. Do đó, dù bản tính và nền giáo dục của anh còn nhiều khiếm khuyết, và bất chấp sự khinh miệt của anh dành cho các tín điều hay định chế — chúng ta hãy cứ thừa nhận ở người thợ chụp ảnh daguerre này một phẩm chất cao đẹp và hiếm có: sự tôn trọng cá tính của người khác. Hãy công nhận sự chính trực ở anh, thứ đáng để tin cậy dài lâu; chính vì anh đã tự kìm chế, không bện thêm một vòng xích vốn có thể khiến bùa chú của anh trói buộc Phœbe vĩnh viễn.
Anh khẽ hất tay lên một cái.
“Thật tình anh làm tôi phải xấu hổ đấy, cô Phœbe thân mến!” anh thốt lên, mỉm cười nửa mai mỉa nhìn cô. “Câu chuyện tội nghiệp của tôi, rõ rành rành ra đấy, chẳng bao giờ hợp với tạp chí Godey hay Graham cả! Thử nghĩ xem, cô lại lăn ra ngủ ở cái đoạn mà tôi hằng mong các nhà phê bình báo chí phải ca ngợi là một cái kết rực rỡ, mạnh mẽ, giàu trí tưởng tượng, đầy cảm xúc và vô cùng độc đáo chứ! Thôi được, bản thảo này đành đem ra để châm đèn vậy;—nếu quả thật, vì đã thấm đẫm cái sự tẻ nhạt dịu dàng của tôi, mà nó còn chút khả năng bốc cháy nào!”
“Tôi ngủ lúc nào chứ? Sao anh lại có thể nói thế?” Phœbe đáp, ngây thơ trước cơn biến cố mà cô vừa trải qua chẳng khác nào một đứa trẻ trước bờ vực thẳm mà nó vừa lăn đến gần. “Không, không! Tôi tự thấy mình đã rất chăm chú; và dẫu tôi không nhớ rõ từng chi tiết, nhưng tôi có cảm giác về vô vàn rắc rối và tai ương — thế nên, chắc chắn câu chuyện sẽ cực kỳ hấp dẫn mà thôi.”
Lúc này mặt trời đã lặn, nhuộm những đám mây phía đỉnh đầu bằng thứ ánh rực rỡ vốn chỉ xuất hiện một lúc sau hoàng hôn, khi chân trời đã hoàn toàn phai nhạt vẻ lộng lẫy ban đầu. Mặt trăng, vốn đã leo lãng đãng trên cao từ lâu và lặng lẽ hòa vầng đĩa của mình vào khoảng trời xanh thẳm — tựa như một tay demagogue đầy tham vọng, kẻ che giấu dã tâm thăng quan tiến chức bằng cách khoác lên mình màu sắc phổ biến của lòng ái mộ quần chúng — giờ đây bắt đầu tỏa sáng, tròn và vành vãng, ở giữa vòm trời. Những tia sáng bạc ấy đã đủ sức thay đổi diện mạo của ánh ban chiều còn vương vấn. Chúng làm mềm mại và tô điểm cho vẻ ngoài của ngôi nhà cổ; dẫu cho bóng tối càng khoét sâu vào những góc của mái ngói chóp nhọn, vây quanh phần tầng lầu nhô ra, và ẩn nấp bên cánh cửa hé mở. Theo từng khoảnh khắc trôi qua, khu vườn càng trở nên đẹp như tranh vẽ; những cây ăn quả, thảm cây bụi và khóm hoa chìm trong một không gian tối mờ ảo. Những nét bình thường vốn dĩ — thứ mà vào giữa ban trưa, ngỡ như phải tích tụ qua cả thế kỷ của cuộc đời tầm thường — giờ đây đã được biến hóa bởi thứ ma lực lãng mạn. Trăm năm huyền bí đang thì thầm giữa những tán lá, bất cứ khi nào cơn gió biển nhẹ thổi qua và lay động chúng. Xuyên qua mái vòm lá của căn chòi nhỏ mùa hè, ánh trăng chập chờn lúc ẩn lúc hiện, rọi xuống thứ ánh sáng trắng bạc lên phần sàn tối, chiếc bàn và chiếc ghế dài hình tròn, liên tục chuyển dịch và vui đùa, tùy theo những khe hở hay kẽ nứt ngẫu nhiên giữa các nhành cây cho phép lọt vào hay chặn lại luồng sáng.
