Miss Hepzibah Pyncheon ngồi trên chiếc ghế bành bằng gỗ sồi, hai tay ôm mặt, buông mình chìm đắm trong nỗi buồn nặng trĩu mà hầu như ai cũng từng trải qua khi hình ảnh của hy vọng bỗng trở nên nặng nề như chì trước thềm một bước ngoặt vừa đầy rẫy bấp bênh vừa trọng đại. Bà chợt giật mình bởi tiếng chuông reo cao, sắc và đứt quãng của một chiếc chuông nhỏ. Người phụ nữ lớn tuổi đứng phắt dậy, mặt cắt không còn giọt máu chẳng khác nào bóng ma trong tiếng gà gáy sáng; bởi bà vốn là một linh hồn nô lệ, và đây chính là thứ bùa chú mà bà phải cúi đầu tuân lệnh. Nói một cách dễ hiểu hơn, chiếc chuông nhỏ ấy được gắn trên cửa tiệm, thiết kế để rung lên nhờ một lò xo bằng thép, qua đó phát tín hiệu vào tận sâu bên trong ngôi nhà mỗi khi có khách bước qua ngưỡng cửa. Âm thanh chói tai và đầy ác ý của nó (có lẽ lần đầu tiên vang lên kể từ khi vị tiền nhiệm đội tóc giả của Hepzibah giã từ thương trường) lập tức khiến từng dây thần kinh trong cơ thể bà rung lên bần bật đầy hỗn loạn. Cơn khủng hoảng đã ập đến! Vị khách đầu tiên của bà đang đứng trước cửa!
Không cho phép bản thân chần chừ dù chỉ một giây, bà lao ra cửa tiệm với dáng vẻ tái nhợt, hoảng loạn, điệu bộ và nét mặt đầy tuyệt vọng, cau mày dữ dội đến mức trông chẳng khác nào một kẻ chuyên đi đánh nhau với trộm cắp đột nhập hơn là đứng mỉm cười sau quầy hàng để đổi dăm món đồ lặt vặt lấy vài đồng xu lẻ. Quả thực, bất kỳ vị khách bình thường nào cũng sẽ quay lưng bỏ chạy. Thế nhưng, trong lồng ngực già nua đáng thương của Hepzibah chẳng hề có chút ác ý nào; ngay lúc ấy, bà cũng không hề nuôi một ý nghĩ cay đắng nào đối với thế giới rộng lớn ngoài kia, hay đối với bất kỳ người đàn ông hay người phụ nữ đơn lẻ nào. Bà mong những điều tốt đẹp nhất đến với tất cả bọn họ, nhưng đồng thời cũng ước gì mình sớm dứt nợ trần gian để được nằm yên nghỉ trong ngôi mộ thanh vắng.
Lúc này, người khách xin chào hàng đã bước vào trong ngưỡng cửa. Vừa bước ra từ ánh nắng ban mai rực rỡ, chàng trai dường như mang theo cả chút bầu không khí tươi vui ấy vào trong tiệm. Đó là một thanh niên mảnh khảnh, tuổi chừng đôi mươi, mang nét mặt có phần nghiêm nghị và trầm ngâm so với tuổi trẻ, nhưng đồng thời cũng tràn đầy sự nhanh nhẹn và sinh lực căng tràn. Những phẩm chất ấy không chỉ thể hiện rõ qua vóc dáng và cử động thể chất, mà còn bộc lộ gần như ngay lập tức qua tính cách của chàng. Một bộ râu nâu, sợi không quá mềm mại, viền quanh cằm nhưng vẫn chưa che khuất hoàn toàn; chàng còn để ria mép ngắn, và khuôn mặt góc cạnh, tối màu của chành càng trở nên ưa nhìn hơn nhờ những điểm nhấn tự nhiên ấy. Về trang phục, chàng ăn mặc vô cùng giản dị: một chiếc áo khoác hè bằng chất liệu rẻ tiền thông thường, quần sọc mỏng và một chiếc mũ rơm dường như chẳng hề được bện tỉ mỉ gì cho cam. Trọn bộ trang phục của chàng có lẽ mua ở cửa hàng Oak Hall cũng nên. Điểm nổi bật nhất để nhận diện chàng là một quý ôngthnếu quả thực chàng tự nhận mình là như vậyncó lẽ chính là sự trắng trẻo và tinh tươm đến ngạc nhiên của chiếc áo sơ mi sạch sẽ.
Chàng đối diện với cái lườm nguýt của bà già Hepzibah mà chẳng hề tỏ ra sợ hãi, có lẽ vì trước kia đã từng chứng kiến và nhận ra nó hoàn toàn vô hại.
Thưa cô Pyncheon kính mến, chàng thợ chụp ảnh daguerreotypetbởi đó chính là người cư ngụ duy nhất còn lại trong ngôi nhà bảy chópnocthưa,tôi rất vui khi thấy cô đã không chùn bước trước dự định tốt đẹp của mình. Tôi ghé qua chỉ để gửi những lời chúc tốt đẹp nhất, và hỏi xem tôi có thể giúp gì thêm cho khâu chuẩn bị của cô không.
