Dẫu đang là mùa hè, cơn gió đông vẫn làm cho hàm răng thưa thớt tội nghiệp của Hepzibah đánh vào nhau lập cập, khi cô và Clifford đối mặt với nó trên con đường hướng lên phố Pyncheon và đi về phía trung tâm thị trấn. Không chỉ là cái rét thấu xương mà luồng gió lạnh lùng ấy mang lại cho cơ thể cô (dù bàn chân và bàn tay cô, đặc biệt nhất, chưa bao giờ có vẻ lạnh buốt như lúc này), mà còn có một cảm giác thuộc về luân lý hòa lẫn với cái lạnh thể xác, khiến tâm can cô dao động nhiều hơn là thể xác. Bầu không khí bao la và ảm đạm của thế giới ngoài kia thật quá đỗi lạnh lẽo!

Quả thực, đó là ấn tượng mà nó mang lại cho mọi lữ khách mới chân ướt chân ráo bước vào, ngay cả khi người đó lao mình vào lúc dòng máu ấm áp nhất đang sục sôi trong huyết quản. Thế thì, đối với Hepzibah và Clifford,—những kẻ đã in hằn dấu vết thời gian nhưng lại ngây thơ như những đứa trẻ chưa trải sự đời,—cảm giác ấy hẳn phải khủng khiếp nhường nào, khi họ bước qua bậc cửa và rời khỏi bóng râm rộng lớn của cây du Pyncheon! Họ đang lang thang khắp chốn, trong chính một cuộc hành hương mà một đứa trẻ thường hay mơ mộng đến tận cùng thế giới, với trong túi có lẽ chỉ là một đồng xu sáu xu và một chiếc bánh quy.

Trong tâm trí Hepzibah ngự trị ý thức thảm hại rằng mình đang trôi dạt vô định. Cô đã đánh mất khả năng tự định hướng cho bản thân; nhưng trước những khó khăn bủa vây xung quanh, cô cảm thấy việc lấy lại khả năng ấy chẳng đáng để bỏ chút công sức nào, và hơn nữa, cô cũng không đủ khả năng để làm điều đó.

Khi họ tiếp tục cuộc hành trình kỳ lạ của mình, thỉnh thoảng cô lại liếc nhìn Clifford và không khỏi nhận ra rằng anh đang bị một sự kích động mạnh mẽ ngự trị và chi phối. Quả thực, chính điều này đã mang lại cho anh quyền kiểm soát mà anh đã lập tức và không chút cưỡng lại được thiết lập đối với những bước đi của mình. Nó không ít thì nhiều mang nét phấn khích của rượu. Hoặc, một cách tưởng tượng hơn, nó có thể được so sánh với một khúc nhạc vui tươi, được tấu lên với vẻ hoạt bát cuồng nhiệt, nhưng trên một nhạc cụ đã hỏng hóc.

Giống như nốt nhạc chói tai lạc điệu vẫn luôn có thể nghe thấy, và vang lên lớn nhất giữa những khúc hoan ca tột đỉnh của giai điệu, sự run rẩy liên tục cứ xuyên suốt Clifford, khiến anh rung lên bần bật nhất ngay khi anh nở một nụ cười đắc thắng và dường như suýt chút nữa phải nhún nhảy trong dáng đi của mình.

Họ gặp rất ít người trên đường, ngay cả khi rời khỏi khu phố vắng vẻ của Ngôi nhà Bảy mái để đi vào phần thị trấn vốn dĩ đông đúc và nhộn nhịp hơn. Những thềm đường lấp lánh với những vũng nước mưa nhỏ rải rác đây đó trên bề mặt lồi lõm; ô được trương lên một cách phô trương trong các khung cửa sổ cửa hàng, như thể sự sống của thương mại đã dồn tụ cả vào món đồ duy nhất đó; những chiếc lá ướt sũng của cây dẻ ngựa hoặc cây du bị gió quật đứt non và rải rác dọc theo lối đi công cộng;

Một đống bùn gớm ghiếc ở giữa đường, dường như càng trở nên dơ dáy hơn bất chấp việc được rửa trôi lâu dài và nhọc nhằn,—đó là những điểm rõ nét hơn của một bức tranh vô cùng ảm đạm. Về mặt chuyển động và đời sống con người, có tiếng lạch cạch vội vã của một chiếc xe cab hoặc xe ngựa, người đánh xe được bảo vệ bởi chiếc mũ chống thấm nước che kín đầu và vai;

Hình ảnh cô độc của một ông lão, kẻ dường như vừa bò lên từ một cống ngầm nào đó, đang khom lưng dọc theo rãnh nước và chọc ngoáy đống rác ướt bằng một chiếc gậy để tìm những chiếc đinh rỉ; một hoặc hai thương gia ở cửa bưu điện, cùng với một biên tập viên và một chính trị gia tạp nham đang chờ đợi một chuyến thư chậm chạp;

Vài khuôn mặt của những vị thuyền trưởng đã nghỉ hưu bên cửa sổ của một văn phòng bảo hiểm, thẫn thờ nhìn ra con đường vắng lặng, chửi rủa thời tiết và bực bội vì sự khan hiếm tin tức chung cũng như chuyện tầm phào địa phương. Thật là một món quà vô giá cho những kẻ tò mò đáng kính này, giả sử họ đoán được bí mật mà Hepzibah và Clifford đang mang theo bên mình!

