Cái chết đột ngột của một nhân vật có tiếng tăm trong giới thượng lưu như Cố vấn tối cao Jaffrey Pyncheon đã gây ra một chấn động (ít ra là trong vòng thân thiết với người đã khuất) mà mãi hai tuần sau mới dần lắng xuống.
Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng trong mọi sự kiện làm nên cuộc đời một con người, hiếm có sự kiện nào—và chắc chắn chẳng có điều gì có tầm quan trọng tương đương—mà trần thế lại dễ dàng xuôi lòng chấp nhận như cái chết của họ. Trong hầu hết các hoàn cảnh khác, con người ấy vẫn hiện diện giữa chúng ta, hòa mình vào dòng chảy sự vụ thường nhật, và là một điểm tựa rõ ràng cho mọi sự quan sát. Khi họ qua đời, tất cả những gì còn lại chỉ là một khoảng trống, một vành nước xoáy nhỏ nhoi—rất đỗi tầm thường nếu so với tầm vóc bề ngoài của vật thể vừa bị nuốt chửng—cùng vài bọt nước nổi lên từ đáy sâu tăm tối rồi vỡ tan trên mặt nước. Riêng với Judge Pyncheon, thoạt đầu ngỡ rằng cách thức ra đi của ông sẽ mang lại cho ông một tiếng tăm hậu thế lớn lao và lâu bền hơn mức dành cho một danh nhân bình thường. Nhưng khi giới chuyên môn có thẩm quyền cao nhất khẳng định rằng đó là một cái chết tự nhiên, và—ngoại trừ một vài chi tiết nhỏ không đáng kể biểu lộ chút ít đặc tính cá nhân—hoàn toàn là một dạng tử vong bình thường, thì công chúng, với sự nhanh nhạy quen thuộc của mình, liền quên bén đi mất rằng ông từng tồn tại. Tóm lại, vị Cố vấn đáng kính ấy đã trở thành một đề tài nhạt nhẽo trước khi một nửa số báo chí địa phương kịp đem các trang báo để tang và đăng tải bài điếu văn tràn ngập lời ca tụng.
Dẫu vậy, luồn lách một cách ám muội qua những chốn mà con người ưu tú ấy từng lui tới lúc sinh thời, vẫn âm ỉ một dòng chảy chuyện trò râm ran nơi hậu trường, thứ mà nếu thốt lên oang oang ở các góc phố thì sẽ xúc phạm đến mọi chuẩn mực đạo đức. Thật kỳ lạ làm sao, khi cái chết của một con người thường dường như mang lại cho người ta cái nhìn đúng đắn hơn về bản chất của kẻ ấy, dù tốt hay xấu, so với những gì họ từng hình dung khi người đó còn sống và hành động giữa đời thường. Cái chết là một thực tế chân xác đến mức nó gạt bỏ mọi giả dối hoặc vạch trần sự rỗng tuếch của chúng; nó là hòn đá thử vàng để phân định vàng thật với thứ kim loại kém sang. Giả sử kẻ đã khuất, bất kể là ai, có thể quay trở lại một tuần sau ngày táng mạng, hẳn anh ta sẽ thấy mình đứng ở một bậc cao hơn hoặc thấp hơn hẳn so với vị trí đánh giá trước đây của công chúng. Thế nhưng, những lời bàn tán hay đàm tiếu mà chúng ta đang nhắc tới lại hướng về một chuyện cũ rích từ ba bốn mươi năm trước: cái chết đầy nghi vấn của người chú ruột vị Cố vấn quá cố. Ý kiến y khoa về cái chết gần đây và đáng tiếc của chính ông ta đã gần như xóa bỏ hoàn toàn giả thuyết về một vụ mưu sát trong quá khứ. Thế mà, theo hồ sơ ghi lại, vẫn có những tình tiết không thể chối cãi cho thấy có kẻ đã đột nhập vào tư thất của cụ ông Jaffrey Pyncheon vào thời điểm hoặc sát giờ cụ qua đời. Bàn làm việc và các ngăn tủ riêng tư trong căn phòng liền kề phòng ngủ của cụ đã bị lục lọi; tiền bạc và tư trang quý giá không cánh mà bay; có một vết máu in hằn trên chiếc khăn tay của cụ già; và qua một chuỗi suy luận logic chặt chẽ, tội danh cướp của kèm theo nghi án mưu sát đã trút lên đầu Clifford—người bấy giờ đang sống cùng người chú tại Ngôi nhà Bảy Đầu Hồi.