Những người đang gặp khó khăn, khốn cùng, hoặc đang có điều bất hòa với thế giới, thường có thể chịu đựng một lượng lớn sự đối xử khắc nghiệt và có lẽ nhờ thế mà trở nên cứng cỏi hơn; thế nhưng họ lại gục ngã ngay lập tức trước biểu hiện đơn sơ nhất của lòng đồng cảm chân thành. Tình cảnh của tội nghiệp Hepzibah cũng y hệt như vậy; bởi khi trông thấy nụ cười của chàng thanh niênétrông càng thêm rạng rỡ trên một gương mặt trầm ngâmnvà nghe giọng điệu ân cần của chàng, bà chợt phá lên cười khấc một tiếng đầy vẻ cuồng loạn rồi bắt đầu nức nở khóc.
Ái chà, anh Holgrave, bà kêu lên ngay khi lấy lại được giọng nói,tôi không tài nào làm nổi đâu! Không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ! Ước gì tôi đã chết và được nằm trong ngôi mộ cổ của dòng họ, cùng tất cả các bậc tổ tiên! Cùng cha tôi, mẹ tôi, và em gái tôi! Vâng, và cả anh trai tôi nữa, thà rằng anh ấy tìm thấy tôi ở nơi ấy còn hơn là ở đây! Thế giới này quá lạnh lùng và cay nghiệtnhà tôi thì đã quá già nua, yếu đuối, và chẳng còn chút hy vọng nào!
Ồ, xin cô hãy tin tôi, cô Hepzibah, chàng thanh niên điềm tĩnh đáp,những cảm giác này sẽ không còn làm phiền cô nữa một khi cô đã thực sự bước vào guồng quay của công việc. Chúng là điều không thể tránh khỏi vào lúc này, khi cô đang đứng bên lề của khoảng thời gian dài sống ẩn dật, và tưởng tượng ra xung quanh thế giới những hình thù kỳ dị mà chẳng mấy chốc cô sẽ nhận ra chúng cũng ảo tưởng chẳng khác gì những tên khổng lồ và yêu tinh trong truyện cổ tích thiếu nhi. Tôi thấy chẳng có điều gì kỳ lạ trong cuộc đời này hơn là việc mọi thứ dường như tan biến hết chất cốt ngay khoảnh khắc người ta thực sự dấn thân đối mặt với nó. Mọi chuyện cô đang nghĩ là khủng khiếp kia rồi cũng sẽ thế mà thôi.
Nhưng tôi là một người phụ nữ! Hepzibah thốt lên đầy vẻ thảm hại.Ý tôi định nói là một quý bànhưng tôi coi như thời đó đã qua rồi.
Vâng; chẳng hề gì nếu thời đó đã qua! người nghệ sĩ đáp, một ánh chớp mỉa mai ẩn giấu thấp thoáng sau vẻ ngoài ân cần của chàng.Hãy cứ để nó qua đi! Cô sẽ sống tốt hơn khi không có nó. Tôi nói thẳng thắn đấy, cô Hepzibah kính mến!nhởi vì chúng ta chẳng phải là bạn bè sao? Tôi coi đây là một trong những ngày may mắn trong đời cô. Nó khép lại một kỷ nguyên và mở ra một kỷ nguyên mới. Cho đến tận bây giờ, dòng máu trong huyết quản cô cứ nguội lạnh dần khi cô ngồi thu mình trong vòng tròn của sự quý phái, trong khi phần còn lại của thế giới đang chiến đấu gian khổ với muôn vàn trăn trở mưu sinh. Từ nay trở đi, ít nhất cô sẽ có được cảm giác nỗ lực lành mạnh và tự nhiên vì một mục đích, và biết đem sức lực của mìnhndù lớn hay nhỏnhòa vào cuộc chiến chung của nhân loại. Đó mới chính là thành cônghtất thảy những thành công mà bất kỳ ai có thể đạt được!
Thật dễ hiểu khi anh có những suy nghĩ như vậy, anh Holgrave, Hepzibah đáp lời, ưỡn cái vóc dáng gầy guộc của mình lên với vẻ tự ái bị chạm tự ái nhẹ.Anh là một người đàn ông, một thanh niên, và chắc hẳn được nuôi dạy như hầu hết mọi người ngày nay, với chí hướng tìm kiếm cơ nghiệp. Nhưng tôi sinh ra đã là một quý bà, và từ xưa đến nay vẫn luôn sống như một quý bà; dù gia cảnh có sa sút đến đâu đi nữa, thì vẫn mãi là một quý bà.
Nhưng tôi sinh ra không phải là một quý ông; tôi cũng chẳng sống như một quý ông bao giờ, Holgrave mỉm cười nhẹ;vậy nên, thưa bà kính mến, chắc chắn bà không thể mong đợi tôi thấu cảm với những nỗi niềm nhạy cảm kiểu này; dẫu cho, nếu tôi không tự gạt mình, tôi cũng có đôi chút mơ hồ thấu hiểu chúng. Những danh hiệu quý ông và quý bà ấy từng có ý nghĩa trong lịch sử quá khứ của nhân loại, và ban phát những đặc quyềndù đáng ao ước hay khôngntoàn quyền cho những ai mang chúng. Còn trong hiện tạinhvà thậm chí còn rõ hơn trong tương lai của xã hộiindanh hiệu ấy không còn ngụ ý là đặc quyền, mà chính là sự kìm kẹp!
