Sáng hôm sau Brande xuống sớm để dùng điểm tâm. Ông đã lo sợ phả trải qua một đêm thao thức nhưng kỳ lạ thay, đã ngủ một cách li bì. Garcia mang cà phê và trái cây được sắp xếp trông hết sức ngon lành trên một đĩa tròn bằng bạc, rồi đứng phục vụ ông, im lặng và trầm tĩnh, hơi thụt lùi về phía sau. Và giờ đây tin tưởng tính kín đáo của viên quản gia, thái độ mơ hồ và lạnh nhạt của anh ta quả thật phản ánh toàn bộ mẫu mực phục vụ cho những gia đình “thượng lưu”, trong đó nhất định nhiều điều bí ẩn đã được niêm phong phía sau đôi mắt không thể xuyên thủng, vị lãnh sự quyết định phó thác tâm sự với anh ta.

– Garcia, - ông nói – Tôi muốn hỏi anh một chuyện.

Viên quản gia bước tới, không nói gì, thản nhiên và khó hiểu.

– Chuyện liên quan đến José, anh làm vườn mới. – Brande giả vờ khuấy cà phê. – Anh đã bắt gặp anh ta chuyện trò vào bất cứ lúc nào với con tôi?

Hai người lặng thinh một lát. Không có bóng dáng một nụ cười nào trong sắc diện trầm tĩnh của Garcia, không một cơ bắp nào cử động trên khuôn mặt anh ta.

– Vào bất cứ lúc nào à, thưa senor Blande? Phải nói là vào mọi lúc mới đúng. Hai người liên tục ở bên nhau… trò chuyện, cười đùa, thậm chí cùng làm việc với nhau.

– Làm việc à!

Mặc dù Brande cố gắng tỏ ra tự nhiên, ông vẫn hơi thảng thốt khi nhắc lại mấy từ đó.

– Thưa senor chính thế. Và còn làm việc rất tích cực. – Viên quản gia nói bằng giọng buồn tẻ nhưng anh ta không ngừng quan sát vị lãnh sự một cách chăm chú với đôi mắt nheo lại, như một con mèo. – Tuần vừa qua cậu ta đã cởi cả sơ mi ra. Từ trong cửa sổ tôi trông thấy cậu mình trần cho tới lưng, vung rựa lên giữa trời nắng nóng như lửa.

– Tại sao anh không cho tôi hay? – Vị lãnh sự hỏi với vầng trán nhăn lại.

– Tôi không phải là người mách lẻo – Garcia nhún vai một cách dửng dưng – Dù sao chăng nữa, tôi không thích như thế. Tôi biết cậu bé tế nhị, nhạy cảm, dễ bị ảnh hưởng. Còn José, đó… Thưa senor, tôi xin phép hỏi y là cái gì?

Một sự im lặng buông xuống trong lúc vị lãnh sự xoay tròn cái muỗng giữa các ngón tay. Ông không dám hỏi viên quản gia thêm nữa.

Để đáp lại, viên quản gia cúi đầu chào với vẻ tôn kính thường lệ nhưng trong khi gã quay đi, một tia sáng chợt lóe lên trong cặp mắt xếch của anh ta và một tiếng cười thầm lặng làm nhăn bộ mặt nhẵn nhụi khoác lên đó một tấm mạng nhạo báng.

Còn lại một mình, Harrington Brande không còn lòng dạ nào hút điếu xì gà sau bữa điểm tâm theo lệ thường mà chỉ ngồi gõ móng tay liên tục lên mặt bàn trong một tâm trạng căng thẳng. Sự thôi thúc đầu tiên của ông là sa thải José, ngay lập tức, để tống khứ anh ta vĩnh viễn. Tuy nhiên, suy nghĩ kỹ lại ông thấy một biện pháp đơn giản như thế không giải quyết được tình thế khó khăn này. Mặc dầu đây là chuyện điên khùng, một cuộc đấu tranh đã triển khai giữa gã thanh niên thấp kém này với chính ông – có lẽ rất ngấm ngầm nhưng lại rất chính đáng – vì tình thương yêu và kính trọng của Nicholas. Phải chăng ông sẽ làm hại cho tư thế của mình, tự bêu xấu là một chủ nhân bất công, đày đọa gã thanh niên bằng cách xua đuổi anh ta đi mà không có một lý do chính đáng nào? Một nghìn lần không. Sớm hay muộn gì tình trạng này sẽ lại xảy ra. Ông sẽ phải chiến đấu trong một lãnh vực nào để vẫn duy trì tình thương yêu của con, và có lẽ phải chống lại một kẻ thù dữ dội hơn. Vì vật thà rằng ông đương đầu với vấn đề ngay bây giờ, với những điều kiện phù hợp với mình. Khi ông đi đến quyết định này, tim ông như đập nhanh và mạnh hơn, với niềm khát khao mãnh liệt thầm kín sẽ trừng phạt kẻ thù, hạ ngã anh ta và trấn áp tinh thần anh ta.