Dù bắt nguồn từ đâu đi nữa, bấy giờ đã rộ lên một giả thuyết nhằm giải thích những tình tiết ấy theo hướng loại trừ hoàn toàn sự dính líu của Clifford. Nhiều người khẳng định rằng ngọn nguồn và lời giải đáp cho những sự thật vốn chìm trong bí mật suốt bao lâu nay đã được vị chuyên gia chụp ảnh Đa-gơ tìm ra nhờ một trong những nhà ngoại cảm thôi miên—những kẻ thời nay đang làm rối tung thế giới loài người bằng vẻ ngoài kỳ lạ của họ, khiến thị giác bình thường của mọi người phải hổ thẹn trước những phép màu mà họ nhìn thấy khi nhắm chặt đôi mắt lại.
Theo phiên bản câu chuyện này, Judge Pyncheon, dẫu mẫu mực như chúng ta từng miêu tả trong tác phẩm, thuở trẻ lại là một kẻ lang thang ngỗ ngược tưởng chừng không tài nào cứu vãn nổi. Bản năng thú tính, thô tục, như thường thấy, đã phát triển sớm hơn trí tuệ và nghị lực—những phẩm chất từng làm nên tên tuổi của ông về sau. Hắn từng tỏ ra hoang đàng, phóng đãng, chìm đắm trong những thú vui thấp hèn, có xu hướng bạo ngược chẳng khác nào lưu manh, lại tiêu xài vô độ trong khi chẳng có nguồn thu nào khác ngoài sự bố thí của người chú. Lối sống ấy đã làm phai nhạt tình cảm của người ông chú độc thân, vốn từng dành hết mực yêu thương hắn. Giờ đây người ta đồn đại rằng—dù chẳng biết căn cứ ấy có đủ sức nặng trước tòa án hay không, và chúng ta cũng chẳng màng đi xác thực—vào một đêm nọ, gã thanh niên đã bị ác quỷ cám dỗ mò vào các ngăn tủ kín của người chú, nơi hắn có lối vào mà không ai ngờ tới. Trong lúc đang phạm tội, hắn bỗng giật mình vì tiếng cửa phòng bật mở. Kìa vị lão ông Jaffrey Pyncheon đang đứng đó trong bộ đồ ngủ! Sự kinh hoàng của cuộc chạm trán bất ngờ ấy, cùng nỗi bàng hoàng, hoảng sợ và căm phúng, đã châm ngòi cho cơn bạo bệnh mà dòng họ cụ vốn có tiền sử mắc phải; cụ có cảm giác nghẹt thở vì máu ứ trúng cổ rồi ngã quỵ xuống sàn, thái dương đập mạnh vào góc bàn. Phải làm sao đây? Cụ già chắc chắn đã chết rồi! Cứu viện có đến thì cũng đã muộn màng! Thật là bất hạnh xiết bao nếu họ đến quá sớm, bởi sự hồi tỉnh của cụ sẽ khơi lại ký ức về tội ác nhục nhã mà cụ vừa tận mắt chứng kiến đứa cháu trai của mình thực hiện!