Đúng là những luận điệu mới mẻ, người phụ nữ lớn tuổi lắc đầu đáp.Tôi sẽ chẳng bao giờ hiểu nổi chúng; mà tôi cũng chẳng thèm muốn hiểu.
Vậy chúng ta ngừng bàn về chuyện đó nhé, chàng nghệ sĩ đáp với một nụ cười thân thiện hơn lần trước,và tôi xin phép để cô tự cảm nhận xem việc trở thành một người phụ nữ thực thụ có tốt hơn là làm một quý bà hay không. Cô có thực sự nghĩ rằng, kể từ khi ngôi nhà này được xây dựng cho đến nay, chưa từng có một quý bà nào trong dòng họ cô làm được một việc anh dũng hơn điều cô đang thực hiện trong chính ngôi nhà này ngày hôm nay không? Chưa bao giờ; và giá như dòng họ Pyncheon lúc nào cũng hành động cao thượng như thế, thì tôi nghi ngờ rằng lời nguyền của lão phù thủy Maule mà cô từng kể cho tôi nghe liệu có còn chút sức nặng nào trước sự an bài của định mệnh đối với họ hay không.
Áichkhông, không! Hepzibah nói, không lấy gì làm khó chịu trước lời nhắc nhở về vẻ uy nghiêm u ám của một lời nguyền truyền kiếp.Nếu bóng ma của lão Maule, hay một hậu duệ nào của lão, có thể nhìn thấy tôi đứng sau quầy hàng ngày hôm nay, hắn chắc chắn sẽ gọi đó là sự ứng nghiệm cho những lời nguyền rủa độc ác nhất của mình. Dù sao tôi cũng cảm ơn lòng tốt của anh, anh Holgrave, và tôi sẽ cố gắng hết sức để trở thành một người chủ tiệm thật tốt.
Xin hãy cứ thế nhé, Holgrave nói,và hãy cho tôi vinh dự được làm vị khách hàng đầu tiên của cô. Tôi chuẩn bị đi dạo ra bờ biển trước khi về phòng, nơi tôi đang lãng phí ánh nắng chan hòa của trời cao bằng cách dò tìm những đường nét khuôn mặt con người qua lăng kính của nó. Vài chiếc bánh quy nhúng nước biển sẽ là thứ tôi cần cho bữa sáng. Giá nửa tá là bao nhiêu vậy cô?
Hãy cho tôi được làm một quý bà thêm một khoảnh khắc nữa thôi, Hepzibah đáp, với phong thái uy nghi cổ xưa mà nụ cười đượm buồn đã tô điểm thêm một chút nét duyên dáng. Bà đặt những chiếc bánh quy vào tay chàng, nhưng kiên quyết từ chối tiền thù lao.Một người nhà Pyncheondù thế nào đi nữa cũng không thể nhận tiền mua một mẩu bánh mì từ người bạn duy nhất của mình ngay dưới mái nhà của tổ tiên được!
Holgrave cáo từ ra về, để lại cho bà một chút tinh thần đỡ chán nản hơn đôi chút trong khoảnh khắc ấy. Tuy nhiên, chẳng mấy chốc, tâm trạng bà lại chìm xuống gần sát mức độ ủ rũ như trước. Với trái tim đập thình thịch, bà lắng nghe tiếng bước chân của những vị khách qua đường buổi sớm nay đã bắt đầu thưa thớt dọc theo con phố. Một hoặc hai lần, họ có vẻ chững lại; những người qua đường hay chòm xóm ấy đang ngắm nghía gian bày bán đồ chơi và những thứ hàng hóa lặt vặt sau cửa sổ tiệm của Hepzibah. Bà cảm thấy bị hành hạ kép: một phần vì nỗi hổ thẹn trào dâng khi những đôi mắt xa lạ và vô cảm lại có đặc quyền dòm ngó, phần khác vì cái ý tưởng kỳ quặc cứ bám riết lấy đầu óc rằng tủ kính trưng bày chưa được sắp xếp khéo léo, hay chưa đạt hiệu quả thị giác tốt nhất có thể. Dường như toàn bộ sự thành bại của tiệm tạp hóa này có thể phụ thuộc vào việc trưng bày một bộ mặt hàng khác, hay việc thay một quả táo trông đẹp mã hơn vào chỗ quả có vết đốm. Thế là bà liền thay đổi, để rồi ngay lập tức lạiâm thầm nghĩ rằng mọi thứ đã bị hỏng betbởi chính sự căng thẳng của thời khắc ấy cùng tính nết đổng đảnh cố hữu của một bà cô già đã gây ra tất cả những trò rắc rối tưởng tượng đó.
Chẳng mấy chốc, ngay trước bậc thềm cửa đã diễn ra cuộc chạm trán giữa hai người thợ múa, giọng điệu thô ráp của họ đã tố cáo điều đó. Sau vài câu chuyện phớt lờ về công chuyện riêng, một trong số họ tình cờ chú ý đến tủ kính cửa tiệm và liền lôi kéo sự chú ý của người kia vào đó.
Cậu nhìn kìa! anh ta kêu lên.Cậu nghĩ sao về cái này? Việc buôn bán ở phố Pyncheon có vẻ đang phất lên đấy chứ!