Không khí mát mẻ dịu ngọt làm sao, sau cả một ngày oi ả, khiến người ta có cảm giác buổi chiều mùa hè đang rắc những giọt sương và ánh trăng lỏng, pha chút lạnh lẽo buốt giá, từ một chiếc bình bạc. Nơi này nơi khác, vài giọt tươi mát ấy vương vấn lên trái tim con người, trả lại cho nó tuổi trẻ và sự đồng điệu với tuổi trẻ vĩnh hằng của thiên nhiên. Người nghệ sĩ tình cờ lại là kẻ được dòng năng lượng hồi sinh ấy chạm đến. Nó khiến anh cảm thấy — điều mà đôi khi anh suýt quên mất, khi bị đẩy vào cuộc chiến khốc liệt giữa người với người từ quá sớm — rằng mình vẫn còn rất trẻ.
“Tôi có cảm giác,” anh nhận xét, “rằng chưa bao giờ mình ngắm nhìn một buổi chiều đẹp đến thế, và chưa bao giờ cảm thấy điều gì giống với hạnh phúc đến vậy như lúc này. Suy cho cùng, chúng ta đang sống trong một thế giới tốt đẹp biết bao! Thật tốt đẹp và tươi đẹp làm sao! Nó cũng thật trẻ trung biết bao, chẳng có gì thực sự mục nát hay già cỗi trong đó cả! Ngôi nhà cổ này chẳng hạn, thứ đôi khi khiến tôi ngột thở vì mùi gỗ mục! Và khu vườn này, nơi lớp đất đen luôn bám chặt vào chiếc xẻng của tôi, tựa như một kẻ đào huyệt đang khoét sâu vào nghĩa địa! Nếu tôi giữ được cảm giác đang ngập tràn trong lòng lúc này, thì khu vườn này ngày nào cũng sẽ là mảnh đất tinh khôi, với sự tươi mới thuở hồng hoang đọng lại trong hương vị của đậu và bí; còn ngôi nhà! — nó sẽ giống như một chòi canh chốn Địa Đàng, nở rộ những đóa hồng đầu tiên mà Thượng Đế từng tạo ra. Ánh trăng, và tâm hồn con người rung động trước nó, chính là những nhà cách tân và cải tạo vĩ đại nhất. Và mọi cuộc cải cách cùng đổi mới khác, tôi cho rằng, cuối cùng cũng chẳng khá hơn ánh trăng soi đáy nước là bao!”
“Tôi đã từng hạnh phúc hơn bây giờ; ít ra là vui vẻ hơn nhiều,” Phœbe trầm ngâm nói. “Tuy nhiên, tôi vẫn cảm nhận được một sức hút mãnh liệt trong ánh trăng sáng rực này; và tôi thích ngắm nhìn ban ngày, dẫu mệt mỏi nhường nào, vẫn lưu luyến nấn ná ra đi, chẳng đành lòng bị gọi là ‘hôm qua’ sớm đến thế. Trước kia tôi vốn chẳng bận tâm mấy đến trăng sao. Tự hỏi sao đêm nay nó lại đẹp đến thế cơ chứ?”
“Và chưa bao giờ cô cảm nhận được điều đó trước đây ư?” nghệ sĩ hỏi, đăm đăm nhìn thiếu nữ qua lớp chập choạng tối.
“Chưa bao giờ,” Phœbe đáp; “và cuộc đời trông không còn y nguyên như trước, từ khi tôi cảm nhận nó thế này. Cứ như thể bấy lâu nay tôi chỉ nhìn vạn vật dưới ánh ban mai rực rỡ, hoặc dưới thứ ánh sáng đỏ hồng của ngọn lửa ấm áp, bập bùng và nhảy múa khắp căn phòng. Ôi, tôi thật đáng thương làm sao!” cô nói thêm, kèm theo một tiếng cười nửa ưu tư. “Tôi sẽ chẳng bao giờ còn vui vẻ vô tư như trước khi gặp lại bác Hepzibah và anh Clifford đáng thương nữa. Tôi đã già đi rất nhiều, chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi này. Già hơn, và, tôi hy vọng là khôn ngoan hơn, và — không hẳn là buồn bã hơn — nhưng chắc chắn là tâm hồn chẳng còn nhẹ nhõm được một nửa như trước! Tôi đã mang ánh dương của mình trao cho họ, và rất đỗi hạnh phúc khi được làm điều đó; nhưng ngõ hầu, tôi không thể vừa trao đi mà lại vừa giữ lại cho mình được. Dù sao thì họ cũng rất xứng đáng với điều đó!”