Nhưng cụ nào có hồi sinh. Với sự lạnh lùng trơ trẽn vốn có, gã thanh niên tiếp tục lục lọi các ngăn tủ và tìm thấy một di chúc lập cận ngày nhượng lại tài sản cho Clifford—hắn liền tiêu hủy nó—rồi giữ lại bản di chúc cũ hơn có lợi cho chính mình. Thế nhưng trước khi chuồn đi, Jaffrey chợt nghĩ đến những dấu vết trong đám tủ bị lục tung tố cáo có kẻ đã đột nhập phòng với mưu đồ ám muội. Nếu không tìm cách đánh lạc hướng, sự nghi ngờ rất có thể sẽ đổ lên đầu thủ phạm thực sự. Do đó, ngay trước mặt cái xác lạnh ngắt, hắn đã vạch ra một kế hoạch nhằm trút bỏ tội lỗi cho Clifford—đối thủ cạnh tranh mà hắn vừa khinh miệt vừa hằn học. Cần phải nói rằng, hắn hẳn không hề có dụng ý đẩy Clifford vào vòng lao lý với tội danh mưu sát. Biết rõ người chú không chết do bạo lực, có lẽ trong cơn hoảng loạn của thời khắc ngặt nghèo ấy, hắn đã không lường trước được rằng người ta có thể suy diễn ra như vậy. Thế nhưng, khi vụ việc mang sắc thái đen tối hơn, những bước đi trước đó của Jaffrey đã trói buộc hắn vào con đường còn lại. Hắn đã dàn dựng các tình tiết khéo léo đến mức trong phiên tòa xét xử Clifford, người anh họ gần như chẳng cần phải thốt ra lời gian dối nào, mà chỉ việc giấu đi lời giải thích mang tính quyết định duy nhất bằng cách im lặng trước những gì chính hắn đã làm và đã chứng kiến.
Như vậy, tội ác ẩn giấu bên trong của Jaffrey Pyncheon đối với Clifford quả thực vô cùng đen tối và tội tru di; trong khi biểu hiện bề ngoài và hành vi phạm tội thực tế của hắn lại là tối thiểu so với một tội lỗi tày trời như thế. Đây lại chính là loại tội trạng mà một người có tư cách đạo đức cao thượng nhất dễ bề rũ bỏ nhất. Tội lỗi ấy đã được dung túng cho phai mờ dần đi, hay được xem nhẹ như một lỗi lầm vặt vãnh trong suốt quãng đời dài sau này của vị Cố vấn tối cao khi ông nhìn lại cuộc đời mình. Ông gạt phăng nó sang một bên, xếp chung vào đám tiểu tiết bồng bột tuổi trẻ đã lãng quên và được tha thứ, để rồi hiếm khi mảy may nghĩ lại.
Chúng ta hãy để vị Cố vấn yên nghỉ. Ông không thể được gọi là kẻ may mắn vào giờ phút từ trần. Lúc đang cố gồng mình vơ vét thêm của cải để làm gia tài cho đứa con duy nhất, ông lại không hề hay biết rằng mình là một kẻ tuyệt hậu. Chỉ vỏn vẹn một tuần sau khi ông qua đời, một trong những chuyến tàu hơi nước Cunard đã mang theo tin dữ về cái chết do bệnh tả của con trai Judge Pyncheon, ngay tại thời điểm anh chuẩn bị lên tàu về quê hương. Nhờ bất hạnh ấy mà Clifford trở nên giàu có; Hepzibah cũng vậy; cô thôn nữ nhỏ bé của chúng ta cũng vậy; và thông qua cô, kẻ thù truyền kiếp của sự giàu sang cùng mọi lề thói bảo thủ—nhà cải cách cuồng nhiệt—Holgrave!