Ừ thì, quả là một cảnh tượng hiếm có! người kia thốt lên.Nằm ngay trong ngôi nhà cổ Pyncheon, và dưới bóng cây du Pyncheon! Ai mà ngờ được cơ chứ? Bà cô già Pyncheon đang mở một tiệm tạp hóa bán đồ đồng nát kìa!
Cậu nghĩ mụ ta có làm ăn nổi không, Dixey? bạn anh ta hỏi.Tôi thấy chỗ này không phải là vị trí kinh doanh đắc địa cho lắm. Ngay ở góc cua kia kìa còn có một tiệm khác cơ mà.
Làm ăn nổi cái nỗi gì! Dixey la lên, với vẻ mặt khinh bỉ tột độ, cứ như thể ý tưởng đó là điều không thể tưởng tượng nổi.Một chút cũng chẳng xong! Này nhé, khuôn mặt mụ taktôi đã thấy rồi, vì tôi từng đào vườn cho mụ một nămmkhuôn mặt ấy đủ sức dọa cho cả Quỷ Satan phải khiếp vía, dù cho hắn có thèm muốn buôn bán với mụ đến thế nào đi nữa. Thiên hạ không tài nào chịu nổi đâu, tôi nói thật đấy! Mụ cứ cau mày dữ dội chẳng vì lý do gì, thuần túy chỉ vì cái tính nết khó ưa cay độc của mụ thôi.
Chà, chuyện đó cũng không quan trọng lắm đâu, người kia nhận xét.Mấy kẻ tính tình cau có ấy phần lớn lại rất thạo việc buôn bán, và thừa biết mình đang làm gì. Nhưng đúng như cậu nói, tôi không nghĩ mụ ta sẽ làm nên cơm cháo gì đâu. Cái nghề mở tiệm tạp hóa nhỏ lẻ này đã quá bão hòa rồi, giống như mọi ngành nghề buôn bán, thủ công hay chân tay khác. Tôi lạ gì cái cảnh này nữa, chính tôi là người nếm mùi đau khổ đây! Vợ tôi từng mở tiệm tạp hóa được ba tháng và lỗ mất năm đô-la tiền vốn đấy.
Nghề ngỗng chán ngắt! Dixey đáp lại, với giọng điệu như thể đang lắc đầu ngán ngẩm,nhất là cái nghề này.
Vì một lý do nào đó không dễ gì phân tích nổi, chưa từng có nỗi đau đớn nào trong tất cả những muộn phiền trước đó lại cay đắng đến thế, cho đến khi trái tim Hepzibah phải thắt lại khi nghe lỏm được đoạn hội thoại trên. Lời phán xét về cái vẻ cau có của bà quả thực có sức nặng đáng sợ; nó dường như phơi bày hình ảnh của bà hoàn toàn rũ bỏ lớp ánh sáng giả tạo của sự tự dung thứ, và trở nên ghê tởm đến mức chính bà cũng không dám nhìn vào. Hơn thế nữa, bà còn bị tổn thương một cách vô lý bởi cái tác động nhỏ nhoi và nhạt nhẽo mà việc bà mở tiệmntrận sự kiện vốn mang ý nghĩa nghẹt thở đối với chính bànhlại gây ra cho công chúng, mà hai người đàn ông này là đại diện tiêu biểu nhất. Chỉ một cái liếc mắt; một vài câu nói bâng quơ; một tiếng cười cợt nhả; và chắc chắn bà đã bị lãng quên trước khi họ kịp rẽ qua góc phố. Họ chẳng mảy may quan tâm đến phẩm giá của bà, cũng chẳng thèm để ý đến sự suy sụp của bà. Thế rồi, điềm báo về sự thất bại thảm hại, phát ra từ sự khôn ngoan đúc rút từ thực tế, lại giáng xuống hy vọng tưởng như sắp tắt của bà chẳng khác nào một gã bốc mộ hất hủi cục đất xuống huyệt sâu. Vợ của gã đàn ông kia đã từng thử nghiệm y hệt và chuốc lấy thất bại! Làm sao một quý bà sinh ra trong nhung lụatngười phụ nữ nửa đời sống ẩn dật, hoàn toàn mù mịt về thế giới ngoài kia, ở tuổi sáu mươircó thể mơ tưởng đến chuyện thành công, khi mà một người phụ nữ New England thô tục, thực tế, bận rộn và từng trải sự đời kia còn mất trắng năm đô-la vào cái sạp hàng nhỏ của mụ! Sự thành công hiện ra như một điều bất khả thi, và hy vọng về nó chẳng khác nào một cơn ảo tưởng điên rồ.