Lúc ông bỏ lên xe hơi, ông liếc xéo và trông thấy người làm vườn đang tưới mấy luống dã yên thảo, nhưng ông không tỏ dấu hiệu đã trông thấy anh ta. Tuy nhiên, buổi chiều hôm ấy, sau khi suy nghĩ thật kỹ ở sở, ông trở về nhà sớm hơn thường lệ cả một giờ đồng hồ, hy vọng bắt quả tang José và cậu con trai của ông đang ở bên nhau. Nhưng Nicholas lại đang học bài ở trên lầu, và người làm vườn đứng một mình trong đám cỏ cao bên cạnh cái giếng đang mài lưỡi hái của anh ta với những cử chỉ lơ đãng, gần như lười biếng. Harrington Brande liền sải bước thẳng về phía anh ta.

– Tôi muốn nói chuyện với anh.

– Vâng, thưa senor.

Giọng anh ta lễ độ một cách trầm tĩnh, tia sáng sôi nổi đã lóe lên trong cặp đồng tử đen nhánh ngày hôm trước không còn nữa, nhưng người ta có thể cảm thấy một vẻ kiên quyết mới trên nét mặt của gã thanh niên, một sự độc lập, một tính ngoan cường thận trọng kích thích cho nỗi tức giận của vị lãnh sự bùng nổ ra.

Ông nói một cách thong thả:

– Tôi cấm anh nói chuyện với Nicholas.

José chăm chú nhìn bộ mặt như tạc bằng đá của ông một lúc.

– Thưa senor, Chúa đã cho cháu một cái lưỡi. Senor cấm cháu sử dụng nó hay sao?

– Phải, - vị lãnh sự hung dữ bảo, - nếu liên quan đến con tôi. Anh bắt nó làm việc không có lợi ích gì cho nó cả. Anh đã bắt nó đào, cuốc đất và đốn các bụi cây.

– Cháu chỉ tìm cách làm cho cậu ấy mạnh khỏe, José trả lời, - như thế cậu ấy sẽ không nằm ngửa liên miên như một cô gái bệnh hoạn.

– Anh dám làm thế à?

– Và cậu ấy khỏe mạnh hơn, đã khỏe mạnh hơn rất nhiều. - José vẫn ngang ngạnh tiếp. – Senor có thể tự thấy rõ… cậu ấy rám nắng và khỏe mạnh như thế nào. Và cậu ấy thích cắt cây dương xỉ bằng cái liềm do cháu chế ra cho cậu… cậu ấy thích có mặt bên cạnh cháu, cùng sử dụng cơ bắp trong bầu không khí trong lành.

Một cơn giận dữ bùng nổ ra khiến Brande tái xanh nhưng nhờ có cố gắng phi thường ông kìm lại được. Ông nghiêm khắc bảo:

– Hoặc là anh phải hứa hẹn với tôi một điều, hoặc là anh phải rời khỏi đây ngay lập tức.

Hai người cùng khựng lại một hồi lâu. José liếc nhanh vị lãnh sự, rồi liếc qua chỗ khác. Cuối cùng với bộ mặt bối rối, và ngây ngô, anh khẽ nói:

– Cháu xin hứa.