Nhưng bóng dáng của hai người họ hầu như chẳng thu hút được sự chú ý bằng một thiếu nữ đi ngang qua vào cùng thời điểm đó, và vô tình tốc vạt váy lên cao hơn mắt cá chân một chút. Giá như đó là một ngày nắng ráo và vui tươi, họ khó lòng đi qua các phố mà không rước lấy những lời bàn tán khó chịu.

Còn bây giờ, có lẽ người ta cảm thấy họ hoàn toàn phù hợp với thời tiết ảm đạm và cay đắng này, và do đó không hề nổi bật lên rõ rệt như thể mặt trời đang chiếu rọi vào họ, mà thay vào đó đã hòa lẫn vào màn sương xám xịt và bị lãng quên ngay khi vừa đi khuất.

Hepzibah tội nghiệp! Giá như cô có thể hiểu được thực tế này, nó đã mang lại cho cô đôi chút an ủi; bởi vì, thêm vào tất cả những rắc nỗi thống khổ khác,—thật kỳ lạ thay!—lại là nỗi khổ tâm mang tính đàn bà và của một bà cô già độc thân bắt nguồn từ cảm giác trang phục không chỉnhốn của mình.

Do đó, cô lại càng muốn thu mình sâu hơn vào bên trong, như thể hy vọng khiến mọi người nghĩ rằng ở đây chỉ có một chiếc áo choàng và mũ trùm đầu, đã sờn rách và phai màu đáng thương, đang dạo chơi giữa cơn bão mà chẳng có người mặc!

Khi họ tiếp tục bước đi, cảm giác mơ hồ và phi thực tế cứ lảng vảng mờ nhạt quanh cô, lan tỏa sâu vào cơ thể cô đến mức một bàn tay của cô gần như không thể cảm nhận được khi chạm vào bàn tay kia. Bất kỳ sự chắc chắn nào cũng tốt hơn điều này.

Cô thì thầm với chính mình, hết lần này đến lần khác: “Mình có đang tỉnh không?—Mình có đang tỉnh không?” và đôi khi phơi khuôn mặt ra trước những hạt mưa gió buốt giá, chỉ để có được sự xác nhận thô bạo rằng cô thực sự tồn tại.

Dù là do ý định của Clifford hay chỉ là sự tình cờ đã dẫn họ đến đó, giờ đây họ thấy mình đang đi dưới lối vào hình vòm của một cấu trúc bằng đá xám lớn. Bên trong là một khoảng không gian rộng rãi và chiều cao thoáng đãng từ sàn lên mái, nay lấp đầy khói và hơi nước đang cuồn cuộn bốc lên cao, tạo thành một vùng mây giả lập ngay trên đầu họ.

Một đoàn tàu hỏa đang chuẩn bị khởi hành; đầu máy đang càu nhàu và phì phò như một con chiến mã đang nôn nóng lao đi; và tiếng chuông reo lên những hồi vội vã, thể hiện thật rõ ràng lời triệu tập ngắn ngủi mà cuộc đời ban phát cho chúng ta trong chặng đua vội vã của nó.

Không chút thắc mắc hay chậm trễ,—với sự quyết đoán không thể cưỡng lại, hay đúng hơn nên gọi là sự liều lĩnh, thứ đã kỳ lạ chiếm hữu lấy anh, và qua anh mà chi phối Hepzibah,—Clifford thúc giục cô tiến về phía các toa tàu và đỡ cô bước lên. Tín hiệu vang lên; động cơ phì ra những hơi ngắn và gấp; đoàn tàu bắt đầu chuyển động; và cùng với hàng trăm hành khách khác, hai vị lữ khách khác thường này lao đi nhanh như gió.

Cuối cùng, sau quãng thời gian dài cách biệt với mọi thứ mà thế giới hành động hoặc tận hưởng, họ đã bị cuốn vào dòng chảy lớn của cuộc đời con người và bị cuốn đi cùng với nó, tựa như sức hút của chính định mệnh.

Vẫn bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng không một sự kiện nào trong quá khứ, kể cả chuyến viếng thăm của Thẩm phán Pyncheon, có thể là sự thật, người đàn bà sống ẩn dật ở Ngôi nhà Bảy mái thì thầm vào tai em trai mình,—

“Clifford! Clifford! Đây chẳng phải là một giấc mơ sao?”

“Một giấc mơ ư, Hepzibah!” anh nhắc lại, suýt bật cười vào mặt cô. “Ngược lại, chưa bao giờ anh lại tỉnh táo đến thế!”

Trong khi đó, nhìn qua khung cửa sổ, họ có thể thấy thế giới đang lao vút qua mình. Khoảnh khắc trước, họ còn đang lạch cạch chạy qua một vùng hoang vắng; khoảnh khắc sau, một ngôi làng đã mọc lên xung quanh họ; chỉ thêm vài hơi thở nữa, nó đã biến mất như thể bị động nuốt chửng bởi một trận động đất.

Những chóp tháp nhà thờ dường như bị bứt khỏi nền móng của chúng; những ngọn đồi vững chãi lướt đi mất. Mọi thứ đều bị nhổ bật khỏi giấc ngủ ngàn năm và chuyển động với tốc độ gió lốc theo hướng ngược lại với chiều đi của họ.

Bên trong toa tàu là đời sống nội bộ quen thuộc của đường sắt, mang lại ít điều để quan sát cho những hành khách khác, nhưng lại đầy ắp sự mới lạ đối với đôi tù nhân vừa được giải phóng một cách kỳ lạ này.