Đã quá muộn màng trong cuộc đời Clifford để mà hy vọng vào cái nhìn thiện cảm của xã hội, thứ vốn chẳng đáng để phải nhọc công và đau đớn đòi lại một sự minh oan chính thức. Điều anh khao khát lúc này là tình cảm của một vài người thân cận; chứ không phải sự ngưỡng mộ, hay dẫu chỉ là sự kính trọng từ đám đông xa lạ ngoài kia. Phàm nếu những kẻ gánh vác trách nhiệm bảo bọc cuộc đời anh chịu khó đem Clifford ra phơi bày giữa một cuộc hồi sinh khốn khổ của những ý niệm quá khứ—khi mà sự bình yên trong quên lãng mới là liều thuốc duy nhất cho mọi niềm an ủi anh có thể trông đợi—thì có lẽ đám đông kia đã trao cho anh thứ tôn trọng ấy. Sau những oan khiên mà anh phải gánh chịu, chẳng có sự bù đắp nào là đủ. Trò hề đáng thương mà thế giới sẵn sàng ban phát, diễn ra quá muộn màng sau khi nỗi thống khổ đã vắt kiệt sức lực của anh, chỉ càng khơi gợi những tràng cười đắng cay hơn những gì mà tội nghiệp Clifford có thể chịu đựng. Đó là một sự thật (và sẽ là một nỗi buồn vô hạn nếu không có những niềm hy vọng cao cả hơn thắp lên) rằng chẳng có sai lầm lớn lao nào, dù là do ta gây ra hay phải gánh chịu trong cõi đời tạm bợ này, có thể thực sự được sửa chữa hoàn toàn. Thời gian, sự đổi dời khôn lường của hoàn cảnh, cùng với sự trớ trêu muôn thuở của cái chết, khiến điều đó trở thành bất khả. Nếu sau một khoảng thời gian dài đằng đẵng, công lý dường như nằm trong tầm tay, ta lại chẳng tìm nổi một chỗ trống để đặt nó vào. Biện pháp tốt hơn hết dành cho người chịu đựng là hãy bước tiếp, bỏ lại sau lưng đống đổ nát mà thuở nào họ từng đinh ninh là không bao giờ khôi phục nổi.
Cú sốc từ cái chết của Judge Pyncheon đã mang lại tác dụng phục hồi lâu dài và suy cho cùng là vô cùng có lợi cho Clifford. Con người uy quyền và nặng nề ấy từng là cơn ác mộng của Clifford. Chẳng thể nào thở nổi một hơi thật nhẹ nhàng trong bầu ảnh hưởng đầy ác ý ấy. Phản ứng đầu tiên của tự do, như chúng ta từng chứng kiến trong chuyến trốn chạy vẩn vơ của Clifford, là sự phấn khích run rẩy. Khi cơn phấn khích ấy dịu xuống, anh không hề rơi lại vào trạng thái thờ ơ trí tuệ như trước. Quả thực, anh chưa bao giờ khôi phục lại trọn vẹn những tiềm năng vốn có của mình. Thế nhưng, anh đã lấy lại đủ phần hồn để làm bừng sáng phần nào tính cách, hé lộ những đường nét của vẻ đẹp tuyệt vời từng bị bóp nghẹt từ trong trứng nước, và biến anh thành tâm điểm của sự quan tâm sâu sắc chẳng kém gì trước đây, dù không còn ảm đạm như xưa. Rõ ràng là anh đang hạnh phúc. Giá như chúng ta có thể dừng chân để phác họa thêm một bức tranh về cuộc sống thường nhật của anh—với tất cả các phương tiện hiện có trong tay để thỏa mãn bản năng vươn tới Cái Đẹp—thì những khung cảnh khu vườn từng ngọt ngào đối với anh biết bao bỗng trở nên tầm thường và nhỏ bé đến lạ kỳ.
Chẳng bao lâu sau khi đổi vận, Clifford, Hepzibah và cô bé Phœbe nhỏ nhắn, với sự đồng thuận của chàng họa sĩ, đã quyết định rời khỏi Ngôi nhà Bảy Đầu Hồi tăm tối lạnh lẽo để chuyển đến sinh sống tạm thời tại trang viên đồng quê sang trọng của cố Cố vấn Pyncheon. Lão Gà Trống cùng gia đình đã được dọn đến đó trước, và hai mươi mái ghẹ liền lập tức bắt tay vào một công cuộc đẻ trứng không mệt mỏi, với ý định rành rành như một sứ mệnh và lương tâm phải gánh vác: duy trì nòi giống lẫy lừng của chúng dưới một bầu trời tốt đẹp hơn suốt thế kỷ qua. Vào ngày đã định cho cuộc dời cư, những nhân vật chính trong câu chuyện của chúng ta, bao gồm cả bác Venner tốt bụng, đều tề tựu đông đủ trong phòng khách.