Một thế lực ma quái nào đó, đang cố hết sức để đẩy Hepzibah đến bờ vực điên dại, bèn giăng trước trí tưởng tượng của bà một dạng bức tranh toàn cảnh, miêu tả con đường lớn tấp nập của một thành phố rộn ràng khách khứa. Biêt bao nhiêu là cửa hàng lộng lẫy làm sao! Nào tiệm tạp hóa, tiệm đồ chơi, cửa hàng vải vóc với những tấm kính cường lực khổng lồ, những món đồ trang trí lộng lẫy, những kho hàng hóa phong phú và bạt ngàn đã ngốn biết bao nhiêu tiền của; cùng những chiếc gương cao quý ở tận cùng mỗi cửa hàng, nhân đôi sự giàu có ấy qua một khung cảnh viễn cảnh được đánh bóng rực rỡ đầy ảo ảnh! Một bên đường là khu chợ sầm uất này, với vô số nhân viên bán hàng xức nước hoa bảnh bao, đang cười cợt, mỉm cười, cúi chào và đong đếm hàng hóa. Phía bên kia là ngôi nhà Bảy Chóp cổ kính tối tăm, với khung cửa tiệm cổ xưa nằm bên dưới tầng lầu nhô ra, và chính Hepzibah trong chiếc áo đầm lụa đen đã sờn, đang đứng sau quầy hàng, lườm nguýt thế giới ngoài kia đang qua lại! Sự tương phản mạnh mẽ ấy cứ áp đặt lên tâm trí bà như một minh chứng rõ ràng cho những bất lợi mà bà phải đối mặt trong cuộc chiến mưu sinh. Thành công ư? Thật là lố bịch! Bà sẽ chẳng bao giờ nghĩ đến nó nữa! Ngôi nhà này thà cứ bị chôn vùi trong lớp sương mù vĩnh cửu còn hơn là chịu cảnh những ngôi nhà khác thì ngập tràn ánh nắng; bởi chẳng bao giờ có dù chỉ một bàn chân bước qua ngưỡng cửa, hay một bàn tay thèm thử vặn nắm cửa tiệm này!
Thế nhưng, đúng vào khoảnh khắc đó, chiếc chuông tiệm ngay trên đầu bà lại lanh lảnh vang lên như thể bị yểm bùa. Trái tim của người phụ nữ lớn tuổi dường như được nối liền vào chiếc lò xo thép ấy, khiến nó trải qua một loạt những nhịp giật thót đồng điệu với âm thanh. Cánh cửa bị đẩy tung ra, dẫu chẳng bóng người nào lấp ló bên kia tấm kính nửa cửa. Mọi chuyện diễn ra quá bất ngờ, Hepzibah ngẩn người đứng nhìn, hai tay đan vào nhau, trông chẳng khác nào vừa triệu hồi một ác quỷ và đang sợ hãi nhưng vẫn quyết tâm đánh cược một phen.
Xin Chúa phù hộ con! bà thầm rên rỉ trong đầu.Giờ là lúc con cần sự giúp đỡ nhất!
Cánh cửa vốn kẹt cứng trên những chiếc bản lề han gỉ kêu có cót két, nay bị đẩy toang ra, lộ diện một cậu nhóc vuông vức, vạm vỡ với hai má đỏ bừng như quả táo. Cậu bé ăn mặc có phần xơ xác (nhưng xem chừng là do sự bất cẩn của người mẹ hơn là vì cảnh nghèo khó của người cha), khoác chiếc tạp dề xanh, chiếc quần dài rộng thênh thang và ngắn cũn cỡn, đôi giày hở mũi, cùng chiếc mũ rơm với những lọn tóc xoăn đâm tủa ra qua các kẽ hở. Cuốn sách và tấm bảng nhỏ kẹp dưới nách cho thấy cậu đang trên đường đến trường. Cậu trân trân nhìn Hepzibah một thoáng, hệt như một vị khách lớn tuổi nào đó có lẽ sẽ làm, vì chẳng hiểu nổi cái dáng điệu bi kịch và cái lườm nguýt kỳ quặc mà bà đang dành cho mình.
Nào, bé con, bà lên tiếng, lấy lại can đảm khi nhìn thấy một nhân vật chẳng có gì đáng sợmnào, cháu ngoan, cháu muốn mua gì nào?
Cái hình nộm Jim Crow đằng kia ở cửa sổ kìa, cậu nhóc đáp, chìa ra một đồng xu và chỉ tay về phía bức tượng bánh gừng đã thu hút sự chú ý của cậu khi la cà trên đường tới trường;cái con mà không bị gãy chân ấy.
Thế là Hepzibah vươn cánh tay khẳng and khiễng của mình ra, nhấc món đồ chơi khỏi cửa sổ tiệm và trao nó cho vị khách đầu tiên.
Khỏi cần tiền đâu, bà nói, đẩy nhẹ cậu bé về phía cửa; bởi lòng tự ái dòng dõi cũ kỹ của bà lại nổi lên bướng bỉnh khi nhìn thấy đồng tiền xu bằng đồng, và hơn thế nữa, thật là hèn mạt khi đi lấy tiền tiêu vặt của một đứa trẻ để đổi lấy một mẩu bánh gừng cũ mốc.Khỏi cần đồng xu đó. Cháu cứ cầm lấy Jim Crow đi.
Cậu bé tròn xoe mắt nhìn sự hào phóng chưa từng có trong bề dày kinh nghiệm ghé tiệm tạp hóa của mình, cầm lấy vị anh hùng bánh gừng và chuồn thẳng khỏi cửa hàng. Vừa đặt chân lên vỉa hè (đúng là một tên tiểu nhân ăn thịt người thực thụ!), cái đầu của Jim Crow đã ngập ngụa trong miệng cậu. Vì chẳng thèm cẩn thận đóng cửa lại, Hepzibah đành phải lóc cóc đóng cửa lại sau lưng cậu, kèm theo vài tiếng thở dài bực dọc về sự phiền toái của tuổi trẻ, đặc biệt là mấy cậu nhóc tì. Bà vừa đặt một đại diện khác của danh nhân Jim Crow lên cửa sổ thì chiếc chuông tiệm lại reo lên inh oác, và một lần nữa cánh cửa bị đẩy tung ra với cú hất và tiếng kêu ken két quen thuộc, để lộ ra chính cậu nhóc vạm vỡ hồi nãy, kẻ mà đúng hai phút trước vừa mới bước chân ra khỏi tiệm. Những vụn bánh và vết tích nham nhở của bữa tiệc người man rợ vẫn còn tèm lem rõ mồn một xung quanh miệng cậu.