Quả thực, việc có năm mươi con người ở trong mối liên hệ gần gũi với nhau dưới một mái nhà dài và hẹp, và được kéo đi bởi cùng một sức mạnh vĩ đại đã tóm gọn lấy hai bản thể của họ, đã là một sự mới lạ đủ lớn.

Thật kỳ diệu làm sao khi tất cả những con người này có thể ngồi yên tĩnh đến vậy trên ghế của họ, trong khi có biết bao sức mạnh ồn ào đang hoạt động vì lợi ích của họ. Một số người, với vé gài trên mũ (những hành khách đi đường dài, trước mặt họ là cả trăm dặm đường sắt), đã đắm chìm vào khung cảnh và những cuộc phiêu lưu đậm chất Anh trong các tiểu thuyết rẻ tiền, bầu bạn với các công tước và bá tước.

Những người khác, với quãng thời gian ngắn ngủi không cho phép họ cống hiến cho những nghiên cứu uyên bác như vậy, thì giải khuây qua nỗi tẻ nhạt dọc đường bằng những tờ báo xu. Một nhóm thiếu nữ và một thanh niên, ở hai phía đối diện của toa tàu, tìm thấy niềm vui lớn lao trong một trò chơi ném bóng.

Họ chuyền tay nhau quả bóng với những tràng cười có thể đo bằng dặm đường; bởi vì, nhanh hơn cả đường bay của quả bóng linh hoạt, những người chơi vui vẻ cứ vô tình lướt đi, để lại dấu vết vui tươi tụt lại phía sau, và kết thúc trò chơi của họ dưới một bầu trời khác hẳn bầu trời đã chứng kiến lúc nó bắt đầu.

Những cậu bé bán táo, bánh ngọt, kẹo, và những cuộn kẹo ngậm đủ màu sắc,—những mặt hàng gợi cho Hepzibah nhớ về cửa hàng bị bỏ hoang của mình,—xuất hiện tại mỗi điểm dừng chân ngắn ngủi, làm ăn vội vã hoặc cắt ngắn công việc, sợ rằng thị trường sẽ cuốn phăng họ đi cùng.

Những con người mới liên tục bước lên. Những người quen cũ—vì họ nhanh chóng trở thành như vậy trong dòng chảy hối hả của sự việc—lại liên tục bước xuống. Đây đó, giữa tiếng ầm ầm và náo động, có người đang ngủ gật.

Ngủ; vui chơi; kinh doanh; học hành nghiêm túc hay nhẹ nhàng hơn; và dòng chuyển động tiến về phía trước một cách thông thường và tất yếu! Đó chính là cuộc sống!

Sự đồng cảm vốn vô cùng nhạy bén của Clifford đều được đánh thức. Anh bắt lấy sắc thái của những gì đang diễn ra xung quanh mình và phản chiếu lại nó một cách sống động hơn cả khi anh tiếp nhận, nhưng dẫu vậy, vẫn hòa lẫn với một gam màu rực rỡ đến đáng sợ.

Mặt khác, Hepzibah lại cảm thấy bản thân mình xa cách với loài người hơn cả trong sự cô lập mà cô vừa mới rời bỏ.

“Em không hạnh phúc, Hepzibah!” Clifford nói riêng, với giọng điệu trách móc. “Em đang nghĩ về ngôi nhà cũ ảm đạm đó, và về Anh họ Jaffrey”—lại đến cơn run rẩy chạy qua người anh,—“và về Anh họ Jaffrey đang ngồi ở đó, một mình một bóng! Hãy nghe lời khuyên của anh,—hãy noi gương anh,—và hãy để những chuyện đó trôi qua đi.

Chúng ta đang ở đây, giữa thế giới này, Hepzibah!—giữa lòng cuộc sống!—giữa chốn đông đảo những đồng loại của chúng ta! Hãy để anh và em cùng hạnh phúc! Hạnh phúc như cậu thanh niên kia và những cô gái xinh xắn nọ trong trò chơi ném bóng của họ!”

“Hạnh phúc—” Hepzibah nghĩ, vô cùng cay đắng khi nghe từ ấy, cảm nhận rõ trái tim nặng nề và đờ đẫn cùng nỗi đau đóng băng trong đó,—“hạnh phúc ư. Anh ấy đã phát điên rồi; và nếu có lúc nào cảm thấy mình thực sự tỉnh táo, chắc tôi cũng phát điên mất thôi!”

Nếu một ý nghĩ cố định là sự điên rồ, thì có lẽ cô cũng chẳng cách xa nó là bao. Dù cho họ đã lạch cạch phóng đi nhanh và xa đến đâu trên đường ray sắt, xét về mặt hình ảnh trong tâm trí Hepzibah, họ cũng hoàn toàn có thể đang đi lên đi xuống trên phố Pyncheon mà thôi.

Với hàng dặm phong cảnh khác nhau trải dài ở giữa, chẳng có khung cảnh nào hiện lên trong đầu cô ngoại trừ bảy cái đầu hồi cổ kính với đám rêu phong, búi cỏ dại ở một góc, ô cửa sổ cửa hàng, và một khách hàng đang rung mạnh cánh cửa khiến chiếc chuông nhỏ kêu leng keng dữ dội mà chẳng làm Thẩm phán Pyncheon mảy may động đậy!