Một làn sóng uy lực chạy khắp người vị lãnh sự tăng cường nỗi khát khao gây tổn thương, tận dụng lợi thế của ông đến cùng và dạy gã thanh niên này một bài học mà anh ta không dễ gì quên. Trong khi José chuẩn bị một cách hơi buồn rầu để tiếp tục công việc hớt cỏ bằng lưỡi hái, ông lớn tiếng thốt lên, bất thần đến nỗi anh ta rụt lại:

– Khoan đã! Còn có một vấn đề nữa. Khu vườn không có vẻ tươm tất như tôi tưởng. Tôi hết sức thất vọng. Chỗ này chẳng hạn – ông chỉ tay về phía một khoảnh đất gồ ghề, chưa được cải tạo, ở bên kia cây Catalpa. – Trông vô cùng trơ trụi. Tôi đã quyết định xây một hòn non bộ.

– Một hòn non bộ sao, thưa senor? – José nghi ngờ hỏi lại.

– Phải, nếu anh di chuyển được đá từ khu vực khai thác về, ở bên kia bờ dốc, anh sẽ có tất cả vật liệu cần thiết.

José quay mắt về hướng vị lãnh sự chỉ:

– Thưa senor, các tảng đá đó hết sức nặng.

– Anh sợ công việc nặng nhọc hay sao? – Brande cười chế nhạo.

– Cháu hy vọng đã chứng tỏ với senor rằng cháu không đến nỗi như thế. – José đáp bằng một giọng kiềm chế, tựa hồ đang kiên nhẫn giải thích một điều gì đó cho một đứa bé. – Nhưng đối với một công việc như thế cần phải có nhiều người, một số dây xích và một cần trục.

– Nói bậy! Một đàn ông khỏe mạnh nhất định sẽ làm được việc đó.

– Senor là một người đàn ông khỏe mạnh, - José trả lời vẫn bằng giọng nói hòa nhã. – Senor có thể di chuyển các tảng đá đó nổi không?

– Anh đừng có xấc láo.

José cắn chặt làn môi dày bằng hàm răng trắng và nhìn chằm chằm vào phía những tảng đá nằm rải rác trên mặt dốc đứng vững chắc. Tảng nào cũng to lớn, sắc cạnh và lởm chởm, có các vân thạch anh, một vài tảng đã mòn, chìm sâu dưới mặt đất, cứng như đá lửa lổm ngổm những khúc rễ của mấy gốc cây bạch đàn cũ đã bị đốn khiến cho mọi vấn đề lại càng thêm nan giải. Muốn nâng lên và di chuyển đám quái vật này sẽ phải bị tiêu hủy những cơ bắp mềm dẻo nhất được dành riêng cho các công việc tinh tế hơn trong cuộc đời, đặc biệt là cho quả bóng pelota. Chỉ mới nghĩ tới điều đó chàng trai đã cảm thấy nản chí và buồn bã. Tuy nhiên khi anh nhớ đến vị thế của mình ở nhà, đến mẹ anh, phải quỳ gối suốt ngày trong trạm giặt công cộng, đến năm cô em gái của anh, mà miệng luôn luôn há ra như những con chim sẻ nhỏ, đó là chưa nói tới cụ Pedro, sẽ không bao giờ kiếm được một đồng xu nào nữa trong đời cụ, anh biết mình phải bằng mọi giá giữ cho được chỗ làm. Ngoài ra lại còn có Nicholas, cậu bé mà anh hết sức yêu mến… Anh liền ngẩng đầu lên… một cách nghiêm chỉnh… với một vẻ ung dung đầy thanh cao.

– Được rồi, thưa senor. Cháu sẽ làm việc đó.

– Tôi đã nghĩ anh sẽ làm, - Brande nói với một nụ cười chua cay chế giễu. – Mong cho anh làm tốt việc này.

Ông vừa xoay người và bỏ đi, vừa vui vẻ gật đầu với Gracia lúc đó đang đứng ở cửa chờ đón lấy mũ và gậy của ông khi ông bước vào nhà. Đêm nay, sau khi cầu nguyện, ông sẽ nói với Nicholas.