“Cô chẳng mất đi thứ gì đáng giữ, hay thứ mà người ta có thể giữ lại cả, hỡi Phœbe,” Holgrave nói sau một khoảng lặng. “Tuổi trẻ đầu đời chẳng có giá trị gì sảng khoái; bởi chúng ta chẳng bao giờ nhận thức được nó cho đến khi nó đã qua đi. Nhưng đôi khi — tôi đoán là luôn luôn, trừ phi người ta gặp điều quá bất hạnh — sẽ xuất hiện ý thức về tuổi trẻ lần thứ hai, trào dâng từ niềm vui của trái tim khi đang yêu; hoặc, biết đâu nó đến để tô điểm cho một ngày hội lớn nào khác trong đời, nếu như còn có ngày hội nào như thế. Sự tiếc nuối chính mình (như cô đang làm lúc này) vì tuổi trẻ ban đầu, bất cẩn và nông nổi đã qua đi, và niềm hạnh phúc sâu sắc vì tuổi trẻ được tìm lại — sâu thẳm và phong phú hơn nhiều so với cái ta đã mất — là những điều cốt yếu cho sự trưởng thành của tâm hồn. Trong một số trường hợp, hai trạng thái ấy đến gần như đồng thời, hòa quyện nỗi buồn và niềm say đắm vào làm một cảm xúc huyền bí.”
“Tôi e là mình không hiểu nổi anh,” Phœbe nói.
Holgrave mỉm cười đáp: “Cũng dễ hiểu thôi; bởi tôi vừa thổ lộ một bí mật mà chính tôi còn chưa kịp hiểu thấu trước khi thốt ra thành lời. Tuy nhiên, cứ ghi nhớ lấy; và khi nào chân lý trở nên rõ ràng với cô, thì hãy nghĩ đến cảnh tượng dưới ánh trăng này!”
“Bây giờ thì chỉ toàn là ánh trăng thôi, ngoại trừ một vệt đỏ hồng nhạt phía tây, lọt giữa những tòa nhà kia,” Phœbe nhận xét. “Tôi phải vào nhà thôi. Bác Hepzibah không rành về sổ sách, và sẽ lại nhức đầu vì đợt tổng kết hôm nay mất, trừ khi tôi ra tay giúp bác ấy.”
Nhưng Holgrave níu cô lại thêm chút nữa.
“Cô Hepzibah bảo tôi rằng,” anh lưu ý, “cô sẽ trở về vùng quê trong vài ngày tới.”
“Vâng, nhưng chỉ một thời gian ngắn thôi,” Phœbe đáp; “vì tôi xem đây là mái nhà hiện tại của mình. Tôi về để thu xếp vài việc, và từ biệt mẹ cùng bạn bè cho chu đáo hơn. Thật thích thú khi được sống ở nơi mà người ta mong ngóng và rất cần đến mình; và tôi nghĩ mình có được niềm hạnh phúc khi cảm thấy như vậy ở đây.”
“Chắc chắn cô có thể, và còn nhiều hơn cô tưởng tượng nữa,” người nghệ sĩ nói. “Bất kỳ sự sống khỏe khoắn, thoải mái và tự nhiên nào tồn tại trong ngôi nhà này đều hiện hữu nơi hình hài cô. Những phúc lành ấy theo chân cô đến, và sẽ tan biến khi cô bước chân qua khỏi ngưỡng cửa. Bác Hepzibah, vì tự cô lập khỏi xã hội, đã đánh mất mọi mối dây liên hệ thực sự với nó, và trên thực tế, đã chết ngầm; dẫu bác ấy tự kích hoạt mình thành một ảo ảnh sự sống, đứng sau quầy hàng, gieo rắc lên thế gian cái vẻ cau có đáng nguyền rủa. Người anh họ tội nghiệp Clifford của cô lại là một kẻ đã chết và chôn vùi lâu năm khác, kẻ mà vị thống đốc và hội đồng đã thực hiện một phép lạ chiêu hồn. Tôi sẽ chẳng ngạc nhiên nếu anh ấy mủn ra thành tro bụi vào một buổi sáng nào đó sau khi cô đi, chẳng còn thấy gì ngoài một nhúm tro tàn. Dù sao đi nữa, bác Hepzibah cũng sẽ đánh mất chút ít sự linh hoạt ít ỏi còn lại. Cả hai bọn họ đều tồn tại nhờ vào cô đấy.”