Ngôi nhà cũ kỹ này hiện diện ở khắp mọi nơi! Nó chuyên chở khối hình cồng kềnh to lớn của mình với tốc độ vượt cả tàu hỏa, rồi thản nhiên đặt phịch xuống bất kỳ chốn nào mà ánh mắt cô hướng tới.

Bản chất tâm trí Hepzibah quá cứng nhắc nên không dễ tiếp thu những ấn tượng mới như Clifford. Anh mang một bản tính có cánh; còn cô thì giống loài thực vật hơn, và khó lòng duy trì sự sống lâu dài nếu bị bứng gốc. Do đó mà mối quan hệ vốn tồn tại giữa cô và em trai nay đã thay đổi. Ở nhà, cô là người bảo vệ anh; còn ở đây, Clifford đã trở thành người bảo vệ cô, và dường như thấu hiểu mọi thứ thuộc về vị thế mới của họ với một sự nhạy bén kỳ lạ.

Anh đã bừng tỉnh để bước vào tuổi trưởng thành và sự tráng kiện trí tuệ; hay ít nhất là một trạng thái tương tự như vậy, dẫu nó có thể vừa bệnh hoạn vừa mong manh.

Người soát vé lúc này đến kiểm tra vé của họ; và Clifford, người đã tự nhận làm thủ quỹ, liền đưa cho anh ta một tờ tiền giấy, đúng như anh đã quan sát những người khác làm.

“Cho phu nhân và ngài chứ?” người soát vé hỏi. “Và đi đến đâu?”

“Đi đến tận nơi số tiền này có thể đưa chúng ta đến,” Clifford đáp. “Không có gì to tát đâu. Chúng tôi đi chơi ngắm cảnh là chính.”

“Ngài chọn một ngày thật kỳ lạ để đi chơi đấy, thưa ngài!” một cụ già có đôi mắt sắc như cái giũa ở phía bên kia toa tàu nhận xét, nhìn Clifford và người đồng hành với vẻ tò mò muốn tìm hiểu xem họ là ai. “Cơ hội tận hưởng niềm vui lớn nhất vào một ngày mưa đông bắc, theo tôi hiểu, là ở trong ngôi nhà của chính mình, bên một lò sưởi nhỏ xinh xắn trong ống khói.”

“Tôi không hoàn toàn đồng ý với ngài,” Clifford nói, lịch sự cúi đầu chào cụ già và lập tức tiếp nối câu chuyện mà người kia vừa gợi mở. “Ngược lại, tôi vừa chợt nghĩ rằng phát minh tuyệt vời này của đường sắt—với những cải tiến to lớn và tất yếu có thể mong đợi, cả về tốc độ lẫn sự tiện lợi—được định sẵn sẽ xóa bỏ những quan niệm lỗi thời về mái ấm và ngọn lửa sưởi, để thay thế bằng thứ gì đó tốt đẹp hơn.”

“Nhân danh lẽ thường tình,” cụ già hỏi với vẻ hơi bực bội, “còn cái gì có thể tốt hơn cho một người đàn ông ngoài phòng khách và góc lò sưởi của chính mình chứ?”

“Những thứ đó không có cái công trạng mà nhiều người tốt vẫn gán cho chúng,” Clifford đáp. “Có thể nói gọn trong vài lời súc tích rằng chúng đã phục vụ cho một mục đích tồi tệ. Ấn tượng của tôi là, những phương tiện di chuyển với tốc độ tăng lên kỳ diệu của chúng ta và vẫn đang không ngừng gia tăng được định sẵn sẽ đưa chúng ta quay trở lại trạng thái du mục.

Ngài biết đấy, thưa ngài thân mến,—ngài hẳn đã nhận thấy điều đó trong chính trải nghiệm của mình,—rằng mọi sự tiến bộ của nhân loại đều diễn ra theo một vòng tròn; hay, để dùng một hình ảnh chính xác và đẹp đẽ hơn, theo một đường xoắn ốc hướng lên cao.

Trong khi chúng ta ảo tưởng rằng mình đang tiến thẳng về phía trước, và đạt được ở mỗi bước đi một tình thế hoàn toàn mới mẻ, thì thực ra chúng ta lại quay trở về với một thứ gì đó đã từ lâu bị thử nghiệm rồi bỏ xó, nhưng giờ đây lại được tìm thấy ở trạng thái bay bổng, tinh tế và hoàn thiện đến mức lý tưởng.

Quá khứ chỉ là một lời tiên tri thô tục và mang tính xác thịt cho hiệnถาm và tương lai. Để áp dụng chân lý này vào chủ đề đang bàn luận. Vào những kỷ nguyên đầu tiên của nhân loại, con người sống trong những túp lều tạm bợ, hay những vòm lá cây, dễ dựng như tổ chim, và họ xây dựng nên—nếu có thể gọi là xây dựng khi những ngôi nhà ngọt ngào của một tiết hạ chí ấy mọc lên nhiều hơn là do tay người làm ra—mà Thiên nhiên, chúng ta có thể nói vậy, đã hỗ trợ họ dựng nên ở những nơi trù phú hoa quả, nơi cá và thú rừng phong phú,

Hoặc, đặc biệt nhất là nơi cảm giác về cái đẹp được thỏa mãn bởi một bóng râm đáng yêu hơn bất cứ đâu, và sự bố trí tinh tế hơn của hồ nước, rừng cây và đồi núi. Cuộc sống này sở hữu một sức hút mà kể từ khi con người rời bỏ nó, đã biến mất khỏi sự tồn tại. Và nó biểu trưng cho một thứ gì đó tốt đẹp hơn chính nó. Nó có những mặt hạn chế của mình; chẳng hạn như đói khát, thời tiết khắc nghiệt, ánh nắng gay gắt, và những chuyến hành quân mệt mỏi phồng rộp cả chân qua những vùng đất cằn cỗi và xấu xí nằm giữa những địa điểm đáng mơ ước vì sự phì nhiêu và vẻ đẹp của chúng.