Vào buổi sáng hôm sau José bắt đầu làm hòn non bộ. Anh chỉ có những dụng cụ thô sơ nhất: một cái cuốc chim, hai cây xà beng nhỏ, và một xe cút kít với một trục đã bị hỏng. Trong hầu hết các trường hợp, cần phải đào chung quanh tảng đá lúc sâu, bẩy nó lên bằng hai thanh sắt, bê hoặc kéo nó tới chiếc xe cút kít lật nghiêng, rồi đẩy cái gánh nặng khó sử dụng và bấp bênh này qua năm chục mét đất gồ ghề tới nơi đã định. Thường thường, khi một tảng đá vừa được nạy lên một cách vất vả khỏi nền đất, và giây phút cuối lại tuột khỏi xà beng và lún sâu hơn trong đất. Hoặc trên đường di chuyển nó đổ nhào như say rượu khỏi chiếc xe cút kít khô dầu chở nặng, thế là lại phải nhấc nó lên một cách ì ạch, không có một lực của đòn bẩy nào để giảm bớt sức nặng vô tri vô giác của nó.

Đây là một việc có tính chất tra tấn. Lúc này mùa nóng sắp đến và mặc dầu lúc bình minh trời khá mát, chẳng bao lâu sau mặt trời đã chiếu sáng trên một bầu trời chói lòa và những làn sóng hơi nóng bốc lên lung linh như một ảo tưởng trong khu vườn nhà. Hai bàn tay của José bị phồng da, máu chảy ra từ một móng tay bị toạc và khô lại thành một vết đen ngòm, mồ hôi toát ra khắp thân hình trẻ trung của anh. Để giữ cho nước rịn ra đang nhỏ giọt khỏi chảy vào mắt, anh xé chiếc khăn tay bằng vải bông màu đỏ và buộc một vòng quanh trán. Ôi, thật là nhẹ nhõm biết bao khi mặt trời màu da cam cuối cùng đã lặn xuống về phía bên kia biển.

Song lẽ, anh sẽ không, sẽ không bỏ cuộc một cách đơn giản, dường như sự nhận thức cay đắng về nỗi bất công đã làm cho mọi thứ hiền dịu của tâm hồn anh trở nên sắt đá, và ngày qua ngày anh vẫn liên tục làm việc vất vả với một niềm kiêu hãnh kiên trì không hề suy yếu.

Ngồi trong khu hóng mát với mấy quyển sách học, đã cam kết giữ im lặng tuyệt đối, Nicholas chỉ đành quan sát người bạn của cậu với đôi mắt căng thẳng và tâm trạng đau đớn. Cậu trông thấy rõ sự mệt mỏi khiến bước chân José phải chậm lại. Một lần khi một khối đá rơi trên bàn chân của José trái tim cậu như khổ sở nhảy lên tới cổ họng. Và tệ nhất là José không hề nhìn vào cậu, thậm chí không mỉm cười, mà chỉ đi đi lại lại nhìn thẳng về phía trước với cái vẻ bất động cố hữu trên bộ mặt đau khổ của anh.

Một ngọn sóng cảm giác từ từ muốn bóp nghẹt trái tim cậu bé. Mặc dầu cậu không thể, không dám nghi ngờ mệnh lệnh nghiêm ngặt của vị lãnh sự, mục đích của nó nằm ngoài những hiểu biết của cậu. Cậu yêu thương cha, về điều đó thì không thể có một chút nghi ngờ nào. Tuy nhiên, theo một phương diện khác, cậu cũng quý mến José. Thế thì tại sao, ôi, tại sao, tình trạng im lặng này lại phải áp đặt lên cả hai người.

Bỗng nhiên, khi cậu cảm thấy không thể chịu đựng được cảnh này nữa, một ý tưởng chợt đến với Nicholas. Một cảm nghĩ chớp nhoáng và tuyệt diệu như một tia sáng. Cậu lấy làm lạ tại sao trước đây mình đã không nghĩ đến. Cậu không cần phải trái lệnh cha, tuy nhiên cuối cùng cậu có thể phá tan sự cách ly bị ép buộc này với José. Cậu nằm yên một lúc, gần như mất tự chủ, rồi nhanh nhẹn tìm một tờ giấy luận văn, với những ngón tay run run, trên mặt bàn bên cạnh, cậu lấy một cây bút chì và viết nghệch ngoạc mấy dòng như sau:

Anh José thân mến,

Em đã hứa sẽ không nói chuyện với anh nhưng không hề hứa gì về việc viết thư. Vì vậy em có thể gửi cho anh bức thư này. Em không nghĩ thế này là sai quấy. Dù thế nào đi nữa em phải làm việc này, bởi vì em quá nhớ anh, và gần như đêm nào em cũng không thể ngủ được và cứ nghĩ tới anh.