“Căn nhà ở vùng quê quả thực rất tuyệt vời, xét theo bản thiết kế,” Holgrave nhận xét khi mọi người đang bàn thảo về những sắp xếp sắp tới. “Nhưng tôi lấy làm lạ là tại sao vị Cố vấn quá cố—với khối tài sản kếch xù và viễn cảnh đường đường chính chính truyền lại cơ nghiệp cho hậu duệ của chính mình—lại không nghĩ đến việc xây dựng một công trình kiến trúc gia đình xuất sắc nhường ấy bằng đá thay vì gỗ. Khi ấy, mỗi thế hệ trong gia đình có thể tự do cải tạo nội thất sao cho phù hợp với sở thích và sự tiện nghi của riêng mình; trong khi phần ngoại thất, qua năm tháng phôi pha, sẽ càng tăng thêm vẻ uy nghiêm cổ kính bên cạnh nét đẹp nguyên sơ, từ đó tạo ra cảm giác vĩnh cửu mà tôi cho là điều cốt yếu cho hạnh phúc của bất kỳ khoảnh khắc nào.”
“Ôi,” Phœbe thốt lên, đăm đăm nhìn vào khuôn mặt chàng họa sĩ với vẻ kinh ngạc tột cùng, “suy nghĩ của anh sao mà thay đổi chóng mặt thế! Nhà bằng đá cơ đấy! Mới cách đây chừng hai ba tuần thôi mà anh dường như còn muốn mọi người phải sống trong một chốn mong manh tạm bợ chẳng khác nào tổ chim ấy chứ!”
“À, Phœbe, anh từng nói với em mọi chuyện sẽ thế này mà!” chàng họa sĩ cười nửa miệng đầy vẻ u hoài. “Em thấy đấy, anh đã biến thành một kẻ bảo thủ từ bao giờ rồi! Thật chẳng thể nào tha thứ nổi khi điều này lại diễn ra chính tại ngôi nhà đong đầy tai ương truyền kiếp này, dưới cái nhìn của bức chân dung vị cha đẻ của phái bảo thủ đằng kia—kẻ, chính nhờ cái bản chất ấy, đã tự biến mình thành định mệnh oan nghiệt cho cả dòng họ suốt bao năm dài.”
“Bức tranh đó!” Clifford lên tiếng, dường như lùi lại trước ánh mắt nghiêm nghị của nó. “Mỗi lần ngắm nhìn nó, trong tâm trí tôi lại văng vẳng một ký ức mập mờ cứ luẩn quẩn ngay ngưỡng cửa nhận thức. Của cải, nó dường như đang thì thầm điều đó!—của cải vô tận!—của cải không tài nào tưởng tượng nổi! Tôi có cảm giác rằng, khi tôi còn là một đứa trẻ hoặc một thiếu niên, bức chân dung ấy đã từng cất lời và thì thầm cho tôi nghe một bí mật giàu sang, hoặc đã chìa tay ra với mảnh giấy ghi chép về kho báu ẩn giấu. Nhưng ngặt nỗi những chuyện xưa cũ ấy giờ đây trong tôi mờ mịt quá! Rằng giấc mơ ấy rốt cuộc là gì cơ chứ?”
“Có lẽ tôi có thể giúp anh nhớ lại điều đó,” Holgrave đáp lời. “Hãy nhìn xem! Tỷ lệ một người không biết bí mật mà vô tình chạm vào chiếc lò xo này chỉ là một phần trăm mà thôi.”