Nhưng trong đường xoắn ốc hướng lên của chúng ta, chúng ta thoát khỏi tất cả những điều đó. Những đoàn tàu hỏa này—giá như tiếng còi có thể làm cho du dương hơn, và tiếng ầm ầm cùng tiếng xóc nảy được loại bỏ—thực sự là phước lành lớn nhất mà thời đại đã tạo ra cho chúng chúng ta. Chúng ban cho chúng ta đôi cánh; chúng tiêu diệt sự nhọc nhằn và bụi bặm của cuộc hành trình; chúng làm cho việc du lịch trở nên mang tính tâm linh!

Sự chuyển dịch quá dễ dàng như vậy, thì điều gì có thể thúc giục bất kỳ ai lưu luyến ở một chốn duy nhất? Vì thế, cớ sao con người phải xây dựng một chốn dung thân cồng kềnh hơn mức có thể dễ dàng mang theo bên mình? Cớ sao anh ta phải tự biến mình thành tù nhân suốt đời trong những khối gạch, đá và gỗ mục mọt lâu năm,

Khi mà anh ta hoàn toàn có thể dễ dàng sống, theo một nghĩa nào đó, là ở bất cứ đâu,—theo một nghĩa tốt hơn là bất cứ nơi nào sự phù hợp và cái đẹp mang lại cho anh ta một mái nhà?”

Khuôn mặt Clifford bừng sáng khi anh thổ lộ lý thuyết này; một nét trẻ trung bộc lộ từ bên trong, biến những nếp nhăn và vẻ sạm màu nhợt nhạt của tuổi già thành một lớp mặt nạ gần như trong suốt.

Mấy cô gái vui tính đánh rơi quả bóng xuống sàn và ngắm nhìn anh. Có lẽ họ tự nhủ rằng, trước khi mái tóc anh điểm bạc và những vết chân chim hằn trên thái dương, người đàn ông đang tàn tạ này hẳn đã từng khắc ghi dấu ấn dung mạo của mình vào trái tim của biết bao người phụ nữ. Nhưng than ôi! chẳng có ánh mắt người phụ nữ nào từng ngắm nhìn khuôn mặt anh khi nó còn đẹp đẽ.

“Tôi khó có thể gọi đó là một trạng thái cuộc sống được cải thiện,” người quen mới của Clifford nhận xét, “khi sống ở mọi nơi và chẳng ở đâu cả!”

“Ngài không nghĩ vậy sao?” Clifford thốt lên với một năng lượng kỳ lạ. “Điều đó rõ ràng đối với tôi như ánh nắng mặt trời—giả sử có ánh nắng nào trên bầu trời—rằng những vật cản lớn nhất có thể có trên con đường hạnh phúc và sự tiến bộ của con người chính là những đống gạch đá được kết dính bằng vữa, hay những thanh gỗ đẽo được gắn chặt bằng đinh tán,

Mà con người ta khổ sở tạo ra để làm khổ chính mình, rồi gọi chúng là nhà và cửa! Linh hồn cần không khí; một không gian rộng lớn và sự thay đổi thường xuyên của nó. Những ảnh hưởng bệnh hoạn, với hàng ngàn hình thức đa dạng, tụ tập quanh các lò sưởi và làm ô uế đời sống gia đình.

Chẳng có bầu không khí nào không lành mạnh bằng không gian của một ngôi nhà cổ, trở nên độc hại bởi chính những tổ tiên và họ hàng đã khuất của một người. Tôi đang nói về những gì tôi biết. Có một ngôi nhà nhất định nằm trong ký ức quen thuộc của tôi—một trong những kiến trúc có mái đầu hồi nhọn (có tới bảy cái), các tầng đua ra,

Như thỉnh thoảng ngài vẫn thấy ở những thị trấn cổ của chúng ta—một ngục tù cũ kỹ rỉ sét, ọp ẹp, kêu cót két, mục khô, tối tăm, u ám và thảm hại, với một ô cửa sổ hình vòm phía trên hiên nhà, một cửa hàng nhỏ ở một bên, và một cây du lớn đầy u sầu trước mặt! Giờ đây, thưa ngài, bất cứ khi nào tâm trí tôi quay trở lại ngôi nhà bảy mái này (sự việc kỳ lạ đến mức tôi buộc phải nhắc đến nó),

Ngay lập tức tôi có một ảo ảnh hoặc hình ảnh về một người đàn ông lớn tuổi, với nét mặt cực kỳ nghiêm nghị, đang ngồi trên một chiếc ghế bành bằng gỗ sồi, đã chết, chết cứng, với một dòng máu gớm ghiếc trên ngực áo sơ mi! Đã chết, nhưng với đôi mắt mở trừng trừng! Ông ta làm ô uế cả ngôi nhà, theo cách tôi nhớ về nó. Tôi chưa bao giờ có thể phát triển ở đó, hay hạnh phúc, hay làm và tận hưởng những gì Chúa muốn tôi làm và tận hưởng.”