Lại chuyện gì nữa thế hả nhóc? người phụ nữ lớn tuổi hỏi với vẻ có phần thiếu kiên nhẫn;cháu quay lại để đóng cửa à?
Không, cậu nhóc trả lời, chỉ tay vào bức tượng vừa mới được bày lên;cháu muốn lấy con Jim Crow kia cơ.
Ừm, đây cho cháu đây, Hepzibah nói với tay lấy xuống; nhưng nhận ra rằng vị khách khó tính này sẽ không chịu buông tha cho mình bằng bất cứ giá nào chừng nào bà vẫn còn dăm ba bức tượng bánh gừng trong tiệm, bà bèn rụt tay lại một nửa.Đâu là đồng xu đâu?
Cậu bé đã sẵn sàng đồng xu trong tay, nhưng ngặt nỗi với bản chất nhà quê chính gốc, cậu vẫn thích mua được món hời hơn là chịu thiệt. Trông có vẻ hơi chưng hửng, cậu nhóc đặt đồng xu vào tay Hepzibah, rồi quay lưng bước đi, để lại con Jim Crow thứ hai nối gót con đầu tiên. Chủ tiệm mới thả đồng tiền thành quả đầu tiên của sự nghiệp kinh doanh vào chiếc hộp đựng tiền. Xong rồi! Vết nhơ đục ngầu của đồng tiền xu bằng đồng ấy sẽ chẳng bao giờ có thể gột rửa sạch sẽ khỏi lòng bàn tay bà. Cậu học sinh tiểu học, được sự trợ giúp của bức tượng vũ công da đen tinh quái, đã gây ra một sự tàn phá không thể vãn hồi. Nền móng quý tộc cổ xưa đã bị hắn đánh sập, hệt như thể sức vóc trẻ con của cậu đã xé toạc ngôi nhà bảy chóp. Giờ thì Hepzibah hãy quay mặt những bức chân dung dòng họ Pyncheon vào tường đi, rồi đem bản đồ lãnh thổ miền Đông ra để nhóm lò bếp, thổi bùng ngọn lửa bằng hơi thở trống rỗng của truyền thống gia phả tổ tiên đi! Bà còn dính líu gì đến dòng dõi nữa chứ? Chẳng gì cả; chẳng khác nào hậu thế! Giờ đây chẳng còn là quý bà nào nữa, đơn thuần chỉ là Hepzibah Pyncheon, một mụ cô già cô độc và là chủ một tiệm tạp hóa tồi tàn!
Thế nhưng, ngay cả khi bà đang phô trương những ý tưởng ấy một cách có phần khoa trương trong tâm trí, thì điều đáng ngạc nhiên là một sự bình thản lạ kỳ đã tràn ngập trong lòng bà. Sự lo lắng và hoang mang từng dằn vặt bà, dù là trong giấc ngủ hay những giấc mơ ban ngày đầy sầu muộn, kể từ khi dự án của bà bắt đầu mang hình hài thực tế, giờ đây đã tan biến hoàn toàn. Quả thực, bà cảm nhận được sự mới mẻ trong hoàn cảnh của mình, nhưng không còn sự xáo trộn hay sợ hãi nào nữa. Thỉnh thoảng, lại dâng lên một cảm giác phấn khích gần như thời trẻ. Đó chính là luồng sinh khí tươi mát của bầu không khí ngoài kia, sau quãng thời gian dài trơ ì và sống cô lập đơn điệu của cuộc đời bà. Sự nỗ lực mới lành mạnh làm sao! Sức mạnh tiềm ẩn mà ta chưa từng hay biết mới kỳ diệu làm sao! Ánh hào quang khỏe mạnh nhất mà Hepzibah từng trải qua trong nhiều năm nay giờ đây lại xuất hiện ngay trong cơn khủng hoảng đáng sợ, khi lần đầu tiên bà chìa tay ra để tự cứu lấy mình. Chiếc vòng tròn nhỏ của đồng xu học sinhmldù mờ ảo và xỉn màu vì những công việc nhỏ nhặt mà nó đã làm qua bao nẻo đường thế giớimdã chứng minh mình là một chiếc bùa hộ mệnh, đượm hương vị tốt lành, xứng đáng được khảm vàng và đeo sát trái tim. Nó mạnh mẽ chẳng kém, và có lẽ mang một loại công năng tương tự như một chiếc vòng mạ điện! Dù sao đi nữa, Hepzibah cũng mang ơn tác động tinh tế của nó cả về thể xác lẫn tinh thần; điều đó càng đúng hơn khi nó truyền cho bà năng lượng để chuẩn bị bữa sáng, nơi mà để tiếp tục vực dậy tinh thần, bà đã tự cho phép mình múc thêm một thìa trà đen pha đậm đặc hơn bình thường.