Anh José, anh đang làm việc quá khổ nhọc, em xin anh hãy cứ từ từ. Em ước ao có thể giúp đỡ anh. Chắc anh còn nhớ anh đã nói em giúp đỡ anh rất nhiều khi mình cùng trồng cây và xén tỉa những cây thánh liễu. Thật là vui hết sức.

Nếu lưng anh bị cứng, anh hãy nhờ chị Maria chà xát với mỡ ngỗng như anh đã nói với em. Mặc dầu em không thể làm việc em vẫn còn tập các bài thể dục anh đã chỉ cho em và em hiện mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Anh hãy viết thư trả lời và kể cho em nghe anh cảm thấy như thế nào.

TB: Cụ Pedro và năm em bé đã thưởng thức món cá hồi rồi chứ?

TTB: Em hy vọng anh cũng đang nhớ em.

Khi viết xong Nicholas xếp tờ giấy lại nhiều lần thành một khối nhỏ. Cẩn thận liếc quanh để chắc chắn mình không bị theo dõi từ các cửa sổ của biệt thự, cậu chờ đợi cho đến khi José đẩy chiếc xe cút kít chầm chậm đi qua cậu – rồi với mạch máu đập nhanh, ném viên giấy này vào trong chiếc xe đang chở đá. Cú ném khá chính xác. Viên giấy rơi vào giữa hai tảng đá và nằm an toàn ở đó.

José ngạc nhiên nhưng anh vẫn không để lộ ra một dấu hiệu nào mà chỉ nặng nề tiếp tục đi về phía đống đá. Có lẽ anh không nhận xét gì, hoặc tệ hơn, vẫn làm thinh, cố tình không biết tới bức thư. Lòng cậu bé se lại, rồi hớn hở trở lên lúc trông thấy José, trước khi xô các tảng đá ra, yên lặng nhặt viên giấy lên, dấu nó vào trong lòng bàn tay, rồi tiến về phía mái che của lều đựng dụng cụ. Cứ hai chuyến một anh lại đến căn lều để lấy nước uống trong một cái bình bằng đá bọc liễu gai mà anh cất ở đó, trong bóng mát. Nhưng lần này anh ở lại nơi đó hơi lâu hơn, và khi anh trở ra vật đầu tiên mà Nicholas trông thấy, hơi bất ngờ, là một mẩu bút chì màu vàng chói sáng như một củ nghệ, ở bên trong vành tai.

José điềm tĩnh lê bước trở lại, sắc mặt vẫn không thay đổi, vẫn còn bất động và nghiêm nghị. Làn da cậu bé co rút lại vì một cơn rùng mình nhẹ. Rồi, trong lúc người làm vườn đẩy xe qua bên cậu, đột nhiên anh mỉm cười, nụ cười hiền dịu quen thuộc đặc biệt của anh, làm sáng ngời tất cả khuôn mặt đầy những vệt mồ hôi của anh và khiến Nicholas ấm lòng lại. Cùng lúc đó với một cử động chớp nhoáng của cổ tay đã tập luyện thuần thục, gần như không có thể trông thấy được, anh búng viên giấy trở lại vào lòng Nicholas. Chỉ một lúc sau anh đã mất dạng bên kia hàng rào sim.

Nicholas thở một hơi dài sung sướng sau trọn một phút nằm im lìm, thỏa thích, thưởng thức nụ cười dịu dàng đó, nụ cười hoàn trả để cho cậu bắt đầu lại tình bạn mà cậu tưởng là đã mất, cậu nhặt viên giấy lên khỏi tấm mền đắp đầu gối, và từ từ mở ra. Trên đó là thư trả lời của José với những chữ viết tròn trịa hơi xiêu vẹo:

Amigo mia[1]

Cậu thông minh hơn tôi nên mới nghĩ ra được phương pháp tài tình vậy. Cậu cứ viết nữa đi, bởi vì chắc chắn nó không xúc phạm bất cứ một ai. Công việc tôi đang làm không đáng gì đâu. Cậu nên biết tôi mạnh bằng một con lừa Andalucia – chúng là loại mạnh nhất. Dù sao đi nữa tôi sẽ nghỉ ngơi thoải mái khi tôi đi Arengo để câu cá vào ngày chủ nhật. Tôi ước mong cậu có thể đến. Năm cô em gái đều khỏe mạnh, tạ ơn Chúa, cụ Pedro ăn món cá hồi một cách thích thú. Cậu nhớ tôi thật đấy à? Điều đó khiến cho lòng tôi thêm hăng hái.