Khuôn mặt anh tối sầm lại, dường như co rút lại, quắt quéo đi và héo tàn thành tuổi già.

“Không bao giờ, thưa ngài!” anh lặp lại. “Tôi chưa bao giờ có thể hít thở một hơi thật vui vẻ ở đó!”

“Tôi cũng nghĩ thế,” cụ già nói, nhìn Clifford chăm chú và có vẻ hơi e ngại. “Tôi cũng tưởng tượng là như vậy, thưa ngài, với ý nghĩ đó trong đầu ngài!”

“Chắc chắn là vậy rồi,” Clifford tiếp tục; “và sẽ là một sự giải tỏa cho tôi nếu ngôi nhà đó có thể bị phá sập, hoặc thiêu rụi, để mặt đất được thoát khỏi nó, và cỏ mọc thật dày trên nền móng của nó. Không phải là tôi sẽ bao giờ quay lại thăm nơi đó lần nữa! Bởi vì, thưa ngài, tôi càng đi xa khỏi nó bao nhiêu,

Thì niềm vui, sự tươi mới tràn ngập ánh sáng, nhịp đập của trái tim, điệu nhảy của trí tuệ, tuổi trẻ nói tóm lại—vâng, tuổi trẻ của tôi, tuổi trẻ của tôi!—lại càng quay trở lại với tôi bấy nhiêu. Mới sáng nay thôi, tôi đã già. Tôi nhớ mình đã nhìn vào gương và tự ngạc nhiên về mái tóc điểm bạc của chính mình,

Và những nếp nhăn chằng chịt, sâu hoắm ngay trán, những rãnh hằn trên má, và sự hoành hành kinh khủng của vết chân chim quanh thái dương! Mọi thứ đến quá sớm! Tôi không thể chịu nổi! Tuổi già không có quyền xuất hiện! Tôi còn chưa được sống! Nhưng giờ đây tôi trông có già không? Nếu có, thì vẻ bề ngoài của tôi đã đánh lừa tôi một cách kỳ lạ;

Bởi vì—khi một gánh nặng lớn đã trút khỏi tâm trí—tôi cảm thấy mình đang ở thời kỳ đỉnh cao của tuổi trẻ, với thế giới và những ngày tháng tươi đẹp nhất đang chờ đón phía trước!”

“Tôi hy vọng ngài sẽ thấy đúng là như vậy,” cụ già nói, có vẻ hơi bối rối và muốn tránh né sự chú ý mà những lời nói điên rồ của Clifford đang thu hút lên cả hai người. “Ngài có những lời chúc tốt đẹp nhất của tôi.”

“Vì Chúa, Clifford thân mến, hãy trật tự đi!” cô em gái thì thầm. “Họ nghĩ anh điên đấy.”

“Em mới là người phải trật tự, Hepzibah!” người anh đáp lời. “Mặc kệ họ nghĩ gì chứ! Anh không điên. Lần đầu tiên trong ba mươi năm qua, suy nghĩ của anh tuôn trào và tìm thấy những từ ngữ sẵn sàng cho chúng. Anh phải nói, và anh sẽ nói!”

Anh quay lại phía cụ già và tiếp tục câu chuyện.

“Vâng, thưa ngài thân mến,” anh nói, “đó là niềm tin và hy vọng vững chắc của tôi rằng những khái niệm về mái nhà và ngọn lửa sưởi ấy, vốn từ lâu được coi là hiện thân của điều gì đó thiêng liêng, sẽ sớm phai mờ khỏi cách sử dụng hàng ngày của con người và bị lãng quên.

Hãy thử hình dung trong khoảnh khắc, bao nhiêu điều ác của nhân loại sẽ sụp đổ theo sự thay đổi duy nhất này! Thứ mà chúng ta gọi là bất động sản—mặt đất vững chắc để xây nhà—là nền tảng rộng lớn mà trên đó hầu như mọi tội lỗi của thế giới này đều đặt cơ sở.

Một con người sẽ phạm bất kỳ sai lầm nào—anh ta sẽ chất chồng một ngọn núi tội ác khổng lồ, cứng như đá hoa cương, và sẽ đè nặng lên linh hồn anh ta cho đến muôn đời muôn thuở—chỉ để xây dựng một dinh thự lớn, u ám, tối tăm cho chính mình chết trong đó và cho con cháu anh ta phải khốn khổ trong đó.

Anh ta chôn chính cái xác chết của mình ngay bên dưới phần móng, có thể nói là vậy, và treo bức chân dung cau có của mình lên tường, rồi sau khi tự biến mình thành một định mệnh tồi tệ như thế, lại mong đợi những đứa chắt xa xôi nhất của mình được hạnh phúc ở đó. Tôi không nói càn đâu. Tôi đang có sẵn một ngôi nhà như thế trong tâm trí đây!”

“Thế thì, thưa ngài,” cụ già nói, bắt đầu thấy sốt ruột muốn bỏ dở câu chuyện, “ngài không có gì phải trách bản thân khi rời bỏ nó.”