“Tôi lấy làm tiếc nếu phải nghĩ vậy,” Phœbe nghiêm nghị đáp. “Nhưng quả thực năng lực nhỏ bé của tôi chính là thứ họ đang cần; và tôi thực sự quan tâm đến phúc lợi của họ — một thứ tình cảm mẫu tử kỳ quặc — mà tôi mong anh đừng đem ra chế giễu! Và xin nói thật với anh, anh Holgrave, đôi khi tôi thấy bối rối không biết anh thực lòng mong họ tốt hay xấu nữa.”
“Hiển nhiên là,” chàng thợ ảnh nói, “tôi thực sự quan tâm đến vị tiểu thư già cổ kính nghèo khó này, và người đàn ông suy đồi tan nát kia — kẻ ôm mộng ái tình với cái đẹp nhưng bất thành. Một sự quan tâm đầy thiện cảm đấy chứ, dẫu họ chỉ là những đứa trẻ già vô dụng! Nhưng cô chẳng thể hình dung nổi trái tim tôi khác với cô đến nhường nào đâu. Bản năng của tôi đối với hai con người này không phải là giúp đỡ hay cản trở; mà là đứng nhìn, phân tích, tự lý giải mọi sự và thấu hiểu tấn thảm kịch mà suốt gần hai trăm năm nay cứ lê lết qua mảnh đất nơi cô và tôi đang đặt chân đến. Nếu được phép chứng kiến đoạn kết, tôi tin chắc mình sẽ thu nhận được một bài học đạo đức từ đó, mặc cho sự việc có xoay vần ra sao. Tôi mang một niềm tin rằng hồi kết đang đến gần. Nhưng, dẫu Định Mệnh đưa cô đến đây để giúp đỡ, và chỉ xem tôi như một khán giả hợp lẽ và có đặc quyền, tôi xin cam kết sẽ dốc sức giúp đỡ những con người bất hạnh ấy bất cứ khi nào có thể!”
“Ước gì anh nói năng rõ ràng hơn!” Phœbe kêu lên, vừa bối rối vừa khó chịu; “và trên hết, ước gì anh cảm nhận mọi thứ giống một tín đồ Cơ Đốc và một con người hơn! Làm sao có thể nhìn thấy người ta khốn khổ mà không khao khát hơn bất cứ thứ gì là giúp đỡ và an ủi họ chứ? Anh nói cứ như thể ngôi nhà cổ này là một sân khấu kịch; và dường như anh xem những bất hạnh của Hepzibah, của Clifford, và của những thế hệ trước họ, tựa như một vở bi kịch mà tôi từng thấy diễn ở hội trường một quán trọ vùng quê, chỉ có điều vở kịch hiện tại dường như được biểu diễn hoàn toàn để phục vụ cho sự giải trí của riêng anh. Tôi không thích điều này. Vở kịch bắt những người trình diễn phải trả giá quá đắt, trong khi khán giả lại quá đỗi lạnh lùng nhẫn tâm.”
“Cô thật cay nghiệt,” Holgrave nói, buộc phải thừa nhận có một phần sự thật trong bức họa đầy châm biếm về tâm trạng của chính anh.
“Và rồi,” Phœbe tiếp lời, “ý anh là gì khi nói về niềm tin rằng hồi kết đang đến gần? Anh có biết rắc rối mới nào đang treo lơ lửng trên đầu những người họ hàng tội nghiệp của tôi không? Nếu có, hãy nói cho tôi biết ngay đi, và tôi sẽ không rời bỏ họ nữa!”
“Xin lỗi cô, Phœbe!” Holgrave nói, chìa tay ra, và cô thiếu nữ đành phải đặt bàn tay mình vào đó. “Phải thú nhận rằng tôi mang chút máu huyền bí. Xu hướng đó chảy trong huyết quản tôi, cùng với khả năng thôi miên, thứ lẽ ra đã đưa tôi lên đồi Gallows vào những ngày tháng phù thủy tốt đẹp thuở trước. Tin tôi đi, nếu thực sự biết một bí mật nào đó mà việc tiết lộ nó có ích cho bạn bè cô — những người cũng là bạn của tôi — cô đã được nghe trước khi chúng ta chia tay rồi. Nhưng tôi chẳng có chút kiến thức nào như thế cả.”