“Một chiếc lò xo bí mật!” Clifford kêu lên. “À, giờ thì tôi nhớ ra rồi! Tôi từng vô tình khám phá ra nó vào một buổi chiều mùa hè, khi đang thơ thẩn mơ mộng quanh nhà, từ rất, rất lâu về trước. Nhưng ngặt nỗi cái điều huyền bí ấy lại trôi tuột khỏi trí óc tôi mất rồi.”
Chàng họa sĩ đặt ngón tay lên cơ cấu mà anh vừa nhắc tới. Ngày trước, thao tác ấy có lẽ đã khiến bức tranh bật chồm về phía trước. Nhưng qua một khoảng thời gian dài bị che khuất, bộ máy bên trong đã bị gỉ sét ăn mòn hoàn toàn; thế là dưới sức ấn của Holgrave, bức tranh, cả khung lẫn nền, bỗng đổ sụp khỏi vị trí cũ và úp mặt xuống sàn nhà. Một hốc tường từ đó lộ ra, bên trong chứa một vật thể bám đầy bụi thế kỷ đến mức thoạt nhìn chẳng ai nhận ra đó là một tờ giấy da được gấp lại. Holgrave mở nó ra, phô bày một văn kiện cổ xưa được ký bằng những tượng hình của một số tù trưởng da đỏ, nhượng lại cho Đại tá Pyncheon và hậu duệ của ông vĩnh viễn một vùng lãnh thổ rộng lớn ở miền Đông.
“Đây chính là tấm da cừu ấy, thứ đã cướp đi hạnh phúc và sinh mạng của nàng Alice Pyncheon xinh đẹp trong nỗ lực tìm kiếm nó,” chàng họa sĩ nói, ám chỉ truyền thuyết của mình. “Đó là thứ mà nhà Pyncheon từng nhọc công tìm kiếm trong vô vọng khi nó còn giá trị; để rồi giờ đây, khi tìm thấy kho báu, thì nó đã từ lâu trở nên vô giá trị.”
“Tội nghiệp anh họ Jaffrey! Chính thứ này đã lừa dối anh ấy!” Hepzibah thốt lên. “Khi cả hai còn trẻ, có lẽ Clifford đã biến phát hiện này thành một câu chuyện cổ tích kỳ ảo. Nó cứ mãi lang thang mơ mộng khắp ngóc ngách trong nhà và thắp sáng những xó xỉnh tăm tối bằng những câu chuyện đẹp đẽ. Còn tội nghiệp Jaffrey, kẻ luôn coi mọi thứ đều là thật, lại tưởng rằng em trai tôi đã tìm ra gia tài của người chú. Anh ấy đã chết với sự lầm tưởng ấy trong tâm trí!”
“Nhưng,” Phœbe thì thầm riêng với Holgrave, “làm sao anh lại biết được bí mật đó?”
“Phœbe yêu dấu của anh,” Holgrave đáp, “em nghĩ sao nếu từ nay mang họ Maule? Còn về bí mật này, nó chính là gia tài duy nhất mà tổ tiên truyền lại cho anh. Lẽ ra em phải biết sớm hơn (chỉ vì anh sợ làm em hoảng sợ mà chạy mất) rằng trong vở kịch dài đằng đẵng về tội ác và sự trừng phạt này, anh chính là hiện thân của lão phù thủy ngày xưa, và có lẽ anh cũng đích thực là một phù thủy chẳng kém gì lão ta. Người con trai của tên Matthew Maule bị hành hình, trong lúc xây dựng ngôi nhà này, đã chớp lấy cơ hội dựng nên hốc tường đó và cất giấu văn kiện da đỏ—căn cứ cho yêu sách đất đai khổng lồ của nhà Pyncheon. Cứ thế, họ đã đánh đổi vùng lãnh thổ phía đông lấy mảnh đất làm vườn của nhà Maule.”