Tuy nhiên, ngày khai trương cửa hàng của bà đã không trôi qua mà không vấp phải nhiều sự gián đoạn trầm trọng đối với tâm trạng phấn chấn đầy sinh lực ấy. Thông thường, Thượng Đế hiếm khi ban phát cho phàm nhân bất kỳ điều gì vượt quá mức độ khích lệ vừa đủ để họ duy trì năng lực ở mức hoạt động hợp lý. Đối với bà cụ nhà ta, sau khi sự phấn khích của nỗ lực mới lắng xuống, sự chán nản của cả cuộc đời lại lăm le quay trở lại hết lần này đến lần khác. Nó giống như khối mây đen dày đặc mà ta thường thấy che khuất bầu trời, tạo nên một thứ ánh sáng xám xịt khắp nơi, cho đến khi chập tối, nó tạm thời nhường chỗ cho một tia nắng chiếu qua. Thế nhưng, đám mây đầy ganh tị ấy vẫn luôn cố gắng tụ họp lại một lần nữa để che lấp đi dải màu xanh thiên thanh.
Khách khứa kéo đến khi buổi sáng trôi về trưa, nhưng có phần thưa thớt; hơn nữa, phải thừa nhận rằng trong một vài trường hợp, chẳng mang lại sự hài lòng mấy cho cả người mua lẫn cô Hepzibah; tính chung lại cũng chẳng đem lại nguồn lợi nhuận kếch xù nào cho hộp đựng tiền. Một cô bé được mẹ sai đi mua cuộn chỉ cotton màu sắc đặc biệt, đã chọn đúng thứ màu mà bà lão thị lực kém tuyên bố là giống hệt, nhưng chẳng mấy chốc lại chạy quay lại với lời nhắn nhủ cụt lủn và bực bội rằng không dùng được, hơn nữa lại rất mục nát! Tiếp theo đó là một người phụ nữ da dẻ tái nhợt, hằn in vết nhăn của sự nhọc nhằn, chưa già nhưng trông phờ phạc, tóc đã điểm những sợi bạc trông như dải lụa; một trong số những người phụ nữ có bản chất mong manh mà ta có thể nhận ra ngay là bị kiệt sức đến chết bởi một gã chồng vũ phiuthường là một gã bợm nhậuhand ít nhất là chín đứa con. Ả muốn mua vài cân bột mì và chìa tiền ra, nhưng bà cụ quý bà sa sút đã im lặng từ chối nhận tiền và đong cho người phụ nữ khốn khổ lượng hàng hào phóng hơn là khi bà thực sự cầm lấy số tiền ấy. Ngay sau đó, một người đàn ông mặc chiếc áo blouse cotton xanh bẩn thỉu bước vào và mua một tẩu thuốc, đồng thời làm lu mờ cả cửa hàng bằng mùi rượu nồng nặc bốc lên không chỉ từ bầu không khí oi bức của hơi thở hắn ta, mà còn rỉ ra từ toàn bộ cơ thể hắn hệt như một thứ khí dễ cháy. Hepzibah sực nhận ra đây chính là người chồng của người phụ nữ khắc khổ kia. Hắn hỏi mua một gói thuốc làothế nhưng vì bà đã quên chưa nhập mặt hàng này về, vị khách thô lỗ liền đập mạnh chiếc tẩu vừa mua xuống và bỏ đi khỏi tiệm, lầm bầm vài từ khó hiểu mang sắc thái và sự cay đắng của một lời nguyền rủa. Ngay lập tức, Hepzibah ngước mắt lên trời, vô tình cau mày thẳng vào mặt Thượng Đế!
Không dưới năm người khách trong suốt buổi sáng đã ghé vào hỏi mua bia gừng, bia rễ cây, hay bất kỳ loại thức uống pha chế tương tự nào, và khi không mua được thứ gì như ý, họ liền bỏ đi với tâm trạng cực kỳ tồi tệ. Ba người trong số họ bỏ quên không đóng cửa, và hai người kia thì sập cửa mạnh đến nỗi chiếc chuông nhỏ suýt làm tổn hại nghiêm trọng đến hệ thần kinh của Hepzibah. Một bà nội trợ tròn trịa, tất bật, mặt đỏ bừng vì bếp núc trong vùng xộc vào tiệm thở hổn hển, hung hăng đòi mua men nở; và khi người phụ nữ tội nghiệp với vẻ ngoài lạnh lùng, e thẹn cho vị khách nóng tính hiểu rằng bà không bán mặt hàng đó, người phụ nữ nội trợ tháo vát này liền tự đứng ra để giảng đạo cho bà một trận ra trò.
Mở tiệm tạp hóa mà không có men nở! mụ ta la lên.Thế thì làm sao mà buôn bán nổi! Ai đời lại có chuyện kỳ quặc thế hả trời? Ổ bánh mì của cô sẽ chẳng bao giờ nở nổi đâu, giống hệt như ổ bánh của tôi ngày hôm nay vậy. Tốt nhất là cô nên đóng cửa tiệm quách đi cho rồi.
Ừm, Hepzibah thở dài một hơi thật sâu,có lẽ tôi nên thế thật!