“Anh đang giấu giếm điều gì đó!” Phœbe nói.
“Không gì cả — chẳng có bí mật nào ngoài của riêng tôi,” Holgrave đáp. “Quả thật tôi có thể nhận ra rằng Thẩm phán Pyncheon vẫn đang theo dõi sát sao Clifford, kẻ mà sự sụp đổ có phần đóng góp rất lớn từ ông ta. Tuy nhiên, động cơ và ý định của ông ta vẫn là một ẩn số đối với tôi. Ông ta là một kẻ quả quyết và tàn nhẫn, mang bản chất thực sự của một tên inquisitor; và nếu có mục đích gì đạt được bằng cách tra tấn Clifford, tôi thực sự tin rằng ông ta sẽ bẻ gãy các khớp xương của anh ấy ra khỏi ổ để đạt được mục đích đó. Nhưng giàu có và quyền quý đến thế — hùng mạnh bằng chính sức mình và sự hậu thuẫn của xã hội tứ phía — thì Thẩm phán Pyncheon có thể hy vọng hay sợ hãi điều gì từ một kẻ ngốc nghét, mang nhơ nhuốc, nửa tê liệt như Clifford cơ chứ?”
“Thế nhưng,” Phœbe nài nỉ, “anh vừa nói cứ như thể tai họa sắp ập đến vậy!”
“Ồ, đó là vì tôi hay lo xa thôi!” nghệ sĩ đáp. “Tâm trí tôi có hơi lệch lạc một chút, giống như tâm trí hầu hết mọi người, ngoại trừ cô. Hơn nữa, thật kỳ lạ khi thấy mình là cư dân của Ngôi nhà Pyncheon cổ kính này và đang ngồi trong khu vườn cổ kính này — (lắng nghe kìa, giếng của Maule đang róc rách kìa!) — rằng, chỉ vì riêng hoàn cảnh này thôi, tôi không tài nào ngăn được cảm giác Định Mệnh đang dàn dựng hồi thứ năm cho một màn đại họa.”
“Thôi đi!” Phœbe thốt lên với nỗi bực bội trào dâng; bởi bản tính cô vốn dị ứng với sự huyền bí chẳng kém gì ánh nắng chói chang ghét bỏ góc tối. “Anh làm tôi bối rối hơn cả trước nữa!”
“Vậy thì chúng ta chia tay trong tình bạn nhé!” Holgrave nói, siết nhẹ tay cô. “Hoặc, nếu không làm bạn được, thì hãy chia tay trước khi cô căm ghét tôi tận xương tủy. Một người vốn yêu thương tất cả mọi người trên thế gian này như cô ấy mà!”
“Tạm biệt vậy,” Phœbe thẳng thắn nói. “Tôi không định giận dai đâu, và sẽ lấy làm tiếc nếu anh nghĩ thế. Kìa, bác Hepzibah đã đứng ở bóng râm cửa ra vào từ suốt một khắc trước rồi kìa! Bác ấy nghĩ tôi ở lại trong khu vườn ẩm ướt này quá lâu. Thôi, chúc ngủ ngon và tạm biệt.”
Vào buổi sáng của ngày thứ hai sau đó, người ta có thể nhìn thấy Phœbe đội chiếc mũ rơm, quàng chiếc khăn trên một cánh tay và xách theo một chiếc túi xách nhỏ bằng thảm, đang nói lời từ biệt với Hepzibah và anh họ Clifford. Cô sắp bước lên chuyến tàu tiếp theo, thứ sẽ đưa cô về cách ngôi làng quê nhà chừng nửa tá dặm đường.
Những giọt nước mắt đọng trong mắt Phœbe; một nụ cười, ươm ướt nỗi lưu luyến đầy âu yếm, đang lấp lánh quanh khuôn miệng duyên dáng của cô. Cô tự hỏi làm thế nào mà quãng đời vài tuần lễ của mình, ở chốn dinh thự u ám cổ kính này, lại bám rễ sâu vào tâm trí cô, hòa quyện vào những hoài niệm đến mức giờ đây nó tựa như một tâm điểm ký ức quan trọng hơn tất cả những gì đã qua trước đó. Làm thế nào mà Hepzibah — lạnh lùng, trầm mặc và dửng dưng trước dòng cảm xúc nồng nhiệt dạt dào của cô — lại có thể chiếm được ngần ấy tình yêu thương? Và Clifford — trong cơn suy đồi dở dang, mang theo bóng ma tội ác kinh hoàng và bầu không khí ngục tù đậm đặc còn vương vất trong hơi thở — làm thế nào mà anh đã biến mình thành một đứa trẻ ngây thơ nhất, kẻ mà Phœbe cảm thấy có trách nhiệm phải chăm nom, trở thành vị thần hộ mệnh cho những giờ phút vô định của anh! Mọi thứ, ngay khoảnh khắc từ biệt ấy, đều hiện lên rõ mồn một trong tầm mắt cô. Nhìn đi đâu, chạm tay vào vật gì, vạn vật ấy đều đáp lại nhận thức của cô, tựa như có một trái tim con người đang đập nhịp ẩm ướt bên trong.