“Và giờ thì” bác Venner cất lời “tôi đoán rằng toàn bộ yêu sách ấy chẳng đáng giá bằng một phần đất của một người trong nông trại ngoài kia của tôi nữa là!”
“Bác Venner ơi,” Phœbe kêu lên, nắm lấy bàn tay của vị triết gia vá víu, “từ nay bác không được phép nhắc đến nông trại của bác nữa đâu đấy! Bác sẽ không bao giờ phải quay lại đó chừng nào còn sống! Có một ngôi nhà tranh nằm trong khu vườn mới của chúng ta—ngôi nhà xinh xắn và mang màu nâu vàng đáng yêu nhất mà bác từng thấy; một chốn ngọt ngào hệt như được làm bằng bánh gừng vậy—và chúng tôi sẽ sửa sang, trang hoàng lại nó hoàn toàn chỉ để dành riêng cho bác. Bác chẳng cần phải làm bất cứ điều gì ngoài những gì bác muốn, sẽ được hạnh phúc suốt ngày dài, và sẽ tiếp tục làm cho Cội nguồn tinh thần của Clifford vui vẻ bằng sự uyên bác cùng nét duyên dáng luôn tuôn trào từ đôi môi bác!”
“Chà! Đứa cháu bé bỏng của tôi ơi,” cụ Venner tốt bụng thốt lên, hoàn toàn xúc động, “nếu cháu mà nói với một gã trai trẻ y hệt như cách cháu vừa nói với một lão già, thì cơ hội giữ lại trái tim hắn dù chỉ thêm một phút nữa thôi cũng chẳng đáng giá bằng một chiếc cúc trên chiếc áo ghi-lê của ta mất! Và—ôi trời đất quỷ thần ơi!—cái tiếng thở dài thật mạnh mà cháu vừa ép ta buông ra đã làm bật tung cả chiếc cúc cuối cùng rồi đây này! Nhưng thôi, chẳng sao cả! Đó là tiếng thở dài hạnh phúc nhất mà ta từng thốt lên; và có cảm giác như ta vừa hít một ngụm không khí thiên đàng để tạo ra nó vậy. Thôi nào, thôi nào, cô bé Phœbe! Chắc chắn người ta sẽ nhớ ta lắm ở những khu vườn quanh đây và cả mấy lối cửa sau; còn phố Pyncheon, ta e rằng sẽ chẳng còn như xưa nếu thiếu đi lão Venner—kẻ vẫn nhớ nguyên vẹn một bên là cánh đồng cỏ cắt và bên kia là khu vườn của Ngôi nhà Bảy Đầu Hồi. Nhưng rốt cuộc, một là ta phải theo các cháu về trang viên, hai là các cháu phải dọn đến nông trại của ta—chỉ có một trong hai con đường đó thôi; và ta xin nhường quyền quyết định cho cháu!”
“Ồ, dứt khoát phải đi cùng chúng cháu rồi, bác Venner ạ!” Clifford lên tiếng, người vô cùng tận hưởng tâm hồn mộc mạc, trầm tĩnh và dịu ngọt của lão già. “Tôi muốn bác lúc nào cũng ở trong tầm năm phút tản bộ tính từ chiếc ghế của tôi. Bác là nhà triết học duy nhất mà tôi từng biết có sự khôn ngoan không hề vương một giọt đắng ngắt nào ở đáy lòng!”
“Trời ạ!” bác Venner thốt lên, bắt đầu lờ mờ nhận ra bản thân mình thực chất là con người thế nào. “Thế mà ngày trẻ, thiên hạ cứ hay xếp tôi vào hàng những kẻ khờ khạo ngốc nghếch! Nhưng chắc tôi cũng giống như giống táo Roxbury—càng để lâu lại càng ngon ngọt. Phải; và những lời lẽ uyên bác mà cô và Phœbe vừa ca tụng lại chẳng khác nào những bông bồ công anh vàng rực, chẳng bao giờ chịu nở vào những tháng hè oi bức, nhưng lại lấp ló tỏa sáng giữa đám cỏ héo úa và dưới lớp lá khô, đôi khi tận tháng Mười Chạp mới lấp ló hiện hình. Và các bạn cứ tự nhiên thưởng thức món bồ công anh của tôi, dù cho số lượng có tăng lên gấp đôi đi nữa!”