“Trong vòng đời của đứa trẻ vừa mới sinh ra,” Clifford tiếp tục, “tất cả những điều này sẽ bị xóa bỏ. Thế giới đang trở nên quá đỗi thanh tao và mang tính tâm linh để có thể dung thứ cho những sự tồi tệ này thêm một thời gian dài nữa.

Đối với tôi, dẫu trong một khoảng thời gian dài, tôi chủ yếu sống ẩn dật và biết ít về những thứ đó hơn hầu hết mọi người—thậm chí đối với tôi, những điềm báo về một kỷ nguyên tốt đẹp hơn cũng là điều không thể nhầm lẫn. Chủ nghĩa thôi miên chẳng hạn! Ngài nghĩ xem điều đó sẽ chẳng mang lại tác dụng gì trong việc thanh tẩy đi sự thô tục khỏi đời sống con người sao?”

“Toàn là trò bịp bợm!” cụ già càu nhàu.

“Những linh hồn gõ cửa, mà bé Phœbe đã kể cho chúng ta nghe hôm trước,” Clifford nói,—“đó là gì nếu không phải là những sứ giả của thế giới tâm linh, đang gõ cửa thế giới vật chất? Và cánh cửa ấy sẽ được tung hoách mở ra!”

“Lại là một trò bịp bợm!” cụ già kêu lên, càng lúc càng bực bội trước những cái nhìn thoáng qua về siêu hình học của Clifford. “Tôi muốn dùng một cây gậy thật tốt để gõ vào cái đầu rỗng tuếch của những kẻ điên rồ đi truyền bá thứ vô nghĩa đó!”

“Rồi còn điện năng—con quỷ, thiên thần, sức mạnh vật chất hùng mạnh, trí tuệ bao trùm vạn vật!” Clifford thốt lên. “Đó cũng là trò bịp bợm sao? Có phải là sự thật—hay tôi đã mơ thấy điều đó—rằng nhờ có điện, thế giới vật chất đã trở thành một dây thần kinh vĩ đại, rung lên qua hàng ngàn dặm chỉ trong một tích tắc không kịp thở?

Đúng hơn, quả địa cầu hình tròn này là một cái đầu khổng lồ, một bộ não, tràn trề trí tuệ! Hoặc, chúng ta nên nói rằng, chính nó là một tư duy, không gì khác ngoài tư duy, chứ không còn là thực thể vật chất mà chúng ta từng tưởng tượng!”

“Nếu ngài ám chỉ điện báo,” cụ già nói, liếc mắt về phía sợi dây cáp của nó chạy dọc đường ray, “đó là một thứ tuyệt vời—đương nhiên, với điều kiện là những kẻ đầu cơ bông vải và chính trị không chiếm lấy nó. Quả là một thứ vĩ đại, thưa ngài, đặc biệt là liên quan đến việc phát hiện ra những tên cướp ngân hàng và kẻ sát nhân.”

“Tôi không thích nó lắm, xét theo góc độ đó,” Clifford đáp. “Một tên cướp ngân hàng, và thứ mà ngài gọi là kẻ sát nhân, cũng có quyền lợi của mình, mà những con người có nhân huệ và lương tâm giác ngộ nên tôn trọng với tinh thần hào hiệp hơn, bởi vì đại đa số xã hội có xu hướng phủ nhận sự tồn tại của họ.

Một phương tiện gần như mang tính tâm linh, giống như điện báo, nên được hiến dâng cho những sứ mệnh cao cả, sâu sắc, vui tươi và thiêng liêng. Những đôi uyên ương, ngày qua ngày—giờ qua giờ, nếu có hứng thú làm thế—có thể gửi những nhịp đập trái tim của họ từ Maine đến Florida, với những lời đại loại như:

‘Anh yêu em mãi mãi!’—‘Trái tim anh tràn ngập tình yêu!’—‘Anh yêu em nhiều hơn anh có thể!’ và rồi, ở thông điệp tiếp theo: ‘Anh đã sống thêm được một giờ, và yêu em gấp đôi!’ Hoặc khi một người tốt qua đời, người bạn ở xa của anh ta nên cảm nhận được một luồng điện râm ran,

Tựa như từ thế giới của những linh hồn hạnh phúc, nói với anh ta rằng: ‘Người bạn thân yêu của anh đang ở chốn cực lạc!’ Hoặc, với một người chồng đang đi vắng, sẽ có tin báo đến thế này: ‘Một sinh linh bất tử, mà anh là cha, vừa mới từ chúa trời đến đây!’

Và ngay lập tức tiếng nói nhỏ bé của nó sẽ vang dội đến tận nơi và đang vọng lại trong trái tim anh. Nhưng đối với những kẻ khốn khổ này, những tên cướp ngân hàng—xét cho cùng, cũng trung thực như chín trong mười người, chỉ có điều họ phớt lờ một số thủ tục nhất định và thích giao dịch vào lúc nửa đêm hơn là giờ giao dịch trên sàn—

Và đối với những kẻ sát nhân này, theo cách ngài gọi, những kẻ thường có thể chước cho động cơ hành động của họ và xứng đáng được xếp vào hàng ngũ những ân nhân của công chúng, nếu chúng ta chỉ xét đến kết quả của nó—đối với những cá nhân bất hạnh thế này, tôi thực sự không thể vỗ tay tán thưởng việc trưng dụng một quyền năng phi vật chất và kỳ diệu vào cuộc săn lùng quy mô toàn cầu bám sát gót họ!”

“Ngài không thể sao, hả?” cụ già kêu lên với ánh mắt sắc lạnh.