Cô hé nhìn qua cửa sổ ra khu vườn, và cảm thấy lưu luyến khi phải rời xa mảnh đất đen đúa này — thứ đất đai đã bị vẩn đục bởi sự sinh trưởng của cỏ dại qua bao thế kỷ — hơn là niềm vui được hít hà hương thơm của những cánh rừng thông và đồng cỏ ba lá tươi mát. Cô gọi Chanticleer, hai bà vợ của nó và chú gà trống già nua, rồi vém cho chúng vài mẩu bánh mì từ bàn ăn sáng. Sau khi đám gà ngấu nghiến xong, chú gà trống liền vỗ cánh, sà xuống ngay bên bệ cửa sổ sát cạnh Phœbe, nơi nó đăm đăm nhìn vào mặt cô và trút nỗi lòng bằng một tiếng quác. Phœbe dặn nó phải là một chú gà già ngoan ngoãn trong thời gian cô vắng mặt, và hứa sẽ mang về cho nó một túi kiều mạch nhỏ.
“Ôi, Phœbe!” Hepzibah nhận xét, “nụ cười của cháu bây giờ không còn tự nhiên như khi mới đến với chúng ta nữa! Ngày trước, nụ cười ấy tự nhiên bừng sáng; còn bây giờ, cháu phải cố tình bắt nó cười. Thật tốt khi cháu được quay về với bầu không khí quen thuộc của quê nhà một thời gian ngắn. Đã có quá nhiều gánh nặng đè nặng lên tâm trí cháu rồi. Ngôi nhà này quá u ám và cô quạnh; tiệm tạp hóa thì đầy rẫy những bực dọc; còn ta thì chẳng có tài năng gì trong việc làm cho mọi thứ trông sáng sủa hơn thực tế cả. Anh Clifford tội nghiệp chính là nguồn an ủi duy nhất của cháu!”
“Lại đây nào, Phœbe,” người anh họ Clifford bỗng cất giọng gọi, người đã giữ im lặng suốt cả buổi sáng. “Lại gần! — gần nữa! — và nhìn vào mặt anh đây!”
Phœbe đặt một bàn tay nhỏ bé lên mỗi tay vịn ghế của anh, cúi mặt về phía anh để anh có thể ngắm nghía kỹ lưỡng tùy ý. Có lẽ những cảm xúc tiềm ẩn trong giờ phút chia ly này đã phần nào khơi dậy các giác quan đã mờ tối và suy nhược của anh. Dù sao đi nữa, Phœbe chẳng mấy chốc cảm nhận được rằng, dẫu không phải là cái nhìn sâu sắc của một nhà tiên tri, nhưng một sự tinh tế vượt qua cả nữ tính đang biến trái tim cô thành đối tượng để anh ngắm nhìn. Chỉ một khoảnh khắc trước thôi, cô chẳng có bí mật nào muốn che giấu cả. Giờ đây, tựa như một bí ẩn nào đó được hé lộ vào nhận thức của cô thông qua lăng kính cảm nhận của người khác, cô đành phải để đôi mi sụp xuống dưới cái nhìn của Clifford. Một tiếng đỏ — càng đỏ hơn vì cô ráng kìm nén — dâng lên ngày một cao hơn, cuồn cuộn theo từng nhịp trán ngắt quãng, cho đến khi vầng trán cô đỏ bừng lên.
“Thế là đủ rồi, Phœbe,” Clifford nói với một nụ cười u sầu. “Khi anh mới gặp em, em là thiếu nữ xinh xắn nhất thế gian; và giờ đây em đã đằm thắm hẳn lên. Thời niên thiếu đã qua đi để nhường chỗ cho tuổi trưởng thành; nụ hoa đã thành đóa nở rộ! Đi đi — anh cảm thấy cô đơn hơn trước rồi đấy.”