Một chiếc xe ngựa mui trần màu xanh sẫm lịch sự nhưng trang nhã lúc này đã đỗ xịch trước cánh cổng hoang tàn của dinh thự cũ. Mọi người bước ra, và (trừ bác Venner tốt bụng, người sẽ lên đường sau vài ngày nữa) lần lượt ổn định chỗ ngồi. Họ trò chuyện và cười nói rất vui vẻ với nhau; và—như thường lệ, vào những thời điểm mà lẽ ra ta phải thổn thức vì xúc động—Clifford và Hepzibah đã cất lời vĩnh biệt cuối cùng đối với tổ ấm của tổ tiên với tâm trạng chẳng khác nào thể như họ vừa lên lịch quay trở lại đó vào bữa xế chiều. Vài đứa trẻ bị thu hút ra tận nơi bởi cảnh tượng hy hữu là chiếc xe ngựa mui trần cùng cặp ngựa xám. Nhận ra cậu bé Ned Higgins trong số đó, Hepzibah liền thò tay vào túi, trao cho chú nhóc—khách hàng đầu tiên và trung thành nhất của cô—số tiền bạc đủ để lấp đầy thế giới hang động Domdaniel trong bụng cậu với một đoàn động vật bốn chân phong phú chẳng kém những loài bước lên chiếc tàu của Noah.
Hai người đàn ông đang đi ngang qua đúng lúc chiếc xe mui trần khởi hành.
“Này Dixey,” một trong số họ lên tiếng, “anh nghĩ sao về chuyện này? Vợ tôi mở cửa hàng tạp hóa bán lẻ có ba tháng mà lỗ chỏng gọng năm đô-la tiền vốn. Bà cô độc Pyncheon buôn bán ngần ấy thời gian mà giờ phóng xe đi với hai trăm ngàn—tính cả phần của cô ấy, của Clifford và của Phœbe—thậm chí có kẻ còn đồn là gấp đôi cơ đấy! Nếu anh gọi đó là may mắn thì mọi chuyện chẳng có gì để bàn; nhưng nếu coi đó là ý trời định đoạt, thì chà, tôi chịu không tài nào thấu nổi!”
“Làm ăn khá phết đấy chứ!” tên Dixey tinh khôn đáp gọn lỏn,—“làm ăn khá phết đấy chứ!”
Cái giếng nhà Maule suốt thời gian ấy, dẫu bị bỏ mặc trong cô tịch, vẫn liên tục phun lên những bức tranh vạn hoa muôn màu, nơi một đôi mắt tinh tường có thể nhìn thấy trước vận mệnh tương lai của Hepzibah và Clifford, cùng hậu duệ của lão phù thủy huyền thoại và cô thôn nữ ngây thơ mà hắn từng giăng chiếc lưới phù phép tình yêu. Hơn thế nữa, cây du Pyncheon, với phần tán lá sót lại sau trận cuồng phong tháng Chín, đang thì thầm những lời tiên tri khó hiểu. Và vị bác Venner thông thái, khi chậm rãi bước qua mái hiên đổ nát, dường như nghe văng vẳng một giai điệu âm nhạc, và tưởng tượng rằng nàng Alice Pyncheon dịu dàng—sau khi chứng kiến những biến cố, nỗi đau thương dĩ vãng cùng niềm hạnh phúc hiện tại của những người thân thuộc cõi trần—đã gảy một tiếng đàn harpsichord từ biệt chan chứa niềm vui thánh thiện, khi nàng bềnh bồng bay về cõi vĩnh hằng từ NGÔI NHÀ BẢY ĐẦU HỒI!