JOSÉ.

Trong suốt một phút Nicholas nhắm chặt mắt lại tựa hồ chắn một tấm màn che khuất những lời thần thánh này. José đã không quên cậu. Toàn bộ con người cậu hưởng ứng ý nghĩ hạnh phúc đó với một cảm giác êm ấm tuyệt vời. Bỗng nhiên câu vừa bật cười to, vừa ngồi thẳng dậy, và lấy bút chì.

Anh sao mà giống một con lừa xứ Andalucia được khi anh là cầu thủ pelota xuất sắc nhất ở San Jorge? Cũng là người bạn tốt nhất của em đã từng có. Từ trước đến giờ em chưa hề có một người bạn nào, vì vậy đây không phải là lời khen ngợi cao quý đâu. Ha, ha, tại sao anh không châm dầu vào cái trục xe cũ rích đó? Nó kêu cót két ghê cả người. Tuy nhiên em không khó chịu, nó nghe như âm nhạc đối với em bởi vì nó muốn nói rằng anh đang ở gần. Em không thể nín cười được. Em sung sướng quá.

NICHOLAS.

Viên giấy được liệng vào chiếc xe cút kít, rồi một lúc sau, nó bay trở lại tấm mền.

Tôi để cho cái trục xe kêu cót két như vậy mọi người sẽ biết rằng gã làm vườn lười biếng đang làm việc. Nhưng nếu cậu thích âm nhạc một hôm nào đó tôi sẽ thổi kèn Clarinet cho cậu nghe. Các giai điệu Catalana sẽ khiến cho cậu phải nhảy nhót, Ta ra, ta ra, tẻ đa, bùm bùm. Chúng ta không cần phải nói chuyện với nhau theo kiểu này. Chúng ta cũng có thể chơi bóng trong im lặng. Cậu thấy tôi không đến nỗi quá ngu ngốc.

JOSÉ CON LỪA.

Rồi lại tiếp tục:

Nếu anh phải là một con lừa thì em sẽ là một con bọ chét. Như thế em có thể ở bên anh mà không bị ai trông thấy. Và nhảy cao giống như anh. Nhưng em cam đoan với anh nếu anh ngừng làm bạn với em em sẽ cắn anh hết sức đau.

NICCO CON BỌ CHÉT.

Lần kế tiếp, trong lúc José đi qua, anh không mỉm cười và mở viên giấy ra, Nicholas đọc:

Hãy thật trọng, amigo nhỏ bé, Garcia đang đứng ở trong sân. Anh ta không trông thấy gì nhưng tốt hơn hết chúng ta đừng viết thư nữa cho tới ngày mai. Tôi đang nghĩ tới cậu đây.

JOSÉ.

Cậu bé cứng đờ người nhưng vẫn không để lộ ra, như giống cây nhạy cảm dưới biển ngay lúc có dấu hiệu nguy biến đầu tiên vội ngừng cử động mềm mại của những chiếc lá non trước khi co rút lại. Với sự thận trọng thích đáng cậu nhét tờ giấy vào trong áo sơ mi. Theo các cuốn sách cậu đã đọc thì phương pháp hiệu nghiệm hơn là nhai bức thư và nuốt đi. Nhưng tờ giấy quá lớn không làm sao nuốt nổi và không chừng sẽ khiến cậu lâm bệnh. Vả lại cậu muốn giữ nó lại với tất cả tâm hồn mình. Nằm yên ở đây, mắt hé mở, ẩn mình dưới đôi mí trụp xuống, cậu cảm thấy tờ giấy với các mép cứng hơi sắc đang vuốt ve trên da thịt mình, chuyển động theo hơi thở và nhịp đập êm ái của trái tim cậu.

❀ ❀ ❀

[1] Amigo mia: (tiếng TBN): người bạn của tôi.