Phœbe từ biệt cặp đôi cô quạnh, bước qua cửa tiệm, chớp chớp đôi mi để giũ sạch giọt sương; bởi vì — xét đến việc chuyến đi vắng này ngắn ngủi đến nhường nào và việc tỏ ra ủ rũ vì nó thật ngớ ngẩn làm sao — cô không muốn thừa nhận giọt nước mắt của mình bằng cách lấy khăn tay lau đi. Ngay bậc cửa, cô chạm trán cậu nhóc có những kỳ công ăn uống từng được ghi chép trong những trang đầu của câu chuyện. Cô nhặt từ bệ cửa sổ một món đồ tự nhiên nào đó — mắt cô lúc này nhòa lệ nên chẳng nhìn rõ đó là một chú thỏ hay một con hà mã — nhét vào tay đứa trẻ như món quà từ biệt, rồi rảo bước ra đi. Cụ già Uncle Venner vừa bước ra khỏi cửa, vai vác ngựa gỗ và chiếc cưa; lê bước dọc con đường, cụ thản nhiên đi cùng đường với Phœbe chừng nào đoạn đường còn chung lối; và dẫu cho chiếc áo vá víu, chiếc mũ ly sắt gỉ sét cùng kiểu quần vải thô kỳ quặc của cụ, cô vẫn không nỡ bước nhanh hơn để bỏ lại cụ phía sau.
“Chúng tôi sẽ nhớ cô lắm vào chiều Chủ nhật tới đấy,” nhà hiền triết đường phố nhận xét. “Thật khó hiểu là chỉ mất một khoảng thời gian ngắn ngủi thế nào để một vài người trở nên quen thuộc với một người đàn ông hệt như hơi thở của chính anh ta; và, xin lỗi cô Phœbe nhé (dù một ông già nói thế thì chẳng có gì là mạo phạm), cô chính là người như thế đối với tôi! Đời tôi đã trải qua bao năm tháng, còn cuộc đời cô chỉ vừa mới bắt đầu; thế mà, chẳng hiểu sao cô lại quen thuộc với tôi tựa như thể tôi bắt gặp cô trước hiên nhà mẹ mình, và cô cứ thế đâm chồi nảy lộc, như một nhành dây leo bò khắp lối đi của tôi từ đó đến nay. Hãy quay lại sớm nhé, nếu không tôi sẽ về trang trại mất; vì tôi bắt đầu thấy mấy việc cưa củi này quá sức đối với cái lưng đau nhức của mình rồi.”
“Cháu sẽ về rất sớm thôi, Uncle Venner,” Phœbe đáp.
“Và hãy về càng sớm càng tốt, hỡi Phœbe, vì những con người khốn khổ ở cái nhà kia,” người bạn đồng hành tiếp lời. “Họ sẽ chẳng thể sống thiếu cô được đâu — không bao giờ đâu, Phœbe; chẳng bao giờ nữa — chẳng khác nào việc một thiên thần của Thượng Đế từng sống cùng họ, làm cho ngôi nhà ảm đạm ấy trở nên dễ chịu và thoải mái! Cô có nghĩ rằng họ sẽ rơi vào hoàn cảnh thê thảm nếu, vào một buổi sáng mùa hè đẹp trời như thế này, thiên thần ấy tung cánh bay về chốn cũ không? Vâng, cảm giác của họ lúc này cũng y hệt thế, khi cô đang chuẩn bị về quê bằng tàu hỏa! Họ không chịu nổi đâu, cô Phœbe ạ; thế nên nhất định phải quay lại nhé!”
“Cháu không phải thiên thần đâu, Uncle Venner,” Phœbe mỉm cười nói, đưa tay chào cụ ở góc phố. “Nhưng, tôi cho là, con người ta chẳng bao giờ cảm thấy giống thiên thần cho bằng lúc họ làm chút việc thiện nhỏ nhoi nào đó. Thế nên cháu chắc chắn sẽ quay lại!”
Thế là ông lão và thiếu nữ má hồng chia tay nhau; và Phœbe chắp cánh bay theo buổi bình minh, chẳng mấy chốc lướt đi nhanh nhẹn cứ như thể được ban cho khả năng di chuyển trên không trung của những vị thiên thần mà Uncle Venner vừa trìu mến ví von.