“Chắc chắn là không rồi!” Clifford đáp. “Nó đặt họ vào thế bất lợi quá mức thảm hại. Ví dụ thưa ngài, trong một căn phòng tối tăm, trần thấp, có dầm ngang và ốp gỗ của một ngôi nhà cổ, hãy giả sử có một người đàn ông đã chết, ngồi trên ghế bành, với một vết máu trên ngực áo—

Và hãy thêm vào giả thuyết của chúng ta một người đàn ông khác, bước ra từ ngôi nhà mà anh ta cảm thấy tràn ngập sự hiện diện của người chết—và cuối cùng hãy tưởng tượng anh ta đang trốn chạy, Chúa mới biết đi đâu, với tốc độ của một cơn cuồng phong bằng tàu hỏa!

Giờ đây, thưa ngài, nếu kẻ trốn chạy đặt chân xuống một thị trấn xa xôi nào đó và thấy tất cả mọi người đang bàn tán rôm rả về chính cái xác chết đó—người mà anh ta đã trốn chạy thật xa để tránh nhìn thấy và nghĩ tới—ngài có thừa nhận rằng các quyền tự nhiên của anh ta đã bị xâm phạm không?

Anh ta đã bị tước đoạt thành phố ẩn náu của mình, và theo ý kiến khiêm tốn của tôi, đã phải chịu đựng một sự bất công vô cùng lớn!”

“Ngài là một kẻ kỳ lạ, thưa ngài!” cụ già nói, thu hẹp ánh mắt sắc nhọn lại như muốn khoan thẳng vào người Clifford. “Tôi không thể nhìn thấu con người ngài!”

“Không, tôi cá là ngài không thể!” Clifford kêu lên, cười vang. “Và thế mà, thưa ngài thân mến, tôi lại trong suốt như dòng nước ở giếng Maule! Nhưng nào, Hepzibah! Chúng ta đã bay đủ xa cho một chuyến rồi. Hãy hạ cánh, như những chú chim vẫn làm, và đậu lên cành cây gần nhất, rồi bàn xem chúng ta sẽ bay đi đâu tiếp theo!”

Ngay lúc đó, thật tình cờ, đoàn tàu đã đến một trạm dừng chân hiu quạnh. Tận dụng khoảng dừng ngắn ngủi, Clifford rời khỏi toa tàu và kéo theo Hepzibah cùng mình.

Khoảnh khắc sau, đoàn tàu—với toàn bộ sự sống bên trong, nơi Clifford từng là một nhân vật nổi bật—đang lướt đi trong khoảng không xa xăm và nhanh chóng thu nhỏ lại thành một điểm rồi biến mất trong chớp mắt. Thế giới đã bỏ bay hai kẻ lang thang này lại phía sau.

Họ thẫn thờ nhìn xung quanh. Cách đó không xa là một nhà thờ bằng gỗ, đen sì vì thời gian, đang trong tình trạng đổ nát và tồi tàn tột độ, với những ô cửa sổ vỡ, một vết nứt lớn chạy dọc thân chính của công trình, và một thanh xà nhà lủng lẳng trên đỉnh ngọn tháp vuông.

Xa hơn chút nữa là một ngôi nhà trang trại theo kiểu cũ, đen kịch và cổ kính chẳng kém nhà thờ, với phần mái dốc thoai thoải từ đỉnh cao ba tầng xuống sát mặt đất chỉ bằng chiều cao một người. Nó trông có vẻ không có người ở. Quả thực, vẫn còn dấu tích của một đống củi khô gần cửa, nhưng cỏ đã mọc xanh um giữa những mảnh vụn và những khúc gỗ nằm rải rác.

Những hạt mưa nhỏ rơi xiên theo chiều gió; gió không dữ dội nhưng âm u và đượm đầy hơi ẩm buốt giá.

Clifford run lẩy bẩy từ đầu đến chân. Trạng thái phấn khích cuồng nhiệt của anh—thứ từng dễ dàng cung cấp những ý nghĩ, tưởng tượng và khả năng dùng từ kỳ lạ, thôi thúc anh nói năng chỉ vì nhu cầu giải tỏa dòng ý tưởng đang sủi bọt này—đã hoàn toàn lắng xuống.

Một sự kích động mạnh mẽ đã từng trao cho anh năng lượng và sự sống động. Khi tác dụng của nó chấm dứt, anh lập tức bắt đầu suy sụp.

“Em phải lên tiếng dẫn đường thôi, Hepzibah!” anh thì thầm bằng giọng điệu đờ đẫn và miễn cưỡng. “Hãy làm với anh bất cứ điều gì em muốn!”

Cô quỳ xuống sân ga nơi họ đang đứng và giơ đôi tay đan chặt lên bầu trời. Lớp mây xám xịt nặng nề khiến bầu trời trở nên vô hình; nhưng đây chẳng phải lúc để hoài nghi—cũng không phải thời điểm để đặt câu hỏi liệu có một bầu trời ở phía trên và một Đấng Tối Cao đang nhìn xuống từ đó hay không!

“Lạy Chúa!”—Hepzibah gầy guộc thốt lên—rồi ngập ngừng giây lát để suy nghĩ xem lời cầu nguyện của mình nên thế nào,—“Lạy Chúa—Cha của chúng con—chúng con chẳng phải là con của Ngài sao? Xin thương xót chúng con!”