Nhiều lần hơn thế nữa, ngoài trường hợp kể trên, sự nhạy cảm quý phái của bà đã bị xúc phạm trầm trọng bởi giọng điệu sỗ sàng, nếu không muốn nói là thô lỗ, khi người ta xưng hô với bà. Rõ ràng họ không coi bà là người ngang hàng, mà còn xem mình là những vị khách quen và bề trên của bà. Về phần mình, Hepzibah vô thức tự huyễn hoặc bản thân với ý tưởng rằng sẽ có một thứ hào quang hay vầng sáng nào đó tỏa ra từ con người bà, đủ sức đảm bảo một sự kính cẩn đối với dòng dõi quý phái đích thực của bà, hoặc ít ra cũng là sự công nhận ngầm về điều đó. Ngược lại, không gì hành hạ bà tàn nhẫn bằng việc sự công nhận ấy lại được biểu lộ quá lố. Đối với một hoặc hai lời thăm hỏi tỏ vẻ thông cảm thái quá, câu trả lời của bà chẳng khác nào châm chọc chua ngoa; và chúng ta thật tiếc khi phải nói rằng, Hepzibah đã rơi vào một trạng thái tâm lý hoàn toàn phi Thiên Chúa giáo chỉ vì nỗi nghi ngờ rằng một trong số những vị khách hàng ghé qua tiệm không phải vì nhu cầu thực sự đối với món hàng mà ả ta giả vờ tìm kiếm, mà vì một ý muốn độc ác muốn chầu chực ngắm nhìn bà. Mụ đàn ông thô tục ấy quyết tâm tận mắt chứng kiến xem một mảnh quý bà đã héo mònhsau khi phung phí toàn bộ tuổi thanh xuân và phần lớn quãng đời xế bóng xa lánh thế giớisẽ có bộ dạng thảm hại thế nào đằng sau quầy hàng. Tuy nhiên, trong trường hợp cụ thể này, dù có vô tình hay vô hại thế nào đi chăng nữa ở những thời điểm khác, cái nếp nhăn trán cau có của Hepzibah lại phát huy tác dụng vô cùng hữu ích.
Chưa bao giờ trong đời tôi lại thấy sợ đến thế! vị khách tò mò miêu tả lại sự việc với một người quen.Mụ ta đúng là một mụ mụ già đanh đá, tin tôi đi! Mụ ta ít nói thật đấy; nhưng giá mà cậu được nhìn thấy sự hiểm độc ánh lên trong mắt mụ ta cơ chứ!
Tóm lại, qua trải nghiệm mới mẻ này, vị quý bà sa sút của chúng ta đã rút ra những kết luận vô cùng tồi tệ về tính nết cũng như cách ứng xử của cái tầng lớp mà trước đây bà từng nhìn xuống với một thái độ khoan dung dịu dàng và đầy thương hại, bởi bà tự cho mình chiếm giữ một vị thế bề trên hiển hách. Nhưng trớ trêu thay, bà đồng thời cũng phải chọi lại một cảm xúc cay đắng mang chiều hướng hoàn toàn ngược lại: ý tôi muốn nói là sự căm phết đối với tầng lớp quý bà nhàn rỗi mà mới gần đây thôi, bà còn lấy làm tự hào khi được là một thành viên trong số họ. Khi một quý bà diện trang phục mùa hè đắt tiền và mỏng manh, với chiếc khăn voan bay lất phất cùng chiếc váy thướt tha uyển chuyển, và tổng thể toát lên một nét nhẹ nhàng thoát tục khiến người ta phải ngước nhìn đôi giày bọc lụa kiều diễm của nàng để xem nàng đang bước đi trên bụi trần hay đang lướt đi trong không trungnkhi một bóng hồng như thế vô tình đi ngang qua con phố vắng lặng này, để lại một hương thơm dịu dàng và đầy ảo ảnh như thể một bó hoa hồng trà vừa được mang quaarồi ta lại e rằng, cái vẻ cau có của bà già Hepzibah lúc ấy sẽ chẳng thể nào biện hộ hoàn toàn bằng cái cớ thị lực kém được nữa.
Để làm cái quái gì chứ, bà thầm nghĩ, trút bỏ nỗi niềm thù hận vốn là sự tự ti duy nhất của người nghèo trước mặt kẻ giàu,với sự khôn ngoan của Thượng Đế, người phụ nữ kia tồn tại vì mục đích tốt đẹp nào cơ chứ? Phải chăng cả thế giới này cứ phải đầu tắt mặt tối lao động vất vả, chỉ để đôi bàn tay của ả ta được giữ gìn trắng trẻo và mịn màng?
Thế rồi, cảm thấy hổ thẹn và hối hận, bà liền che mặt lại.
Xin Chúa hãy tha thứ cho con! bà thốt lên.
Chắc chắn là Chúa đã tha thứ cho bà. Thế nhưng, khi cân nhắc lịch sử nội tâm lẫn bề nổi của nửa ngày đầu tiên ấy, Hepzibah bắt đầu lo sợ rằng cái tiệm tạp hóa này sẽ chứng minh là sự sụp đổ của bà xét theo phương diện đạo đức và tôn giáo, mà chẳng đóng góp gì mấy cho phúc lợi trần thế của bà.
